Danh gia hieu qua mo hinh phuc hoi rung bang cây bản địa kết hợp với cây phù trợ tại xã tử nê huyện tân lạc tinh hoa binh

Mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa tại xã Tử Nê, huyện Tân Lạc đang trở thành một trong những giải pháp quan… 75 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp · 2008.

• Tác giả: Lê Thị Thu Hà
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Anh Tuân
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Phục Hồi Rừng Bằng Cây Bản Địa Tại Xã Tử Nê, Huyện Tân Lạc
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG I: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 2. CHƯƠNG II: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nghiên cứu chung
• 2.2. Trên thế giới
• 2.3. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học
• 2.4. Nghiên cứu về loài Trám trắng
• 2.5. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học của loài Keo lá tràm
• 3. CHƯƠNG III: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG IV: CƠ SỞ HẠ TẦNG
• 5. CHƯƠNG V: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 5.1. Lịch sử rừng trồng
• 5.2. Trắc đồ và sơ đồ phối trí cây trồng trong hai mô hình
• 5.3. Đặc điểm sinh trưởng tầng cây phù trợ
• 5.4. Đánh giá sinh trưởng của tầng cây phù trợ
• 5.5. So sánh các chỉ tiêu sinh trưởng của tầng cây phù trợ
• 5.6. Đặc điểm sinh trưởng của cây Trám trắng
• 5.7. Đánh giá sinh trưởng của cây Trám trắng
• 5.8. So sánh các chỉ tiêu sinh trưởng của cây Trám trắng
• 5.9. Đặc điểm của lớp cây bụi thảm tươi
• 5.10. Đánh giá sinh trưởng của lớp cây bụi thảm tươi
• 5.11. So sánh sinh trưởng của lớp cây bụi thảm tươi
• 5.12. Đặc điểm về đất đai ở hai mô hình
• 5.13. Một số lý tính của đất ở hai mô hình
• 5.14. Phân tích mối quan hệ tiêu sinh trưởng của cây Trám trắng
• 6. CHƯƠNG VI: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Phục Hồi Rừng

Mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa tại xã Tử Nê, huyện Tân Lạc đang trở thành một trong những giải pháp quan trọng nhằm khôi phục và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc đánh giá hiệu quả của mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng rừng mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống cho các loài động thực vật. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại và những thách thức trong việc phục hồi rừng.

1.1. Tình Hình Rừng Tại Xã Tử Nê

Xã Tử Nê có diện tích rừng tự nhiên giảm sút nghiêm trọng trong những năm qua. Việc phục hồi rừng bằng cây bản địa là cần thiết để cải thiện tình hình này.

1.2. Ý Nghĩa Của Việc Phục Hồi Rừng

Phục hồi rừng không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp duy trì cân bằng sinh thái, bảo vệ nguồn nước và giảm thiểu thiên tai.

II. Thách Thức Trong Việc Phục Hồi Rừng Bằng Cây Bản Địa

Mặc dù có nhiều lợi ích, nhưng việc phục hồi rừng bằng cây bản địa tại xã Tử Nê cũng gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như sự cạnh tranh với cây ngoại lai, điều kiện khí hậu không thuận lợi và thiếu nguồn lực đầu tư là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Sự Cạnh Tranh Với Cây Ngoại Lai

Cây ngoại lai thường phát triển nhanh hơn và chiếm ưu thế, gây khó khăn cho sự phát triển của cây bản địa.

2.2. Điều Kiện Khí Hậu Không Thuận Lợi

Khí hậu biến đổi có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của cây bản địa, làm giảm hiệu quả phục hồi rừng.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Phục Hồi Rừng

Để đánh giá hiệu quả của mô hình phục hồi rừng, cần áp dụng các phương pháp khoa học và thực tiễn. Việc thu thập dữ liệu về sinh trưởng của cây bản địa và cây phù trợ là rất quan trọng.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Dữ Liệu

Sử dụng các ô tiêu chuẩn để đo đạc chiều cao, đường kính và mật độ cây trồng trong mô hình phục hồi.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu

Dữ liệu thu thập sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để đánh giá sự khác biệt giữa các mô hình.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Mô Hình Phục Hồi Rừng

Kết quả nghiên cứu cho thấy mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa kết hợp với cây phù trợ mang lại hiệu quả cao hơn so với mô hình chỉ sử dụng cây ngoại lai. Sự sinh trưởng của cây bản địa được cải thiện rõ rệt.

4.1. Đánh Giá Sinh Trưởng Của Cây Bản Địa

Cây Trám trắng cho thấy sự sinh trưởng tốt trong điều kiện kết hợp với cây phù trợ, tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển.

4.2. So Sánh Giữa Các Mô Hình

Mô hình kết hợp cây bản địa và cây phù trợ cho thấy chỉ số sinh trưởng cao hơn, chứng minh tính hiệu quả của phương pháp này.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Mô Hình Phục Hồi Rừng

Mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa không chỉ có giá trị trong việc cải thiện chất lượng rừng mà còn có thể áp dụng rộng rãi ở nhiều khu vực khác. Việc nhân rộng mô hình này sẽ góp phần bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững.

5.1. Nhân Rộng Mô Hình Tại Các Khu Vực Khác

Mô hình này có thể được áp dụng tại nhiều địa phương khác có điều kiện tương tự, nhằm nâng cao hiệu quả phục hồi rừng.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để thúc đẩy việc áp dụng mô hình phục hồi rừng.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Mô Hình Phục Hồi Rừng

Mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa tại xã Tử Nê đã chứng minh được hiệu quả trong việc cải thiện chất lượng rừng và bảo tồn đa dạng sinh học. Tương lai của mô hình này phụ thuộc vào sự quan tâm và đầu tư từ cộng đồng và chính phủ.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Bảo Tồn Rừng

Bảo tồn rừng là nhiệm vụ cấp bách, cần sự chung tay của toàn xã hội để đạt được hiệu quả cao nhất.

6.2. Hướng Đi Tương Lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình phục hồi rừng khác để đáp ứng nhu cầu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng Việt Nam trải qua quá trình suy thoái nghiêm trọng trong nhiều thập kỷ, từ diện tích 14,3 triệu ha với độ che phủ 43% vào năm 1943 giảm xuống mức thấp nhất là 9,2 triệu ha tương ứng độ che phủ 21%. Sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên làm gia tăng các tác động tiêu cực của thiên tai như lũ lụt, bão hạn và xói mòn đất. Trước thực trạng đó, các chương trình phục hồi rừng và phủ xanh đất trống đồi núi trọc (điển hình như Dự án trồng mới 5 triệu ha rừng - Dự án 661) đã được triển khai rộng rãi trên quy mô toàn quốc. Tuy nhiên, phần lớn các chương trình này tập trung chủ yếu vào các loài cây nhập nội sinh trưởng nhanh, chóng khép tán như Keo (Acacia) hay Bạch đàn (Eucalyptus), trong khi diện tích các loài cây bản địa có giá trị cao bị thu hẹp, làm hạn chế tính bền vững và chức năng phòng hộ của lâm phần.

Nhằm khắc phục nhược điểm trên, ngành Lâm nghiệp đã định hướng bảo tồn và phát triển các loài cây bản địa thông qua các mô hình phục hồi rừng có sự hỗ trợ của tầng cây phù trợ. Tại xã Tử Nê, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, Dự án 661 đã triển khai các mô hình trồng cây bản địa Trám trắng kết hợp với cây phù trợ Keo lá tràm và Cốt khí từ giai đoạn 2004 - 2005. Tuy vậy, các mô hình này chưa được đánh giá định lượng về mặt lâm sinh và lập địa sau một thời gian gây trồng. Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Lê Thị Thu Hà được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học và đánh giá khách quan về hiệu quả của các mô hình này.

Mục tiêu nghiên cứu được xác định theo hệ thống văn bản:

1. Mục tiêu tổng quát (Mục 3.1.1): Đánh giá hiệu quả của mô hình phục hồi rừng bằng cây bản địa nhằm đề xuất các biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động phù hợp.
2. Mục tiêu cụ thể (Mục 3.1.2):
   • Đánh giá tình hình sinh trưởng của loài cây bản địa (Trám trắng) ở 2 mô hình nghiên cứu (Trám trắng + Cốt khí và Trám trắng + Keo lá tràm).
   • Đánh giá một số tính chất lý hóa của đất dưới hai mô hình.
   • Đánh giá ảnh hưởng của tầng cây phù trợ đến tầng cây bản địa mục đích.
   • Đề xuất một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh tác động nhằm nâng cao hiệu quả mô hình.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hai mô hình trồng rừng phục hồi gồm:
  • Mô hình I: Cây bản địa Trám trắng (Canarium album) trồng dưới tán rừng Keo lá tràm (Acacia auriculiformis).
  • Mô hình II: Cây bản địa Trám trắng (Canarium album) trồng xen với cây Cốt khí (Tephrosia candida) được gieo thẳng làm cây phù trợ.
• Phạm vi không gian: Các lâm phần trồng rừng thuộc Dự án 661 tại xã Tử Nê, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.
• Phạm vi thời gian: Số liệu ngoại nghiệp được thu thập tập trung từ tháng 2 đến tháng 5 năm 2008 trên các mô hình trồng từ vụ hè thu các năm 2004 và 2005 (thời điểm đánh giá lâm phần đạt 3 năm tuổi đối với tầng cây bản địa).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên lý thuyết phục hồi rừng nhiệt đới bằng phương thức hỗn giao cây bản địa với cây phù trợ cải tạo đất, dựa trên đặc tính sinh vật học và sinh thái học của các loài cây:

• Cây bản địa mục đích - Trám trắng (Canarium album): Cây gỗ lớn, phân bố tự nhiên rộng, ưa sáng khi trưởng thành nhưng có nhu cầu che bóng nhẹ ở giai đoạn cây con; sinh trưởng trên đất Feralit, tái sinh chồi và hạt tốt, có giá trị kinh tế về gỗ, quả và nhựa thơm.
• Cây phù trợ tầng cao - Keo lá tràm (Acacia auriculiformis): Cây họ Đậu mọc nhanh, chịu hạn và đất nghèo dinh dưỡng, có khả năng cố định đạm sinh học, tạo lập nhanh môi trường rừng và lớp vật rơi rụng.
• Cây phù trợ tầng thấp - Cốt khí (Tephrosia candida): Cây bụi họ Đậu, sinh trưởng nhanh, khả năng che phủ đất trống và cải tạo dinh dưỡng bề mặt tốt.

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý số liệu bao gồm:

Hạng mục điều tra	Phương pháp và dung lượng mẫu	Chỉ tiêu và thiết bị đo
Tầng cây bản địa (Trám trắng)	03 ô tiêu chuẩn (OTC) cố định diện tích $1.000\text{ m}^2$ ($n = 3$) cho mỗi mô hình; tổng số 06 OTC	Đo đường kính gốc ($D_{00}$), đường kính tán ($D_t$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) bằng thước kẹp kính, thước đo cao và thước dây
Tầng cây Keo lá tràm	Điều tra toàn bộ cây trong 03 OTC ($1.000\text{ m}^2$) ở Mô hình I	Đo đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), $H_{vn}$, chiều cao dưới cành ($H_{dc}$), $D_t$; đo độ tàn che theo tuyến và cho điểm
Tầng cây Cốt khí	Lập 09 ô dạng bản (ODB) diện tích $25\text{ m}^2$/OTC phân bố đều trên lâm phần	Đếm mật độ cây, đo chiều cao hàng ($H$) và đường kính hàng ($D$) bằng sào chia độ
Cây bụi thảm tươi	Lập 05 ODB diện tích $25\text{ m}^2$/OTC (4 góc và 1 tâm)	Định danh loài chủ yếu, đo chiều cao trung bình ($H_{tb}$) và ước lượng độ che phủ (%)
Tính chất đất	Đào 01 phẫu diện đất/mô hình; lấy mẫu ở 2 độ sâu: $10 - 20\text{ cm}$ và $20 - 30\text{ cm}$	Mô tả hình thái phẫu diện (độ dày, độ chặt, kết cấu); phân tích hóa tính ($pH_{KCl}$, $pH_{H_2O}$, mùn %, $NH_4^+$, $P_2O_5$, $K_2O$, dung tích hấp phụ $V%$)

Phương pháp xử lý thống kê toán học:

• Tính toán các đại lượng đặc trưng mẫu: Giá trị trung bình ($\bar{X}$), độ lệch chuẩn ($S$), hệ số biến động ($S%$), lượng tăng trưởng bình quân hàng năm ($\Delta$).
• Kiểm định tính thuần nhất giữa các OTC trong cùng một mô hình bằng tiêu chuẩn $\chi^2$ của Kruskal-Wallis thông qua phần mềm SPSS.
• Kiểm định so sánh sự sai khác giữa hai mô hình độc lập bằng tiêu chuẩn $U$ (với ngưỡng giới hạn $\alpha = 0,05$, trị số tiêu chuẩn $U = 1,96$): $$U = \frac{|\bar{X}_1 - \bar{X}_2|}{\sqrt{\frac{S_1^2}{n_1} + \frac{S_2^2}{n_2}}}$$

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm số liệu đo đếm thực tế ngoại nghiệp, hồ sơ thiết kế kỹ thuật thi công Dự án 661 tại địa phương và số liệu khí tượng thủy văn, hiện trạng kinh tế - xã hội của Ủy ban nhân dân xã Tử Nê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương I: Đặt vấn đề

Chương này phân tích bối cảnh suy giảm diện tích và chất lượng rừng tại Việt Nam từ năm 1943 đến nay. Tác giả chỉ ra hạn chế của các chương trình trồng rừng đơn loài cây mọc nhanh và nhấn mạnh tính cấp thiết của việc bảo tồn, phát triển cây bản địa có giá trị kinh tế kết hợp cây phù trợ. Từ đó, xác định lý do thực hiện đề tài nhằm đánh giá lâm sinh và lập địa của mô hình Dự án 661 tại xã Tử Nê.

Chương II: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Tổng thuật các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cấu trúc rừng, kỹ thuật khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và trồng rừng hỗn giao. Tác giả điểm lại các nghiên cứu kinh điển về cấu trúc rừng mưa nhiệt đới của Richards (1952), Catinot (1965), Rollet (1979); các thử nghiệm phục hồi rừng hỗn loài tại Việt Nam của Maurand, Trần Nguyên Giảng, Nguyễn Xuân Tiếp, Lê Xuân Tám, cũng như các nghiên cứu tái sinh của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam. Đồng thời, chương này tổng hợp chi tiết đặc điểm hình thái, sinh thái học, phân bố và giá trị kinh tế của hai loài cây chính là Trám trắng (Canarium album) và Keo lá tràm (Acacia auriculiformis).

Chương III: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể mục tiêu tổng quát, 4 mục tiêu cụ thể, đối tượng nghiên cứu và hệ thống phương pháp luận. Chi tiết hóa quy trình lập ô tiêu chuẩn $1.000\text{ m}^2$, ô dạng bản $25\text{ m}^2$, phương pháp đào mô tả phẫu diện đất, lấy mẫu phân tích và các công thức toán xác suất thống kê (Kruskal-Wallis, tiêu chuẩn $U$) ứng dụng trên phần mềm SPSS và Excel.

Chương IV: Điều kiện cơ bản khu vực nghiên cứu

Trình bày điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của xã Tử Nê, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Xã có diện tích tự nhiên $1.681\text{ ha}$, trong đó đất lâm nghiệp chiếm $1.175,26\text{ ha}$ (69,96%), đất rừng trồng là $696,2\text{ ha}$ (chiếm 59,24% đất lâm nghiệp). Khí hậu có nhiệt độ trung bình năm $23^\circ\text{C}$, mùa mưa chiếm 80% lượng mưa cả năm. Đất đai chủ yếu là đất Feralit phát triển trên đá sa thạch ($F_p$), đá sét ($F_s$) và đá vôi ($F_v$) có tầng dày $>100\text{ cm}$, $pH_{H_2O}$ từ 4,0 đến 5,5, hàm lượng mùn $>2%$.

Biểu 4.1: Hiện trạng sử dụng đất xã Tử Nê

Chương V: Kết quả và phân tích kết quả

Tập trung phân tích 5 nhóm kết quả nghiên cứu chính:

1. Lịch sử và kết cấu mô hình: Mô hình I trồng Keo lá tràm vụ hè thu 2004 (mật độ $2.400\text{ cây/ha}$, cự ly $4\text{ m} \times 1\text{ m}$) và trồng Trám trắng dưới tán vào vụ hè thu 2005 (mật độ $600\text{ cây/ha}$, cự ly $4\text{ m} \times 4\text{ m}$). Mô hình II trồng Trám trắng vụ hè thu 2005 ($600\text{ cây/ha}$, cự ly $4\text{ m} \times 4\text{ m}$) xen kẽ các hàng Cốt khí gieo thẳng cách hàng cây bản địa $1\text{ m}$.
2. Sinh trưởng tầng cây phù trợ: Rừng Keo lá tràm đạt chiều cao trung bình $H_{vn} = 7,0\text{ m}$, đường kính ngang ngực $D_{1.3} = 7,77\text{ cm}$, đường kính tán $D_t = 2,8\text{ m}$, độ tàn che 0,75. Cây Cốt khí đạt chiều cao $H_{vn} = 2,42\text{ m}$, $D_t = 1,8\text{ m}$, độ tàn che 0,44.
3. Sinh trưởng của cây Trám trắng: Đánh giá qua các chỉ tiêu $H_{vn}$, $D_{00}$, $D_t$ và kiểm định $U$.
4. Đặc điểm thảm tươi và lý - hóa tính đất: Mô hình I không có thảm tươi do tán keo quá dày (tàn che 0,75), nhưng hàm lượng mùn và dinh dưỡng khoáng ($K_2O$, $NH_4^+$) cao hơn Mô hình II nhờ lượng cành lá rơi rụng lớn. Mô hình II có thảm tươi phát triển mạnh (độ che phủ 81%), giữ ẩm tầng đất mặt tốt hơn.
5. Mối quan hệ giữa độ tàn che và sinh trưởng cây bản địa: Phân tích tương quan giữa độ tàn che tầng phù trợ với sự tăng trưởng chiều cao và đường kính gốc của Trám trắng.

Chương VI: Kết luận - Khuyến nghị

Tổng kết các phát hiện cốt lõi về mặt lâm sinh và đề xuất biện pháp kỹ thuật tỉa thưa, điều chỉnh mật độ tán che phù hợp với từng giai đoạn phát triển sinh lý của cây Trám trắng.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng lâm sinh và lập địa

Số liệu so sánh sinh trưởng của cây bản địa Trám trắng ở hai mô hình được tổng hợp chi tiết qua bảng sau:

Chỉ tiêu sinh trưởng	Mô hình I (Dưới tán Keo lá tràm)	Mô hình II (Xen Cốt khí)	Trị số kiểm định $U$	Kết luận sai khác
Chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$)	$2,98\text{ m}$ ($\Delta H = 0,99\text{ m/năm}$)	$2,71\text{ m}$ ($\Delta H = 0,90\text{ m/năm}$)	$U = 5,27 > 1,96$	Sai khác rõ rệt có ý nghĩa thống kê
Đường kính gốc ($D_{00}$)	$4,14\text{ cm}$ ($\Delta D = 1,38\text{ cm/năm}$)	$4,99\text{ cm}$ ($\Delta D = 1,66\text{ cm/năm}$)	$U = 0,50 < 1,96$	Sai khác chưa có ý nghĩa thống kê
Đường kính tán ($D_t$)	$1,77\text{ m}$ ($\Delta D_t = 0,59\text{ m/năm}$)	$1,90\text{ m}$ ($\Delta D_t = 0,63\text{ m/năm}$)	$U = 0,24 < 1,96$	Không có sự sai khác rõ rệt

Đặc điểm tầng cây bụi thảm tươi và tính chất lý - hóa tính đất giữa 2 mô hình:

Chỉ tiêu đất và thảm tươi	Mô hình I (Keo lá tràm + Trám trắng)	Mô hình II (Cốt khí + Trám trắng)
Độ che phủ thảm tươi (%)	$0%$ (không phát triển)	$81%$ (Cỏ lào, xấu hổ, cỏ tranh, cây ké)
Chiều cao thảm tươi ($H_{tb}$)	$0\text{ cm}$	$17,7\text{ cm}$
Độ ẩm đất tầng A ($0 - 10\text{ cm}$)	Hơi ẩm	Ẩm (nhờ thảm tươi giữ ẩm)
Hàm lượng mùn tổng số (%)	$5,6%$	$5,0%$ (thấp hơn MH I $0,6%$)
Độ chua ($pH_{KCl}$ / $pH_{H_2O}$)	$5,0$ / $6,1$	$4,8$ / $5,9$
Dung tích hấp phụ ($V%$)	$45,1%$	$54,2%$
Chất dễ tiêu $NH_4^+$ / $K_2O$	$4,3\text{ mg}/100\text{g}$ / $21,4\text{ mg}/100\text{g}$	$3,3\text{ mg}/100\text{g}$ / $13,5\text{ mg}/100\text{g}$
Lân dễ tiêu ($P_2O_5$)	$1,2\text{ mg}/100\text{g}$	$1,2\text{ mg}/100\text{g}$

Giải pháp và khuyến nghị tác giả đề xuất

• Điều chỉnh tán che của Keo lá tràm (Mô hình I): Cần tiến hành tỉa thưa cục bộ hoặc chặt tỉa cành tầng cây Keo lá tràm khi Trám trắng bước vào giai đoạn 3 - 4 tuổi. Do ở giai đoạn này Trám trắng chuyển dần từ nhu cầu chịu bóng sang ưa sáng mạnh, việc duy trì độ tàn che quá cao ($0,75$) sẽ kìm hãm sinh trưởng đường kính thân và phân cành tự nhiên.
• Phát dọn và điều tiết thảm tươi (Mô hình II): Ở mô hình trồng xen Cốt khí, cần phát dọn thảm cỏ dại lấn át (cỏ tranh, cỏ lào) quanh gốc Trám trắng với bán kính $1\text{ m}$ để hạn chế sự cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng ở tầng sát mặt đất.

Đóng góp của đề tài

Khóa luận đã lượng hóa được mối tương quan giữa độ tàn che tầng phù trợ với sự phát triển lâm sinh của cây Trám trắng trong điều kiện cụ thể tại Hòa Bình. Đề tài chứng minh được rằng tầng cây phù trợ Keo lá tràm mật độ cao ($2.400\text{ cây/ha}$) tuy cung cấp nguồn mùn và khoáng chất vượt trội cho đất ($K_2O$ đạt $21,4\text{ mg}/100\text{g}$ so với $13,5\text{ mg}/100\text{g}$ ở Cốt khí), nhưng cần can thiệp lâm sinh kịp thời để không cản trở sinh trưởng đường kính của cây bản địa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Khóa luận được thực hiện trong khung thời gian ngắn (tháng 2 đến tháng 5 năm 2008), chỉ đánh giá được lâm phần ở giai đoạn đầu (cây Trám trắng 3 năm tuổi).
  • Dung lượng phẫu diện đất còn hạn chế (01 phẫu diện mô tả cho mỗi mô hình), chưa phản ánh hết sự biến thiên vi lập địa trên toàn bộ diện tích đồi núi phức tạp của xã Tử Nê.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục theo dõi động thái tăng trưởng đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), thể tích thân cây và cấu trúc tầng tán khi rừng bước vào giai đoạn khép tán hoàn toàn.
  • Nghiên cứu xác định cường độ và thời điểm tỉa thưa tầng cây Keo lá tràm tối ưu nhằm tối đa hóa tốc độ sinh trưởng của cây Trám trắng.

Giá trị tham khảo

Công trình là tài liệu tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Sinh thái rừng khi thực hiện các khóa luận, luận văn về kỹ thuật gây trồng rừng hỗn giao bản địa.
• Cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp tại các ban quản lý dự án trồng rừng (Dự án 661, các chương trình phát triển lâm nghiệp bền vững) trong việc thiết kế mật độ, bố trí cự ly phối trí giữa cây bản địa và cây phù trợ.
• Phần đáng tham khảo nhất là phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn, biểu mẫu điều tra ngoại nghiệp phân tầng và quy trình sử dụng kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis kết hợp tiêu chuẩn $U$ để so sánh các chỉ tiêu sinh trưởng cây rừng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cây Trám trắng ở Mô hình I có chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$) lớn hơn Mô hình II?

Ở Mô hình I, tầng Keo lá tràm có độ tàn che trung bình cao ($0,75$) và mật độ dày ($>2.000\text{ cây/ha}$). Trong điều kiện ánh sáng bị hạn chế ở tầng dưới, cây Trám trắng có hiện tượng vươn cao để đón ánh sáng, dẫn đến $H_{vn}$ đạt $2,98\text{ m}$, cao hơn có ý nghĩa thống kê ($U = 5,27 > 1,96$) so với $2,71\text{ m}$ ở Mô hình II (độ tàn che $0,44$).

2. Sự khác biệt về lớp cây bụi thảm tươi giữa hai mô hình là do đâu?

Ở Mô hình I, độ tàn che tầng cao lớn ($0,75$) cùng lớp vật rơi rụng của keo quá dày đã triệt tiêu ánh sáng và ngăn cản sự nảy mầm của hạt cỏ dại, khiến độ che phủ thảm tươi là $0%$. Ngược lại, ở Mô hình II, hàng Cốt khí thông thoáng hơn (tàn che $0,44$), đủ ánh sáng chiếu xuống mặt đất giúp lớp cây bụi thảm tươi (cỏ lào, xấu hổ, cỏ tranh) phát triển với độ che phủ đạt $81%$.

3. Đất ở mô hình nào có hàm lượng dinh dưỡng và độ phì cao hơn?

Mô hình I (Trám trắng + Keo lá tràm) có tính chất hóa học đất tốt hơn: Hàm lượng mùn đạt $5,6%$ (so với $5,0%$ ở Mô hình II), hàm lượng kali dễ tiêu $K_2O$ đạt $21,4\text{ mg}/100\text{g}$ (gần gấp 1,5 lần mức $13,5\text{ mg}/100\text{g}$ của Mô hình II) và $NH_4^+$ đạt $4,3\text{ mg}/100\text{g}$ (so với $3,3\text{ mg}/100\text{g}$) nhờ khối lượng vật rơi rụng dồi dào từ tầng cây Keo lá tràm.

4. Sơ đồ bố trí cự ly hàng và mật độ của hai mô hình được thiết kế như thế nào?

Cả hai mô hình đều trồng Trám trắng với mật độ $600\text{ cây/ha}$ (cự ly $4\text{ m} \times 4\text{ m}$, hố $60\text{ cm} \times 60\text{ cm} \times 60\text{ cm}$). Ở Mô hình I, Keo lá tràm được trồng trước 1 năm với mật độ $2.400\text{ cây/ha}$ ($4\text{ m} \times 1\text{ m}$), Trám trắng đặt chính giữa 2 hàng keo. Ở Mô hình II, Trám trắng được trồng lệch về một phía, cách hàng Cốt khí gieo thẳng gần nhất $1\text{ m}$.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Lê Thị Thu Hà đã đánh giá định lượng thành công thực trạng sinh trưởng và biến đổi thổ nhưỡng của hai mô hình phục hồi rừng bằng Trám trắng kết hợp cây phù trợ tại xã Tử Nê, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Kết quả nghiên cứu khẳng định tầng cây Keo lá tràm mang lại hiệu quả cải tạo hàm lượng mùn và dinh dưỡng đất vượt trội so với Cốt khí, đồng thời thúc đẩy chiều cao cây bản địa ở giai đoạn non. Tuy nhiên, việc tỉa thưa điều chỉnh độ tàn che của tầng keo từ năm thứ 3 trở đi là can thiệp kỹ thuật bắt buộc để đảm bảo sự phát triển bền vững về đường kính và tán lá cho cây bản địa mục đích.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ AL ` ` Rừng là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, rừng không những cung cấp. những sản phẩm có giá trị kinh tế mà còn là một nhân tố quan trọng sóp phân duy trì cân bằng sinh thái. Tuy nhiên diện tích rừng, trên. ¡ nói chung va Việt Nam nói riêng giảm đi nhanh chóng.

Tài nguyên TH Viet Nam bi suy thoái nghiêm trọng từ năm 1943, từ 14,3 triệu ha n oy nhiên “độ che phủ 43%) năm 1943 giảm xuống đến mức thấp nhất là 9,2 triệu. ha’ (độ che phủ 21. \ % Sự mất rừng này làm tăng các ảnh hưởng, bất lợi của môi trường đến cuộc sống của con người. Cụ thể trong những năm gần đây các thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán.

xảy ra thường xuyên và kéo đài | gây thiệt hạt rất lớn cho con người. Thực trạng này đã đạt ra cho ngành Lâm Nghiệp và toàn xã hội một nhiệm vụ cấp bách là khôi phù "lại các điện tích rừng tự nhiên đã mất đồng thời tăng độ che phủ của rừng trên cả Nước. Đứng trước nhiệm vụ đó trong những năm gân đây, chính phủ đã có nhiều chương trình xúc tiến đẩy mạnh quá trình trồng rừng phủ xanh đất trống đổi núi trọc như dự án 5 triệu ha rừng.Song các chương.trình trồng rừng ở nước ta mới chỉ tập chung vào các cây nhập nội mọc nhanh, “chóng khép tán như: Keo, Bạch Đàn,. Diện tích các loài cây bản địa ngày một thu hẹp, làm cho chất lượng phòng hộ và tính bền vững của xửng không cao, Nam bat duge van để:trên trong chiến lược phát triển Lam Nghiệp, ngành Lâm Nghiệp đã chú trọng đến việc bảo tồn và phát triển các loài cây bản địa: Đã cớ nhiều dự án trong nước cũng như ngoài nước về vấn đẻ phục ‘bing mo hình cây bản địa được thực hiện như: Dự án 661 được thực hiện ở xã Tụ đã huyện Tân Lạc, tỉnh Hoà Bình.

Dự án đã thực hiện được" thiền ñấm “nhữxe song vẫn chưa có nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của dự án: Để góp phần đánh giá khách quan kết quả của dự án và đẻ xuất 1 một số giải pháp lâm sinh tác động nhằm nâng cao hơn nữa hiệu quả của mô hình trong những năm tới, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá Chương II TONG QUAN VAN DE NGHIÊN CỨU và 2.Nghiên cứu chung c 2. Trên thế giới (. Richards (1952), Catinot(1965) đã đi sâu vào | ein cấu trúc rừng bằng phẫu diện đổ các nhân tố cấu trúc được phân Íöại theo dạng sống, tầng phiến, tầng thứ.Parde ( 1961),Bet 1972), Rollét (1979) đã vận dụng thống kê toán học để nghiên cứu HA Ôn carừng, định lượng hoá các quy luật đồng thời làm cơ sở đề xuấtcác biện pháp. kỹ thuật Geogen Baur (1962, 1964, 1976) đã.

cứu các cơ sở sinh thái học trong kinh doanh rừng mưa nhiệt đới (áp dụng cho mua: nhiên) ở các châu lục khác. wy Các nghiên cứu của Fedlimeier (1996) Ốcác rừng thứ sinh Bắc Costarica đã cho thấy sự khác biệt giữa các khu rừng thứ sinh không chỉ xuất phát từ thời gian mà những khoảng cách đến nguồn gieo giống, điều kiện thổ nhưỡng và địa hi g ảnh hưởng rất lớn đến thành phân loài và tỉ trọng của chúng. Một số các côi âu Vào ấp dụng kỹ thuật về tái sinh các loài cây gỗ địa phương bi trồng dặm trồng thêm vào rừng nghèo, rừng tái sinh kém, nhằm nâng cao trữ luong gỗ có giá trị bằng nhiều phương pháp như: “Trồng theo ra ông theo băng, trồng theo đám và trồng đưới tán che được áp dụng ở m \Ư: nh, Công gô, Camerun, Gabon,. 2 lở Việt Na Y _bhục hồi rừng ở nước ta đã được đặt ra từ rất sớm, bắt 1980 cái được gọi là “khoanh núi nuôi rừng” mới được định hình và chuyển 3 hướng thành thuật ngữ mới là phục hồi rừng bằng “khoanh nuôi xúc tiến tái sinh”.

Sự chuyển hướng đã được coi là một bước tiến mới về t nhận thức khoa học trong phòng hộ rừng và được đánh dấu bằng hai đẻ tài nghiên cứu thuộc chương trình cấp Nhà nước là: & ^ Nghiên cứu phân loại đối tượng và để xuất biện php The hồi rừng bằng khoanh nuôi, xúc tiến, tái sinh vùng lưu vực Song Đà, và nghiên cứu xác định diện tích và hệ thống biện pháp kỹ thuật cho\ _khoanh nuôi phục ` \Ä hồi rừng. iS Về vấn đề loài cây trồng trong phục hồi rửng một số tác giả đã áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật mới tạo ra các mô hình trôàÈ rừng ẩm hỗn loài như: Maurand vào đầu thập kỷ 30, Trần Nguyên Giảng (1960- 1962), Nguyễn Xuân Tiếp và Lê Xuân Tám (196321967 đã đưa ra một số biện pháp kỹ thuật gây trồng và phục hồi cây bản địa nhằm đem lại hiệu quả trong quá trình tu bổ lại tầng cây có giá trị trong lâm phầnrừ§: Đặc biệt Trần Nguyên Giảng đã xây dựng và trồng thành công rừng hỗn löài cây bản địa với cây phù trợ. Bản thân tác giả đã có báo cáo "Sơ bộ về tình hình sinh trưởng của rừng nhưng cũng chưa có đánh gị `mức đội nh ¡ hưởng của các nhân tố sinh thái cũng như mối quan hệ tượng hỗ giữa các loài cây này. Trân Văn Độ cing "Nguyễn Bá Văn thuộc Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam đã tiến hành nghiên ‹ cứu tắi sinh cây bản địa dưới tán rừng trồng và trên đất trống tại xã Nậm ‘Lau, tỉnh Sơn La với mục tiêu so sánh khả năng tái sinh của cây bản địa dưới tán ring trồng và trên đất trống, đánh giá ảnh hưởng của mật độ rừng trồng tới khả năng tái sinh của cây bản địa.

Cũng có nhiễu công trình nghiên cứu vẻ các phương thức phục hồi rừng thứ sinh nghèo. Một số các tác giả như Bùi Đoàn, Nguyễn Bá Chất, Trân Quang Viet đã khái quát nội dung biện pháp kỹ thuật làm giàu rừng áp dụng ccho rừng tự nhiên Việt Nam. Năm 1990, Viện Khoa học ey Nam thực hiện đề tài cấp nhà nước về “Khôi phục rừng và phat uïệtTLàm Ngiiếp” Điểm qua các công trình trong nước và ngoài nước của các tác giả trên đây đã có những cống hiến đáng kể trong lĩnh vực Lâm Nghiệp: Nhưng vẫn dưới tán. Đặc điểm sinh vật học, sinh thái học (Canarium album) * Đặc điểm nhận biết: , Tram trang là cây gỗ lớn có thể cao đến đường kính đến 120 cm.

‘Than tròn thẳng, vỏ xám trắng, lúc già thườn; ANH - Vết vỏ đẽo có nhựa thơm hơi đục. Lá kép lông chim lẻ có 7 — 13 lá chét; my lá chét hinh trái xoan thuôn hoặc hình trứng dai 6 — 15 cm 2,5— 52 Xa đâu nhọn dần, đuôi lệch, mép nguyên mặt dưới lá thường có nhiều vữ Nắp trắng, gân bên thường có 12— 16 đôi. Có lá kèm nhỏ sớm rụng. ~ Hoa tự xim viên chuỳ hoặc chùm ởnách ở lá gân đâu cành, thường ngắn hơn lá, hoa tạp tính, đài 2,5 — 3 mm.

Ở hoa đực mép ống dài có 3 i ¡ đêu hợp. Quả hạch hình trái xoan dài 2,5 —3,5 em,khi chínbiên xanh vàng, hạch Quế có 6 múi hai đầu nhọn. * Dac tinh sinh h thái hoesy Trám trắng là (Mia hoa vào tháng 4 — 5, quả chín vào thang 10 — 12. Tram tr: ây ưa sáng có khả năng thích ứng rộng với các điều kiện đất và kí hậu ởViệt Nam, có khả năng tái sinh hạt và chổi tốt.

ca VN Tram trang phan bé từ Bắc vào Nam, thích hợp với độ cao 250 m trở xuống, địa hình hổi bátúp, độ đốc trung bình từ 10°~ 30, Nhung xuất hiện ở rừng lá rộng thường xanh nhiệt đới, mọc ích hợp ở vùng có nhiệt độ từ 22,4 - 26,2°C nhiệt độ là - 1,4C, lượng mưa hàng năm từ 1500 — 1800 mm. trắng sinh trưởng trên đá mẹ phiến thạch sét, Foocfiarit, bazan, thành phần cơ giới từ cát pha đến cát sét nặng. * Giá trị > Gỗ của Trám trắng mâu xám trắng, mềm nhẹ, dễ làm, đễbị 1 mối mọt; n €Ó thể dùng làm gỗ dán lạng, làm gỗ trụ mỏ, đóng đồ dùng thông thường. Quả chín để ăn hoặc làm thuốc.

Nhựa Trám có mùi thơm ding | dé cat tinh dau, ‘lay tùng hương dùng trong công nghệ sơn, in. Nghiên cứu về loài Trám trắng (Canarium album). Năm 1958 đoàn chuyên gia Lâm nghiệp Đ tiến sĩ kinh tế học Luj. Fhaj Man dẫn đầu sang nghiên cứu sử dụngcác loài cây gỗ lá rộng mọc nhanh ở nước ta đã kết luận rằng: Trám trắng là loài cây có tỷ lệ xenlulo cao nên dùng để sản xuất giấy và ván sợi.

Năm 1962 gỗ Trám trắng (cùng với 11 loài cây khác) được đưa sang Cộng hoà dân chủ Đức phân tích thành phân hoá học, đánh giá phẩm chất nguyên liệu cho công nghiệp giấy. Hing da thực hiện đề tài cấp bộ nghiên cứu về đặc tính sinh vật học, của một $ố loài cây làm giàu rừng (Trám trắng, Lim xẹt) có nhận xét: Trong tổ' thành rừng ' tự nhiên Trám trắng chỉ đạt trung bình 3,87% về số cây và 6,84% về trữ lượng. Xét ở trạng thái rừng thì trạng thái IA1 Trám trắng chiết ÿ lệ cao hơn so với rừng IIIA2. Trong rừng rất hay gặp Trám trắng với 4 số cây bạn như: Kháo, Dé, Lim xet, Hu day, Xoan ta.Kết quả điều tra ở rừng được cải tạo bằng Trám trắng tại Hữu Lũng sau 27 năm cho thấy mật độ còn Tại trung bình 340 cây/ ha, đường kính trung bình 25,2 crú, chiều cao trung Đình 14 m và tăng trưởng bình quân đạt 0.93 cm/ năm về đường kính, 0,5m về chiều cao và 9,13 m về trữ lượng.

Phạm Đình ‘Tam va Trin Lam Đồng ở Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Naứt cứngđã tiểtì khài để tài “Gây trồng Trám trắng phục vụ nguyên liệu gỗ " st Số-hhậh xét về kết quả bước đầu như sau: Trám trắng là loài khấp cả 3 miễn Bắc - Trung — Nam có độ cao 10 m — 1000m-sở với ạt biển nhưng tập chung nhiều ở đai độ cao từ 30 - 50 m. Trám trắng thích hợp với vùng có nhiệt độ không khí bình quân trong năm từ 20 — 23,9 °C lượng mưa bình quân trong năm từ 1200 — 1500 mm, độ ẩm không khí từ 80 — 87%, Trám trắng sinh trưởng tốt trên cácloại đất Feralit phát triển trên các loại đá mẹ Granit, Sa thạch, Bazan, Phùxa cổ có thành. phân cơ giới từ thịt nhẹ đến sét nhẹ, tầng đất trung bình đến sâu. ` Trong cuốn “Kỹ thuật gây trồng cây có dâu cho giá trị kinh tế cao” Glia Pham Đình Tam đã đẻ cập tới kỹ thuật trông và thu hái Trém| Ngoài ra còn có một số luận văn, khoá luận.