CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ KINH TẾ TRONG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế 1. Khái niệm hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của hoạt động kinh tế.
Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. Về hiệu quả sản xuất nông nghiệp đã được nhiều tác giả bàn đến như Farrell (1957),Schultz (1964), Rizzo (1979), Ellis (1993),. Các học giả trên đều đưa ra quan điểm chung đó là cần phân biệt ba khái niệm cơ bản về hiệu quả: * Hiệu quả kỹ thuật: Là lượng sản phẩm có thể đạt được trên một đơn vị chi phí đầu vào trong điều kiện cụ thể kỹ thuật hay công nghệ áp dụng vào sản xuất nông nghiệp. * Hiệu quả phân bổ: Là hiệu quả được phản ánh bằng giá trị sản phẩm thu thêm trên 1 đồng chi phí chi thêm.
Thực chất hiệu quả phân bổ là hiệu quả kỹ thuật có tính đến các yếu tố về giá đầu vào và giá đầu ra ( hiệu quả giá) * Hiệu quả kinhh tế: Là phạm trù kinh tế mà trong đó sản xuất đạt cả hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Cả hai yếu tố hiện vật và giá trị đều tính đến khi xem xét việc sử dụng các nguồn lực trong sản xuất. Hiệu quả kinh tế được xác định trong mối quan hệ so sánh giữa giá trị sản phẩm thu được cao hơn so với chi phí đầu vào thấp hơn. Nếu đạt được một trong hai yếu tố là hiệu quả kỹ thuật hay hiệu quả phân bổ mới là điều kiện cần chứ chưa phải là điều kiện đủ để đạt hiệu quả kinh tế.
Chỉ khi nào việc sử dụng nguồn lực đạt cả hai chỉ tiêu hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ thì khi đó 1 việc sản xuất mới đạt hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế thể hiện mục đích của người sản xuất đó là làm cho lợi nhuận tối đa. Bản chất của hiệu quả kinh tế Bản chất của hiệu quả kinh tế là sự tương quan so sánh về mặt tuyệt đối và tương đối giữa lượng kết quả thu được và lượng chi phí bỏ ra. Do đó bản chất của hiệu quả kinh tế trong quá trình SX kinh doanh phản nguyên vật liệu,.) để đạt được mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, để hiểu rõ bản chất của phạm trù hiệu quả kinh tế trong SX kinh doanh cần phân biệt hai khái niệm "hiệu quả" - "kết quả" và mối quan hệ giữa chúng Kết quả hoạt động SX kinh doanh là những gì đạt được sau một qua trình SX kinh doanh nhất định, kết quả đạt được chính là mục tiêu cần thiết của đơn vị sản xuất, có thể là những đại lượng cân, đo, đong, đếm được như số sản phẩm mỗi loại, doanh thu, lợi nhuận,.
Do mâu thuẫn giữa khả năng hữu hạn về tài nguyên với nhu cầu không ngừng tăng lên của con người nên yêu cầu người ta phải xem xet kết quả được tạo ra như thế nào, chi phí bỏ ra là bao nhiêu. Bởi vậy, khi đánh giá hoạt động SX kinh doanh cần xem xát kết quả (đầu ra) và chi phí bỏ ra (đầu vào) để đánh giá hiệu quả kinh tế. Trên phạm vi toàn xã hội,, chi phí bỏ ra để thu được kết quả là chi phí lao động xã hội. Vì vậy, có thể đưa ra kết luận: Thước đo hiệu quả là sự tiết kiệm hao phí lao động xã hội còn tiêu chuẩn của hiệu quả là sự tối đa hóa hiệu quả, tối thiểu hóa chi phí trong điều kiện nguồn lực nhất định.
Nội dung của hiệu quả kinh tế Trong mỗi hoạt động SX người ta đều hướng tới mục tiêu đạt hiệu quả kinh tế. Đối với các doanh nghiệp mục tiêu của họ là tìm kiếm cơ hội đầu tư để có thêm lợi nhuận. Còn đối với các hộ nông dân trong nông nghiệp họ thực hiện SX để có công ăn việc làm, có thu nhập đảm bảo cuộc sống sinh hoạt hằng ngày sau đó mới tính đến lợi nhuận và tích lũy. Với một quốc gia thì hiệ quả còn thể hiện trên nhiều mặt kinh tế, chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng,.
Điều đó có 2 nghĩa là hiệu quả mang tính chất không gian và thời gian, nó thể hiện ở chỗ một hoạt động kinh tế của một đơn vị SX có thể đạt hiệu quả cao, nhưng so với một quốc gia trong một thời điểm khác thì điều đó chưa hẳn đã xảy ra. Do đó, để nâng cao hiệu quả kinh tế không chỉ là nhiệm vụ của một cá nhân, một đơn vị kinh tế mà là nhiệm vụ của các ngành các cấp và của mỗi quốc gia. Những nội dung chủ yếu của việc xác định và nâng cao hiệu quả kinh tế trong SX kinh doanh là: - Mọi quá trình SX liên quan mật thiết đến hai yếu tố là chi phí SX và kết quả SX thu về. Đây là nội dung quan trọng cơ bản nhất phản ánh hiệu quả trong SX.
- Nâng cao hiệu quả kinh tế trong SX, xuất phát từ nhu cầu phát triển SX và tái SX mở rộng, là quy luật cơ bản của quá trình SX xã hội. - Mức độ hiệu quả được phản ánh trình độ được phát triển của lực lượng SX xã hội. Có thể thấy, hiệu quả kinh tế là một vấn đề trung tâm nhất của mọi hoạt động kinh tế và liên quan tới nhiều phạm trù cũng như các quy luật kinh tế khác. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế Để đạt được mục tiêu nghiên cứu và hiệu quả kinh tế cho các ngành sản xuất kinh doanh thì phải quan tâm đến yêu yếu tố tác động đến quá trình kinh doanh.
Các yếu tố như: Điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, trình độ kỹ thuật, lực lượng lao động xã hội với sản xuất,.Là những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất kinh doanh. Với sản xuất nông nghiệp cũng vậy các yếu tố tác động được thể hiện: Yếu tố con người: đây là nhân tố ảnh hưởng quan trọng đến sản xuất nông nghiệp, con người là nhân tố quyết định đến sản xuất, bố trí cây trồng vật nuôi, chuyển giao khoa học kỹ thuật vào sản xuất để mang lại hiệu quả kinh tế cũng như hiệu quả xã hội cao nhất. Điều kiện tự nhiên: người sản xuất nông nghiệp đặc điểm nổi bật là điều kiện tự nhiên đó chính là đất đai, thời tiết, khí hậu và thủy văn. do đó để đem 3 lại hiệu quả kinh tế sản xuất lúa phải hiểu rõ điều kiện tự nhiên của vùng sản xuất để tạo tiền đề cho việc bố trí các giống lúa và sản xuất.
Yếu tố thị trường: Thị trường luôn là khâu cuối cùng trong mọi hoạt động sản xuất kinh doanh. Thị trường tiêu thụ lúa gạo cũng vậy, do đặc điểm riêng của sản xuất nông nghiệp nên yếu tố này càng quan trọng hơn, nó ảnh hưởng đến quyết định có sản xuất nữa không của người sản xuất hay nó tác động trực tiếp đến hiệu quả kinh tế của ngành. Trong những năm gần đây, thị trường tiêu thụ gạo lai của chúng ta gặp nhiều khó khăn sản phẩm tạo ra nhiều nhưng thị trường tiêu thụ đẹp dẫn tới giá sản phẩm bị hạ xuống rất thấp nó không những ảnh hưởng đến đời sống của người nông dân mà còn làm cho thị trường gạo lai của ta kém sôi động mà khi giá sản phẩm ở mức thấp thì không đạt được hiệu quả kinh tế như mong muốn với xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế như ngày nay thì sản phẩm nào chiếm được ưu thế sẽ đứng vững Do đó có hai sự lựa chọn hoặc là giả thành phải rất rẻ hoặc là chất lượng phải tốt như vậy núi của Việt Nam cần phải tìm ra hướng đi thích hợp để có thể tồn tại và giữ ưu thế. Yếu tố khoa học công nghệ: Các tiến bộ kỹ thuật để giống, máy móc, công cụ, phân bón, bảo vệ thực vật,… trong sản xuất nông nghiệp có tác động trực tiếp đến năng suất cây trồng hiện nay việc áp dụng công nghệ vào sản xuất nông nghiệp.
Đã trở thành vấn đề quan trọng của người nông dân bởi kỹ thuật thâm canh càng cao thì sẽ tỷ lệ thuận với việc năng suất và chất lượng thu được. Chính sách Nhà nước: Từ những năm 1989 đến nay nhờ có các chính sách hợp lý của Nhà nước mà nền kinh tế nói chung và nền nông nghiệp nói riêng của nước ta mới có nhiều khởi sắc như vậy. Các chính sách này đã khuyến khích người nông dân đầu tư phát triển sản xuất nông nghiệp, nó đã góp phần làm tăng hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp. Với các chính sách về thuế, khuyến nông, chính sách tín dụng, chính sách về nghiên cứu, hỗ trợ,.
làm cho nền nông nghiệp nước ta dần hình thành các vùng sản xuất hàng hóa tạo ra nền sản phẩm có khả năng xuất khẩu cao mang lại hướng đi mới cho nền nông nghiệp nước ta. Phương pháp xác định hiệu quả kinh tế Làm thế nào để xác định được hiệu quả kinh tế? Vấn đề cần xác định là gì? Đó chính là cần xác định được chi phí bỏ ra và kết quả thu về. Ta có hệ thống các chỉ tiêu đánh giá mức độ đầu tư của các yếu tố sản xuất sau. - Chi phí trung gian (IC).
Bao gồm chi phí vật chất và chi phí dịch vụ được tiêu dùng trong quá trình sản xuất (không tính khấu hao và chi phí lao động của hộ nông dân). Chi phí trung gian bao gồm: + Chi phí trực tiếp: Giống, phân bón, thuốc BVTV, nhiên liệu,. + Chi phí dịch vụ: các khoản thanh toán như làm đất, công lao động lúc gieo trồng và thu hoạch, thủy lợi,. Công thức tính IC: IC = Cj * Pj Trong đó: Cj là chi phí đầu vào Pj là giá đầu vào loại j Tổng chi phí (TC): Tổng các loại chi phí được tiêu dùng trong quá trình sản xuất - Tổng giá trị sản xuất (GO): Tổng giá trị sản xuất là toàn bộ giá trị của tổng sản phẩm được sản xuất ra trong một năm.
