ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài: Cây lúa là một trong những cây trồng có lịch sử trồng trọt lâu đời nhất. Quá trình phát triển của cây lúa gắn liền với quá trình phát triển của nền văn minh nhân loại. Vì vậy nông nghiệp luôn được xác định là mặt trận hàng đầu và trên thực tế nó luôn chiếm tỷ trọng lớn trong nền kinh tế quốc dân.
Nông nghiệp là ngành sản xuất ra lương thực, thực phẩm đáp ứng nhu cầu cần thiết của cuộc sống. Hơn nữa phát triển kinh tế nông nghiệp có vị trí quan trọng trong nhiều mặt đối với sự phát triển của đất nước. Chúng ta đã và đang tiếp tục khẳng định vị trí của lúa gạo trong an ninh lương thực và phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Khi mà dân số tăng nhanh, tốc độ đô thị hoá đã làm cho diện tích nông nghiệp nói chung và đất trồng lúa nói riêng ngày càng thu hẹp.
Từ một nước nhập khẩu gạo (1988) Việt Nam đã vươn lên đứng hàng thứ hai trên Thế Giới về xuất khẩu gạo, với sản lượng đạt 35 triệu tấn và xuất khẩu 3,9 triệu tấn (năm 2004). Sự đột phá của ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và sản xuất lúa gạo nói riêng trong 15 năm qua không những giúp chúng ta thoát khỏi cái đói mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường Quốc tế. Việc tìm ra những giống lúa mới có năng suất cao phẩm chất tốt đảm bảo đủ lương thực phục vụ nhu cầu của người dân Việt Nam và thế giới là hết sức cần thiết. Như chúng ta đã biết lúa là loại cây trồng quan trọng cho hơn một nửa dân số trên hành tinh.
Nó là lương thực chủ yếu trong bữa ăn hàng ngày cả hàng tỷ người trên trái đất, ở Châu á, Châu Phi và Mỹ latinh thuộc các nước nhiệt đới và á nhiệt đới. Ở Việt Nam lương thực chính để nuôi sống con người là lúa gạo. Khẩu phần ăn của người Viêt Nam là 2,215 kilocalo mỗi ngày, nguồn năng lượng từ lúa gạo chiếm 86%. Tuy nhiên mức tiêu thụ này vẫn cao hơn sản lượng tới 26,8 triệu tấn.
2 Việt Lâm là xã nằm trong vùng trọng điểm sản xuất lúa của huyện. Nhiều năm qua sản xuất nông nghiệp đã có những tiến bộ vượt bậc. Tuy nhiên do điều kiện dân số ngày càng tăng trong khi diện tích đất tự nhiên nói chung và đất trồng lúa nói riêng trên địa bàn huyện ngày càng hạn hẹp vì thế việc tăng sản lượng lúa bằng cách tăng quy mô, mở rộng diện tích là điều không hoặc rất khó thực hiện, thay vào việc tăng sản lượng lúa bằng cách tăng quy mô mở rộng diện tích thì cần xem xét đến yếu tố đầu tư thâm canh cũng như các chính sách đầu tư hỗ trợ, thay đổi công nghệ sản xuất là rất quan trọng. Trong những năm gần đây người nông dân trên địa bàn có khuynh hướng thay đổi việc sử dụng các giống lúa cũ bằng các giống lúa mới cho năng suất, sản lượng cao hơn.
Trong các nhóm giống lúa thuần mà người dân đưa vào canh tác, J02 là giống lúa đang được sản xuất khá phổ biến ở vùng này bởi năng suất và hiệu quả kinh tế của nó hơn hẳn một số giống lúa khác. Với mong muốn sau đề tài này người dân sẽ biết tới giống lúa J02 và chọn nó canh tác để mạng lại hiệu quả cao nhất. Đó cũng chính là lý do tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu quả kinh tế giống lúa thuần J02 tại xã Việt Lâm huyện Vị Xuyên tỉnh Hà Giang”. Mục tiêu tổng quát Mục tiêu tổng quát là đánh giá hiệu quả kinh tế của giống lúa nhằm phát triển kinh tế của các hộ gia đình nâng cao thu nhập, giải quyết việc làm cho người thất nghiệp, đánh giá được sự phát triển kinh tế mà mô hình mang lai, từ đó đưa ra các giải pháp, định hướng nhân rộng mô hình, bài học kinh nghiệm và phát triển mô hình.
Mục tiêu cụ thể Hệ thống cơ sở lý luận và thực tiễn của vấn đề hiệu quả kinh tế sản xuất lúa nói chung và sản xuất lúa thuần J02 nói riêng. Đi sâu đánh giá hiệu quả kinh tế sản xuất lúa thuần J02, so sánh với hiệu quả kinh tế sản xuất của giống lúa Việt lai 20 trên địa bàn xã. Xác định 3 các yếu tố chủ yếu ảnh hưởng tới hiệu quả sản xuất lúa thuần J02 của các hộ điều tra. Xác định những thuận lợi, khó khăn mà hộ gặp phải trong quá trình sản xuất.
Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất lúa nói chung và lúa thuần J02 nói riêng. Ý nghĩa của đề tài * Ý nghĩa trong học tập Giúp cho sinh viên nắm vững hơn những kiến thức đã được học cũng như được trải nghiệm giữa lý thuyết và thực hành trong các môn học khác nhau như: nguyên lý phát triển nông thôn, kinh tế phát triển nông thôn, phát triển cộng đồng, khuyến nông theo định hướng thị trường… khi đó có nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập của mỗi sinh viên. Tạo cơ hội cho sinh viên làm quen và trải nghiệm thực tế để hoàn thiện bản thân hơn cả về kiến thức, kỹ năng và ngày càng tự tin hơn trong công việc cũng như trong cuộc sống. *Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở thực tiễn cho người dân, chính quyền địa phương xây dựng hướng phát triển, giải quyết những khó khăn trở ngại nhằm phát triển cây ăn quả nói chung và giống lúa J02 nói riêng hướng tới phát triển kinh tế bền vững.
- Nghiên cứu đề tài nhằm củng cố lại cho sinh viên những kiến thức đã học và làm quen dần với công việc thực tế. - Nghiên cứu đề tài giúp cho sinh viên làm quen với một số phương pháp nghiên cứu một đề tài khoa học cụ thể. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2.Cơ sở lý luận: Khái niệm về lúa: Lúa là một trong năm loại cây lương thực chính của thế giới, cùng với bắp (Zea Mays L.), lúa mì (Triticum sp, tên khác: tiểu mạch), sắn (Manihot esculenta Crantz, tên khác khoai mì) và khoai tây (Solanum tuberosum L. Theo quan niệm xưa lúa cũng là một trong sáu loại lương thực chủ yếu trong Lục cốc.
Lúa là loài thực vật thuộc một nhóm các loài cỏ đã thuần dưỡng. Lúa sống một năm, có thể cao tới 1-1,8 m, đôi khi cao hơn, với các lá mỏng, hẹp khoảng (2-2,5 cm) và dài 50–100 cm. Rể chùm, có thể dài tới 2–3 m/cây trong thời kỳ trổ bông. Tuỳ thời kì sinh trưởng, phát triển mà lá lúa có màu khác nhau.
Khi lúa chín ngả sang màu vàng. Các hoa nhỏ, màu trắng sữa, tự thụ phấn mọc thành các cụm hoa phân nhánh cong hay rủ xuống, dài 35–50 cm. Hạt là loại quả thóc (hạt nhỏ, cứng của các loại cây ngũ cốc) dài 5–12 mm và dày 1-2 mm. Cây lúa non được gọi là mạ.
Sau khi ngâm ủ, người ta có thể gieo thẳng các hạt lúa đã nảy mầm vào ruộng lúa đã được cày, bừa kỹ hoặc qua giai đoạn gieo mạ trên ruộng riêng để cây lúa non có sức phát triển tốt, sau một khoảng thời gian thì nhổ mạ để cấy trong ruộng lúa chính. Sản phẩm thu được từ cây lúa là hạt lúa, hoặc còn gọi là thóc. Sau khi xát bỏ lớp vỏ ngoài thu được sản phẩm chính là gạo và các phụ phẩm là cám và trấu. Gạo là nguồn lương thực chủ yếu của hơn một nửa dân số thế giới (chủ yếu ở châu Á và châu Mỹ La tinh), điều này làm cho nó trở thành loại lương thực được con người tiêu thụ nhiều nhất.
* Khái niệm, bản chất và ý nghĩa hiệu quả kinh tế: Hiệu quả kinh tế là phạm trù kinh tế, phản ánh chất lượng của các hoạt động kinh tế, chất lượng các hoạt động này chính là quá trình tăng cường khai thác hợp lý và khơi dậy các tiềm năng sẵn có của con người và hiệu quả kinh tế được biểu hiện là mối tương quan, so sánh giữa lượng kết quả đạt được và lượng chi phí bỏ ra trong hoạt động sản xuất kinh doanh. Kết quả đạt được là phần giá 5 trị thu được của sản phẩm đầu ra, lượng chi phí bỏ ra là giá trị các yếu tố nguồn lực đầu vào. Mối tương quan cần xét cả về tương đối và tuyệt đối, cũng như xét mối quan hệ chặt chẽ giữa hai đại lượng đó một phương án đúng hoặc một giải pháp kinh tế kỹ thuật có hiệu quả kinh tế cao là đạt được tương quan tối ưu giữa kết quả thu được và chi phí nguồn lực đầu tư. Hiệu quả kinh tế trước hết được xác định bởi sự so sánh tương đối (thương số) giữa kết quả đạt được với các chi phí bỏ ra để đạt được các kết quả đó.
Với cách biểu hiện này nó đã chỉ rõ được mức độ hiệu quả của việc sử dụng các nguồn lực sản xuất khác nhau. Từ đó so sánh hiệu quả kinh tế của các quy mô sản xuất khác nhau, nhưng nhược điểm của cách đánh giá này là không thể hiện được quy mô hiệu quả kinh tế nói chung. Cách đánh giá khác nhau về hiệu quả kinh tế là được đo bằng hiệu số giữa kết quả sản xuất đạt được và lượng chi phí bỏ ra để đạt được kết quả đó. Như vậy quan niệm về hiệu quả kinh tế ở các hình thái kinh tế khác nhau sẽ không giống nhau.
Tùy thuộc vào điều kiện kinh tế - xã hội mục đích và yêu cầu của đất nước, vùng, một số ngành sản xuất cụ thể mà được đánh giá theo những góc độ khác nhau cho phù hợp. *Ý nghĩa của hiệu quả kinh tế: - Biết được hiệu quả sử dụng các nguồn lực trong quá trình sản xuất nông nghiệp, các nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế để có các biện pháp thích hợp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp nói chung và sản xuất lúa nói riêng. - Làm căn cứ để xác định phương hướng đạt tăng trưởng cao trong sản xuất nông nghiệp.