Đặt vấn đề - Trong nhưng năm gần đây, cây thảo quả của Quang Bình – Hà Giang đã trở thành cây trồng có giá trị kinh tế cao, đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, góp phần xóa đói giảm nghèo cho một bộ phận nông dân ở vùng sâu, vùng xa. Cây thảo quả là cây trồng mỗi nhọn của huyện Quang Bình mang lại hiệu quả kinh tế cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân trên địa bàn huyện Quang Bình nói riêng và đóng góp một phần vào dự án phát triển kinh tế của tỉnh Hà Giang nói chung - Thảo quả được trồng ở phía bắc, thảo quả cũng được thu hoạch trong tự nhiên nhưng hạn chế, thảo quả hiện nay giá càng ngày càng cao. Thảo quả được trồng ở vùng núi cao hơn 1.000m, vùng có khí hậu mát lạnh, dưới những tán rừng to, đất ẩm, nhiều mùn. Ở Việt Nam, thảo quả được trồng ở các vùng núi Hoàng Liên Sơn và vùng Tây Bắc, như ở các huyện vùng cao thuộc các tỉnh Lào Cai, Yên Bái, Hà Giang, Lai Châu.
Thảo quả có tác dụng: - Trong y học, thảo quả có vị cay, mùi thơm, tính ấm. Hạt thảo quả được dùng làm thuốc có tác dụng tiêu tích, trị sốt, ấm bụng và giúp ăn ngon miệng. - Quả thảo quá chín phơi sấy khô thường dùng trong ẩm thực, được sử dụng rộng rãi nhằm tạo hương vị thơm ngon cho nhiều món ăn. - Thảo quả có tác dụng giúp giảm lượng caffeine trong cơ thể.
- Làm giảm sự co thắt dạ dày và làm mát cho cơ thể - Trong dân gian, thảo quả được dùng để giảm bớt đau bụng ở trẻ em, làm giảm các cơn đau họng, giảm đau dây thần kinh, điều trị nhiễm trùng đường hô hấp do dị ứng như ho, cảm lạnh, viêm phế quản và hen suyễn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 Vào những ngày mùa đông, người ta sẽ hái những quả chín vàng, đem về phơi hoặc sấy khô, khi dùng đập bỏ vỏ ngoài lấy hạt để sử dụng trong nấu ăn. Thảo quả còn được xem là “nữ hoàng” của các loại gia vị, vì đặc tính vừa thơm, vừa ngọt lại có chút cay nồng. Thảo quả được sử dụng để chưng cất thành tinh dầu để làm hương liệu và làm gia vị trong các món ăn và bánh kẹo.
Ngoài ra, loại hạt này còn được sử dụng làm phụ gia trong đồ uống như trà và cà phê. - Quang Bình hiện là một trong nững xã được lãnh đạo chính quyền địa phương đặc biệt quan tâm đến phát triển cũng như an ninh, văn hóa, xã hội. Đảm bảo lợi ích kinh tế của người dân kết hợp với phát triển văn hóa ổn định cho sự phát triển của toàn huyện Quang Bình nói chung và xã Tân Nam nói riêng. - Thảo quả được xác định là cây trồng mũi nhọn của toàn huyện.
Vì vậy, cần phải đặt ra câu hỏi là cây thảo quả có vai trò như thế nào trong phát triển kinh tế cũng như đóng góp vào thu nhập của người dân các thôn bản trồng thảo quả nói chung và xóa đói giảm nghèo nói riêng ở địa phương. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả kinh tế của sản xuất thảo quả để nâng cao thu nhập cho người trồng thảo quả. Để trả lời những câu hỏi trên và quá trình học tập tại trường với sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn ThS. Đoàn Thị Mai tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá hiệu quả kinh tế của cây thảo quả tại xã Tân Nam, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang”.
Mục đích nghiên cứu - Đánh giá chung hiệu quả kinh tế của cây thảo quả tại xã Tân Nam, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá thực trạng các hộ trồng thảo quả trên địa bàn xã Tân Nam, huyện Quang Bình, tỉnh Hà Giang. Chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong quá trình trồng thảo quả. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 - Xác định những yếu tố ảnh hưởng đến cây thảo quả và đề xuất một số giải pháp.
- Đề ra được một số phương hướng và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và mở rộng các hoạt động trồng và kinh doanh thảo quả. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Củng cố lý thuyết cho sinh viên. - Giúp rèn luyện kỹ năng, trang bị kiến thức thực tiễn, làm quen với công việc, phục vụ tích cực cho quá trình công tác sau này.
- Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập và xử lí thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. - Xác định cơ sở khoa học, làm sáng tỏ lý luận về quá trình phát triển sản xuất thảo quả tại địa phương. - Đề tài cung cấp thông tin về đặc điểm hiệu quả từ cây thảo quả trong xóa đói giảm nghèo tại xã Tân Nam là tài liệu tham khảo cho sinh viên khoa KT & PTNT và các tổ chức khác nghiên cứu liên quan. Ý nghĩa thực tiễn - Nắm bắt được tình hình trồng thảo quả và vị trí của thảo quả trong sự nghiệp phát triển kinh tế địa phương.
- Đánh giá được hiệu quả từ cây thảo quả trong xóa đói giảm nghèo tạo cơ sở khoa học giúp cho địa phương vạch ra chiến lược phát huy những tiềm năng thế mạnh để phát triển cây trồng này trong những năm tiếp theo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Những vấn đề cơ bản về cây thảo quả 2. Đặc điểm sinh vật học của cây thảo quả Thảo quả còn có tên là Đò Ho, thảo đậu khấu, thường được nguời dân tộc dùng làm thuốc chữa đau bụng, giải độc,… Thảo quả tên khoa học là Amomum aromaticum Roxb, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae).
Thảo quả là cây thân thảo sống lâu năm, mọc thành bụi cao 2 – 3 mét, thân ngầm, mọc ngang, có nhiều đốt, đường kính cây to từ 2,5 - 4 cm. Lá màu xanh nhạt mọc so le, có cuống hoặc không, không có lá kèm, bẹ lá dài có khía dọc ôm lấy thân, phiến lá dài 30 - 70 cm. Cụm hoa dạng bông mọc từ gốc, dài 12 - 20 cm, đường kính có thể tới 10cm, cuống cụm hoa dài 2 - 4cm, đường kính 1,5 - 2cm, đỏ, được phủ bởi nhiều bẹ hình bầu dục, nâu, xếp thành 2 dãy. Hoa màu vàng, dài 4 - 6cm, rộng 3 - 4cm.
Quả tròn hơi dài hình trứng, màu đỏ sẫm, đường kính quả 2 - 3 cm, chia thành 3 ngăn, mỗi ngăn có khoảng 15 hạt. Hạt có áo hạt và có mùi thơm, hình tháp đẹp. Đặc điểm sinh thái học của cây Thảo quả Thảo quả là cây ưa ẩm, mát chỉ có thể sinh trưởng và phát triển tốt dưới tán rừng có độ tán che 0,4 - 0,7; ở độ cao từ 1.200m so với mực nước biển, nơi thường xuyên có mây mù, ẩm ướt, mát với nhiệt độ trung bình khoảng 150C, nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất khoảng 90C và nhiệt độ trung bình tháng cao nhất là 200C. Lượng mưa trung bình năm trên 1800mm, độ ẩm không khí trong rừng trên 90%.
Đất ferralit mùn trên núi cao, tầng đất mặt có mầu xám đen, hàm lượng mùn trên 7%, thành phần cơ giới trung bình, tơi xốp, độ ẩm cao, chủ yếu (pH từ 4,2 - 5,3). Thảo quả đặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 biệt thích hợp khi sống dưới tán rừng trồng, rừng tự nhiên, có nhiều cây lá rộng, thường xanh che bóng, chiều cao vút ngọn trên 12m, chiều cao dưới cành trung bình trên 8m. Đặc điểm kỹ thuật sản xuất thảo quả - Thảo quả là loài cây ưa bóng, ưa ẩm, kém chịu nóng, chịu được khí hậu lạnh. Điểm đặc biệt của cây thảo quả là chỉ phát triển bình thường và cho ra quả nếu được trồng dưới những tán cây lớn trong rừng nguyên sinh ở một số huyện vùng cao như tỉnh Lào Cai, Lai Châu, Hà Giang, Yên Bái, Sơn La… nơi có độ tán che 30 - 50%, ở độ cao 1.0000 m, nhiệt độ bình quân 170C - 210C, lượng mưa trên 2.
Mùa hoa bắt đầu từ tháng 2 - 4, quả chín vào tháng 10 - 11. Mỗi chùm quả có từ 10 - 20 quả. Thảo quả sau khi trồng đến năm thứ 3, thứ 4 bắt đầu ra hoa kết quả. Hiện nay cây thảo quả được gây trồng nhiều các tỉnh vùng Tây Bắc.
Đây là một nguồn thu nhập đáng kể của bà con dân tộc bản địa miền núi, thảo quả là loài cây dễ trồng và chăm sóc nên phù hợp với trình độ canh tác của bà con dân tộc. Phân bố địa lý Thảo quả có nguồn gốc ở vùng cận Himalaya, phân bố ở Đông Bắc Ấn Độ, Nepal, Tây nam Trung Quốc và Bắc Việt Nam là các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu… Ngoài ra thảo quả mọc tự nhiên phân bố chủ yếu ở vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới như vùng Đông Nam Á, Malaysia, Australia… Ở Việt Nam, Thảo quả phân bố ở các huyện vùng cao thuộc các tỉnh phía Bắc như huyện Bát Xát, Sa Pa, Văn Bàn, Bảo Thắng – Lào Cai; huyện Mù Cang Chải – Yên Bái; huyện Hoàng Su Phì, Quang Bình, Xín Mần,Quản Bạ - Hà Giang; huyện Tuần Giáo – Điện Biên; huyện Phong Thổ, Tam Đường, Than Uyên – Lai Châu…… LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Giá trị sử dụng Hạt thảo quả có hàm lượng tinh dầu 1 – 1,5% có mùi thơm, vị nóng cay, dùng làm gia vị ăn liền với thịt cá. Ngoài ra nó còn được dùng trong sản xuất bánh kẹo.
Thảo quả là một loại dược liệu để chữa bệnh đau bụng, đầy chướng, đau ngực, tiêu chảy, bệnh sốt rét. Nó cũng dùng để chữa ho, hôi miệng, đau răng, viêm lợi,… Thảo quả được sử dụng nhiều trong nước và xuất khẩu. Ở nước ta hàng năm sản xuất được trên 300 tấn thảo quả khô, riêng tỉnh Lào Cai đã sản xuất được trên 200 tấn thảo quả khô/năm. Trồng thảo quả dưới tán rừng sau 4- 5 năm cho năng suất ước đạt 200- 350kg quả khô/ha.
Năm 2017 giá 1 kg Thảo quả khô giao động từ 400. Thảo quả là cây trồng lâu năm, nếu chăm sóc, bón phân đúng quy trình kỹ thuật thời gian thu hoạch có thể đạt 3- 4 năm. Thị trường thảo quả rất lớn, sản phẩm dễ bán, giá tương đối ổn định. Do đó cây thảo quả được coi là cây xóa đói giảm nghèo, bảo vệ môi trường sinh thái, là cây trồng mang lại hiệu quả kinh tế cao.
Ngoài ra việc trồng cây thảo quả sẽ hạn chế được việc phá rừng làm nương, vì điều kiện cần và đủ để cây thảo quả phát triển là phải giữ lấy rừng.