MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Nhắc đến đất nước Việt Nam là nhắc đến đất nước nông nghiệp với điều kiện tự nhiên đa dạng, phong phú. Biết rõ lợi thế của nước ta nên Đảng và Chính phủ đã giành sự quan tâm sâu sắc, đẩy mạnh phát triển nông nghiệp nông thôn coi đây là vấn đề then chốt quyết định sự thành công của quá trình phát triển kinh tế - xã hội nói chung và công cuộc công nghiệp hóa - hiện đại hóa nói riêng của đất nước. Nhờ vậy, nông nghiệp và nông thôn Việt Nam đã có những bước tiến mạnh mẽ, vươn lên chiếm thành phần chủ đạo trong cơ cấu nền kinh tế.
Trong đó, ngành chăn nuôi gia cầm đã và đang phát triển mạnh mẽ, rộng rãi mang lại hiệu quả kinh tế cao nhờ những lợi thế: vốn đầu tư không lớn như chăn nuôi đại gia súc, tận dụng được các nguồn lực có sẵn trong gia đình, quy trình chăn nuôi không quá phức tạp. Tuy nhiên, chăn nuôi gà vẫn còn gặp một số trở ngại, khó khăn nhất định: sự biến đổi của thời tiết; giá cả đầu vào, đầu ra biến động thất thường; công tác phòng trừ dịch bệnh hạn chế đã ảnh hưởng đến kết quả chăn nuôi, làm cho thu nhập của người dân giảm sút. Để khắc phục tình trạng này, nhiều mô hình nuôi gà bán công nghiệp kết hợp những kinh nghiệm nuôi gà truyền thống và kỹ thuật nuôi dưỡng tiên tiến đang cho hiệu quả tốt về mặt kinh tế và xã hội, tăng thu nhập cho người dân, được coi là biện pháp xóa đói giảm nghèo hiệu quả ở các vùng nông thôn. Nhận thấy vai trò và tầm quan trọng trong chăn nuôi, là một huyện trung du của tỉnh Thái Nguyên, Phú Bình có địa hình đồng bằng xen lẫn đồi núi thoải dạng bậc thềm phân bố dọc sông Cầu, đây là điều kiện thuận lợi cho sự phát triển chăn thả gia súc, gia cầm, đặc biệt là nuôi gà.
Với khí hậu phù hợp, giao thông tương đối thuận lợi, đặc biệt diện tích vườn đồi lớn; người dân trong huyện đã phát triển chăn nuôi theo hình thức bán công nghiệp, đó là 2 tận dụng đặc điểm địa hình vườn, đồi núi có dốc và được che phủ nhiều tán cây rộng nên không gian mát mẻ và dưới đất có nhiều thức ăn có sẵn như côn trùng, cỏ dại, mủn lá cây nên các hộ gia đình trong huyện đã áp dụng phương thức nuôi gà thả đồi. Gà nuôi được thả tự nhiên trong vườn hoặc trên đồi, gà tự do chạy nhảy tìm kiếm nguồn thức ăn bổ sung sẵn có trong thiên nhiên, tiết kiệm chi phí thức ăn bổ sung. Hoạt động chăn nuôi đã có từ rất lâu nhưng vấn đề đặt ra ở đây là cần phải đánh giá hiệu quả của việc nuôi gà ở địa phương một cách cụ thể: biết được với mức đầu tư đó, phương thức chăn nuôi đó, hộ sẽ thu được lợi nhuận bao nhiêu? Vùng nào, nhóm hộ nông dân nào là có hiệu quả nhất và đưa ra những giải pháp thích hợp khắc phục nhằm tăng năng suất, hiệu quả cao cả về số lượng và chất lượng góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân, từ đó làm cho chăn nuôi gà trên địa bàn phát triển một cách bền vững. Xuất phát từ thực tế đó, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình chăn nuôi “Gà đồi Phú Bình” tại xã Tân Khánh huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên” 1.Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu chung Đánh giá hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi gà đồi của các hộ nông dân trên địa bàn xã Tân Khánh.
Từ những cơ sở, căn cứ đó đề xuất một số biện pháp, giải pháp nâng cao hiệu quả chăn nuôi gà đồi cho các hộ nông dân tại địa phương.2 Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng chăn nuôi “Gà đồi Phú Bình” trên địa bàn xã Tân Khánh huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên - Đánh giá hiệu quả kinh tế của các hộ chăn nuôi “Gà đồi Phú Bình” - Phân tích những yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả kinh tế “Gà đồi Phú Bình” - Phân tích các thuận lợi và khó khăn trong sản xuất “Gà đồi Phú Bình” 3 - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất “Gà đồi Phú Bình” của các hộ nông dân xã Tân Khánh huyện Phú Bình tỉnh Thái Nguyên 1. Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học Thông qua quá trình nghiên cứu thực hiện đề tài giúp cho sinh viên nâng cao năng lực cũng như rèn luyện kỹ năng của mình, đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu và những kỹ năng tiếp cận các phương pháp nghiên cứu khoa học cho bản thân và rút ra những bài học kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. Giúp sinh viên có cơ hội vận dụng những kiến thức đã học vào thực tế, nâng cao chuyên môn và tích lũy kinh nghiệm cho công việc sau khi tốt nghiệp ra trường. Đề tài là luận chứng có căn cứ khoa học và thực tiễn, định hướng phát triển chăn nuôi gà đồi, hệ thống những giải pháp bao gồm các chương trình, dự án, các chính sách hỗ trợ phát triển nhằm phát huy các tiềm năng, lợi thế của xã Tân Khánh - huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên.2 Ý nghĩa trong thực tiễn - Qua đề tài giúp cho người chăn nuôi hiểu biết thêm những hiệu quả kinh tế và những hiệu quả khác từ chăn nuôi gà đồi từ đó họ có thể mạnh dạn đầu tư chăn nuôi trang trại gà trên quy mô rộng hơn trên địa bàn xã và trên toàn huyện.
- Kết quả đề tài sẽ là cơ sở cho cấp chính quyền đia phương và các nhà đầu tư đưa ra những quyết định mới, hướng đi mới để xây dựng kế hoạch phát triển hơn nữa quy mô chăn nuôi gà đồi. - Kết quả đề tài cũng giúp cho các hộ gia đình nông thôn hiểu hơn về hiệu quả chăn nuôi nói chung và chăn nuôi trang trại gà đồi tại xã Tân Khánh nói riêng, để họ mạnh dạn đầu tư phát triển tốt hơn thu được nhiều lợi nhuận hơn. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở lý luận của đề tài 2.1 Lý luận về phát triển, phát triển kinh tế, phát triển chăn nuôi 2.1 Khái niệm về hộ nông dân và kinh tế hộ a) Khái niệm hộ nông dân Hộ nông dân là đối tượng nghiên cứu của khoa học nông nghiệp và phát triển nông thôn. Các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu thực hiện qua sự hoạt động của hộ nông dân.
[2] - Đặc điểm của hộ nông dân Thứ nhất hộ nông dân vừa là một đơn vị kinh tế cơ sở vừa là đơn vị sản xuất, vừa là đơn vị tiêu dùng, vừa là một đơn vị kinh doanh, vừa là một đơn vị xã hội. Thứ hai là các hộ nông dân ngoài hoạt động nông nghiệp còn tham gia hoạt động phi nông nghiệp với các mức độ khác nhau. Ba là quan hệ giữa tiêu dùng và sản xuất biểu hiện ở trình độ phát triển của hộ từ tự cấp hoàn toàn đến sản xuất hàng hóa hoàn toàn. Trình độ này quyết định quan hệ giữa hộ nông dân và thị trường.
Từ các khái niệm, đặc điểm trên cho thấy hộ nông dân là những hộ sống ở nông thôn, có hoạt động sản xuất nông nghiệp, hộ nông dân còn tham gia hoạt động phi nông nghiệp ở các mức độ khác nhau, hộ nông dân là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là một đơn vị tiêu dùng. [2] b) Khái niệm kinh tế hộ nông dân Tchayanov nhà nông học người Nga vào những năm 20 cho rằng: “Kinh tế hộ nông dân được hiểu là một hình thức tổ chức kinh tế nông nghiệp chủ yếu dựa vào sức lao động gia đình, nhằm thỏa mãn những nhu cầu cụ thể của hộ gia đình như một tổng thể mà không dựa trên chế độ trả công theo lao động với mỗi thành viên của nó”. [5] 5 Cũng có quan điểm cho rằng: Kinh tế hộ nông dân là một hình thức kinh tế phức tạp xét từ góc độ có quan hệ kinh tế tổ chức, là sự kết hợp những ngành, những công việc khác nhau trong quy mô gia đình nông dân. Có ý kiến khác lại cho rằng kinh tế hộ nông dân bao gồm toàn bộ các khâu của quá trình tái sản xuất mở rộng: sản xuất, phân phối, trao đổi, tiêu dùng.
Kinh tế hộ thể hiện được các hoạt động kinh tế trong nông thôn như hộ nông nghiệp, hộ nông – lâm – ngư nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, dịch vụ, thương nghiệp. Theo Frak Ellis (1988): “Kinh tế hộ nông dân là kinh tế của những hộ gia đình có quyền sinh sống trên các mảnh đất đai, sử dụng chủ yếu sức lao động của gia đình. Sản xuât của họ thường nằm trong hệ thống sản xuất lớn hơn và tham gia ở mức độ không hoàn hảo vào hoạt động của thị trường. [1] Bộ Chính trị, Ban chấp hành TW Đảng cộng sản Việt Nam ban hành Nghị quyết số 06/NQ, ngày 10/11/1998 về một số vấn đề phát triển nông nghiệp, nông thôn, trong đó có việc phát triển kinh tế hộ.
Nghị quyết chỉ rõ: “ Kinh tế hộ nông dân là loại hình tổ chức sản xuất có hiệu quả về kinh tế xã hội, tồn tại, phát triển lâu dài, có vị trí quan trọng trong sản xuất nông nghiệp và quá trình hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn” [3] Từ các khái niệm trên, chúng tôi nhận thấy: Kinh tế hộ nông dân là hình thức kinh tế cơ sở của xã hội, trong đó có các nguồn lực như đất đai, lao động, tiền vốn và tư liệu sản xuất.2 Cơ sở lý luận về hiệu quả kinh tế Hiệu quả kinh tế là một phạm trù phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh tế. Quá trình tăng cường lợi dụng các nguồn lực sẵn có phục vụ cho lợi ích của con người, có nghĩa là nâng cao chất lượng của các hoạt động kinh tế. Nâng cao hiệu quả kinh tế là một đòi hỏi khách quan của mọi nền sản xuất xã hội xuất phát từ những nhu cầu vật chất của con người ngày càng tăng. [1] 6 Xuất phát từ góc độ nghiên cứu khác nhau, các nhà kinh tế đưa ra nhiều quan điểm khác nhau về hiệu quả kinh tế.
Hiệu quả theo quan điểm của Mác, đó là việc “tiết kiệm và phân phối một cách hợp lý thời gian lao động sống và lao động vật hoá giữa các ngành” và đó cũng chính là quy luật “tiết kiệm và tăng năng suất lao động hay tăng hiệu quả”.