ĐẶT VẤN ĐỀ Ngành chăn nuôi hiện nay là một trong những ngành quan trọng có đóng góp đáng kể cho nền kinh tế quốc dân của nước ta. Đặc biệt, chăn nuôi gia cầm đã và đang chuyển dịch theo hướng từ chăn nuôi nhỏ lẻ, phân tán sang chăn nuôi tập trung theo mô hình trang trại, gia trại, ứng dụng khoa học,công nghệ kỹ thuật, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế. Tuy nhiên, do tình hình ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng dẫn đến sự gia tăng và diễn biến phức tạp của nhiều dịch bệnh mới nổi - tái nổi ảnh hưởng không nhỏ đến nền kinh tế và sức khỏe của cộng đồng. Trong những dịch bệnh đó, phải kể đến bệnh cúm gia cầm.
Bệnh cúm gia cầm lần đầu tiên xuất hiện tại Việt Nam năm 2003 với khả năng lây lan nhanh, tỷ lệ chết cao và đặc biệt có thể lây từ gia cầm sang người. Đây không chỉ là vấn đề của riêng nước ta mà còn là mối lo ngại của toàn thế giới. Vi rút cúm A/H5N1 có đặc tính là biến chủng rất nhanh và đến nay đã có nhiều biến chủng H5N1 đã được phát hiện và phân lập nhiều nước khác nhau từ châu Á sang châu Âu. Đặc biệt Việt Nam chúng ta cũng đã phát hiện được nhiều chủng vi rút A/H5N1 khác nhau được phân loại vào các nhánh (clade) khác nhau như: clade 1, clade 3, clade 2.
Bên cạnh đó, cũng từ năm 2014 đến nay, Việt Nam xuất hiện subtype H5N6 của vi rút cúm type A, gây nên các ổ dịch ở các tỉnh miền Bắc và miền Trung. Vi rút có nguồn gốc gen HA thuộc về clade 2.4 là subclade của clade 2.4 đã từng lưu hành trong các năm 2008 – 2012 và gây ra những thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi gia cẩm ở nước ta (Nguyễn Đăng Thọ và cs. Sự xuất hiện của các dòng vi rút cúm mới đã làm tăng sự lo lắng của nhà chăn nuôi gia cầm về khả năng các dòng vi rút này có thể đề kháng với các loại vắc xin cúm gia cầm hiện nay đang sử dụng ở nước ta hay không. Từ tình hình thực tế đó, việc tiêm phòng cho đàn gia cầm được khuyến cáo như một giải pháp, một công cụ hỗ trợ tích cực để ngăn chặn, khống chế và thanh toán bệnh cúm gia cầm ở những vùng có bệnh.
Việc tiến hành tiêm phòng vắc xin cúm cho đàn gia cầm đã và đang thu được những kết quả tích cực trong phòng chống bệnh cúm gia cầm. Câu hỏi đặt ra là liệu những loại vắc xin hiện đang sử dụng tại Việt Nam có thể phòng chống vi rút cúm H5N6 mới xuât hiện này hay không. Mức độ bảo hộ đối với vi rút đã và đang lưu hành là bao nhiêu. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Qua đó đánh giá khả năng đáp ứng miễn dịch của gia cầm, đồng thời khảo sát khả năng bảo hộ của vắc xin với vi rút, tạo cơ sở khoa học giúp các nhà quản lý đưa ra những chiến lược phòng chống bệnh phù hợp.
Xuất phát từ yêu cầu thực tế đó, chúng tôi tiến hành đề tài: “Đánh giá hiệu lực vắc xin cúm vô hoạt Navet – vifluvac (H5N1 clade 1) chống lại cúm gia cầm H5N6 clade 2. MỤC TIÊU ĐỀ TÀI - Đánh giá khả năng biến đổi hàm lượng kháng thể của gà, vịt sau khi tiêm phòng vắc xin cúm vô hoạt Navet-vifluvac (H5N1 clade 1) và khả năng bảo hộ của vắc xin chống lại với chủng vi rút cúm gia cầm H5N6 clade 2. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN ĐỀ TÀI - Hiểu biết rõ hơn về bệnh cúm gia cầm, về vi rút cúm gia cầm, đặc biệt là chủng vi rút H5N6 clade 2. - Các kết quả thu được là cơ sở đánh giá hiệu quả sử dụng vắc xin hiện hành trong phòng bệnh cúm gia cầm đối với nhánh vi rút cúm H5N6 trong giai đoạn hiện nay.
2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. SƠ LƯỢC VỀ BỆNH CÚM GIA CẦM 2. Khái niệm bệnh cúm gia cầm Bệnh cúm ở gia cầm (Avian Influenza) còn gọi là bệnh cúm gà hay cúm của loài chim.
Đây là một bệnh truyền nhiễm gây ra bởi vi rút cúm type A thuộc họ Orthomyxoviridae. Vi rút cúm gia cầm gây bệnh cho gà, vịt, ngan, ngỗng, gà tây, chim cút, đà điểu, các loài chim cảnh và chim hoang dã. Nguy hiểm hơn, bệnh có thể lây sang người và một số loài thú khác. Trước đây, bệnh này còn được gọi là bệnh dịch hạch gà (fowl plague) nhưng từ Hội nghị Quốc tế lần thứ nhất về bệnh cúm gia cầm tại Beltsville - Mỹ năm 1981, bệnh đã được thay thế với tên gọi là bệnh cúm gia cầm độc lực cao (Highly Pathogenic Avian Inluenza - HPAI) để chỉ các vi rút cúm type A có độc lực mạnh, gây lây lan nhanh, tỷ lệ tử vong cao.
Lịch sử bệnh cúm gia cầm Cúm gia cầm lần đầu tiên được phát hiện ở Italia vào năm 1878 với tên gọi là dịch hạch gà (Fowl plague) (E Centanni et al., 1965) bệnh gây tỷ lệ tử vong rất cao ở đàn gia cầm. Giai đoạn này, khoa học chưa có phương tiện để chẩn đoán nguyên nhân gây bệnh, theo một số tài liệu ghi lại cho biết nguyên nhân gây bệnh là vi rút cúm A/H1N1. Ở một số nước hiện nay, loại vi rút này vẫn xuất hiện và là nguyên nhân gây nên bệnh cúm ở lợn. Đến năm 1901, vi rút bệnh nguyên được Centany và Savonuzzi xác định là một tác nhân vi rút qua lọc.
Nhưng phải đến năm 1955, người ta mới xác định được vi rút đó chính là vi rút cúm type A (H7N1 và H7N7) gây chết nhiều gà, gà tây và các loài khác. Năm 1963, vi rút cúm type A được phân lập từ gà tây ở Bắc Mỹ do loài thuỷ cầm di trú dẫn nhập vào đàn gà. Năm 1971, Beard đã mô tả khá kỹ vi rút gây bệnh và đặc điểm bệnh lý lâm sàng của gà trong các ổ dịch cúm gà, gà tây khá lớn xảy ra ở Mỹ mà chủng gây bệnh là H7N1. Từ năm 1960 - 1979 bệnh được phát hiện ở Canada, Mehico, Achentina, Braxin, Nam Phi, ý, Pháp, Anh, Hà Lan, Australia, Hồng Kông, Nhật Bản, các nước vùng Trung Cận Đông, các nước thuộc liên hiệp Anh và Liên Xô.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Các công trình nghiên cứu có hệ thống về bệnh cúm gia cầm lần lượt được công bố ở Australia (1975), ở Anh (1979), ở Mỹ (1983-1984), ở Ailen (1983-1984) về đặc điểm sinh học, bệnh học và dịch tễ học, các phương pháp chẩn đoán miễn dịch và biện pháp phòng chống bệnh. Tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới Vi rút cúm gia cầm phân bố khắp toàn cầu, vì vậy dịch bệnh đã xảy ra ở nhiều nước trên thế giới. Năm 1983 - 1984 ở Mỹ, dịch cúm gà xảy ra do chủng vi rút H5N2 ở 3 bang Pensylvania, Virginia và Newtersey làm chết và tiêu huỷ hơn 19 triệu gà (Phạm Sỹ Lăng, 2004). Năm 1977, ở Minesota đã phát hiện dịch cúm do chủng H7N7 gây ra trên gà tây.
Năm 1986, dịch cúm gà xảy ra tại bang Victoria của Australia do chủng H5N2. Năm 1997, Vi rút cúm A H5N1 khiến toàn bộ đàn gia cầm của Hồng Kông bị tiêu diệt vì đã gây tử vong cho con người (Cục Thú Y, 2004). Như vậy đây là lần đầu tiên vi rút cúm gia cầm đã vượt “rào cản về loài” để lây cho người ở Hồng Kông làm cho 18 người nhiễm bệnh, trong đó có 6 người chết. Năm 2003, ở Hà Lan dịch cúm gia cầm xảy ra với quy mô lớn do chủng H7N7 làm 30 triệu gia cầm bị tiêu huỷ, 83 người lây nhiễm và 1 người chết, gây thiệt hại về kinh tế hết sức nghiêm trọng (Phạm Sỹ Lăng, 2004).
Từ cuối năm 2003 - 2005 đã có 11 nước và vùng lãnh thổ xuất hiện dịch cúm gia cầm H5N1 gồm Hàn Quốc, Nhật Bản, Thái Lan, Campuchia, Lào, Indonesia, Trung Quốc, Malaysia, Hồng Kông và Việt Nam. Bệnh cúm cũng lây sang người với 258 trường hợp nhiễm bệnh và 154 người đã chết (Lê Văn Năm, 2004). Năm 2007, có 30 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới báo cáo xuất hiện dịch cúm gia cầm do vi rút H5N1, đặc biệt là tại Indonesia, dịch cúm gia cầm dây dưa kéo dài. Các quốc gia có ngành chăn nuôi tiên tiến như: Hàn Quốc, Nhật Bản và một số quốc gia ở Châu Âu như: Nga, Hung-ga-ri, Ru-ma-ni, Anh,.
cũng ghi nhận có các ổ dịch trên gia cầm. Năm 2008: Dịch cúm gia cầm bùng phát tại 28 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Bangladesh, Benin, Cămpuchia, Canada, Trung Quốc, Hàn Quốc, Ai Cập, Đức. Đặc khu hành chính Hồng Kông, Ấn Độ, Israel, Iran, Nhật Bản, Lào, 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Myanma, Nigeria, Pakistan, Ba Lan, Ru-ma-ni, Nga, Ả - rập Xê-út, Thụy Sĩ, Thái Lan, Togo, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraine, Vương quốc Anh và Việt Nam. Năm 2009: Dịch cúm gia cầm phát ra tại 17 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Afghanistan, Bangladesh, Cămpuchia, Trung Quốc, Đức, Đặc khu hành chính Hồng Kông, Ấn Độ, Nhật Bản, Lào, Mông Cổ, Nepal, Nigeria, Nga, Tây Ban Nha, Thái Lan, Togo và Việt Nam.
Riêng tại Trung Quốc đã có 7 ca nhiễm vi rút cúm ở người. Năm 2010: Tám tháng đầu năm 2010 dịch cúm gia cầm phát ra tại 16 quốc gia và vùng lãnh thổ bao gồm: Bangladesh, Bhutan, Bun-ga-ri, Campuchia, Trung Quốc, đặc khu hành chính Hồng Kông, Ấn Độ, Israel, Lào, Mông Cổ, Myanma, Nepal, Ru-ma-ni, Nga, Tây Ban Nha và Việt Nam. Theo báo cáo của tổ chức Nông lương thế giới FAO từ năm 2011 đến nay tình hình dịch cúm gia cầm trên thế giới có diễn biến tương đối phức tạp trên phương diện số nước có dịch, số vụ dịch và số người nhiễm bệnh, số người chết. Năm 2011: Cúm gia cầm H5N1 diễn ra tại các quốc gia: Campuchia, Indonesia, Trung Quốc, Nepan, Ai Cập, Việt Nam gây bệnh cho 6 người làm 4 người tử vong.
Năm 2012: Cúm gia cầm xuất hiện tại các quốc gia và vùng lãnh thổ Indonesia, Ai Cập, Việt Nam, Trung Quốc, Đài Loan, Nê - Pan, Bu-Tan, Ấn Độ và Campuchia gây bệnh cho 12 người, làm 8 người tử vong. Năm 2013: Cúm gia cầm xuất hiện tại các quốc gia và vùng lãnh thổ Bangladesh, Ai Cập, Indonesia, Campuchia, Việt Nam, Nê-Pan, Trung Quốc, gây bệnh cho 17 người làm chết 11 người. Năm 2014: Cúm gia cầm xuất hiện tại các quốc gia Ai Cập, Trung Quốc, Nga, Indonesia, Campuchia, Canada, Việt Nam, gây bệnh cho 17 người làm chết 8 người.