Luận văn thạc sĩ về đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018

Luận văn thạc sĩ vnua phân tích dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015-2018, cung cấp thông tin và số liệu quan trọng.

• Tác giả: Hoàng Mạnh Tiến
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Thạch
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Dịch tễ học thú y
• Đề tài: Đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2018
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Thesis abstract
• 1.8. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.9. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.10. Phạm vi nghiên cứu
• 1.11. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. GIỚI THIỆU VỀ BỆNH CGC
• 2.1.1. Khái niệm bệnh CGC
• 2.1.2. Lịch sử bệnh
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam 2015 2018

Bệnh cúm gia cầm (CGC) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với gia cầm, gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi tại Việt Nam. Giai đoạn 2015-2018, tình hình dịch bệnh này diễn biến phức tạp với nhiều yếu tố ảnh hưởng. Nghiên cứu này nhằm phân tích các đặc điểm dịch tễ học của bệnh CGC trong giai đoạn này.

1.1. Định nghĩa và khái niệm về bệnh cúm gia cầm

Bệnh cúm gia cầm (Avian Influenza) là bệnh truyền nhiễm do vi rút cúm A gây ra, có khả năng lây lan nhanh chóng và gây tỷ lệ tử vong cao ở gia cầm. Các chủng vi rút H5 và H7 là những loại chủ yếu gây bệnh.

1.2. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015 2018

Trong giai đoạn này, bệnh cúm gia cầm đã xảy ra ở nhiều tỉnh thành, đặc biệt là khu vực Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long, nơi có mật độ chăn nuôi gia cầm cao.

II. Vấn đề và thách thức trong kiểm soát bệnh cúm gia cầm

Việc kiểm soát bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam gặp nhiều khó khăn do nhiều yếu tố như tập quán chăn nuôi nhỏ lẻ, ý thức phòng bệnh của người chăn nuôi còn hạn chế, và sự xâm nhập của các chủng vi rút mới từ nước ngoài.

2.1. Tác động của bệnh cúm gia cầm đến ngành chăn nuôi

Bệnh cúm gia cầm gây thiệt hại lớn cho ngành chăn nuôi, làm giảm sản lượng và chất lượng sản phẩm, đồng thời ảnh hưởng đến thu nhập của người chăn nuôi.

2.2. Những khó khăn trong công tác phòng chống dịch bệnh

Các yếu tố như việc vận chuyển gia cầm không kiểm soát, ý thức phòng bệnh của người dân còn thấp, và sự biến đổi của vi rút là những thách thức lớn trong công tác phòng chống dịch bệnh.

III. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ học bệnh cúm gia cầm

Nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học hồi cứu để phân tích các đặc điểm dịch tễ học mô tả về không gian, thời gian và đối tượng mắc bệnh trong giai đoạn 2015-2018.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo dịch bệnh, tài liệu nghiên cứu và kết quả giám sát vi rút từ các phòng thí nghiệm trong nước và quốc tế.

3.2. Phân tích dữ liệu dịch tễ học

Sử dụng các phương pháp thống kê để phân tích tỷ lệ mắc bệnh theo loài, không gian và thời gian, từ đó đưa ra các nhận định về tình hình dịch bệnh.

IV. Kết quả nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ bệnh cúm gia cầm

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh cúm gia cầm chủ yếu xảy ra ở gà và vịt, với tỷ lệ mắc bệnh cao nhất vào mùa xuân. Các chủng vi rút H5N1 và H5N6 là những loại chủ yếu lưu hành tại Việt Nam trong giai đoạn này.

4.1. Tình hình dịch bệnh theo loài gia cầm

Gà chiếm tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, tiếp theo là vịt và các loài gia cầm khác. Tình hình dịch bệnh diễn ra liên tục trong suốt 4 năm.

4.2. Đặc điểm dịch bệnh theo thời gian và không gian

Dịch bệnh có xu hướng gia tăng vào mùa xuân và tập trung chủ yếu ở các tỉnh có mật độ chăn nuôi cao, như Hà Nội và các tỉnh miền Tây.

V. Giải pháp phòng chống bệnh cúm gia cầm hiệu quả

Để kiểm soát bệnh cúm gia cầm, cần có các biện pháp phòng chống đồng bộ, bao gồm tiêm phòng vắc xin, nâng cao ý thức của người chăn nuôi và kiểm soát vận chuyển gia cầm.

5.1. Tiêm phòng và giám sát dịch bệnh

Tiêm phòng vắc xin cho gia cầm là biện pháp quan trọng để ngăn ngừa sự lây lan của bệnh cúm gia cầm. Cần thực hiện giám sát thường xuyên để phát hiện sớm các ổ dịch.

5.2. Tăng cường tuyên truyền và giáo dục cộng đồng

Nâng cao nhận thức của người chăn nuôi về phòng chống bệnh cúm gia cầm thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục cộng đồng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh cúm gia cầm

Nghiên cứu về bệnh cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015-2018 đã cung cấp nhiều thông tin quý giá về tình hình dịch bệnh. Cần tiếp tục nghiên cứu để có các biện pháp phòng chống hiệu quả hơn trong tương lai.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu dịch tễ học

Nghiên cứu dịch tễ học giúp hiểu rõ hơn về đặc điểm và xu hướng lây lan của bệnh cúm gia cầm, từ đó đưa ra các giải pháp phòng chống hiệu quả.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu về các chủng vi rút mới và các biện pháp phòng chống bệnh cúm gia cầm, nhằm bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ngành chăn nuôi.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao tại Việt Nam luôn là thách thức nghiêm trọng đối với an ninh sinh học, phát triển kinh tế nông nghiệp và sức khỏe cộng đồng. Thống kê từ ngành nông nghiệp cho thấy cả nước có khoảng 70% tổng số xã, phường duy trì hoạt động chăn nuôi gia cầm với quy mô trên 12 triệu hộ, trong đó hơn 70% chăn nuôi ở mức độ nhỏ lẻ, manh mún. Lịch sử dịch tễ ghi nhận từ đợt bùng phát đầu tiên giai đoạn 2003 - 2004, dịch cúm gia cầm đã khiến hơn 45 triệu con gia cầm bị tiêu hủy (chiếm 17% tổng đàn cả nước) và gây ra 127 ca nhiễm trên người với 64 trường hợp tử vong.

Trước bối cảnh mầm bệnh liên tục biến đổi và lưu hành phức tạp, nghiên cứu được triển khai nhằm phân tích toàn diện các đặc điểm dịch tễ học mô tả theo không gian, thời gian, loài mẫn cảm và xác định đặc tính dịch tễ học phân tử của các chủng vi rút cúm gia cầm độc lực cao. Đề tài tập trung khảo sát phạm vi toàn quốc trên 63 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2015 – 2018.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa bức tranh dịch tễ với 199 ổ dịch xảy ra tại 185 xã thuộc 112 huyện của 45 địa phương, buộc phải tiêu hủy 463.429 con gia cầm. Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ thực chứng quan trọng phục vụ trực tiếp cho việc đánh giá Kế hoạch quốc gia phòng, chống dịch cúm gia cầm giai đoạn 2014 – 2018, đồng thời tạo tiền đề khoa học vững chắc để Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng Kế hoạch quốc gia phòng chống bệnh cúm gia cầm giai đoạn 2019 – 2025.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết chuỗi sinh dịch truyền nhiễm thú y cổ điển kết hợp với lý thuyết dịch tễ học phân tử hiện đại để phân tích bản chất lây truyền của vi rút cúm nhóm A thuộc họ Orthomyxoviridae.

Lý thuyết chuỗi sinh dịch xác lập ba mắt xích cốt lõi bao gồm: nguồn bệnh, yếu tố truyền lây và động vật cảm nhiễm. Mầm bệnh là vi rút cúm type A chứa bộ gen gồm 8 phân đoạn axit ribonucleic sợi đơn mang điện tích âm, mã hóa cho 10 loại protein thiết yếu. Quá trình sinh dịch diễn ra thông qua tương tác giữa ba nhóm ký chủ: ký chủ lưu giữ (thủy cầm mang trùng không biểu hiện triệu chứng lâm sàng rõ rệt), ký chủ hứng chịu (gà, gà tây bị nhiễm độc lực cao và chết hàng loạt), và ký chủ lệch (động vật có vú, con người).

Lý thuyết biến dị kháng nguyên giải thích cơ chế tiến hóa của vi rút qua hai hiện tượng: trôi dạt kháng nguyên do đột biến điểm trên chuỗi nucleotit của gen mã hóa protein gai bề mặt Hemagglutinin (HA) và Neuraminidase (NA); chuyển dịch kháng nguyên do sự tái tổ hợp di truyền khi nhiều phân type cùng nhiễm vào một tế bào vật chủ, có khả năng tạo ra 256 biến thể tổ hợp mới.

Các khái niệm chuyên ngành nền tảng được định lượng chặt chẽ trong đề tài bao gồm: Cúm gia cầm độc lực cao (xác định khi chỉ số gây bệnh tiêm tĩnh mạch IVPI đạt từ 1,2 trở lên hoặc gây chết trên 75% gà thí nghiệm), phân nhóm kháng nguyên Clade, tỷ lệ lưu hành mầm bệnh, và khoảng tin cậy 95%.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập đồng bộ từ hệ thống báo cáo dịch bệnh thú y chính quy của 63 tỉnh, thành phố gửi về Cục Thú y, kết hợp dữ liệu giám sát chủ động từ các chương trình hợp tác quốc tế giữa Cục Thú y với FAO và Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 199 ổ dịch lâm sàng ghi nhận tại 185 xã thuộc 112 huyện của 45 tỉnh, thành phố trong giai đoạn 2015 – 2018. Mẫu bệnh phẩm giám sát phân tử được lấy từ các ổ dịch thực địa và đàn thủy cầm khỏe mạnh tại các chợ buôn bán gia cầm sống, sau đó gửi về Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương, các Chi cục Thú y vùng và phòng thí nghiệm tham chiếu quốc tế để xét nghiệm RT-PCR và giải trình tự gen.

Phương pháp nghiên cứu thuần tập hồi cứu được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc theo dõi, đối chiếu các biến số dịch tễ theo thời gian thực tế đã xảy ra, từ đó xác định rõ mối quan hệ giữa yếu tố phơi nhiễm (phương thức nuôi đơn/ghép, mật độ chăn nuôi, thời tiết mùa vụ) và nguy cơ phát sinh ổ dịch. Phương pháp phân tích dữ liệu không gian – thời gian sử dụng hệ thống thông tin địa lý (Quantum GIS, Arc GIS) kết hợp ngôn ngữ thống kê R giúp trực quan hóa sự phân bố ổ dịch cấp xã/huyện. Dữ liệu trình tự gen được căn chỉnh và phân tích phát sinh loài bằng phần mềm BioEdit và MEGA để xác định phả hệ các nhánh vi rút.

Tiến trình nghiên cứu được triển khai thực hiện liên tục từ tháng 5/2018 đến tháng 9/2019, đảm bảo bao quát toàn diện chuỗi dữ liệu 4 năm từ 2015 đến 2018.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tổng hợp dịch tễ giai đoạn 2015 – 2018 ghi nhận toàn quốc xảy ra 199 ổ dịch cúm gia cầm tại 45 tỉnh, thành phố, dẫn đến tiêu hủy 463.429 con gia cầm. Năm 2017 là thời điểm bùng phát mạnh nhất với 80 xã thuộc 28 địa phương công bố dịch, số gia cầm tiêu hủy lên tới 195.846 con (chiếm 42,26% tổng số thiệt hại của cả giai đoạn). Năm 2018 ghi nhận số ổ dịch giảm mạnh xuống còn 25 ổ tại 16 tỉnh với 60.696 con bị tiêu hủy (giảm gần 6,3 lần so với giai đoạn đỉnh điểm năm 2014).

Xét theo cơ cấu loài mắc bệnh, gà là đối tượng mẫn cảm nhất với 163 ổ dịch (tỷ lệ mắc 69,3%; khoảng tin cậy 95% CI: 62,7 - 75,3%), số lượng tiêu hủy đạt 310.516 con (chiếm 67% tổng đàn bị hủy). Vịt đứng thứ hai với 97 ổ dịch (tỷ lệ mắc 45,9%; 95% CI: 39,1 - 52,7%), số lượng tiêu hủy là 112.582 con (chiếm 24,3%). Ngan và các loài chim khác ghi nhận tỷ lệ tiêu hủy lần lượt là 2% (8.399 con) và 6% (28.932 con). Phương thức chăn nuôi ghép nhiều loài gia cầm ghi nhận 43 ổ dịch, chiếm tỷ lệ 21,61% (95% CI: 16,10 - 27,02%).

Về quy luật thời gian, dịch bệnh xuất hiện rải rác quanh năm nhưng phân hóa rõ rệt theo mùa vụ. Tỷ lệ phát sinh ổ dịch cao vượt trội vào mùa Xuân chiếm 65,0% và mùa Đông chiếm 30,2%, trong khi mùa Hè chỉ chiếm 2,5% và mùa Thu là 2,3%.

Về dịch tễ học phân tử, hai phân type độc lực cao lưu hành song song là A/H5N1 (Clade 2.3.2.1c) và A/H5N6 (Clade 2.3.4.4). Năm 2015, chủng H5N1 chiếm 54,4% và H5N6 chiếm 45,6% tổng số ổ dịch. Đến năm 2017, H5N1 áp đảo với 84,0% ổ dịch, nhưng sang năm 2018, chủng H5N6 chiếm ưu thế trở lại với 69,2% số ổ dịch được phát hiện.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch lớn về tỷ lệ mắc giữa gà (69,3%) và vịt (45,9%) phản ánh đúng cơ chế bệnh sinh học thú y. Gà là ký chủ hứng chịu mang thụ thể liên kết alpha 2,3-sialic acid phân bố đậm đặc tại đường hô hấp, khiến vi rút nhân lên ồ ạt gây tổn thương đa cơ quan và tỷ lệ chết đạt gần 100%. Ngược lại, thủy cầm đóng vai trò là ký chủ lưu giữ với tỷ lệ mang trùng vi rút H5N1 và H5N6 tự nhiên không triệu chứng lên tới khoảng 5%, trở thành nguồn gieo rắc mầm bệnh liên tục vào môi trường nước mặt.

Quy luật bùng phát mạnh vào vụ Đông – Xuân (chiếm tổng cộng 95,2% số ca bệnh) bắt nguồn từ điều kiện nhiệt độ môi trường giảm thấp và độ ẩm không khí tăng cao, kéo dài thời gian sống của vi rút trong chất thải hữu cơ từ 7 ngày lên tới hơn 30 ngày. Đồng thời, áp lực gia tăng mật độ chăn nuôi, tần suất vận chuyển và buôn bán gia cầm phục vụ thị trường Tết Nguyên đán làm gia tăng nguy cơ tiếp xúc mầm bệnh.

Không gian phân bố ổ dịch tập trung dày đặc tại hai vựa chăn nuôi lớn nhất cả nước là vùng Đồng bằng sông Hồng và Đồng bằng sông Cửu Long. Đây là những khu vực có mật độ thủy cầm thả đồng cao xen kẽ hệ thống kênh rạch chằng chịt, kết hợp tập quán nuôi nhốt chung gà và vịt tại nông hộ khiến chuỗi lây nhiễm chéo khó bị triệt tiêu.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua các bản đồ dịch tễ học mật độ điểm (GIS Spot Map), biểu đồ đường thể hiện tần suất phát sinh ca bệnh theo ngày (Epidemic Curve), và cây phát sinh loài (Phylogenetic Tree) phân tích trình tự gen HA/NA, giúp cơ quan chức năng dễ dàng nhận diện hướng di chuyển và đột biến của các biến chủng vi rút ngoại lai xâm nhập qua biên giới.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát bền vững dịch cúm gia cầm và ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh trên diện rộng, các giải pháp trọng tâm cần được thực hiện đồng bộ:

Chuyển đổi triệt để phương thức chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ sang mô hình chăn nuôi trang trại an toàn sinh học khép kín. Các địa phương cần quy hoạch dứt điểm vùng chăn nuôi tập trung cách xa khu dân cư tối thiểu 500 mét, xóa bỏ hoàn toàn tập quán nuôi thả rông và nuôi ghép lẫn lộn giữa gà, vịt, ngan. Mục tiêu đạt tối thiểu 60% tổng đàn gia cầm cả nước được nuôi tại cơ sở an toàn dịch bệnh vào năm 2025 do Cục Chăn nuôi và Sở Nông nghiệp các tỉnh chỉ đạo thực hiện.

Thực hiện chiến dịch tiêm phòng vắc xin cúm gia cầm định kỳ đồng loạt 2 đợt mỗi năm, tập trung vào các tháng 3 - 4 và tháng 9 - 10 trước thời điểm giao mùa Đông – Xuân. Cơ quan thú y phải thường xuyên đối chiếu kháng nguyên của các chủng vi rút thực địa (Clade 2.3.2.1c và Clade 2.3.4.4) để lựa chọn chủng vắc xin tương thích cao nhất. Mục tiêu đảm bảo tỷ lệ đàn gia cầm được bảo hộ miễn dịch chủ động đạt trên 80% tổng đàn tại mọi thời điểm, do hệ thống thú y cơ sở và người chăn nuôi phối hợp triển khai.

Tăng cường giám sát dịch tễ chủ động và kiểm soát nghiêm ngặt chuỗi vận chuyển, giết mổ gia cầm liên tỉnh. Lực lượng Thú y phối hợp với Quản lý thị trường và Bộ đội Biên phòng siết chặt kiểm dịch biên giới, ngăn chặn gia cầm giống nhập lậu không rõ nguồn gốc. Mục tiêu phát hiện sớm và xử lý triệt để 100% ổ dịch phát sinh trong vòng 24 giờ kể từ khi nhận tin báo, khoanh vùng xử lý trong phạm vi bán kính 3 km không để lây lan sang diện rộng.

Ứng dụng công nghệ thông tin và bản đồ số GIS trong quản lý cơ sở dữ liệu dịch tễ thú y quốc gia. Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương cùng các viện chuyên ngành cần hoàn thiện hệ thống cảnh báo sớm nguy cơ bùng phát dịch bệnh theo thời gian thực giai đoạn 2021 – 2023, giúp các cấp quản lý chủ động điều phối nguồn lực bao vây dập dịch kịp thời.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Cán bộ quản lý thú y và nhà hoạch định chính sách nông nghiệp: Tiếp cận hệ thống dữ liệu dịch tễ toàn diện giai đoạn 2015 – 2018, làm cơ sở khoa học để rà soát, điều chỉnh các văn bản quy phạm pháp luật và kế hoạch phòng chống dịch quốc gia sát với diễn biến thực tế của từng địa bàn sinh thái.

Chủ trang trại, hợp tác xã và doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm: Nắm vững quy luật phát sinh dịch bệnh theo mùa vụ và cơ chế lây truyền liên loài giữa gà và thủy cầm, từ đó chủ động xây dựng quy trình an toàn sinh học nội khu và tối ưu hóa lịch tiêm phòng vắc xin cho đàn vật nuôi.

Nhà nghiên cứu dịch tễ học, giảng viên và sinh viên ngành Thú y, Chăn nuôi, Y tế công cộng: Tham khảo quy trình chuẩn mực về ứng dụng phương pháp nghiên cứu thuần tập hồi cứu, kỹ thuật lập bản đồ dịch tễ GIS, và phương pháp phân tích dịch tễ học phân tử trong nghiên cứu bệnh truyền nhiễm động vật.

Các tổ chức quốc tế hoạt động trong lĩnh vực sức khỏe toàn cầu (FAO, WHO, WOAH): Sử dụng nguồn dữ liệu thực địa tin cậy tại Việt Nam để phân tích mô hình lan truyền của vi rút cúm qua đường chim di cư và mạng lưới thương mại xuyên biên giới trong khuôn khổ chương trình Một sức khỏe (One Health).

Câu hỏi thường gặp

Loài gia cầm nào có mức độ mẫn cảm và tỷ lệ thiệt hại cao nhất khi xảy ra dịch cúm gia cầm?

Gà là loài chịu thiệt hại nặng nề nhất với 163 ổ dịch (chiếm tỷ lệ 69,3%, khoảng tin cậy 95% CI: 62,7 - 75,3%) và số lượng tiêu hủy lên tới 310.516 con (chiếm 67% tổng thiệt hại gia cầm cả nước). Tỷ lệ tử vong ở đàn gà mắc cúm độc lực cao thường chạm ngưỡng 100% trong thời gian rất ngắn.

Thời điểm nào trong năm dịch cúm gia cầm có nguy cơ bùng phát mạnh nhất tại Việt Nam?

Dịch bệnh tập trung cao điểm vào mùa Xuân (chiếm 65% số ổ dịch) và mùa Đông (chiếm 30,2% số ổ dịch). Thời tiết lạnh ẩm, mưa phùn kéo dài làm suy giảm đề kháng của vật nuôi và kéo dài thời gian tồn tại của vi rút ngoài môi trường, kết hợp với mật độ giao thương gia cầm tăng cao dịp Tết.

Các chủng vi rút cúm gia cầm độc lực cao nào chiếm ưu thế lưu hành tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu?

Hai chủng vi rút chính gây bệnh là A/H5N1 thuộc Clade 2.3.2.1c và A/H5N6 thuộc Clade 2.3.4.4. Trong khi H5N1 bùng phát mạnh vào năm 2017 với 84,0% số ổ dịch, thì chủng H5N6 đã gia tăng nhanh chóng và chiếm tới 69,2% tổng số ổ dịch ghi nhận trong năm 2018.

Vì sao phương thức nuôi ghép gia cầm và thả vịt chạy đồng lại tiềm ẩn rủi ro dịch bệnh rất cao?

Thủy cầm khỏe mạnh mang trùng vi rút cúm với tỷ lệ tự nhiên khoảng 5% nhưng không phát bệnh. Khi nuôi ghép hoặc thả đồng tự do, vịt bài thải vi rút qua phân và dịch tiết vào nguồn nước, nhanh chóng truyền lây sang đàn gà mẫn cảm, khiến phương thức chăn nuôi ghép chiếm 21,61% tổng số ổ dịch.

Mô hình nghiên cứu dịch tễ học nào được áp dụng để đánh giá toàn diện các ổ dịch trong luận văn?

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu thuần tập hồi cứu kết hợp phân tích không gian bằng phần mềm Arc GIS, Quantum GIS và phân tích phân tử bằng phần mềm MEGA, BioEdit. Cách tiếp cận đa chiều này giúp xác định chính xác mối quan hệ giữa yếu tố phơi nhiễm, không gian địa lý và biến chủng vi rút.

Kết luận

Những đóng góp trọng tâm và định hướng tiếp theo từ công trình nghiên cứu:

• Lượng hóa chi tiết bức tranh dịch tễ học cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015 – 2018 với 199 ổ dịch tại 45 tỉnh, thành phố, buộc tiêu hủy 463.429 con gia cầm.
• Xác định gà là loài chịu tổn thất lớn nhất (chiếm 67% tổng lượng gia cầm tiêu hủy), đồng thời chỉ rõ mối nguy cơ cao từ việc nuôi ghép nhiều loài gia cầm (chiếm 21,61% số ổ dịch).
• Khẳng định tính mùa vụ rõ nét của dịch bệnh với 95,2% số ổ dịch bùng phát tập trung vào vụ Đông – Xuân, chủ yếu tại lưu vực sông Hồng và sông Cửu Long.
• Làm rõ đặc tính dịch tễ học phân tử của hai phân type độc lực cao A/H5N1 (Clade 2.3.2.1c) và A/H5N6 (Clade 2.3.4.4) lưu hành xuyên suốt giai đoạn nghiên cứu.
• Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ công tác xây dựng và thực thi hiệu quả Kế hoạch quốc gia phòng, chống bệnh cúm gia cầm giai đoạn 2019 – 2025.

Các cấp quản lý, cơ sở nghiên cứu và người chăn nuôi cần tiếp tục phối hợp chặt chẽ nhằm duy trì mạng lưới giám sát chủ động, nâng cao tỷ lệ tiêm phòng vắc xin đúng biến chủng và đẩy mạnh mô hình chăn nuôi an toàn sinh học. Việc thực thi nghiêm túc các biện pháp phòng dịch chính là chìa khóa bảo vệ bền vững ngành chăn nuôi gia cầm và an toàn sức khỏe cộng đồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM HOÀNG MẠNH TIẾN ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ BỆNH CÚM GIA CẦM TẠI VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2015 – 2018 Ngành: Dịch tễ học thú y Mã số: 8640101 Người hướng dẫn khoa học: 1. Phạm Ngọc Thạch 2. Phan Quang Minh NHÀ XUẤT BẢN HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Hoàng Mạnh Tiến i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. Phạm Ngọc Thạch và TS. Phan Quang Minh đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Nội – Chẩn – Dược – Độc chất, Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể Lãnh đạo Cục Thú y, Lãnh đạo và cán bộ phòng Dịch tễ thú y - Cục Thú y, Trung tâm Chẩn đoán thú y Trung ương, các Chi cục Thú y vùng và các tổ chức quốc tế (CDC, FAO) đã giúp đỡ, tạo điều kiện, chia sẻ thông tin cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2019 Tác giả luận văn Hoàng Mạnh Tiến ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. vi Danh mục bảng. vii Danh mục hình.

viii Trích yếu luận văn. ix Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Giới thiệu về bệnh CGC.

Khái niệm bệnh CGC. Lịch sử bệnh. Vi rút gây bệnh CGC. Hình thái, cấu trúc vi rút CGC.

Cấu trúc của vi rút cúm type A. Đặc tính kháng nguyên của vi rút cúm type A. Thành phần hóa học. Quá trình nhân lên và tác động gây bệnh của vi rút.

Độc lực của vi rút. Phân loại vi rút. Nuôi cấy và lưu giữ vi rút cúm gà. Miễn dịch chống bệnh CGC.

Dịch tễ học bệnh CGC. Phân bố dịch. 19 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Động vật cảm nhiễm.

Động vật mang vi rút. Sự truyền lây. Sức đề kháng của vi rút cúm. Triệu chứng, bệnh tích của bệnh CGC.

Triệu chứng lâm sàng của bệnh CGC. Bệnh tích đại thể, vi thể của bệnh CGC. Kiểm soát bệnh. Nghiên cứu trong nước về bệnh CGC.

Một số phương pháp nghiên cứu dịch tễ học. Nghiên cứu cắt ngang (Cross-sectional study). Nghiên cứu thuần tập (Cohort study). Vật liệu nội dung và phƣơng pháp nghiên cứu.

Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh CGC xảy ra ở Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018.

Xác định mức độ lưu hành vi rút CGC tại Việt Nam trong giai đoạn 2015 - 2018. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Vật liệu nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh CGC ở Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018. Phương pháp xác định mức độ lưu hành các chủng vi rút CGC A/H5 tại Việt Nam. Phương pháp xử lý số liệu.

Kết quả và thảo luận. Một số đặc điểm dịch tễ mô tả bệnh CGC xảy ra ở Việt Nam giai đoạn 2015 – 2018. 31 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tình hình dịch CGC giai đoạn 2015-2018.

Đặc điểm về loài gia cầm mắc bệnh. Đặc điểm bệnh CGC theo thời gian giai đoạn 2015 - 2018. Đặc điểm của bệnh CGC theo không gian giai đoạn 2015 - 2018. Dịch tễ học phân tử các chủng vi rút CGC A/h5 lưu hành tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu lấy mẫu giám sát và giải trình tự gen. Kết luận và kiến nghị. 50 Tài liệu tham khảo. 52 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CDC (Centers for Disease Control and Trung tâm kiểm soát và phòng ngừa dịch Prevention) bệnh CGC (Avian influenza) Cúm gia cầm CI (Confidence Interval) Mức độ tin cậy CS (Partner) Cộng sự DNA (Acid Deoxyribo Nucleic) Axit deoxyribonucleic EDR (Estimated Dissemination Ratio) Tỷ lệ phổ biến ước tính ELIsA (Enzyme Linked immuno- Enzyme Liên kết xét nghiệm miễn dịch sorbent assay) hấp thụ HA (Haemagglutination assay) Phản ứng ngưng kết hồng cầu HPAI (Highly pathogenic avian Highly pathogenic avian influenza influenza) IVPI Chỉ số gây bệnh tiêm qua đường tĩnh mạch FAO (The Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Organization of the United Nations ) Hợp Quốc LPAI (Low pathogenic avian Cúm gia cầm độc lực thấp influenza) NN&PTNT Nông nghiệp và Phát triển nông thôn OIE (World Organisation for Animal Tổ chức Thú y Thế giới Health) RNA (Ribonucleic Acid) Axit Ribonucleic RT-PCR (Reverse Transcription Phản ứng chuỗi polymerase phiên mã Polymerase Chain Reaction) ngược USD (US Dollar) Đô la Mỹ USAID (The United States Agency for Cơ quan phát triển quốc tế Hoa Kỳ International Development) WRL (World Reference Laboratory) Phòng thí nghiệm tham chiếu thế giới WHO (World Health Organization) Tổ chức Y tế Thế giớWorld WTO (World Trade Organization) Tổ chức thương mại vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 4.

Tình hình dịch dịch CGC giai đoạn 2015 - 2018. Số ổ dịch và tỷ lệ mắc bệnh CGC giữa các loài gia cầm giai đoạn 2015 – 2018. Bảng tổng hợp các loài gia cầm bị chết và tiêu hủy do bệnh CGC giai đoạn 2015 – 2018. Số ổ dịch và tỷ lệ mắc theo phương thức chăn nuôi.

Tổng hợp tình hình thiệt hại do bệnh CGC theo vùng sinh thái. Danh mục các vi rút thu thập từ tháng 1 đến tháng 6 ở Việt Nam năm 2018. 44 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. Bản đồ phân bố dịch CGC trên thế giới năm 2019.

Cấu tạo ngoài của vi rút CGC. So sánh tỷ lệ mắc bệnh CGC giữa các loài năm 2015. So sánh tỷ lệ mắc bệnh CGC giữa các loài năm 2016. So sánh tỷ lệ mắc bệnh CGC giữa các loài năm 2017.

So sánh tỷ lệ mắc bệnh CGC giữa các loài năm 2018. So sánh tỷ lệ mắc bệnh CGC theo loài giai đoạn 2015 – 2018. Tần suất các ổ dịch CGC theo thời gian từ năm 2015 đến năm 2019. Đồ thị diễn biến các ổ dịch CGC theo thời gian từ năm 2015 đến ngày 01/01/2019.

So sánh tỷ lệ mắc giữa vi rút CGC A/H5N1 và A/H5N6 qua các năm 2015 đến 2018. Sự phân bố và số lượng gia cầm bị tiêu hủy do CGC A/H5N1 và A/H5N6 giai đoạn 2015-2018. Cây phả hệ các vi rút CGC subtype H5 lưu hành qua các năm 2016- 2018 ở Việt Nam. Cây phả hệ các vi rút CGC subtype H5 2.1c lưu hành qua các năm 2016-2018 ở Việt Nam.

Cây phả hệ các nhánh vi rút CGC subtype H5 2.4b lưu hành qua các năm 2016-2018 ở Việt Nam. 47 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Hoàng Mạnh Tiến Tên Luận văn: Đặc điểm dịch tễ của bệnh Cúm gia cầm tại Việt Nam giai đoạn 2015 - 2018 Ngành: Dịch tễ học thú y Mã số: 8640101 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Phân tích đặc điểm dịch tễ học mô tả (không gian, thời gian, đối tượng mắc bệnh) của bệnh CGC tại Việt Nam giai đoạn 2015 -2018 và xác định một số đặc điểm dịch tễ học phân tử của các chủng và nhánh (clade) vi rút CGC. Phƣơng pháp nghiên cứu sử dụng phương pháp dịch tễ học hồi cứu (retrospective cohort study) để tổng hợp và phân tích đặc điểm dịch tễ mô tả về không gian, thời gian, đối tượng gia cầm mắc bệnh, phương thức chăn nuôi đơn hoặc ghép giữa các loài tại các ổ dịch CGC xảy từ năm 2015 - 2018. trên cơ sở kết quả giải trình tự gen tại các phòng thị nghiệm trong nước và ngoài nước phân tích gây dựng cây phả hệ thể hiện sự biến chủng của vi rút CGC ở Việt Nam qua các năm từ 2015 - 2018.

Kết quả chính và kết luận 1. Dịch Cúm gia cầm xảy ra nhiều nhất ở gà là 69,3% (95% CI: 62,7 - 75,3), sau đó là vịt 45,9% (95% CI: 39,1-52,7) và nuôi ghép nhiều loài gia cầm 10,1% (95% CI: 6,4 - 14,9); Dịch bệnh CGC xảy rác ở các tháng trong năm và liên tục trong 4 năm (2015 - 2018), với tỷ lệ mắc CGC cao nhất vào mùa Xuân (65%), mùa Đông là 30,2%, mùa Hè là 2,5% và mùa Thu là 2,3%; Dịch bệnh CGC phân bố dịch bệnh tập trung nhiều ở các tỉnh quanh lưu vực sông Hồng và đồng bằng sông Cửu Long nơi có mật độ chăn nuôi gia cầm cao. Vi rút Cúm gia cầm lưu hành và gây bệnh tại Việt Nam từ năm 2015 đến 2018 thuộc subtype H5N1, clade 2.1c và subtype H5N6, clade 2. ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] THESIS ABSTRACT Author name: Hoang Manh Tien Thesis title: Epidemiological characteristics of Avian Influenza in Vietnam in the period 2015 to 2018.

Sector: Veterinary epidemiology Code: 8640101 Name of training institution: Vietnam National University of Agriculture Research purposes To analysize of descriptive epidemiological characteristics (space, time, species) of Avian Influenza in Vietnam in the period of 2015 to 2018 and identify some molecular epidemiological characteristics of strains and clades of Avian Influenza virus.