Luận văn thạc sĩ: Quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình - Nguyễn Thị Hải Hòa

Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình nhằm bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. Mai Văn Trịnh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải y tế tại trung tâm y tế huyện Yên Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thái Nguyên

Tóm tắt

I. Tổng quan quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình

Công tác quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình đóng vai trò then chốt trong bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng. Cơ sở khám chữa bệnh này tiếp nhận lượng lớn bệnh nhân mỗi ngày. Hoạt động y tế làm phát sinh nhiều loại chất thải nguy hại và chất thải thông thường. Chất thải rắn y tế bao gồm bông băng gạc dính máu, kim tiêm, bệnh phẩm và vỏ bao bì thuốc. Nước thải phát sinh từ các khoa phòng lâm sàng, xét nghiệm và sinh hoạt. Quy trình quản lý đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Trung tâm Y tế huyện Yên Bình đã ban hành quy chế nội bộ về thu gom và xử lý rác thải. Ban giám đốc phân công trách nhiệm cụ thể cho từng khoa phòng và nhân viên kiểm soát nhiễm khuẩn. Việc thiết lập hệ thống quản lý chuẩn mực giúp ngăn ngừa nguy cơ phát tán mầm bệnh. Đơn vị chủ động áp dụng các hướng dẫn của Bộ Y tế và cơ quan quản lý tài nguyên môi trường. Quản lý đúng quy định là tiền đề xây dựng cơ sở y tế xanh sạch đẹp.

1.1. Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn kỹ thuật áp dụng

Công tác quản lý chất thải y tế dựa trên hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đồng bộ. Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên Môi trường đã ban hành nhiều thông tư hướng dẫn liên tịch. Các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia quy định chi tiết ngưỡng an toàn đối với nước thải và khí thải lò đốt. Ủy ban nhân dân tỉnh Yên Bái ban hành kế hoạch thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải y tế nguy hại trên địa bàn. Trung tâm Y tế huyện Yên Bình căn cứ các văn bản này để xây dựng quy trình thao tác chuẩn. Mọi quy trình từ thu gom tại nguồn đến vận chuyển nội bộ đều phải tuân thủ nghiêm ngặt. Việc cập nhật văn bản pháp luật diễn ra thường xuyên nhằm đáp ứng yêu cầu kiểm soát môi trường.

1.2. Phân loại các nguồn phát sinh chất thải tại trung tâm

Nguồn phát sinh chất thải tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình rất đa dạng theo từng khu vực chuyên môn. Khối phòng khám và điều trị nội trú phát sinh chất thải lây nhiễm sắc nhọn, gạc và bông y tế dính dịch tiết. Khoa xét nghiệm và chẩn đoán hình ảnh thải ra hóa chất thừa cùng bao bì chứa chất độc hại. Khu vực hành chính và căng tin tạo ra lượng lớn rác thải sinh hoạt thông thường. Hệ thống cấp thoát nước tiếp nhận toàn bộ dịch thải từ buồng bệnh, phòng phẫu thuật và khu vệ sinh. Mỗi dòng chất thải yêu cầu phương thức phân định và lưu trữ riêng biệt. Sự rõ ràng trong phân loại tại nguồn giúp tối ưu hóa chi phí và hiệu quả xử lý.

II. Thực trạng và tồn tại trong quản lý chất thải y tế tại Yên Bình

Khảo sát thực tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình phản ánh nhiều kết quả tích cực cùng những bất cập tồn tại. Đơn vị đã trang bị hệ thống thùng chứa rác có nắp đậy và túi ni lông theo mã màu tiêu chuẩn. Tỷ lệ cán bộ y tế phân loại đúng các nhóm rác thải đạt mức 80%. Tỷ lệ nhận biết chính xác mã màu dụng cụ đạt 76%. Tuy nhiên, cơ sở vật chất phục vụ lưu trữ và xử lý chất thải vẫn còn bộc lộ nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Nhà lưu giữ chất thải y tế nguy hại chưa đạt tiêu chuẩn cách ly tối ưu. Phương tiện thu gom chuyên dụng như xe đẩy rác chuyên dụng còn thiếu về số lượng. Lò đốt rác y tế cũ đã xuống cấp và thiếu hệ thống lọc khí thải đạt chuẩn. Tình trạng này tiềm ẩn nguy cơ phát sinh khí độc Furan và Dioxin ra môi trường xung quanh. Hệ thống xử lý nước thải y tế hoạt động quá tải do công suất thiết kế chưa đáp ứng kịp quy mô giường bệnh thực tế. Công tác thanh tra, giám sát nội bộ chưa được thực hiện liên tục và đồng bộ.

2.1. Hạn chế về hạ tầng kỹ thuật và công nghệ xử lý

Hạ tầng kỹ thuật phục vụ xử lý chất thải tại đơn vị chưa đáp ứng kịp tốc độ phát triển khám chữa bệnh. Khu vực lưu giữ tạm thời rác thải y tế còn hẹp và thiếu hệ thống bảo quản lạnh chuyên dụng. Lò đốt rác thủ công đã vận hành nhiều năm, tiêu tốn nhiên liệu và sinh nhiệt lớn. Khí thải phát sinh chưa được xử lý triệt để trước khi xả thải ra môi trường không khí. Trạm xử lý nước thải sinh học thường xuyên gặp sự cố tắc nghẽn đường ống và hỏng bơm định lượng. Nguồn kinh phí bảo trì, nâng cấp trang thiết bị hàng năm còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc duy trì chất lượng xử lý ổn định.

2.2. Nhận thức và kỹ năng thực hành của nhân viên y tế

Khảo sát 50 cán bộ nhân viên y tế cho thấy vẫn còn 20% cá nhân chưa phân biệt đầy đủ các nhóm chất thải. Khoảng 24% nhân viên chưa nắm vững toàn bộ quy định về mã màu túi rác y tế. Nguyên nhân chủ yếu do lịch trực bận rộn khiến một số cán bộ không tham gia tập huấn đầy đủ. Tình trạng bỏ lẫn rác thông thường vào thùng rác lây nhiễm vẫn xảy ra cục bộ tại một số khoa. Thói quen tuân thủ quy trình kiểm soát rác thải chưa thực sự đồng đều giữa các bộ phận. Ý thức phân loại rác của bệnh nhân và người nhà bệnh nhân còn thấp, gây áp lực lớn cho đội ngũ thu gom.

III. Giải pháp nâng cao quản lý chất thải y tế Trung tâm Y tế Yên Bình

Để nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình, đơn vị cần triển khai nhóm giải pháp đồng bộ. Trước hết, ban giám đốc cần đầu tư nâng cấp hệ thống cơ sở hạ tầng thu gom và lưu trữ chất thải. Trung tâm cần trang bị thêm xe đẩy chuyên dụng kín và thùng rác đạp chân đúng quy cách tại từng buồng bệnh. Việc ký hợp đồng xử lý chất thải nguy hại với đơn vị có tư cách pháp nhân chuyên nghiệp là phương án tối ưu. Đồng thời, trung tâm cần cải tạo hệ thống xử lý nước thải bằng công nghệ màng sinh học tiên tiến. Đơn vị cần lắp đặt hệ thống quan trắc tự động để kiểm soát nồng độ các chỉ tiêu ô nhiễm. Bên cạnh hạ tầng, giải pháp quản trị nhân sự giữ vai trò quyết định. Trung tâm cần đổi mới nội dung tập huấn, tăng cường thực hành phân loại rác cho toàn bộ nhân viên. Đơn vị cần đưa tiêu chí quản lý chất thải vào đánh giá thi đua hàng tháng của từng khoa phòng.

3.1. Đổi mới công nghệ và hoàn thiện cơ sở hạ tầng

Trung tâm y tế cần thay thế phương pháp đốt thủ công bằng công nghệ hấp khử khuẩn bằng vi sóng hoặc chuyển giao xử lý tập trung. Giải pháp này giúp triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ phát thải Dioxin ra khu dân cư xung quanh. Nhà lưu giữ chất thải nguy hại cần lắp đặt hệ thống thông gió, sàn chống thấm và kho bảo quản lạnh dưới tám độ C. Trạm xử lý nước thải cần nâng công suất và bổ sung cụm khử trùng bằng ozone hoặc tia cực tím. Việc đầu tư trang thiết bị bảo hộ cá nhân đầy đủ cho đội ngũ hộ lý giúp hạn chế tai nạn nghề nghiệp. Ứng dụng công nghệ thông tin trong theo dõi khối lượng rác thải giúp kiểm soát thất thoát.

3.2. Nâng cao năng lực chuyên môn và truyền thông nội bộ

Trung tâm cần tổ chức các khóa đào tạo định kỳ hàng quý về quy chế quản lý chất thải y tế cho 100% cán bộ. Nội dung tập huấn cần tập trung vào kỹ năng phân loại rác theo mã màu và cách xử lý sự cố tràn đổ hóa chất. Đơn vị cần biên soạn sổ tay hướng dẫn bỏ túi và dán bảng chỉ dẫn trực quan tại các vị trí phát sinh rác. Lực lượng kiểm soát nhiễm khuẩn phải tăng cường kiểm tra đột xuất tại các khoa phòng nội trú. Công tác truyền thông cho bệnh nhân và thân nhân thông qua loa phát thanh và tờ rơi cần được đẩy mạnh. Việc khen thưởng kịp thời các tập thể chấp hành tốt sẽ tạo động lực lan tỏa.

IV. Đánh giá hiệu quả và định hướng quản lý chất thải y tế ở Yên Bình

Công tác quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình là một chuỗi quy trình liên hoàn đòi hỏi sự đầu tư nghiêm túc và trách nhiệm cao. Kết quả nghiên cứu khẳng định việc chuẩn hóa quy trình phân loại và xử lý mang lại lợi ích kép về sinh thái và kinh tế. Môi trường bệnh viện an toàn giúp giảm thiểu tỷ lệ nhiễm khuẩn bệnh viện và nâng cao chất lượng điều trị. Đơn vị bảo vệ được sức khỏe của nhân viên y tế lẫn người dân sống tại khu vực lân cận. Mô hình cải tiến quản lý chất thải tại Yên Bình cung cấp bài học thực tiễn giá trị cho các trung tâm y tế tuyến huyện. Sự kết hợp chặt chẽ giữa đầu tư công nghệ, kiểm tra giám sát và giáo dục ý thức tạo nên sự chuyển biến bền vững. Đơn vị cần chủ động tìm kiếm các nguồn vốn đầu tư công để hoàn thiện hạ tầng bảo vệ môi trường. Quản lý chất thải y tế hiệu quả là tiêu chí sống còn để xây dựng nền y tế xanh và văn minh.

4.1. Hiệu quả môi trường và kiểm soát an toàn sinh học

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp quản lý chất thải giúp giảm thiểu đáng kể nồng độ chất gây ô nhiễm trong nước thải đầu ra. Các chỉ số BOD, COD và vi khuẩn coliform được kiểm soát dưới ngưỡng cho phép theo quy chuẩn quốc gia. Lượng khí độc phát tán vào không khí giảm mạnh nhờ dừng vận hành các lò đốt rác thủ công hư hỏng. An toàn sinh học trong khuôn viên bệnh viện được củng cố rõ rệt, ngăn chặn nguy cơ bùng phát dịch bệnh truyền nhiễm. Đội ngũ nhân viên y tế và bệnh nhân được làm việc và điều trị trong không gian an toàn, trong lành. Môi trường sinh thái khu vực xung quanh trung tâm y tế duy trì được sự trong sạch bền vững.

4.2. Khả năng nhân rộng mô hình cho y tế tuyến huyện

Mô hình quản lý chất thải tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình có tính ứng dụng thực tiễn cao đối với các bệnh viện tuyến huyện miền núi. Phương thức phân loại rác tại nguồn kết hợp với hợp đồng xử lý chất thải nguy hại tập trung giúp tiết kiệm chi phí đầu tư lò đốt đắt đỏ. Cơ chế chấm điểm thi đua kiểm soát nhiễm khuẩn có thể áp dụng dễ dàng tại mọi cơ sở y tế tương đương. Các trung tâm y tế khác có thể học hỏi mô hình đào tạo nhân viên và truyền thông cộng đồng để nâng cao tỷ lệ thực hành đúng. Đây là hướng đi khả thi nhằm nâng cao hiệu lực bảo vệ môi trường y tế trên phạm vi toàn tỉnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình phát triển kinh tế - xã hội và tốc độ đô thị hóa nhanh chóng đã gia tăng áp lực đáng kể lên hệ thống hạ tầng y tế và môi trường tiếp nhận chất thải. Tại tỉnh Yên Bái, với mạng lưới gần 400 cơ sở y tế đang hoạt động, khối lượng chất thải phát sinh hàng ngày ước tính đạt khoảng 350 kg chất thải rắn nguy hại và gần 500 m3 nước thải y tế. Chất thải y tế mang đặc thù chứa nhiều mầm bệnh nguy hiểm, vi sinh vật kháng thuốc, hóa chất độc hại và kim loại nặng; nếu không được kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu phát sinh đến tiêu hủy cuối cùng, nguồn thải này sẽ gây suy thoái nghiêm trọng môi trường đất, nước, không khí và đe dọa trực tiếp sức khỏe cộng đồng.

Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đó, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường của tác giả Nguyễn Thị Hải Hòa tập trung đánh giá toàn diện hiện trạng quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu xác lập các mục tiêu trọng tâm: khảo sát và lượng hóa khối lượng các dòng chất thải rắn và nước thải y tế phát sinh; phân tích quy trình phân loại, thu gom, lưu giữ, vận chuyển và xử lý kỹ thuật; đồng thời đánh giá mức độ tuân thủ quy chuẩn pháp luật và nhận thức của đội ngũ nhân sự y tế cũng như bệnh nhân.

Phạm vi nghiên cứu được triển khai trực tiếp tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình – đơn vị y tế sự nghiệp hạng III quy mô 85 giường bệnh nội viện, 20 giường tại 3 phòng khám đa khoa khu vực và phụ trách chỉ đạo chuyên môn cho 23 trạm y tế xã. Khung dữ liệu thứ cấp được tổng hợp xuyên suốt giai đoạn 2020 - 2022, kết hợp với các đợt quan trắc và điều tra xã hội học thực địa từ tháng 6/2021 đến năm 2023. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để chuẩn hóa quy trình quản lý, nâng cao tỷ lệ tuân thủ quy chế từ mức 72,78% lên trên 90%, giảm thiểu tối đa rủi ro phơi nhiễm nghề nghiệp cho 251 cán bộ viên chức và góp phần hoàn thiện mô hình quản lý chất thải bền vững cho các cơ sở y tế tuyến huyện.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết quản lý tổng hợp chất thải rắn (Integrated Solid Waste Management - ISWM) và Khung phân tích nguyên nhân - hiện trạng - đáp ứng trong quản lý môi trường. Trong lĩnh vực y tế, khung lý thuyết này tiếp cận chất thải theo toàn bộ vòng đời phát sinh, nhấn mạnh việc giảm thiểu tại nguồn, phân loại chính xác, thu gom khép kín và xử lý an toàn kỹ thuật.

Luận văn vận dụng hệ thống tiêu chuẩn phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2009) kết hợp đồng bộ với khung pháp lý Việt Nam, trọng tâm là Thông tư số 20/2021/TT-BYT, Thông tư liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT và Luật Bảo vệ Môi trường. Các khái niệm và đối tượng cốt lõi được định hình chặt chẽ bao gồm:

• Chất thải lây nhiễm: Phân định thành chất thải sắc nhọn (kim tiêm, lưỡi dao mổ, mảnh thủy tinh), chất thải không sắc nhọn (bông băng, gạc thấm dịch/máu), chất thải nguy cơ lây nhiễm cao (bệnh phẩm phòng xét nghiệm) và chất thải giải phẫu.
• Chất thải nguy hại không lây nhiễm: Hóa chất thải bỏ, dược phẩm gây độc tế bào và thiết bị y tế hỏng chứa kim loại nặng (thủy ngân, chì, cadimi).
• Chất thải y tế thông thường: Chất thải rắn sinh hoạt và chất thải tái chế phát sinh từ hoạt động hành chính, sinh hoạt của bệnh nhân.
• Nước thải y tế: Nguồn phát sinh từ hoạt động khám chữa bệnh, xét nghiệm, phẫu thuật chứa vi sinh vật gây bệnh (như tụ cầu vàng chiếm tỷ lệ phát hiện 82,54%, trực khuẩn mủ xanh 14,20%) và dư lượng hóa chất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phối hợp phương pháp định lượng và định tính nhằm đảm bảo tính khách quan và độ tin cậy khoa học cao:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Trích xuất số liệu phát sinh chất thải qua sổ cân đo nhật ký hàng ngày tại Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn, hồ sơ quan trắc môi trường định kỳ và kết quả phân tích chất lượng nước thải theo QCVN 28:2010/BTNMT từ năm 2020 đến tháng 6/2023.
• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu thực hiện điều tra với tổng cỡ mẫu N = 200 đối tượng thông qua phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên thuận tiện. Cụ thể:
  • Mẫu cán bộ, nhân viên y tế: n1 = 50 người (chiếm gần 20% tổng số 251 cán bộ viên chức), đại diện đầy đủ các nhóm bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và hộ lý trực tiếp làm việc tại 15 khoa/phòng chuyên môn.
  • Mẫu bệnh nhân và người nhà bệnh nhân: n2 = 150 người, chọn ngẫu nhiên từ những bệnh nhân điều trị nội trú từ 2 ngày trở lên tại các khoa lâm sàng.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc chọn mẫu phân tầng hai nhóm đối tượng cho phép đối chiếu đa chiều giữa chủ thể thực thi kỹ thuật (cán bộ y tế) và đối tượng thụ hưởng, chịu tác động trực tiếp (người bệnh). Số liệu định lượng được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng phần mềm Microsoft Excel với phương pháp thống kê mô tả; dữ liệu thực trạng được định lượng hóa qua thang đo chuẩn mực 5 mức độ nhằm đối chuẩn chính xác với các quy định pháp luật hiện hành.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã làm rõ bức tranh thực trạng quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình giai đoạn 2020 - 2022 với những phát hiện then chốt sau:

Thứ nhất, khối lượng chất thải y tế lây nhiễm có xu hướng tăng mạnh theo thời gian và sự phục hồi của hoạt động khám chữa bệnh sau dịch bệnh. Chất thải lây nhiễm sắc nhọn tăng từ 364,07 kg (năm 2020) lên 1.136,0 kg (năm 2021) và đạt 1.850,9 kg (năm 2022), tương đương mức tăng hơn 5,08 lần. Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn tăng từ 884,47 kg (năm 2020) lên 2.676,0 kg (năm 2022), tăng 202,5%. Khối lượng chất thải giải phẫu tăng từ 39,2 kg lên 57,6 kg. Đồng thời, lượng nước thải y tế phát sinh cũng tăng từ 6.765 m3/năm (năm 2020) lên 8.970 m3/năm (năm 2022).

Thứ hai, công tác phân loại, thu gom và lưu giữ đạt mức độ tuân thủ khá nhưng còn tồn tại nhiều điểm nghẽn kỹ thuật. Đánh giá thực trạng thu gom, phân loại đạt 39/50 điểm chuẩn (tỷ lệ 78,0%); thực trạng vận chuyển và lưu giữ đạt 43/55 điểm (tỷ lệ 78,18%). Mặc dù 100% khoa phòng thực hiện phân loại ngay tại nơi phát sinh và sử dụng bao bì mã màu quy chuẩn, đơn vị vẫn thiếu thùng rác chuyên dụng tại một số khu vực công cộng (đạt 4/5 điểm), chưa có kho lạnh lưu giữ chất thải lây nhiễm đạt chuẩn (đạt 0/5 điểm), và chưa bố trí được tuyến đường vận chuyển rác thải nội bộ riêng biệt (đạt 0/5 điểm).

Thứ ba, nhận thức của nhân viên y tế đạt kết quả tích cực nhưng chưa đồng đều. Khảo sát 50 cán bộ nhân viên cho thấy có 70,0% người được tập huấn đầy đủ về quy chế quản lý chất thải, 30,0% tham gia chưa đầy đủ do trùng lịch trực chuyên môn; 80,0% cán bộ phân biệt chính xác tất cả các nhóm chất thải y tế; 76,0% nhận biết đúng mã màu bao bì (vàng, đen, xanh, trắng), trong khi 24,0% vẫn còn nhầm lẫn giữa một số nhóm chất thải nguy hại và chất thải thông thường.

Thứ tư, hệ thống xử lý nước thải và khí thải đạt hiệu suất vận hành cao. Hệ thống xử lý nước thải công nghệ Kubota Johkasou hoạt động trên nguyên lý AAO (Kỵ khí - Thiếu khí - Hiếu khí) đạt mức độ tuân thủ 80,0% (45/45 điểm theo tiêu chuẩn kỹ thuật). Kết quả phân tích quan trắc năm 2022 cho thấy toàn bộ các thông số như BOD5 (34,7 - 36,7 mg/l), COD (62,72 - 67,6 mg/l), TSS (40 - 42 mg/l), Coliforms (3.900 - 4.000 MPN/100ml) đều nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 28:2010/BTNMT (Cột B).

Thảo luận kết quả

Khối lượng chất thải gia tăng mạnh mẽ qua chuỗi số liệu 2020 - 2022 có thể được trình bày và trực quan hóa tối ưu nhất thông qua biểu đồ cột chồng nhiều thành phần (stacked column chart). Cách biểu diễn này giúp làm nổi bật sự chuyển dịch tỷ trọng giữa nhóm chất thải lây nhiễm không sắc nhọn, sắc nhọn và chất thải giải phẫu qua các năm. Đối với các tiêu chí đánh giá quy trình thu gom, lưu giữ và vận chuyển, việc sử dụng biểu đồ mạng nhện (radar chart) hoặc bảng ma trận đối chuẩn điểm số là công cụ hữu hiệu nhất để người quản lý nhận diện trực quan các khâu đứt gãy, đặc biệt là khoảng trống về hạ tầng kho lạnh và luồng vận chuyển cách ly.

Nguyên nhân chính dẫn đến sai sót phân loại tại nguồn xuất phát từ sự thiếu hụt trang thiết bị đạt chuẩn: toàn trung tâm hiện chỉ có 20 thùng rác dung tích 100 lít và 120 thùng rác buồng bệnh, dẫn đến tình trạng quá tải cục bộ vào các khung giờ cao điểm khám bệnh. Thực trạng này tương đồng với các công bố học thuật của tác giả Cao Thị Dạ Ngân (2020) tại Bệnh viện Đa khoa Yên Phong (31,3 kg rác nguy hại/ngày) và nghiên cứu của Đỗ Lâm Bình (2021) tại Bệnh viện Đa khoa Hà Nam (130 m3 nước thải/ngày đêm). Điểm chung của các cơ sở y tế tuyến huyện là hệ thống xử lý nước thải được đầu tư đồng bộ và kiểm soát tương đối tốt, nhưng khâu lưu giữ tạm thời chất thải rắn và phương tiện vận chuyển nội bộ vẫn chưa đáp ứng trọn vẹn quy định kỹ thuật nghiêm ngặt.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải y tế tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình trong giai đoạn 2024 - 2025, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện cơ chế tài chính và ban hành quy chế phân định trách nhiệm nội bộ: Ban Giám đốc Trung tâm Y tế huyện Yên Bình cần chủ động cân đối và phê duyệt mục chi ngân sách riêng cho công tác bảo vệ môi trường, đạt tối thiểu từ 2% đến 3% tổng kinh phí chi thường xuyên hàng năm. Thiết lập cơ chế thưởng - phạt gắn liền với tiêu chí thi đua của 15 khoa, phòng; phấn đấu đạt mục tiêu 100% các đơn vị ký cam kết không để lẫn chất thải y tế nguy hại vào rác thải thông thường ngay trong Quý I/2024.

2. Đầu tư nâng cấp đồng bộ hạ tầng thu gom và lưu giữ đạt chuẩn: Phòng Kế hoạch - Tài chính phối hợp Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn mua sắm bổ sung 50 thùng rác đạp chân chuyên dụng loại 100 lít có nắp đậy kín, 100% hộp an toàn kháng thủng cho xe tiêm và trang bị bảo hộ lao động đạt chuẩn cho nhân viên vệ sinh. Khẩn trương cải tạo khu lưu giữ tập trung và lắp đặt 01 kho lạnh bảo quản chất thải lây nhiễm dưới 8 độ C để đạt tỷ lệ tuân thủ tiêu chuẩn lưu giữ trên 95% trước Quý III/2024.

3. Chuẩn hóa quy trình vận chuyển nội bộ và bảo dưỡng thiết bị xử lý: Quy hoạch lại sơ đồ luồng vận chuyển rác thải nội bộ, phân tách tuyệt đối giờ vận chuyển rác với khung giờ di chuyển của bệnh nhân (cố định vào 6h00 - 7h00 và 16h00 - 17h00). Thực hiện bảo dưỡng định kỳ mỗi quý 1 lần đối với lò đốt chất thải nguy hại ChuwaStar F-1KHH và hệ thống xử lý nước thải AAO Kubota Johkasou; duy trì 100% mẫu nước thải xả ra môi trường đạt chuẩn QCVN 28:2010/BTNMT.

4. Nâng cao năng lực chuyên môn và đổi mới hình thức truyền thông: Khoa Kiểm soát nhiễm khuẩn tổ chức các khóa đào tạo lại định kỳ 6 tháng/lần cho 100% đội ngũ điều dưỡng, hộ lý và nhân viên vệ sinh môi trường; đồng thời gắn bảng chỉ dẫn phân loại trực quan 4 mã màu tại 100% buồng bệnh và hành lang tiếp đón. Mục tiêu nâng tỷ lệ nhận thức đúng về phân loại chất thải của cán bộ y tế và người nhà bệnh nhân lên mức trên 98% vào cuối năm 2024.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn thạc sĩ này mang hàm lượng khoa học và giá trị ứng dụng cao, là tài liệu chuyên khảo cần thiết cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Ban Lãnh đạo và Hội đồng Kiểm soát nhiễm khuẩn tại các Trung tâm Y tế, Bệnh viện tuyến huyện: Tài liệu cung cấp bộ chỉ số lượng hóa phát sinh chất thải theo giường bệnh thực tế và khung đánh giá 10 tiêu chuẩn thu gom - lưu giữ, hỗ trợ việc rà soát lỗ hổng kỹ thuật và tái cơ cấu quy trình quản lý chất thải nội viện.

2. Cơ quan quản lý Nhà nước (Sở Y tế, Chi cục Bảo vệ Môi trường tỉnh Yên Bái và các địa phương tương đồng): Nghiên cứu cung cấp bức tranh thực chứng về định mức phát sinh chất thải y tế vùng trung du miền núi, phục vụ công tác quy hoạch mạng lưới thu gom tập trung và xây dựng định mức cấp phát ngân sách môi trường y tế.

3. Đơn vị tư vấn công nghệ và doanh nghiệp cung ứng dịch vụ môi trường: Các kỹ sư môi trường có thể tham khảo mô hình vận hành module nước thải hợp khối AAO và các thông số vận hành lò đốt công suất nhỏ (10 - 20 kg/mẻ) để tối ưu hóa thiết kế kỹ thuật cho các trạm y tế cơ sở.

4. Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Môi trường và Y tế công cộng: Công trình là nguồn tài liệu học thuật mẫu mực về phương pháp kết hợp giữa khảo sát xã hội học định lượng (N = 200) với phương pháp quan trắc hóa lý - vi sinh trong đánh giá an toàn môi trường y tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Khối lượng chất thải rắn y tế phát sinh tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình biến động ra sao trong giai đoạn 2020 - 2022? Khối lượng chất thải lây nhiễm ghi nhận mức tăng trưởng rất nhanh. Cụ thể, chất thải lây nhiễm sắc nhọn tăng từ 364,07 kg (năm 2020) lên 1.850,9 kg (năm 2022); chất thải lây nhiễm không sắc nhọn tăng từ 884,47 kg lên 2.676,0 kg; lượng nước thải tăng từ 6.765 m3 lên 8.970 m3/năm do quy mô điều trị phục hồi sau đại dịch.

2. Tỷ lệ tuân thủ các quy định về quản lý chất thải rắn tại cơ sở đạt mức điểm như thế nào? Theo khung đánh giá quy chuẩn, khâu phân loại và thu gom đạt 39/50 điểm (tỷ lệ 78,0%); khâu vận chuyển và lưu giữ đạt 43/55 điểm (tỷ lệ 78,18%); tổng thể các tiêu chí xử lý đạt 131/180 điểm (tỷ lệ 72,78%). Kết quả này phản ánh mức độ tuân thủ đạt mức khá nhưng cần sớm khắc phục tiêu chí kho lạnh và đường vận chuyển riêng.

3. Hiểu biết và nhận thức của cán bộ, nhân viên y tế về phân loại chất thải đạt kết quả ra sao? Khảo sát 50 cán bộ nhân viên y tế cho thấy 70,0% đã được tập huấn đầy đủ quy chế, 80,0% phân biệt đúng các nhóm chất thải và 76,0% nhận diện đúng hệ thống mã màu dụng cụ chứa rác. Tuy nhiên, vẫn còn 24,0% cán bộ nhầm lẫn một số mã màu và nhóm chất thải nguy hại không lây nhiễm.

4. Nước thải y tế tại trung tâm được xử lý bằng công nghệ nào và có đạt quy chuẩn môi trường không? Nước thải được thu gom ngầm và xử lý qua hệ thống hợp khối Kubota Johkasou theo nguyên lý AAO (Kỵ khí - Thiếu khí - Hiếu khí). Kết quả quan trắc định kỳ năm 2022 khẳng định 100% mẫu phân tích (BOD5 từ 34,7 - 36,7 mg/l, COD từ 62,72 - 67,6 mg/l, Coliforms dưới 4.000 MPN/100ml) đều đạt chuẩn QCVN 28:2010/BTNMT Cột B.

5. Đâu là khó khăn lớn nhất trong công tác quản lý chất thải y tế tại các cơ sở tuyến huyện hiện nay? Khó khăn lớn nhất nằm ở việc thiếu nguồn kinh phí chuyên biệt cho hạ tầng môi trường, dẫn đến thiếu hụt trang thiết bị đạt chuẩn (chỉ có 20 thùng 100 lít cho toàn viện), thiếu kho lạnh lưu giữ chất thải nguy hại và hạ tầng giao thông nội bộ chưa thể phân luồng cách ly tuyệt đối đường rác thải.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa chính xác thực trạng phát sinh chất thải tại Trung tâm Y tế huyện Yên Bình với 4.584,5 kg chất thải lây nhiễm và 8.970 m3 nước thải y tế phát sinh trong năm 2022.
• Đánh giá toàn diện các khâu quản lý với tỷ lệ tuân thủ thu gom - phân loại đạt 78,0%, vận chuyển - lưu giữ đạt 78,18% và chỉ ra khoảng trống lớn về hạ tầng kho lạnh lưu giữ rác nguy hại.
• Phân tích sâu thực trạng nhận thức của 50 nhân viên y tế với 80,0% hiểu đúng phân loại và 76,0% nắm vững mã màu bao bì, đồng thời ghi nhận ý kiến phản hồi của 150 bệnh nhân điều trị nội trú.
• Kiểm chứng hiệu quả kỹ thuật của hệ thống xử lý nước thải công nghệ AAO Kubota Johkasou đạt 100% tiêu chuẩn xả thải theo QCVN 28:2010/BTNMT.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi về thể chế ngân sách, đầu tư hạ tầng kho lạnh, tối ưu hóa công nghệ lò đốt và đào tạo nguồn nhân lực liên tục trong giai đoạn 2024 - 2025.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp một bộ dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác và khung giải pháp quản lý môi trường y tế có tính thực tiễn cao cho các trung tâm y tế tuyến huyện khu vực miền núi phía Bắc. Các nhà quản lý, cán bộ kiểm soát nhiễm khuẩn và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác chi tiết các bảng số liệu quan trắc, bảng hỏi điều tra và quy trình xử lý chuyên sâu trong toàn văn luận văn thạc sĩ để ứng dụng nâng cao chất lượng quản trị môi trường tại đơn vị mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ô nhiễm môi trƣờng sống có xu hƣớng gia tăng trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa gây tác động trực tiếp tới gây ảnh hƣởng xấu tới sức khỏe con ngƣời. Xã hội ngày càng phát triển, đời sống ngƣời dân ngày càng cải thiện, nhu cầu khám và điều trị bệnh ngày càng cao hơn. Điều này dẫn đến các chất thải phát sinh từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải từ khám, chữa bệnh, sinh hoạt của bệnh nhân và ngƣời nhà bệnh nhân ngày càng gia tăng.

Chất thải rắn y tế tuy chỉ chiếm t lệ nhỏ so với chất thải sinh hoạt và chất thải công nghiệp nhƣng chất thải rắn y tế lại chứa đựng những chất độc hại, các loại hoá chất và dƣợc phẩm nguy hiểm, các chất thải phóng xạ, các vật sắc nhọn,. đặc biệt chứa đựng hàng loạt những vi sinh vật gây bệnh, gây nguy hại cho sức khỏe. Những đối tƣợng có thể chịu ảnh hƣởng của chất thải y tế bao gồm những ngƣời làm việc trong các cơ sở y tế, những ngƣời trực tiếp tham gia xử lý, tiêu hủy chất thải, những ngƣời dân trong cộng đồng dân cƣ xung quanh,… Hiện nay trên địa bàn tỉnh Yên Bái có gần 400 cơ sở y tế, bình quân mỗi ngày phát sinh khoảng 350kg chất thải rắn nguy hại và gần 500m3 nƣớc thải y tế. Thực tiễn cho thấy, đối với chất thải y tế nếu không đƣợc các bệnh viện, trung tâm ý tế phân loại, thu gom, xử lý đúng cách sẽ ẩn chứa rất nhiều mầm bệnh nguy hiểm lây lan đến sức khỏe của cộng đồng.

Bên cạnh đó, chất thải y tế còn góp phần ảnh hƣởng trực tiếp tới nguồn tài nguyên đất, nƣớc, không khí. Chính vì vậy việc quản lý chất thải y tế trở thành vấn đề nóng bỏng trong công tác bảo vệ môi trƣờng hiện nay. Trong thời gian qua, địa phƣơng đã có nhiều cố gắng trong việc đầu tƣ, xây dựng và vận hành hệ thống quản lý, xử lý chất thải y tế nói chung và chất thải rắn y tế nói riêng, tuy nhiên hiệu quả vẫn còn khiêm tốn và còn nhiều bất cập. Chính vì vậy tác giả lựa chọn đề tài “Đánh giá hiện trạng công tác quản lý và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả công tác quản lý chất thải y tế tại Trung tâm y tế huyện Yên Bình” với mong muốn góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý CTRYT cho địa bàn huyện Yên Bình nói riêng mà còn cho các cơ sở y tế khác trên địa bàn cả nƣớc nói chung, góp phần giảm tải ô nhiễm, đảm bảo sức khỏe và chất lƣợng đời sống của ngƣời dân.

Mục tiêu nghiên cứu 2. Mục tiêu chung Đề tài đánh giá hiện trạng công tác quản lý chất thải rắn y tế tại Trung tâm y tế huyện Yên Bình từ đó đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn y tế, giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng đối với chất thải rắn y tế trên địa bàn huyện Yên Bình 2. Mục tiêu cụ thể - Thu thập, đánh giá tình hình hoạt động của trung tâm y tế huyện Yên Bình - Thu thập về thực trạng phát sinh, công tác thu gom, phân loại, lƣu giữ và xử lý chất thải y tế và thực trạng các công trình thu gom, xử lý tại trung tâm y tế huyện Yên Bình, tỉnh Yên Bái - Nghiên cứu đánh giá công tác quản lý chất thải rắn y tế tại trung tâm y tế huyện Yên Bình - Nghiên cứu đề xuất giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất thải rắn y tế trên địa bàn huyện Yên Bình 3. Ý nghĩa của đề tài - Về mặt khoa học, lý luận: Luận văn đã xây dựng hệ thống chỉ tiêu đánh giá thực trạng quản lý chất thải y tế tại trung tâm y tế, tổng hợp và phân tích các yếu tố ảnh hƣởng đến công tác quản lý chất thải y tế tại trung tâm y tế theo quy định của Nhà nƣớc.

Luận văn đã xác định đƣợc các nội dung nghiên cứu và đúc rút đƣợc một số kinh nghiệm quản lý nhà nƣớc đối với chất thải y tế tại một số trung tâm y tế, bệnh viện để rút ra những bài học kinh nghiệm áp dụng vào trung tâm y tế huyện Yên Bình. - Về thực tiễn: Thông qua khảo sát, nghiên cứu, tiếp cận với các bên liên quan, thu thập tài liệu và quá trình điều tra, phỏng vấn, phản ánh đƣợc hiện trạng công tác quản lý, xử lý chất thải tại trung tâm y tế huyện Yên Bình. Luận văn cũng đã chỉ ra đƣợc những điểm mạnh, điểm yếu trong quá trình áp dụng các quy định nhà nƣớc về quản lý chất thải y tế tại trung tâm y tế. Qua đó, luận văn đã đƣa ra một số quan điểm, định hƣớng và giải pháp nhằm tăng cƣờng công tác quản lý Nhà nƣớc tại trung tâm y tế huyện Yên Bình trong thời gian tới.

TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số khái niệm - Môi trƣờng: Theo Điều 3, chƣơng I, Luật Bảo vệ môi trƣờng 2014 Môi trƣờng là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời và sinh vật (Quốc hội, 2015). - Chất thải y tế: + Theo điều 3 chƣơng I quy chế quản lý chất thải y tế năm 2007: Chất thải y tế là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí đƣợc thải ra từ các cơ sở y tế bao gồm chất thải y tế nguy hại và chất thải thông thƣờng.

Chất thải y tế phát sinh từ hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo y tế [7]. + Theo Thông tƣ liên tịch số 58/2015/TTLT-BYT-BTNMT ngày 31/12/2015 của Bộ Y tế và Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng: chất thải y tế là chất thải phát sinh trong quá trình hoạt động của các cơ sở y tế, bao gồm chất thải y tế nguy hại, chất thải y tế thông thƣờng và nƣớc thải y tế. - Chất thải rắn y tế: Là chất thải rắn phát sinh từ các hoạt động y tế nhƣ khám chữa bệnh, bào chế, sản xuất, đào tạo, nghiên cứu… - Chất thải rắn y tế thông thƣờng: Là chất thải rắn y tế không chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tƣơng tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời. - Chất thải rắn y tế nguy hại: Là chất thải rắn y tế có chứa các chất và hợp chất có một trong các đặc tính nguy hại trực tiếp hoặc tƣơng tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời.

- Vì vậy, có thể hiểu quản lý chất thải rắn y tế chính là các hoạt động nhằm quản lý đối với việc phân loại, xử lý ban đầu của chất thải rắn y tế. Sau đó, thu gom, vận chuyển, lƣu giữ, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hu rác thải y tế và kiểm tra, giám sát việc thực hiện. - Phân loại chất thải rắn: Là một khâu rất quan trọng trong việc quản lý và xử lý chất thải. Nếu thực hiện tốt khâu phân loại thì các khâu sau sẽ đạt hiệu quả 3 cao, hạn chế tốt đƣợc ô nhiễm.

- Thu gom chất thải: Là việc tách, phân loại, tập hợp, đóng gói và lƣu giữ tạm thời chất thải tại địa điểm tập trung chất thải của cơ sở y tế. - Vận chuyển chất thải: Là quá trình chuyên chở chất thải từ nơi phát sinh tới nơi xử lý ban đầu, lƣu giữ và tiêu hu. - Xử lý ban đầu: Là quá trình khử khuẩn hoặc tiệt khuẩn các chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao ngay gần nơi chất thải phát sinh trƣớc khi vận chuyển tới nơi lƣu giữ và tiêu hu. - Tiêu hu chất thải: Là quá trình sử dụng công nghệ nhằm cô lập (bao gồm cả chôn lấp) chất thải nguy hại, làm mất khả năng nguy hại đối với môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời [9].

Chất thải có Cảnh báo chung Chất thải có Chất thải có chứa chất gây cho chất thải nguy chứa các chất chứa độc tế bào bệnh hại độc hại Chất thải dễ ăn mòn Chất thải tái chế Chất thải dễ cháy Hình 1. Một số biểu tƣợng nguy hại 1. Phân loại chất thải y tế 1. Theo hệ thống phân loại của tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2009) Theo hệ thống phân loại của tổ chức Y tế Thế giới thì: - Chất thải thông thƣờng: Đó là các chất thải không độc hại, thƣờng là rác thải sinh hoạt.

- Chất thải bệnh phẩm: là mô, cơ quan, phần tử bào thai ngƣời, xác động vật thí nghiệm, máu, dịch thể. 4 - Chất thải chứa phóng xạ: Chất thải từ các quá trình chiếu chụp X quang, phân tích tạo hình cơ quan trong cơ thể, điều trị và khu trị khối u. - Chất thải hoá học: Có tác dụng độc hại, ăn mòn, gây cháy hay nhiễm độc gen hoặc không độc. - Chất thải nhiễm khuẩn: Gồm các chất thải chứa tác nhân gây bệnh nhƣ vi sinh vật kiểm định, bệnh phẩm bệnh nhân bị cách ly hoặc máu nhiễm khuẩn.

- Các vật sắc nhọn: Kim tiêm, lƣỡi dao, kéo mổ, chai lọ vỡ.có thể gây thƣơng tích cho ngƣời và vật. - Dƣợc liệu: Dƣ thừa, quá hạn sử dụng [7]. Theo hệ thống phân loại của Việt Nam - Chất thải y tế nguy hại bao gồm chất thải lây nhiễm và chất thải nguy hại không lây nhiễm.