MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Cùng với sự phát triển kinh tế và xã hội trong những năm gần đây, sự tác động của con người đối với môi trường ngày càng gia tăng về quy mô cũng như cường độ. Quá trình phát triển xã hội luôn đồng hành với sự suy kiệt nguồn tài nguyên và suy thoái môi trường. Hoạt động của con người, nhất là trong hoạt động sản xuất công nghiệp đã để lại hậu quả không thể lường hết được đối với môi trường.
Vì vậy bảo vệ môi trường khỏi bị ô nhiễm bởi các loại chất thải như nước thải, chất thải rắn, khí thải là mối quan tâm của toàn xã hội. Tài nguyên nước được biết đến như là thứ rất quan trọng trong nhiều ngành khoa học và trong đời sống. 70% diện tích của Trái Đất được nước che phủ nhưng chỉ 0,3% tổng lượng nước trên Trái Đất nằm trong các nguồn có thể khai thác dùng làm nước uống.nước và môi trường nước đóng vai trò rất quan trọng. Nước la yếu tố tham gia vào quá trình tái sinh thế giới hữu cơ.
Những phản ứng lý hóa học diễn ra với sự tham gia bắt buộc của nước. Nước là dung môi của nhiều chất và đóng vai trò dẫn đường cho các muối đi vào cơ thể. Trong đời sống thường ngày của con người, nước phục vụ cho mục đích sinh hoạt. Nước có vai trò đặc biệt quan trọng với cơ thể, con người có thể nhịn ăn được vài ngày, nhưng không thể nhịn uống nước.
Nước chiếm khoảng 70% trọng lượng cơ thể, 65-75% trọng lượng cơ, 50% trọng lượng mỡ, 50% trọng lượng xương Trong sản xuất, nước đóng vai trò quan trọng tham gia vào quá trình sản xuất các sản phẩm phục vụ cho nhu cầu con người. - Sản xuất nông nghiệp (chăn nuôi, trồng trọt ) nước là nhân tố quyết định hàng đầu " nhất nước nhì phân tam cần tứ giống " vì vậy nếu thiếu nước, hoặc nguồn nước bị ô nhiễm thì có khả năng gây ra các thảm họa trầm trọng - Sản xuất công nghiệp nước cũng đóng vai trò quan trọng như: dùng nước để tẩy rửa nguyên vật liệu, nước tham gia các quá trình trao đổi nhiệt , tham gia các phản ứng chế tạo vật chất mới , v. e 2 - Sử dụng nước để sản xuất ra lương thực, thực phẩm ( bánh, kẹo, các loại nước ngọt, nước có ga… ) để phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của con người. Đối với cây trồng nước là nhu cầu thiết yếu, đồng thời còn có vai trò điều tiết các chế độ nhiệt, ánh sáng, chất dinh dưỡng, vi sinh vật, độ thoáng khí trong đất… Nói chung nước có vai trò rất quan trọng, nó quyết định cuộc sống con người nếu nguồn nước ô nhiễm sẽ kéo theo rất nhiều hiểm họa và đe dọa đến cuộc sống của chúng ta.
Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá nếu như không có nước thì sự sống trên trái đất liệu rằng có được tồn tại không? Mặc dù ý nghĩa của nước quan trọng như vậy nhưng hiện nay nguồn nước quý giá đó của chúng ta đang dần bị xuống cấp do nhiều nguyên nhân khác nhau. Nước ta trong nhiều năm gần đây đẩy mạnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa, quá trình đó được thể hiện bằng sự phát triển về nhiều mặt như kinh tế, văn hóa, xã hội. Tuy nhiên quá trình phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa cũng làm ảnh hưởng đến môi trường sống của con người. Ô nhiễm môi trường chính là tác hại rõ rệt nhất của công nghiệp hóa - hiện đại hóa Trong quá trình sinh hoạt hàng ngày, dưới tốc độ phát triển như hiện nay con người vô tình làm ô nhiễm nguồn nước bằng các hóa chất, chất thải từ các nhà máy, xí nghiệp.
Các đơn vị cá nhân sử dụng nước ngầm dưới hình thức khoan giếng, sau khi ngưng không sử dụng không bịt kín các lỗ khoan lại làm cho nước bẩn chảy lẫn vào làm ô nhiễm nguồn nước ngầm. Các nhà máy xí nghiệp xả khói bụi công nghiệp vào không khí làm ô nhiễm không khí, khi trời mưa, các chất ô nhiễm này sẽ lẫn vào trong nước mưa cũng góp phần làm ô nhiễm nguồn nước. Ở các thành phố lớn, hàng trăm cơ sở sản xuất công nghiệp đang gây ô nhiễm môi trường nước do không có công trình và thiết bị xử lý chất thải hoặc có công trình xử lý nước thải nhưng xử lý không đạt tiêu chuẩn xả thải. Ô nhiễm nước do sản xuất công nghiệp là rất nặng.
Nhà máy cán thép Lưu Xá là một trong những đơn vị sản xuất chính, đa dạng sản phẩm của Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên. Ngày 29/11/1978 sản phẩm thép hình đầu tiên được sản xuất thành công đã khép kín dây chuyền sản xuất luyện kim liên hợp của Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên từ quặng sắt, gang, phôi thép, cán thép. Trải qua hơn 35 năm tồn tại và hoạt động nhà máy cán thép Lưu Xá đã đóng góp rất lớn vào sự phát triển, sự lớn mạnh của Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên nói riêng và e 3 sự phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Thái Nguyên nói chung. Đẩy mạnh tăng trưởng kinh tế của nước ta trong nhiều năm qua.
Nhưng trong sự hoạt động công nghiệp ấy Nhà máy cán thép Lưu Xá có hay không những ảnh hưởng xấu đến môi trường xung quanh, đặc biệt là môi trường nước? Xuất phát nguyện vọng của bản thân và sự nhất trí của khoa Tài nguyên và Môi trường, Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng nước thải nhà máy cán thép Lưu Xá - Công ty cổ phần Gang thép Thái Nguyên” dưới sự hướng dẫn của cô giáo Th. Dương Thị Thanh Hà - giảng viên trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên. Mục đích của đề tài - Thông qua nghiên cứu đề tài nắm được hiện trạng chất lượng nước thải của nhà máy cán thép Lưu Xá. - Xác định mức độ ô nhiễm và nguồn gây ô nhiễm nguồn nước thải.
- Đề xuất một số biện pháp xử lý nhằm, giảm thiểu ô nhiễm đối với môi trường nước. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: + Giúp bản thân em có cơ hội tiếp cận với cách thức thực hiện một đề tài nghiên cứu khoa học, giúp em vận dụng kiến thức đã học vào thực tế và rèn luyện về kỹ năng tổng hợp và phân tích số liệu, tiếp thu và học hỏi những kinh nghiệm từ thực tế. + Là cơ hội, điều kiện thuận lợi cho việc tìm hiểu, tiếp thu, học hỏi kinh nghiệm trong thực tế. Đồng thời năng cao kiến thức thực tế, bổ sung tư liệu học tập, kiến thức, kinh nghiệm sau khi ra trường.
- Ý nghĩa trong thực tiễn + Tăng cường trách nhiệm của ban lãnh đạo nhà máy trước hoạt động sản xuất đến môi trường, biết được mặt mạnh, mặt yếu kém, những khó khăn và tồn tại trong công tác quản lý. Từ đó có hoạt động tích cực trong việc xử lý nước thải. + Cảnh báo nguy cơ tiềm tàng về ô nhiễm suy thoái môi trường nước do nước thải gây ra, ngăn ngừa và giảm thiểu ảnh hưởng của nước thải đến môi trường, bảo vệ sức khoẻ của người dân khu vực quanh nhà máy. Yêu cầu của đề tài e 4 - Công tác điều tra thu thập thông tin, phân tích chất lượng nước thải nhà máy cán thép Lưu Xá: + Thông tin và số liệu thu được chính xác trung thực, khách quan.
+ Các mẫu nghiên cứu và phân tích phải đảm bảo tính khoa học và đại diện cho khu vực nghiên cứu. + Đánh giá đầy đủ, chính xác chất lượng nước thải của nhà máy. + Các kết quả phân tích phải được so sánh với tiêu chuẩn, quy chuẩn môi trường Việt Nam. - Giải pháp kiến nghị đưa ra phải thực tế, có tính khả thi và phù hợp với điều kiện của nhà máy.
e 5 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Một số khái niệm về môi trƣờng, ô nhiễm môi trƣờng, ô nhiễm nguồn nƣớc, đánh giá chất lƣợng nƣớc - Khái niệm về môi trường Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật ( Luật BVMT và các văn bản hướng dẫn thực hiện, 2005, [2]). - Khái niệm về ô nhiễm môi trường + Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi các thành phần môi trường, không phù hợp với các tiêu chuẩn môi trường , gây ảnh hưởng xấu đến con người và vi sinh vật. + Theo Trần Yêm và Trịnh Thị Thanh (1998) [10] : ―Ô nhiễm môi trường được hiểu là sự có mặt của các chất hoặc năng lượng với với khối lượng lớn trong môi trường mà môi trường khó chấp nhận” + Do đó, ô nhiễm môi trường được hiểu theo cách diễn đạt của giáo trình này là: “Sự hiện diện của các vật chất ở 3 dạng rắn, lỏng, khí và năng lượng có nguồn gốc là tự nhiên hoặc nhân tạo với một hàm lượng nào đó làm ảnh hưởng đến chất lượng nói chung hoặc chất lượng của từng thành phần môi trường nói riêng‖.
- trích Từ điển Oxford. - Khái niệm về ô nhiễm nguồn nước Theo 2 tác giả Trần Yêm và Trịnh Thị Thanh (1998)[10] thì :‖ Sự ô nhiễm môi trường nước là sự thay đổi thành phần và tính chất của nước gây ảnh hưởng đến hoạt động sống bình thường của con người và sinh vật‖ Ô nhiễm nước là sự thay đổi bất lợi môi trường nước, hoàn toàn hay đại bộ phận do các hoạt động khác nhau do con người tạo nên. - Khái niệm về đánh giá chất lượng nước Chất lượng nước được đánh giá bởi các thông số, các chỉ tiêu đó là: - Các thông số lý học, ví dụ như: + Nhiệt độ: Nhiệt độ tác động tới các quá trình sinh hoá diễn ra trong nguồn nước tự nhiên sự thay đổi về nhiệt độ sẽ kéo theo các thay đổi về chất e 6 lượng nước.Nước mạch nông có nhiệt độ 4-40oC, nước ngầm là : 17 – 31oC. Nhiệt độ nước thải cao hơn nhiệt độ nước cấp.
+ pH: Là chỉ số thể hiện độ axit hay bazơ của nước, là yếu tố môi trường ảnh hưởng tới tốc độ phát triển và sự giới hạn phát triển của vi sinh vật trong nước. Sự thay đổi pH dẫn tới sự thay đổi thành phần hóa học của nước (sự kết tủa, sự hòa tan, cân bằng carbonat…), các quá trình sinh học trong nước. Giá trị pH của nguồn nước góp phần quyết định phương pháp xử lý nước.