Luận văn thạc sĩ hay đánh giá hiện trạng sử dụng khai thác lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên bắc hướng hóa tỉnh quảng trị

Luận văn thạc sĩ phân tích hay đánh giá hiện trạng sử dụng khai thác lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn thiên nhiên bắc hướng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Bùi Quang Duận
• Người hướng dẫn: PGS. Bùi Thế Đồi
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiện Trạng Sử Dụng, Khai Thác Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Bắc Hướng Hóa, Tỉnh Quảng Trị
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về Lâm sản ngoài gỗ
• 1.1.1. Khái niệm Lâm sản ngoài gỗ
• 1.1.2. Ý nghĩa của LSNG, các pháp chế liên quan
• 1.1.3. Tình hình nghiên cứu về Lâm sản ngoài gỗ
• 1.1.3.1. Trên thế giới
• 1.1.3.2. Những nghiên cứu tại Quảng Trị
• 1.1.4. Khái quát chung về khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.1.4.1. Lịch sử hình thành
• 1.1.4.2. Vị trí địa lý
• 1.1.4.3. Phân khu chức năng và vùng đệm Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.1.5. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.6. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.2. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 1.2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.2.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu thứ cấp
• 1.2.4.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 1.3.1. Tài nguyên thiên nhiên và nhân văn của Khu BTNN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.1.1. Tài nguyên thiên nhiên
• 1.3.1.2. Tài nguyên nhân văn
• 1.3.2. Mối quan hệ giữa phát triển LSNG với Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.3. Tính đa dạng các loài cây lâm sản ngoài gỗ tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.3.1. Danh mục cây LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.3.2. Phân loại cây LSNG theo giá trị sử dụng
• 1.3.3.3. Phân loại cây LSNG theo dạng sinh vật
• 1.3.3.4. Phân loại cây LSNG theo mức độ nguy cấp, quý hiếm
• 1.3.4. Hiện trạng sử dụng, khai thác lâm sản ngoài gỗ tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.4.1. Hiện trạng khai thác, sử dụng LSNG của người dân bản địa tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.4.2. Hiện trạng buôn bán LSNG tại vùng đệm Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.4.3. Thực trạng quản lý LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.4.4. Thuận lợi và khó khăn trong công tác quản lý LSNG của Khu Bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa
• 1.3.5. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa
• 1.3.5.1. Định hướng phát triển LSNG tại địa phương
• 1.3.5.2. Giải pháp bảo tồn và phát triển LSNG
• 1.4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Khai Thác Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Bắc Hướng Hóa

Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa là một trong những khu vực có giá trị sinh thái cao tại tỉnh Quảng Trị. Việc khai thác lâm sản ngoài gỗ (LSNG) tại đây không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Tuy nhiên, việc khai thác này cần được quản lý bền vững để tránh làm cạn kiệt nguồn tài nguyên quý giá.

1.1. Khái Niệm Về Lâm Sản Ngoài Gỗ

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) bao gồm tất cả các sản phẩm sinh học không phải gỗ được khai thác từ rừng. Chúng có vai trò quan trọng trong đời sống kinh tế và văn hóa của người dân địa phương.

1.2. Ý Nghĩa Kinh Tế Của Khai Thác LSNG

Khai thác LSNG không chỉ tạo ra thu nhập cho người dân mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực. Việc phát triển này cần gắn liền với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

II. Thách Thức Trong Quản Lý Khai Thác Lâm Sản Ngoài Gỗ

Mặc dù có nhiều lợi ích từ việc khai thác LSNG, nhưng khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc khai thác bừa bãi và thiếu quy hoạch đã dẫn đến tình trạng suy giảm tài nguyên.

2.1. Tác Động Tiêu Cực Đến Môi Trường

Khai thác LSNG không bền vững có thể dẫn đến suy thoái môi trường, làm giảm đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến hệ sinh thái rừng.

2.2. Khó Khăn Trong Quản Lý Tài Nguyên

Việc quản lý tài nguyên LSNG gặp khó khăn do thiếu thông tin và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng. Điều này cần được cải thiện để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương Pháp Đánh Giá Hiện Trạng Khai Thác LSNG

Để đánh giá hiện trạng khai thác LSNG tại khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học. Việc này giúp xác định rõ nguồn tài nguyên và tình hình khai thác hiện tại.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về tình hình khai thác LSNG. Phương pháp này giúp xác định các loài cây và mức độ khai thác.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Từ Cộng Đồng

Phân tích dữ liệu từ cộng đồng địa phương giúp hiểu rõ hơn về thói quen khai thác và sử dụng LSNG. Điều này cần thiết để xây dựng các chính sách phù hợp.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu Khai Thác LSNG

Kết quả nghiên cứu về khai thác LSNG tại Bắc Hướng Hóa có thể được ứng dụng vào thực tiễn để phát triển các mô hình bền vững. Những mô hình này không chỉ tạo ra thu nhập mà còn bảo vệ tài nguyên rừng.

4.1. Mô Hình Trồng Cây Lâm Sản Ngoài Gỗ

Các mô hình trồng cây LSNG như tre, bời lời đỏ đã cho thấy hiệu quả kinh tế cao. Những mô hình này cần được nhân rộng để tăng cường thu nhập cho người dân.

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển LSNG

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền để khuyến khích người dân tham gia vào việc bảo tồn và phát triển LSNG. Điều này sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cộng đồng.

V. Kết Luận Về Khai Thác Lâm Sản Ngoài Gỗ Tại Bắc Hướng Hóa

Khai thác lâm sản ngoài gỗ tại khu bảo tồn Bắc Hướng Hóa cần được thực hiện một cách bền vững. Việc này không chỉ đảm bảo nguồn tài nguyên cho thế hệ tương lai mà còn góp phần vào sự phát triển kinh tế địa phương.

5.1. Tương Lai Của Khai Thác LSNG

Tương lai của khai thác LSNG tại Bắc Hướng Hóa phụ thuộc vào sự phối hợp giữa các bên liên quan. Cần có các giải pháp đồng bộ để bảo vệ tài nguyên và phát triển bền vững.

5.2. Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn

Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển LSNG cần được thực hiện ngay. Điều này sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khai thác và phát triển lâm sản ngoài gỗ đóng vai trò cốt lõi trong chiến lược lâm nghiệp bền vững tại Việt Nam, khi ngành chế biến gỗ và lâm sản ngoài gỗ là ngành hàng xuất khẩu lớn thứ 6 của cả nước với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt trên 13% mỗi năm giai đoạn 2010–2018 theo Chỉ thị số 08/CT-TTg. Tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị, khu hệ sinh thái đặc hữu dải Trường Sơn Bắc đang chịu áp lực khai thác nghiêm trọng khi tỷ lệ hộ nghèo tại các xã vùng đệm lên tới 53,3%, cá biệt tại hai thôn vùng lõi tỷ lệ hộ nghèo lên tới 67,4% và 68,2%. Tình trạng thu hái tự phát các loài dược liệu quý như lan Kim tuyến (Anoectochilus setaceus), Thạch tùng răng cưa (Huperzia serrata), Cốt toái bổ (Drynaria fortunei) đã làm suy giảm nghiêm trọng nguồn tài nguyên tự nhiên.

Nghiên cứu của tác giả Bùi Quang Duận nhằm kiểm kê toàn diện tính đa dạng thực vật lâm sản ngoài gỗ, đánh giá hiện trạng khai thác, sử dụng của cộng đồng địa phương, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả bảo tồn gắn với sinh kế. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát 23.456,71 ha vùng lõi và 82.383,32 ha vùng đệm thuộc địa giới hành chính của 5 xã: Hướng Lập, Hướng Việt, Hướng Phùng, Hướng Sơn, Hướng Linh, được thực hiện từ tháng 03/2019 đến tháng 10/2019. Kết quả đề tài cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn để bảo vệ 1.009 loài thực vật bậc cao có mạch tại khu bảo tồn, đồng thời chuyển đổi mô hình kinh tế lâm nghiệp cho 19.467 hộ dân vùng đệm theo hướng gia tăng giá trị chuỗi sản phẩm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên cơ sở tích hợp lý thuyết quản lý tài nguyên rừng dựa vào cộng đồng và khung phân tích sinh kế bền vững nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế vùng cao. Hệ thống khái niệm chuẩn hóa về lâm sản ngoài gỗ được kế thừa từ định nghĩa của Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc (FAO) và Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), xác định lâm sản ngoài gỗ là toàn bộ sản phẩm sinh vật có nguồn gốc từ rừng và đất rừng, loại trừ gỗ lớn công nghiệp, phục vụ nhu cầu đời sống, thương mại và văn hóa.

Nghiên cứu cũng vận dụng mô hình phân tích chuỗi giá trị và thị trường lâm sản của các nhà kinh tế lâm nghiệp quốc tế để đánh giá các kênh lưu thông hàng hóa từ rừng đến cơ sở chế biến. Nền tảng pháp lý của đề tài gắn liền với Quyết định số 2366/QĐ-BNN-LN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Đề án bảo tồn và phát triển lâm sản ngoài gỗ giai đoạn 2006–2020, Nghị định 06/2019/NĐ-CP về quản lý thực vật, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm, cùng Chiến lược phát triển Lâm nghiệp tỉnh Quảng Trị.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua hai trụ cột: điều tra sinh thái thực địa và điều tra xã hội học lâm nghiệp trong giai đoạn từ tháng 03/2019 đến tháng 10/2019:

• Khảo sát thực vật dã ngoại: Thiết lập 05 tuyến điều tra sinh cảnh đại diện qua các đai cao từ vùng thấp đến đỉnh Sa Mù (cao 1.570 m) và đỉnh Voi Mẹp (cao 1.771 m). Mỗi tuyến có chiều dài khoảng 3 km, dải quan sát rộng 3 m để ghi nhận thành phần loài, dạng sống và khả năng tái sinh. Mẫu vật có cơ quan sinh sản được thu thập, xử lý theo quy chuẩn thực vật học của Nguyễn Nghĩa Thìn (2005) và định danh theo hệ thống APG thông qua cơ sở dữ liệu Vườn thực vật Hoàng gia Kew.
• Điều tra kinh tế - xã hội: Cỡ mẫu khảo sát gồm 100 hộ gia đình được lựa chọn theo phương pháp ngẫu nhiên phân tầng tại các xã vùng đệm giáp ranh khu bảo tồn nhằm đánh giá mức độ phụ thuộc sinh kế. Nghiên cứu thực hiện thêm 50 phiếu khảo sát chuyên gia gồm cán bộ lâm nghiệp, nông nghiệp, văn hóa xã hội và phỏng vấn sâu 10 cán bộ quản lý khu bảo tồn, lãnh đạo chính quyền cấp xã.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Việc kết hợp định lượng sinh học thực địa với điều tra phân tích kinh tế hộ cho phép phản ánh chính xác mối tương quan giữa áp lực khai thác của con người và sức chịu tải của hệ sinh thái rừng tự nhiên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận 265 loài thực vật bậc cao có mạch cho lâm sản ngoài gỗ, thuộc 189 chi, 99 họ trong tổng số 1.009 loài thực vật của Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, chiếm tỷ lệ 20,65%. Phân bố theo các bậc phân loại taxon cho thấy ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 246 loài (chiếm 92,83%), tiếp đến là Dương xỉ có 7 loài (2,64%), Hạt trần có 6 loài (2,26%), Thông đất có 5 loài (1,89%) và Dây gắm có 1 loài (0,38%). Tỷ lệ giữa lớp Hai lá mầm và Một lá mầm đạt 2,84:1, thể hiện tính phong phú của các loài thân thảo và dây leo một lá mầm có tốc độ sinh trưởng nhanh. Có 9 họ đa dạng nhất tập trung 93 loài, chiếm 35,09% tổng số loài lâm sản ngoài gỗ, nổi bật là họ Phong lan (Orchidaceae) với 17 loài (6,42%) và họ Trúc đào (Apocynaceae) với 15 loài (5,66%).

Phân loại theo giá trị sử dụng ghi nhận 6 nhóm chính với 381 lượt công dụng: nhóm cây làm dược liệu và mỹ phẩm chiếm ưu thế lớn nhất với 173 loài (chiếm 45,41%), nhóm cây thực phẩm có 77 loài (20,21%), nhóm cây làm cảnh và bóng mát có 64 loài (16,80%), nhóm cho sợi đan lát có 13 loài (3,41%), nhóm cho sản phẩm chiết xuất tinh dầu, nhựa có 8 loài (2,10%) và nhóm công dụng khác có 46 loài (12,07%). Về cấu trúc dạng sống, cây thân thảo chiếm tỷ trọng cao nhất với 81 loài (31,89%), cây gỗ có 56 loài (22,05%), cây bụi có 51 loài (20,08%), dây leo có 44 loài (17,32%) và thực vật ký sinh, phụ sinh có 22 loài (8,66%). Đặc biệt, đề tài đã phát hiện 36 loài thực vật quý hiếm có giá trị bảo tồn cao, trong đó 13 loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam (2007) và 27 loài thuộc Danh mục thực vật rừng nguy cấp theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP, bao gồm 14 loài Phong lan.

Khảo sát xã hội học cho thấy mức độ khai thác của người dân bản địa diễn ra liên tục: 82% hộ dân từng thu hái cây thuốc chữa bệnh và bán cho thương lái (thu nhập từ củ bách bộ đạt 50.000 đồng/0,5 kg), 73% hộ từng khai thác nhóm cây cho sợi (mây bột Calamus poilanei thu mua từ 9.000 đến 15.000 đồng/kg), 65% hộ khai thác rau rừng và măng tre, 63% hộ từng khai thác phong lan rừng. Hạt giổi xanh phơi khô đạt giá trị thương phẩm cao từ 1.000.000 đến 2.500.000 đồng/kg. Chuỗi thị trường lưu thông qua 3 kênh: Kênh 1 bán trực tiếp cho người tiêu dùng địa phương; Kênh 2 bán nguyên liệu thô qua thương lái thu gom; Kênh 3 đưa vào các đại lý lớn và cơ sở chế biến để hình thành sản phẩm thương mại xuất tỉnh.

Thảo luận kết quả

Thực trạng khai thác tập trung quá mức vào các loài dược liệu quý có giá bán cao xuất phát từ nguyên nhân nền kinh tế địa phương thuần nông, diện tích đất canh tác lúa nước hạn chế và thiếu hụt vốn đầu tư sản xuất. Tương tự các nghiên cứu tại Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Huống (tỉnh Nghệ An) và Khu bảo tồn thiên nhiên văn hóa Đồng Nai, lâm sản ngoài gỗ đóng vai trò như chiếc lưới an toàn sinh kế cho đồng bào dân tộc Vân Kiều và Pa Kô. Tuy nhiên, việc thu hái theo phương thức tận diệt đào rễ, bẻ cành và khai thác cả cá thể chưa thuần thục đang đẩy nhiều loài như Lan kim tuyến, Thạch tùng răng cưa và Vàng đắng vào tình trạng cạn kiệt.

Về mặt biểu diễn dữ liệu khoa học, các chỉ số đa dạng sinh học và chuỗi phân phối này rất phù hợp để trực quan hóa qua biểu đồ hình quạt thể hiện cơ cấu 6 nhóm công dụng (dược liệu 45,41% so với chiết xuất 2,10%), kết hợp cùng sơ đồ khối mô tả dòng luân chuyển hàng hóa của 3 kênh thị trường nhằm chỉ rõ sự thất thoát giá trị gia tăng ở khâu bán lẻ nguyên liệu thô của người dân bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

• Xây dựng quy chế đồng quản lý và giao khoán bảo vệ rừng: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa chủ trì phối hợp với Ủy ban nhân dân 5 xã vùng đệm phân định ranh giới khai thác hợp lý, ban hành hướng dẫn kỹ thuật thu hái bền vững đối với 265 loài lâm sản ngoài gỗ, mục tiêu giảm 40% số vụ vi phạm khai thác trái phép vùng lõi trong giai đoạn 2020–2023.
• Phát triển mô hình nông lâm kết hợp và trồng cây dược liệu dưới tán rừng: Ủy ban nhân dân huyện Hướng Hóa và Trung tâm Khuyến nông tỉnh Quảng Trị hỗ trợ kinh phí nhân giống các loài bản địa có giá trị kinh tế vượt trội như Sa nhân tím, Ba kích, Đẳng sâm và Mây bột, đặt mục tiêu xây dựng 50 ha mô hình thí điểm, giúp nâng thu nhập của các hộ tham gia thêm 15 đến 20 triệu đồng mỗi năm giai đoạn 2021–2025.
• Chuẩn hóa chuỗi giá trị và liên kết chế biến tiêu thụ sản phẩm: Thành lập 02 hợp tác xã dịch vụ nông lâm nghiệp tại xã Hướng Phùng và xã Hướng Lập, trang bị hệ thống máy sấy và đóng gói đạt chuẩn để chế biến sâu hạt giổi rừng, củ bách bộ, măng tre, hướng tới chứng nhận OCOP 3 sao, giảm tỷ lệ bán nguyên liệu thô qua trung gian từ 80% xuống dưới 30% vào năm 2025.
• Hiện đại hóa hoạt động tuần tra và kiểm soát bảo tồn loài nguy cấp: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị trang bị phần mềm giám sát SMART và thiết bị định vị vệ tinh cho lực lượng tuần tra, thiết lập hồ sơ theo dõi định kỳ đối với 36 loài thực vật quý hiếm thuộc Nghị định 06/2019/NĐ-CP, đặc biệt là 14 loài Phong lan và các quần thể Trầm hương, Đỉnh tùng từ quý I/2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia vùng Bắc Trung Bộ: Khai thác danh lục 265 loài lâm sản ngoài gỗ và cấu trúc phân loại theo nhóm công dụng để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững và thiết kế các tuyến tuần tra bảo tồn đa dạng sinh học.
• Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học: Sử dụng các dẫn liệu định lượng về tỷ lệ phân hóa taxon, chỉ số một lá mầm trên hai lá mầm (2,84:1) và phương pháp đánh giá 5 tuyến sinh cảnh làm tài liệu tham khảo cho các công trình nghiên cứu hệ thực vật Trường Sơn.
• Cơ quan quản lý nhà nước về Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Trị: Ứng dụng các phân tích về kinh tế hộ và chuỗi thị trường 3 kênh để xây dựng chính sách giao đất lâm nghiệp, quy hoạch vùng trồng dược liệu bản địa cho huyện Hướng Hóa và Đakrông.
• Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp phát triển dược liệu: Tiếp cận số liệu điều tra về 173 loài cây thuốc và tiềm năng thương phẩm của hạt giổi xanh, mây bột để thiết kế các dự án sinh kế dựa vào cộng đồng và đầu tư chuỗi chế biến xuất khẩu.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã thống kê được bao nhiêu loài cây cho lâm sản ngoài gỗ tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa?
Nghiên cứu đã xác định được 265 loài thực vật bậc cao có mạch có khả năng cung cấp lâm sản ngoài gỗ, thuộc 189 chi và 99 họ của 5 ngành thực vật, chiếm tỷ lệ 20,65% trong tổng số 1.009 loài thực vật được ghi nhận tại toàn khu bảo tồn.

Nhóm giá trị sử dụng nào chiếm tỷ trọng lớn nhất trong khu hệ lâm sản ngoài gỗ tại địa bàn?
Nhóm cây cho sản phẩm làm dược liệu và mỹ phẩm chiếm ưu thế tuyệt đối với 173 loài (đạt tỷ lệ 45,41%), theo sau là nhóm cây làm thực phẩm với 77 loài (20,21%) và nhóm cây làm cảnh, bóng mát với 64 loài (16,80%).

Có bao nhiêu loài thực vật lâm sản ngoài gỗ quý hiếm được ghi nhận cần ưu tiên bảo tồn?
Đề tài đã ghi nhận 36 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ bị đe dọa, bao gồm 13 loài có tên trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007 và 27 loài thuộc Danh mục quản lý của Nghị định 06/2019/NĐ-CP, trong đó có 14 loài Phong lan rừng cấm khai thác.

Mức độ phụ thuộc vào lâm sản ngoài gỗ của cộng đồng dân cư vùng đệm diễn ra như thế nào?
Có tới 82% người dân được khảo sát từng thu hái cây dược liệu từ rừng tự nhiên, 73% từng khai thác mây tre đan lát, 65% khai thác thực phẩm và 63% khai thác phong lan cảnh, đóng góp nguồn tiền mặt quan trọng trong điều kiện tỷ lệ hộ nghèo vùng đệm đạt 53,3%.

Thị trường tiêu thụ lâm sản ngoài gỗ tại huyện Hướng Hóa đang vận hành qua những kênh nào?
Sản phẩm được lưu thông qua 3 kênh chính: bán trực tiếp cho người tiêu dùng tại chỗ, bán nguyên liệu thô qua thương lái thu gom trung gian đi tỉnh khác, và chuyển giao cho các đại lý lớn liên kết cơ sở chế biến để nâng cao giá trị hàng hóa.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập bộ cơ sở dữ liệu khoa học toàn diện với 265 loài cây lâm sản ngoài gỗ thuộc 189 chi, 99 họ của 5 ngành thực vật tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa.
• Xác định cấu trúc sử dụng vượt trội của nhóm cây dược liệu với 173 loài (45,41%) cùng ưu thế của dạng sống cây thảo (31,89%), tạo tiền đề thuận lợi cho phát triển kinh tế dưới tán rừng.
• Định vị chính xác 36 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ đe dọa cao theo Sách đỏ Việt Nam và Nghị định 06/2019/NĐ-CP cần được giám sát nghiêm ngặt.
• Làm rõ thực trạng 82% hộ dân thu hái dược liệu tự nhiên và nhận diện 3 kênh chuỗi giá trị thị trường đang bị thất thoát lợi nhuận ở khâu nguyên liệu thô.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi kết hợp thể chế đồng quản lý, mô hình nông lâm kết hợp, thành lập hợp tác xã chế biến sâu và ứng dụng phần mềm SMART trong kiểm tra bảo tồn.

Đóng góp chính của công trình là cung cấp luận cứ thực chứng kết hợp giữa phân loại thực vật học và kinh tế xã hội học lâm nghiệp, mở ra hướng tiếp cận cân bằng giữa bảo tồn nghiêm ngặt và phát triển kinh tế bền vững cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số miền núi tỉnh Quảng Trị. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục mở rộng đề tài bằng cách xây dựng bản đồ số hóa trữ lượng sinh khối và hoàn thiện quy trình nhân giống vô tính các loài dược liệu bản địa có nguy cơ tuyệt chủng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PTNT TRƯỜNG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP ---- BÙI QUANG DUẬN ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG SỬ DỤNG, KHAI THÁC LÂM SẢN NGOÀI GỖ TẠI KHU BẢO TỒN THIÊN NHIÊN BẮC HƯỚNG HÓA, TỈNH QUẢNG TRỊ CHUYÊN NGÀNH: LÂM HỌC MÃ NGÀNH: 8620201 LUẬN VĂN THẠC SĨ LÂM HỌC NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. BÙI THẾ ĐỒI Hà Nội, 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi. Tất cả số liệu, kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, chưa được người khác công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào. Tác giả luận văn Bùi Quang Duận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành Luận văn Thạc sĩ, tôi đã nhận được nhiều sự giúp đỡ của cá nhân, tập thể và cơ quan.

Trước hết, tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến PGS. Bùi Thế Đồi - Trường Đại học Lâm Nghiệp - người đã trực tiếp hướng dẫn và giúp đỡ tôi tận tình về mặt chuyên môn cũng như tinh thần trong suốt thời gian thực hiện đề tài. Tôi cũng xin cảm ơn Ban Giám hiệuTrường Đại học Lâm nghiệp, Khoa Lâm nghiệp, Phòng Đào tạo Sau Đại học, quý thầy cô thuộc bộ môn đã tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện đề tài. Xin chân thành gửi lời cảm ơn đến Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Hướng Hóa và các cơ quan ban ngành liên quan đã nhiệt tình hướng dẫn, góp ý, cung cấp cho tôi những thông tin, tài liệu cần thiết, tạo điều kiện cho tôi hoàn thành Khóa luận đúng thời hạn.

Tôi cũng xin cảm ơn Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Trị và các đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện giúp tôi thực hiện đề tài. Nhân dịp này cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến gia đình, bạn bè và tập thể lớp đã động viên, khích lệ tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Hà Nội, tháng 10 năm 2019 Bùi Quang Duận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .ii MỤC LỤC .ii DANH MỤC CÁC BẢNG .iii DANH MỤC CÁC HÌNH .vi DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN C U.

Một số vấn đề cơ bản về Lâm sản ngoài gỗ. Khái niệm Lâm sản ngoài gỗ. Ý nghĩa của LSNG, các pháp chế liên quan. Tình hình nghiên cứu về Lâm sản ngoài gỗ .Trên thế giới.

Những nghiên cứu tại Quảng Trị. Khái quát chung về khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Lịch sử hình thành. Vị trí địa lý.

Phân khu chức năng và vùng đệm Khu BTTNBắc Hướng Hóa 11 1. Điều kiện tự nhiên. Điều kiện kinh tế - xã hội. MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U.

Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát. Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu .Đ i tư ng nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phương pháp nghiên cứu .Phư ng pháp kế th a tài liệu thứ c p.

Phư ng pháp nghiên cứu cụ thể. KẾT QUẢ NGHIÊN C U VÀ THẢO LUẬN. Tài nguyên thiên nhiên và nhân văn của Khu BTNN Bắc Hướng Hóa. Tài nguyên thiên nhiên.

Tài nguyên nhân văn. M i quan hệ giữa phát triển LSNG với Khu BTTN Bắc Hướng Hóa 28 3. Tính đa dạng các loài cây lâm sản ngoài gỗ tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Danh mục cây LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa.

Phân loại cây LSNG theo giá trị sử dụng. Phân loại cây LSNG theo dạng s ng thực v t. Phân loại cây LSNG theo mức độ nguy c p, quí hiếm. Hiện trạng sử dụng, khai thác lâm sản ngoài gỗ tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa.

Hiện trạng khai thác, sử dụng LSNG của ngư i dân ản địa tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Hiện trạng u n án LSNG tại vùng đệm Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Thực trạng quản lý LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Thu n l i và khó khăn trong c ng tác quản lý LSNG của Khu Bảo t n Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa.

Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa. Định hướng phát triển LSNG tại địa phư ng. Giải pháp ảo t n và phát triển LSNG. 44 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .50 TÀI LIỆU THAM KHẢO .52 PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 3.1: Thống kê hệ thực vật có ở Khu bảo tồn Bắc Hướng Hoá .2: Thành phần loài động vật rừng khu BTTN Bắc Hướng Hóa .3: Thành phần thực vật cho lâm sản ngoài gỗ phân bố ở các taxon .4: Đa dạng về họ thực vật cho lâm sản ngoài gỗ .5: Thực vật cho lâm sản ngoài gỗ theo giá trị sử dụng tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa .6: Dạng sống thực vật cho lâm sản ngoài gỗ .7: Danh lục các loài LSNG tại Khu BTTN Bắc Hướng Hóa có giá trị bảo tồn.

35 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DANH MỤC CÁC HÌNH Hình 2.1: Trụ sở Ban quản lý Khu BTTNBắc Hướng Hóa.2: Phân bố tuyến điều tra khảo sát LSNG tại Khu BTTN Bắc HH .1: Sơ đồ chuỗi thị trường LSNG tại địa phương.2: Khảo sát, điều tra tại cơ sở thu mua, chế biến LSNG tại huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị.40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT C ữ viết tắt C ữ viết đầy đủ BQL Ban quản lý Khu BTTN Khu bảo tồn Thiên nhiên BHH Bắc Hướng Hóa LSNG Lâm sản ngoài gỗ Cs Cộng sự PTNT Phát triển nông thôn VHBĐ Văn hóa bản địa UBND Ủy ban nhân dân Food and Agriculture Organization of the FAO United Nations (Tổ chức Nông lương Liên Hiệp Quốc) World Wide Fund For Nature (Quỹ Quốc tế WWF Bảo vệ Thiên nhiên) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 ĐĂT VẤN ĐỀ Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) là thành phần quan trọng của rừng, có giá trị kinh tế cao. Theo chỉ thị số 08/CT-TTg ngày 28/3/2019 về một số nhiệm vụ và giải pháp phát triển nhanh và bền vững ngành công nghiệp chế biến gỗ và lâm sản ngoài gỗ phục vụ xuất khẩu đã nhấn mạnh. Gỗ và LSNG là ngành hàng xuất khẩu quan trọng thứ 6 của Việt Nam và liên tục có tốc độ tăng trưởng cao, bình quân đạt trên 13% năm trong giai đoạn 2010-2018. Chỉ thị đã nhấn mạnh cần tăng cường đầu tư cho nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ trong chế biến gỗ và lâm sản ngoài gỗ xuất khẩu, xây dựng thương hiệu gỗ và LSNG Việt Nam.

Lâm sản ngoài gỗ (LSNG) có một vai trò quan trọng đối với đời sống của người dân ở nông thôn miền núi, đặc biệt là với đồng bào dân tộc thiểu số sống gần rừng. Thực tiễn trong nhiều năm qua cho thấy LSNG đã góp phần tạo việc làm, cải thiện sinh kế cho một bộ phận dân cư sống dựa vào rừng, đồng thời cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến và xuất khẩu lâm sản, góp phần phát triển kinh tế địa phương, sử dụng có hiệu quả rừng và đất rừng ở nước ta. Vì thế nhà nước ta rất quan tâm ban hành nhiều văn bản quy định, khuyến khích, hướng dẫn phát triển LSNG từ trung ương đến địa phương; cụ thể Bộ nông nghiệp &PTNT ban hành Quyết định số 2366/QĐ- BNN-LN, ngày 07/8/2006 về phê duyệt Đề án bảo tồn và phát triển lâm sản ngoài gỗ giai đoạn 2006-2020; tỉnh Quảng Trị ban hành Quyết định số 1775/QĐ-UB, ngày 04/8/2005 của UBND tỉnh Quảng Trị về việc phê duyệt Chiến lược phát triển Lâm nghiệp tỉnh Quảng Trị giai đoạn 2005-2010 và định hướng đến 2020[4,19]. Khu bảo tồn thiên nhiên (BTNN) Bắc Hướng Hóa, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị được thành lập theo Quyết định số 479/QĐ-UBND ngày 14/03/2007 với tổng diện tích là 23.

Đây là khu vực có địa hình cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 nhất của tỉnh Quảng Trị với hai đỉnh núi cao nổi trội là đỉnh Sa Mù (1.570 m) và đỉnh Voi Mẹp (1. Khu vực này có tính đa dạng sinh học cao, phong phú và độc đáo, là nơi giao lưu giữa các luồng thực vật Bắc Nam, khu vực Đông Dương. Tài nguyên LSNG tại Khu BTTN cũng hết sức phong phú với nhiều giá trị sử dụng như làm dược liệu, thuốc nhuộm, tinh bột, tanin, tinh dầu, công nghiệp chế biến hay đồ thủ công mỹ nghệ. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có tài liệu nào thống kê, đánh giá đầy đủ nguồn tài nguyên LSNG tại khu vực.Do việc khai thác và sử dụng chưa hợp lý nguồn tài nguyên LSNG ở nhiều khu vực trên huyện Hướng Hóa đã làm cho tài nguyên LSNG bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Nhiều loài dược liệu quý như lan Kim tuyến (Anoectochilus cetaceus), Cốt toái bổ (Drynaria fortunei), Thất diệp nhất chi hoa (Paris polyphylla), Đẳng sâm (Codonopsis pilosula)… hay các loài động vật quí hiếm đang bị suy giảm nghiêm trọng. Vì vậy, bảo tồn và phát triển LSNG phải gắn liền với bảo vệ, phục hồi và phát triển hệ sinh thái rừng nhằm sử dụng rừng bền vững mà vẫn phát huy các nguồn lợi từ rừng là hướng đi cho nghiên cứu khoa học, cho các khu bảo tồn, sự vào cuộc của các cấp chính quyền và sự quan tâm của các tổ chức bảo tồn trong và ngoài nước [8]. Xuất phát từ thực tiễn và những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá hiện trạng sử dụng, khai thác lâm sản ngoài gỗ tại Khu bảo tồn Thiên nhiên Bắc Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị”, nhằm kiểm kê nguồn LSNG tại Khu bảo tồn, đánh giá được thực trạng khai thác, sử dụng của dân địa phương, từ đó tạo cơ sở cho các nhà quản lý có định hướng phát triển và bảo tồn phù hợp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 C ng 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN C U 1.

Một số vấn đề c bản về Lâm sản ngoài gỗ 1.