MỞ ĐẦU 1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Phát triển của thế giới ngày nay trong bối cảnh của toàn cầu hóa, nền kinh tế tri thức, của phong trào đấu tranh và khát vọng tự do dân chủ, là những tƣ duy mới về nhà nƣớc với sự tham gia tích cực của xã hội dân sự. Toàn cầu hoá là xu thế và cũng đã là hiện trạng của thế giới ngày nay.
Về bản chất, đó là một quá trình mang tính tất yếu, kéo dài trong nhiều thế kỷ. Với sự hỗ trợ mạnh mẽ của công nghệ truyền thông và thông tin hiện đại, thế giới ngày nay có đặc điểm lớn là trao quyền cho các cá nhân. Các cá nhân, nhóm ngƣời hợp tác, cạnh tranh với nhau trên phạm vi toàn cầu nhờ các công nghệ hỗ trợ mạng, điều đó cũng làm cho thế giới dƣờng nhƣ nhỏ lại, phẳng ra. Hiện nay, nhà nƣớc chỉ đóng vai trò quản lý, hỗ trợ bằng các mạng lƣới giá trị để khuyến khích hợp tác và tham gia vào các dịch vụ thiết yếu.
Quốc gia nào có thể chế đủ tiến bộ, đảm bảo đƣợc những quyền tự do dân chủ cơ bản cho nhân dân, tạo đƣợc không gian đủ rộng cho sự năng động sáng tạo của các cá nhân, thì quốc gia đó sẽ có điều kiện huy động đƣợc nhiều nhất các nguồn lực cho phát triển. Vai trò của xã hội dân sự trong hiện tại và tƣơng lai sẽ đóng vai trò quan trọng vào tiềm năng phát triển của mỗi quốc gia trong tiến trình toàn cầu hoá. Đồng thời cũng chính xã hội dân sự sẽ đóng vai trò chủ thể tích cực trong việc giữ gìn bản sắc văn hoá của mỗi dân tộc trong quá trình toàn cầu hoá. Vì vậy, cách tiếp cận trong đánh giá xã hội dân sự cũng cần phải có sự thay đổi [83].
Với việc gia nhập Tổ chức thƣơng mại quốc tế (WTO) vào năm 2006, nền kinh tế nƣớc ta ngày càng hội nhập sâu vào nền kinh tế toàn cầu. Khi gia nhập WTO, thì đồng thời chúng ta phải thừa nhận GDĐH là một loại dịch vụ (theo hiệp định GATS). Cho nên việc đánh giá GV đã trở thành một hoạt động nhất thiết phải có, đặc biệt là đối với đánh giá của khách hàng (ngƣời học, nhà đầu tƣ.) đối với GV - ngƣời trực tiếp thực hiện dịch vụ này. 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Với mục tiêu trở thành nƣớc công nghiệp vào năm 2020, hơn bao giờ hết vấn đề phát triển nguồn lực ở nƣớc ta đƣợc đặt ra nhƣ một yêu cầu cấp bách. Đồng thời phát triển nguồn nhân lực đã đƣợc nhận thức nhƣ là yếu tố cơ bản cho sự phát triển nhanh và bền vững, trong đó GD&ĐT là con đƣờng quan trọng nhất. Đảng ta đã xác định: Phát triển GD&ĐT là quốc sách hàng đầu; giáo dục vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển kinh tế - xã hội. Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục ĐH có vị trí quan trọng đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài phục vụ đắc lực cho sự nghiệp CNH, HĐH và hội nhập của đất nƣớc.
Đội ngũ “Nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục là lực lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng”[1] trong việc phát triển giáo dục. Do vậy, muốn phát triển giáo dục - đào tạo, điều quan trọng trƣớc tiên là phải chăm lo xây dựng và phát triển đội ngũ nhà giáo. Trong lí luận và thực tiễn, đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục luôn đƣợc xem là lực lƣợng cốt cán của sự nghiệp phát triển GD-ĐT, là nhân tố quan trọng nhất quyết định việc nâng cao chất lƣợng giáo dục. Do vậy, muốn phát triển GD&ĐT đào tạo, điều quan trọng trƣớc tiên là phải chăm lo xây dựng và phát triển ĐNGV.
Việc quản lí, đánh giá, phát triển đội ngũ GV ở các nƣớc có nền giáo dục phát triển đã có nhiều công trình nghiên cứu, ứng dụng. Ở nƣớc ta, vấn đề phát triển nguồn nhân lực đã có nhiều công trình nghiên cứu của tác giả nhƣ Phạm Minh Hạc, Nguyễn Minh Đƣờng, Đặng Quốc Bảo, Vũ Văn Tảo, Nguyễn Thị Doan, Đỗ Minh Cƣơng, Đặng Bá Lãm. Vấn đề quản lí giáo dục, đào tạo cũng đã đƣợc một số tác giả nhƣ Nguyễn Thị Mỹ Lộc, Nguyễn Quốc Chí, Lê Khánh Bằng, Phan Văn Kha, Nguyễn Minh Đƣờng,. Các tác giả này đã xây dựng đƣợc hệ thống lí luận cốt lõi của lí thuyết phát triển, quản lí nguồn nhân lực nói chung.
Nhƣng trong một số điểm cụ thể của từng cơ sở giáo dục ĐH thì chƣa có nhiều công trình nghiên cứu đề cập tới, nhất là vấn đề đánh giá đội ngũ GV ĐH. 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chủ trƣơng kiểm định các trƣờng ĐH theo bộ tiêu chuẩn là việc làm cần thiết, trong đó vấn đề đánh giá đội ngũ GV một cách khoa học theo hƣớng chuẩn hoá là một trong những điều kiện đảm bảo chất lƣợng quan trọng nhất trong quy trình này. Vấn đề đánh giá GV đã đƣợc đặt ra và đƣợc bàn bạc đến trong một số bài viết đăng trên các tạp chí hoặc kỷ yếu các hội thảo khoa học.
Đặc biệt, trong thời gian gần đây, GS. Nguyễn Đức Chính, PGS. Nguyễn Phƣơng Nga và cộng sự cũng đã có nghiên cứu về vấn đề Xây dựng các tiêu chí đánh giá hoạt động của GV trong ĐH Quốc Gia Hà Nội.[27] Các công trình nghiên cứu trên đã phân tích một số khía cạnh khác nhau về công tác quản lí phát triển, đánh giá đội ngũ GV. Tuy nhiên, còn ít những nghiên cứu về đánh giá giảng viên ĐH theo hƣớng chuẩn hoá ở nƣớc ta thì hầu nhƣ chƣa có công trình nghiên cứu nào trình bày một cách đầy đủ và hệ thống.
Với những lí do trên, đồng thời nhằm góp phần thực hiện Chỉ thị 40- CT/TW của Ban Bí thƣ Trung ƣơng Đảng về xây dựng, nâng cao chất lƣợng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục, chúng tôi chọn đề tài “Đánh giá giảng viên ĐH theo hướng chuẩn hoá trong giai đoạn hiện nay ”. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU Đề xuất phƣơng pháp và quy trình đánh giá GVĐH theo hƣớng chuẩn hóa để các cơ sở giáo dục đại học áp dụng vào việc đánh giá GV của đơn vị mình góp phần nâng cao chất lƣợng đội ngũ GVĐH trong giai đoạn hiện nay. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 3. Khách thể nghiên cứu Quản lý cơ sở giáo dục ĐH 3.
Đối tượng nghiên cứu Đánh giá GV ĐH theo hƣớng chuẩn hóa. 10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC Nếu tiêu chí và quy trình đánh giá GV ĐH đƣợc định hƣớng bằng khung chuẩn nghề nghiệp và phƣơng pháp, kỹ thuật đánh giá đa dạng thì việc đánh giá giảng viên sẽ mang tính chuẩn hoá và cho hiệu quả cao hơn. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU 5.
Nghiên cứu cơ sở lý luận của hoạt động đánh giá, đánh giá trong giáo dục, triết lý và nguyên tắc đánh giá GV, một điều kiện quan trọng đảm bảo chất lƣợng giáo dục ĐH. Phân tích thực trạng công tác đánh giá đội ngũ GV ở ĐH để đánh giá và tổng kết thực tiễn. Đề xuất các tiêu chuẩn, tiêu chí đánh giá GV theo các chức danh GV (GV, GV chính, GV cao cấp) làm ví dụ cho xây dựng quy trình đánh giá. Đề xuất quy trình đánh giá đội ngũ GV ở ĐH theo hƣớng chuẩn hóa, vận dụng cụ thể vào các trƣờng ĐH nhƣ một điều kiện đảm bảo chất lƣợng đào tạo ĐH.
Thử nghiệm quy trình đánh giá GV. GIỚI HẠN VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI Vì điều kiện khách quan và chủ quan còn nhiều hạn chế, chúng tôi giới hạn việc khảo sát thực trạng việc đánh giá đội ngũ GV ở các ĐH và các trƣờng ĐH đại diện cho các vùng, miền, đồng thời chỉ ra khả năng vận dụng và thử nghiệm vào ĐH đa ngành, đa lĩnh vực - cụ thể là ĐH Đà Nẵng. Việc đánh giá con ngƣời, nhất là đối với đội ngũ GV - đội ngũ trí thức có vị trí xã hội đặc biệt là vấn đề nhạy cảm, luận án chỉ giới hạn nghiên cứu xây dựng quy trình đánh giá các hoạt động chính theo chức năng nhiệm vụ của GV. Phạm trù tƣ tƣởng, đạo đức, lối sống chỉ đƣợc phản chiếu qua việc thực thi nhiệm vụ của ngƣời GV.
11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. NHỮNG LUẬN ĐIỂM CẦN BẢO VỆ - Đánh giá theo hƣớng chuẩn hoá là định hƣớng cho ngƣời đƣợc đánh giá đồng thời là thƣớc đo cho ngƣời đánh giá để cùng phấn đấu đạt chuẩn đề ra. Đội ngũ giảng viên là đội ngũ trí thức có vị trí xã hội đặc biệt, cho nên việc đánh giá họ phải tuân thủ theo những triết lý, nguyên tắc và phƣơng pháp phù hợp mới đảm bảo đƣợc mục đích là vừa vì sự phát triển của bản thân họ, vừa vì sự phát triển của nhà trƣờng. - Khung chuẩn nghề nghiệp giảng viên hay cụ thể hơn là bộ tiêu chí đánh giá theo hƣớng chuẩn hoá, bao quát toàn bộ lĩnh vực cơ bản hoạt động chủ yếu của GV trong nhà trƣờng (giảng dạy, NCKH, dịch vụ chuyên môn, trách nhiệm công dân) do các nhà quản lý mong muốn.
Những tiêu chí, chỉ số là những mong muốn cụ thể của mỗi nhà trƣờng theo mục tiêu mà họ hƣớng tới. - Trong quy trình đánh giá theo tiếp cận chuẩn hoá cần có sự tham gia của mọi lực lƣợng liên quan và bao quát mọi khía cạnh trong hoạt động nghề nghiệp của GV sẽ đảm bảo tính khách quan, chính xác góp phần nâng cao chất lƣợng đào tạo. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN - Hoàn thiện nguyên tắc, cơ sở lý luận của việc đánh giá GV - Xây dựng qui trình đánh giá GV theo chức danh một cách khoa học gắn với các tiêu chuẩn, tiêu chí. - Chỉ rõ thực trạng bức tranh đánh giá GV và phân tích thực trạng theo một số tiếp cận khoa học để tìm quy trình đánh giá xác đáng hơn.
- Đề xuất qui trình đánh giá GV theo hƣớng chuẩn hoá và áp dụng vào đánh giá GV nói chung, trƣờng hợp cụ thể là GV ở ĐHĐN. 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. CƠ SỞ PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 9. Cơ sở phƣơng pháp luận 9.
Phân tích hệ thống Theo hệ phƣơng pháp này, luận án xem đội ngũ GV là yếu tố quan trọng của quy trình đào tạo ĐH, tác động trực tiếp đến chất lƣợng, vì vậy việc đánh giá GV phải gắn liền với việc xác định mục tiêu, nội dung chƣơng trình, giáo trình, đổi mới phƣơng pháp và hình thức tổ chức dạy học, NCKH và phát triển dịch vụ ở các cơ sở giáo dục đại học.