Chương 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư 1. Một số khái niệm 1. Thu hồi đất Việc thu hồi đất đã được quy định trong Luật đất đai năm 2013.
Theo tài liệu này, “thu hồi đất” là việc thực hiện thu lại quyền sử dụng đất của cá nhân hoặc tập thể được Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam bàn giao quyền sử dụng đất hoặc là đất đai của những cá nhân và tập thể vi phạm các quy định và pháp luật về sử dụng đất đai. Việc thu hồi đất được thực hiện bởi chính Nhà nước trong haitrường hợp: (1) Phục vụ mục đích an ninh quốc phòng; (2) Phục vụ phát triển kinh tế xã hội, cộng đồng. Bồi thường Công tác bồi thường thường được Nhà nước thực hiện trong quá trình giải phóng mặt bằng, thu hồi đất. Trong đó, “bồi thường” được định nghĩa là việc hoàn trả giá trị của các loại tài sản như nhà cửa, hoa màu, và các tư liệu sản xuất trên diện tích bị thu hồi, bù đắp và ổn định cho đời sống của nhân dân.
Chi phí đầu tư vào đất còn lại Các chi phí đầu tư vào đất còn lại là những khoản phí đã được đầu tư đúng với mục đích sử dụng đất đai mà trong quá trình thu hồi đất chưa được Nhà nước xử lý. Chúng bao gồm các khoản dành cho san lấp mặt bằng và các chi phí khác được xác thực khách quan và có liên hệ trực tiếp với mặt bằng. Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất Việc hỗ trợ khi thu hồi đất được thực hiện bởi Nhà nước, dành cho những cá nhân và tập thể bị thu hồi. Hỗ trợ có thể có nhiều hình thức và mục đích là để ổn định đời sống sinh hoạt và sản xuất của những cá nhân và tập thể trên.
Tái định cư Tái định cư được định nghĩa là việc di chuyển, tới sinh sống và làm ăn ở một nơi 5 khác so với trước đây. Đây có thể coi là một phần hoặc một hình thức của công tác bồi thường khi thu hồi đất. Trong các hình thức tái định cư, tái định cư bắt buộc thường được thi hành khi Nhà nước tổ chức thu hồi đất để phục vụ mục đích công cộng. Việc táiđịnh cư chongườidân có thể baogồm: (1) Bố trí nhà ở hoặc nơisi nh sống mới ; (2) Bố trí mặt bằng, mẫuđất đaimới ; (3) Bồithường bằng ti ền mặt.
Một số khái niệm liên quan khác Những khái niệm nổi bật khác liên quan đến lĩnh vực đang nghiên cứu của đề tài bao gồm “Nhà nước giao quyền sử dụng đất”, “Giá đất”, “Giá trị quyền sử dụng đất”, và “Tiền sử dụng đất”. Chúng được định nghĩa như sau: Nhà nước giao quyền sử dụng đất: Được gọi ngắn gọn là “Nhà nước giao đất”, được quy định là công tác trao quyền sử dụng đất của Nhà nước cho các cá nhân và tập thể có nhu cầu, trong đó bao gồm việc ban hành các quyết định bàn giao đất đai. Giá đất: Là số tiền được xác định trong việc trao đổi, mua bán quyền sử dụng đất đai hoặc giá trị được Nhà nước quy định trên một diện tích đất. Giá trị quyền sử dụng đất: Là giá trị được quy bằng số tiền tương ứng với quyền sử dụng đất trên một khu vực diện tích nhất định với một khoảng thời hạn sử dụng nhất định.
Tiền sử dụng đất: Đây là chi phí bằng tiền mà những người sử dụng đất có trách nhiệm phải trả cho Nhà nước khi được công nhận và cấp quyền sử dụng đất cũng như là cấp phép chuyển đổi mục đích sử dụng đất. Đặc điểm nổi bật của quá trình bồi thường và giải phóng mặt bằng Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng trong quản lý đất đai có rất nhiều nguyên tắc và quá trình khác nhau, ảnh hưởng lớn đến rất nhiều khía cạnh khác nhau, từ đó dẫn tới hai tính chất nổi bật nhất và có lẽ là đáng lưu tâm nhất: (1) Tính chất đadạng; (2) Tính chất phức tạp. Chúng có ảnh hưởng rất lớn tới mọi công tác thu hồi đất không chỉ ở địa bàn Thành phố Hạ Long mà còn ở trên toàn bộ Việt Nam. Hai đặc điểm này cũng chính là nguyên nhân những nghiên 6 cứu theo dõi, phân tích như đề tài này là rất cần thiết.
Chúng có những chi tiết như sau: Tính đa dạng: Công tác bồi thường và giải phóng mặt bằng có tính đa dạng đơn giản là bởi vì đất đai rất đa dạng về chủng loại và giá trị. Cụ thể, sự khác nhau về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, dân trí và mức sống, văn hóa và xã hội,. dẫn tới sự phân hóa về giá trị đất đai và lợi ích sử dụng đất. Trong thực tế, giá đất cho một đơn vị diện tích ở khu vực thành phố lớn thường cao hơn ở khác khu vực khác.
Đất đai ở gần khu công nghiệp chắc chắn khác đất đai ở gần khu vực trồng trọt và chăn nuôi. Bên cạnh đó, mục đích sử dụng đất cũng góp phần không nhỏ làm ảnh hưởng đến giá trị của đất đai. Với những sự đa dạng kể trên, công tác giải phóng mặt bằng cũng cần phải đa dạng hóa nhằm thích ứng và đưa ra các hoạt động và quyết định phù hợp để giải quyết lợi ích của các bên liên quan theo cách thỏa đáng nhất. Tính phức tạp: Với sự đa dạng cực lớn trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng dựa trên giá trị của đất đai, việc đảm bảo những nguyên tắc như thỏa đáng về mặt lợi ích và nhanh chóng về mặt thời gian luôn gặp rất nhiều trở ngại.
Là một loại tư liệu sản xuất, đất đai luôn có giá trị rất lớn trong thời gian dài. Ví dụ ở những vùng kinh tế nông nghiệp theo hộ gia đình, việc trồng trọt và chăn nuôi luôn yêu cầu những diện tích rất lớn và thường được thực hiện qua nhiều năm, thậm chí là nhiều thế hệ. Vấn đề lớn hơn là người dân ở những khu vực này thường chưa có tầm nhìn nào khác ngoài canh tác nông nghiệp nên chưa hoàn toàn cởi mở đối với chuyển đổi mục đích sử dụng đất, tái định cư, và có một đời sống mới. Điều này gây không ít khó dễ cho công tác thuyết phục bàn giao mặt bằng, bồi thường và hỗ trợ của Nhà nước hay các đơn vị có trách nhiệm trên.
Ở những khu vực khác, với những tầm nhìn khác, nhu cầu lợi ích khác cũng đem lại nhiều sự phức tạp tương ứng. Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư Trong công tác bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư, có rất nhiều yếu tố có thể thúc đẩy nhanh hoặc chậm toàn bộ việc thi hành nhiệm vụ. Qua quá trình tổng 7 hợp các ý kiến của các công chức, viên chức làm nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định và kết hợp với việc khảo sát thực tế. Sau khi nghiên cứu và phân tích nhiều yếu tố khác nhau, đề tài đã xác định được 5 nhóm yếu tố có ảnh hưởng lớn tới việc bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư: Bảng 1.1: Các nhóm yếu tố làm ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định Các nhóm yếu tố làm ảnh hưởng đến công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định Nhóm yếu tố Nhóm yếu tố liên quan Nhóm yếu tố Nhóm yếu tố Nhóm yếu tố liên quan đến chính tổ chức thực tài chính về thửa đất đến người sử sách và pháp hiện dụng đất luật 1.
Vị trí, khả 12. Thực hiện bản quy định bồi thường năng sinh lợi nhập của công tác bồi về quản lý 6. Diện tích người dân thường, giải đất đai 7. Mức dân phóng mặt 2.
Quy vốn đích SDĐ trí, độ hiểu bằng hoạch, kế 11. Yếu tố biết pháp 16. Xây dựng hoạch SDĐ. mang tính luật về quản kế hoạch bồi 3.
Đăng ký pháp lý liên lý đất đai. thường, đất đai, cấp quan đến GPMB GCNQSDĐ. Khiếu truyền và phổ kiện, khiếu biến pháp luật nại, các tố về quản lý đất cáo và giải đai pháp xử lý. Khả năng xử lý và thi hành công việc của cán 8 bộ chuyên môn 1.
Nhóm yếu tố về chính sách Pháp luật đất đai a. Các văn bản được ban hành về quy định về quản lý đất đai. Các văn bản pháp luật về đất đai của Nhà nước đã và đang tạo ra những cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện quản lý về đất đai, giải quyết tốt mối quan hệ đất đai; Hệ thống pháp luật đất đai luôn đổi mới, ngày càng phù hợp hơn với yêu cầu phát triển kinh tế, bảo đảm quốc phòng, an ninh và ổn định xã hội. Qua thời gian, nhiều chính sách bồi thường, hỗ trợ tái định cư đã được Nhà nước sửa đổi, bổ sung, và hoàn thiện nhằm tối ưu hóa quá trình thực hiện thu hồi đất, giải quyết triệt để hơn các vướng mắc trong khi thi hành bồi thường, hỗ trợ, và tái định cư.
Mặc dù vậy, vẫn còn những tồn đọng cũ hoặc những vấn đề mới phát sinh. Cụ thể, tính ổn định và đồng bộ hóa của các văn bản, đặc biệt là giữa văn bản cũ và văn bản mới chưa cao. Số lượng văn bản trong hệ thống pháp luật đất đai đang khá nhiều, dẫn tới những phương pháp giải quyết công việc có độ phức tạp cao và khả năng lớn dẫn tới những kẽ hở hoặc bất đồng trong khi xử lý công việc. Ví dụ, những văn bản yêu cầu quy trình bồi thường, hỗ trợ tái định cư chưa cụ thể, dẫn tới lúng túng và thường xuyên phải tham vấn các cơ quan có thẩm quyền để tìm ra cách giải quyết.
Những cơ sở trên thường dẫn tới nhiều cản trở đáng kể trong việc thực hiện các công việc quản lý đất đai vì vốn dĩ các quy định trong văn bản luôn có ảnh hưởng lớn tới bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Thiết lập kế hoạch sử dụng đất Việc thiết lập và thông qua kế hoạch cũng như là những điều chỉnh trong các quy hoạch sử dụng đất, thực hiện giải phóng mặt bằng cũng như các hoạt động bồi thường, hỗ trợ tái định cư có vai trò then chốt với sự thành công trong việc thu hồi đất bởi Nhà nước. Những giải pháp hoặc phương án xử lý công việc này cần phải có những chi tiết trong kế hoạch để đạt mức độ hiệu quả cao nhất.