Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khái niệm phát triển bền vững đã xuất hiện và trở thành trọng tâm trong các chiến lược phát triển toàn cầu hơn ba thập kỷ qua. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số cùng tốc độ phát triển kinh tế nhanh chóng đã gây áp lực nghiêm trọng lên các hệ sinh thái tự nhiên. Theo Báo cáo Sức sống Hành tinh của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF, 2018), nhân loại đang tiêu thụ tài nguyên tương đương 1,7 lần khả năng tái tạo của Trái Đất, dẫn đến tình trạng suy giảm mức tải sinh thái (Biocapacity) trên diện rộng. Trong các thước đo sinh thái, dấu chân nước (Water Footprint) là công cụ tổng hợp đánh giá trực tiếp và gián tiếp nhu cầu sử dụng nguồn tài nguyên nước ngọt của cá nhân, cộng đồng hoặc chuỗi sản xuất.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu về dấu chân nước trước đây chủ yếu tập trung vào quy mô vĩ mô hoặc chuỗi cung ứng sản phẩm nông nghiệp đơn lẻ (chẳng hạn như nghiên cứu dấu chân nước của tinh bột khoai mì tại Tây Ninh của Hoàng Nguyễn Lịch Sa và Nguyễn Hồng Quân, 2014), thiếu vắng các đánh giá vi mô gắn liền với hành vi tiêu dùng và sinh hoạt của cư dân đô thị. Quận Thanh Xuân là một trong những quận nội thành trung tâm của thành phố Hà Nội, có tốc độ đô thị hóa nhanh, mật độ dân số cao (khoảng 19.000 người/km²) và phụ thuộc lớn vào nguồn cấp nước sạch từ Nhà máy nước Hạ Đình. Thực tế ghi nhận hệ thống thoát nước trên địa bàn còn nhiều bất cập; phần lớn nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý tập trung mà xả thẳng ra các hệ thống sông tiêu thoát chính như sông Tô Lịch, sông Lừ và sông Sét, gây ô nhiễm môi trường nước nghiêm trọng.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nông Đức Thắng xác định 02 mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

  1. Đánh giá dấu chân nước của cư dân khu vực quận Thanh Xuân.
  2. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng tới quá trình sử dụng nước của người dân và kiến nghị các giải pháp về chính sách cũng như sự thay đổi các hoạt động hằng ngày nhằm hướng tới một lối sống lành mạnh, hợp lý và tiết kiệm tài nguyên nước hơn.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là dấu chân nước của cư dân sinh sống tại khu vực quận Thanh Xuân. Phạm vi không gian nghiên cứu bao gồm 11 phường trực thuộc quận Thanh Xuân (Thanh Xuân Bắc, Thanh Xuân Nam, Thanh Xuân Trung, Khương Đình, Nhân Chính, Phương Liệt, Hạ Đình, Kim Giang, Khương Mai, Khương Trung, Thượng Đình). Phạm vi thời gian nghiên cứu và lấy mẫu khảo sát được thực hiện trong năm 2019.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận xây dựng cách tiếp cận dựa trên khung lý thuyết và phương pháp luận của Chuẩn đánh giá Dấu chân nước Toàn cầu (Global Water Footprint Standard, Hoekstra et al., 2011). Dấu chân nước tổng thể của một cá nhân được cấu thành từ 03 hợp phần:

  • Dấu chân nước xanh lá (Green Water Footprint): Lượng nước mưa được lưu trữ trong tầng đất và bốc thoát hơi qua thảm thực vật hoặc cây trồng.
  • Dấu chân nước xanh lam (Blue Water Footprint): Nhu cầu sử dụng nước mặt và nước ngầm phục vụ tưới tiêu, công nghiệp và sinh hoạt.
  • Dấu chân nước xám (Grey Water Footprint): Lượng nước cần thiết để đồng hóa, pha loãng các chất ô nhiễm phát sinh trong nước thải sinh hoạt về mức đạt tiêu chuẩn môi trường quy định.

Quy trình đánh giá gồm 4 bước chuẩn hóa: (1) Xác định mục tiêu và phạm vi; (2) Thu thập dữ liệu sử dụng nước; (3) Đánh giá tính bền vững của dấu chân nước; (4) Đề xuất giải pháp và phản hồi chính sách.

Công thức tổng quát tính toán dấu chân nước: $$WF = W_{\text{trực tiếp}} + W_{\text{thức ăn}} + W_{\text{hòa tan}}$$

Trong đó:

  • $W_{\text{trực tiếp}}$: Lượng nước sạch tiêu thụ trực tiếp hàng ngày của mỗi người dân thông qua các hoạt động sinh hoạt gia đình (nấu ăn, tắm giặt, xả toilet, uống, tưới dọn).
  • $W_{\text{thức ăn}}$: Lượng nước gián tiếp tiêu tốn để sản xuất các loại thực phẩm trong khẩu phần ăn, tính bằng tổng tích số giữa khối lượng thực phẩm tiêu thụ và hệ số dấu chân nước chuẩn hóa theo nghiên cứu của Mekonnen và Hoekstra (2010), đối chiếu tiêu chuẩn Tháp dinh dưỡng cho người trưởng thành giai đoạn 2016-2020 của Viện Dinh dưỡng (Bộ Y tế).
  • $W_{\text{hòa tan}}$: Lượng nước cần thiết để pha loãng chất ô nhiễm trong nước thải sinh hoạt, xác định theo công thức: $$W_{\text{hòa tan}} = V_{\text{nước thải}} \times \max\left(\frac{C_i}{C_{\text{tiêu chuẩn}}}\right)$$ Với $V_{\text{nước thải}}$ là lượng nước thải sinh hoạt bình quân/người/ngày (được hiệu chỉnh theo hệ số chuyển đổi của Yang Mingyu et al., 2011); $C_i$ là nồng độ chất ô nhiễm phân tích; $C_{\text{tiêu chuẩn}}$ là giá trị giới hạn nồng độ theo quy chuẩn hiện hành.

Tác giả đã áp dụng 06 phương pháp nghiên cứu cụ thể:

  1. Phương pháp thu thập và tổng quan tài liệu thứ cấp: Kế thừa dữ liệu từ các báo cáo của UBND quận Thanh Xuân, Sở Xây dựng Hà Nội, Viện Dinh dưỡng, các công bố quốc tế từ các nhà xuất bản Springer Nature, ResearchGate, Water Footprint Network.
  2. Phương pháp lấy mẫu thực địa: Thu thập mẫu nước thải sinh hoạt tại 04 vị trí cửa xả dọc tuyến sông Tô Lịch trên địa bàn quận. Mẫu được chứa trong bình nhựa 1L vô trùng, dán nhãn thông tin tọa độ, nhiệt độ, bọc túi nilon đen bảo quản chống quang hóa và chuyển ngay tới phòng thí nghiệm.
  3. Phương pháp phân tích phòng thí nghiệm: Thực hiện tại Trung tâm Phân tích và Công nghệ Môi trường (CAET) - Viện Nghiên cứu Da Giầy (160 Hoàng Hoa Thám, Hà Nội). Các chỉ tiêu môi trường được phân tích theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế:
    • pH: TCVN 6492:2011 (đo điện cực bằng máy Mettler Toledo).
    • $\text{BOD}_5$: TCVN 6001:2008 (ủ 5 ngày, phương pháp pha loãng và cấy).
    • Tổng chất rắn lơ lửng (TSS): SMEWW 2540D:1999 (lọc màng sợi thủy tinh).
    • COD: SMEWW 5220-C-2012 (chuẩn độ bằng $\text{K}_2\text{Cr}_2\text{O}_7$).
    • Phosphat ($\text{P-PO}_4^{3-}$): TCVN 6202:2008 (quang phổ so màu amoni molipdat).
    • Amoni ($\text{N-NH}_4^+$): TCVN 6179:1996 (phương pháp trắc phổ thao tác bằng tay).
    • Tiêu chuẩn so sánh: QCVN 14-MT:2015/BTNMT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải sinh hoạt), áp dụng hệ số lưu lượng nguồn thải $K_q = 0,9$ ứng với tổng lưu lượng thải đô thị 24.000 m³/ngày đêm của quận.
  4. Phương pháp điều tra xã hội học: Sử dụng phiếu khảo sát gồm 13 câu hỏi (09 câu về hành vi sử dụng nước và thiết bị gia đình; 04 câu về định lượng thực phẩm bữa trưa và tối) dựa trên khung phỏng vấn của Yang Mingyu et al. (2011).
  5. Phương pháp đánh giá dấu chân nước: Tích hợp định mức tiêu thụ nước sinh hoạt, định mức tiêu thụ nước của sản phẩm nông nghiệp và hệ số pha loãng chất ô nhiễm nước thải.
  6. Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2013 để thống kê mô tả, tính toán giá trị trung bình và độ lệch chuẩn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1 - Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa cơ sở lý luận về dấu chân sinh thái và dấu chân nước, phân biệt rõ các khái niệm nước xanh lá, xanh lam và nước xám. Tác giả tổng hợp các công trình nghiên cứu điển hình trên thế giới:

  • Nghiên cứu dấu chân nước của lúa mì tại Iraq (Ewaid et al., 2019) cho thấy 1 tấn lúa mì tiêu tốn 1.876 m³ nước, từ đó đề xuất quy hoạch sản xuất tại 4 tỉnh có lượng mưa lớn để giảm áp lực khai thác nước xanh lam.
  • Nghiên cứu nhu cầu dùng nước của khách du lịch tại Tây Bắc Vân Nam, Trung Quốc (Yang Mingyu et al., 2011) xác định mức tiêu thụ trung bình 5,2 m³/khách/ngày; 12.290 lượt khách đã sử dụng 0,18 triệu m³ nước trong một mùa, tương đương lượng nước của 745 người bản địa dùng cho nông nghiệp cả năm.
  • Nghiên cứu tại Ấn Độ (Franke, 2013) tính toán dấu chân nước xám cho thấy sản xuất bông truyền thống phát thải hơn 168 triệu m³ nước xám, trong khi canh tác bông hữu cơ chỉ tạo ra hơn 30 triệu m³.

Về điều kiện khu vực nghiên cứu, quận Thanh Xuân được thành lập theo Nghị định số 74/NĐ-CP ngày 22/11/1996, có địa hình bằng phẳng (độ cao tuyệt đối 4,7 - 5,6 m), mạng lưới thủy văn gồm 2 sông thoát nước chính là sông Tô Lịch và sông Lừ - Sét cùng các hồ tự nhiên (Đầm Hồng, Đầm Bờ Vùng, hồ Dẻ Quạt, hồ Rùa, hồ Thượng, hồ Hạ Đình, công viên hồ điều hòa Nhân Chính). Về kinh tế - xã hội, quận có sự chuyển dịch tăng tỷ trọng dịch vụ, giảm tỷ trọng công nghiệp; dân số năm 2010 là 235.791 người, tỷ lệ tăng tự nhiên 1,05%/năm. Về thực trạng môi trường, quận đạt tỷ lệ thu gom rác sinh hoạt 97,5%, 100% hộ dân dùng nước sinh hoạt hợp vệ sinh. Tuy nhiên, toàn thành phố Hà Nội có lượng nước thải sinh hoạt cần xử lý khoảng 900.000 m³/ngày đêm, nhưng 6 nhà máy xử lý hiện hữu (Kim Liên, Trúc Bạch, Bắc Thăng Long - Vân Trì, Yên Sở, Hồ Tây, Công viên Thống Nhất) năm 2015 mới chỉ xử lý được 185.600 m³/ngày đêm (đạt 30,1% công suất thiết kế), còn khoảng 700.000 m³/ngày đêm xả thẳng ra môi trường. Riêng quận Thanh Xuân thải ra khoảng 24.000 m³/ngày đêm nước thải sinh hoạt trực tiếp xuống sông Tô Lịch và các hồ chứa không qua xử lý.

Chương 2 - Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Nội dung chương trình bày chi tiết các bước thiết kế nghiên cứu. Tác giả xác định đối tượng khảo sát là các hộ dân cư tại 11 phường của quận Thanh Xuân. Chương mô tả cụ thể quy trình thu thập số liệu thứ cấp, thiết kế mẫu phiếu điều tra xã hội học 13 câu hỏi, vị trí 04 điểm lấy mẫu nước thải tại các cửa cống xả dọc bờ sông Tô Lịch, phương pháp bảo quản mẫu hiện trường và kỹ thuật phân tích các thông số pH, $\text{BOD}5$, TSS, COD, $\text{P-PO}4^{3-}$, $\text{N-NH}4^+$ tại phòng thí nghiệm CAET theo hệ thống tiêu chuẩn TCVN và SMEWW. Phương pháp tính toán các hợp phần $W{\text{trực tiếp}}$, $W{\text{thức ăn}}$, $W{\text{hòa tan}}$ và cách xử lý dữ liệu trên Excel 2013 cũng được cụ thể hóa tại chương này.

Chương 3 - Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 3 trình bày các phát hiện thực nghiệm và phân tích dữ liệu khảo sát:

  1. Đặc trưng đô thị và lượng nước dùng trực tiếp: Theo Tiêu chuẩn Xây dựng Việt Nam TCXDVN 33:2006, quận Thanh Xuân thuộc đô thị loại II với định mức cấp nước sinh hoạt nội đô là 150 L/người/ngày, tỷ lệ cấp nước 99%, lượng nước dùng cho công cộng chiếm 10% nước sinh hoạt. Khảo sát thực tế hộ gia đình cho thấy trung bình 1 hộ gồm 3 người, tiêu thụ khoảng 24 m³ nước/tháng. Phân tích chi tiết lượng nước sử dụng theo từng hoạt động:

    • Giặt quần áo: 115 L (chiếm 34%).
    • Hoạt động tại bếp (30 phút): 93 L (chiếm 28%).
    • Tắm vòi hoa sen (15 phút): 66 L (chiếm 20%).
    • Bồn rửa mặt, bồn vệ sinh (10 phút): 31 L (chiếm 10%).
    • Xả bồn cầu (5 lần/ngày): 20 L (chiếm 6%).
    • Hoạt động khác (tưới cây, lau dọn): 5 L (chiếm 1,4%).
    • Nước uống: 2 L (chiếm 0,6%). Tổng lượng nước tính toán theo các hoạt động sinh hoạt đạt 332 L/người/ngày (lượng dùng thực tế thông thường dao động 100 - 150 L/người/ngày do giặt giũ không diễn ra hàng ngày). Áp dụng hệ số chuyển đổi nước thải của Yang Mingyu et al. (2011), tổng lượng nước thải phát sinh bình quân từ một người dân là 458,6 L/ngày. Về tiềm năng tiết kiệm: Giảm 10 phút rửa rau (tiết kiệm 31 L), giảm 10 phút tắm (tiết kiệm 44 L), rút ngắn 1 giờ giặt đồ (tiết kiệm 57,5 L) giúp tiết kiệm 132,5 L nước/người/ngày. Với đơn giá nước sinh hoạt 6.869 đồng/m³, mỗi người có thể tiết kiệm khoảng 900 đồng/ngày, tương đương khoảng 30.000 đồng/tháng.

  2. Lượng nước tiêu thụ thông qua thức ăn: Dựa trên khảo sát khẩu phần ăn hàng ngày của người dân và định mức dấu chân nước nông nghiệp (Mekonnen và Hoekstra, 2010), lượng nước gián tiếp đạt 3.523,45 L/người/ngày. Trong đó:

    • Thịt bò tiêu tốn nhiều nước nhất: 941,28 L/người/ngày (chiếm 26,71% tổng dấu chân nước thức ăn).
    • Thịt lợn: 715,02 L/người/ngày (chiếm 20,29%).
    • Cơm: 430,44 L/người/ngày (chiếm 12,22%).
    • Trứng: 329,01 L/người/ngày (chiếm 9,34%).
    • Thịt gà: 307,04 L/người/ngày (chiếm 8,71%).
    • Cá: 228,59 L/người/ngày (chiếm 6,49%).
    • Quả: 187,01 L/người/ngày (chiếm 5,31%).
    • Sữa: 109,40 L/người/ngày (chiếm 3,10%).
    • Rau xanh: 90,68 L/người/ngày (chiếm 2,57%).
    • Ngô: 87,73 L/người/ngày (chiếm 2,49%).
    • Bánh mỳ: 48,88 L/người/ngày (chiếm 1,39%).
    • Khoai tây: 46,25 L/người/ngày (chiếm 1,31%).
    • Bơ và đường: dưới 2 L/người/ngày.

  3. Lượng nước cần thiết để hòa tan chất ô nhiễm: Kết quả phân tích chất lượng nước thải sinh hoạt tại 04 điểm xả dọc sông Tô Lịch được tổng hợp và đối chiếu với QCVN 14-MT:2015/BTNMT ($K_q = 0,9$):

Chỉ tiêu Đơn vị M1 M2 M3 M4 Trung bình Tiêu chuẩn ($K_q=0,9$) Tỷ lệ vượt/hòa tan
pH - 7,1 6,5 6,8 6,7 6,775 5 - 9 Đạt chuẩn
$\text{BOD}_5$ mg/L 205 84 219 148 164,0 51,8 3,16 lần
TSS mg/L 288 202 262 244 249,0 101,8 2,44 lần
COD mg/L 630,8 250,8 646,0 433,2 490,2 151,8 3,22 lần
$\text{P-PO}_4^{3-}$ mg/L 3,65 1,44 3,24 2,36 2,67 7,8 0,34 lần
$\text{N-NH}_4^+$ mg/L 0,60 1,08 0,65 0,86 0,80 11,8 0,07 lần

Nước thải sinh hoạt quận Thanh Xuân bị ô nhiễm chất hữu cơ và chất rắn lơ lửng, nồng độ COD vượt 3,22 lần, $\text{BOD}_5$ vượt 3,16 lần và TSS vượt 2,44 lần quy chuẩn. Tác giả lựa chọn chỉ số $\text{BOD}5$ với tỷ lệ vượt 3,16 lần để tính toán nhu cầu nước pha loãng sinh hóa: $$W{\text{hòa tan}} = 458,6 \times 3,16 = 1.449,2\text{ L/người/ngày}$$

  1. Tổng hợp dấu chân nước: Kết quả tổng hợp dấu chân nước của cư dân quận Thanh Xuân được trình bày trong bảng sau:
Hợp phần dấu chân nước Lượng nước (L/người/ngày) Tỷ lệ (%)
Nước trực tiếp ($W_{\text{trực tiếp}}$) 563,5 10,2
Nước từ thức ăn ($W_{\text{thức ăn}}$) 3.523,45 63,6
Nước hòa tan ($W_{\text{hòa tan}}$) 1.449,2 26,2
Tổng cộng 5.536,2 100,0

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã định lượng cụ thể tổng dấu chân nước của một người dân tại quận Thanh Xuân là 5.536,2 L/người/ngày. Trong cơ cấu này, lượng nước tiêu thụ gián tiếp qua thức ăn chiếm tỷ trọng lớn nhất với 63,6% (3.523,45 L), lượng nước xám cần để hòa tan ô nhiễm nước thải chiếm 26,2% (1.449,2 L), và lượng nước sạch sinh hoạt dùng trực tiếp chiếm tỷ trọng nhỏ nhất là 10,2% (563,5 L). Khi so sánh với chỉ số dấu chân nước trung bình của Việt Nam là 2.900 L/người/ngày, mức tiêu thụ nước của cư dân quận Thanh Xuân cao gấp 1,9 lần.

Từ các số liệu thực nghiệm, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

  • Nhóm giải pháp cá nhân và hộ gia đình: Kiểm tra định kỳ đường ống và thiết bị vệ sinh để chống rò rỉ; tối ưu hóa thời gian sử dụng nước sinh hoạt để tiết kiệm 132,5 L/người/ngày; điều chỉnh cơ cấu bữa ăn theo hướng giảm tiêu thụ các loại thịt đỏ đòi hỏi nhiều nước ảo trong chăn nuôi (thịt bò, thịt lợn), tăng cường khẩu phần rau xanh và hoa quả.
  • Nhóm giải pháp quản lý và chính sách: Đẩy mạnh các chương trình tuyên truyền, phát tờ rơi, tổ chức hội thảo và triển lãm giáo dục cộng đồng (đặc biệt là thế hệ trẻ) về sử dụng tài nguyên nước bền vững; đẩy nhanh tiến độ đầu tư hệ thống thu gom và trạm xử lý nước thải sinh hoạt tập trung trước khi xả ra sông Tô Lịch.

Đóng góp chính của đề tài là việc tiên phong ứng dụng khung phương pháp luận của Mạng lưới Dấu chân nước Toàn cầu (Hoekstra, 2011) ở cấp độ vi mô (cá nhân và hộ gia đình đô thị) tại Việt Nam. Khóa luận kết hợp đồng thời phương pháp điều tra xã hội học về khẩu phần dinh dưỡng với việc lấy mẫu, phân tích thực nghiệm các chỉ tiêu ô nhiễm nước thải sinh hoạt theo QCVN 14-MT:2015/BTNMT, cung cấp bộ số liệu thực chứng chi tiết về dấu chân nước tại một quận nội thành Hà Nội.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận một số hạn chế do tác giả tự nêu:

  • Khâu điều tra xã hội học gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận đối tượng phỏng vấn; nhiều cư dân từ chối tham gia khảo sát khẩu phần ăn chi tiết, dẫn đến nguy cơ sai số do tính chủ quan trong lời khai của người được hỏi.
  • Dấu chân nước của chuỗi cung ứng thực phẩm chưa được đo đạc trực tiếp từ các vùng nguyên liệu nội địa cung cấp cho thị trường Hà Nội mà phải kế thừa từ hệ số trung bình của quốc tế (Mekonnen và Hoekstra, 2010), vốn phụ thuộc vào đặc tính khí hậu và thổ nhưỡng của từng vùng.
  • Phạm vi quan trắc nước thải mới chỉ thực hiện tại 04 vị trí cống xả dọc tuyến sông Tô Lịch tại một thời điểm nhất định, chưa bao quát được toàn bộ mạng lưới xả thải của quận và chưa phản ánh sự biến thiên nồng độ ô nhiễm theo mùa hoặc theo các khung giờ phát thải cao điểm trong ngày.

Hướng nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng quy mô mẫu điều tra xã hội học; tiến hành quan trắc chuỗi thời gian đối với chất lượng nước thải tại nhiều cửa xả đô thị; và xây dựng ngân hàng dữ liệu dấu chân nước cho các sản phẩm nông sản đặc thù tại các vùng sản xuất nông nghiệp của Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu học thuật giá trị cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Đô thị học và Kỹ thuật Môi trường. Tài liệu cung cấp mẫu phiếu điều tra xã hội học chi tiết về hành vi dùng nước và tiêu thụ dinh dưỡng, cùng quy trình tích hợp các phương pháp phân tích hóa nghiệm môi trường (pH, $\text{BOD}_5$, COD, TSS, Amoni, Phosphat) vào mô hình tính toán dấu chân nước xám.

Đối với công tác thực tiễn, số liệu về tỷ lệ vượt chuẩn ô nhiễm của nước thải sinh hoạt và tiềm năng tiết kiệm 132,5 L nước/người/ngày là cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ các cơ quan quản lý nhà nước (UBND quận Thanh Xuân, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng Hà Nội) trong việc xây dựng kế hoạch tuyên truyền tiết kiệm nước sạch và lập dự án cải thiện hệ thống thu gom, xử lý nước thải lưu vực sông Tô Lịch.

Câu hỏi thường gặp

1. Tổng dấu chân nước của cư dân quận Thanh Xuân là bao nhiêu và cao hơn mức trung bình của Việt Nam như thế nào? Tổng dấu chân nước của cư dân quận Thanh Xuân đạt 5.536,2 L/người/ngày, cao gấp 1,9 lần so với mức dấu chân nước trung bình của người dân Việt Nam (2.900 L/người/ngày).

2. Hợp phần nào đóng góp lớn nhất vào tổng dấu chân nước của cư dân trong nghiên cứu? Lượng nước gián tiếp thông qua việc tiêu thụ thức ăn ($W_{\text{thức ăn}}$) chiếm tỷ trọng lớn nhất với 63,6% (3.523,45 L/người/ngày). Trong đó, thịt bò và thịt lợn là hai loại thực phẩm tiêu tốn nhiều nước ảo nhất, lần lượt chiếm 26,71% (941,28 L) và 20,29% (715,02 L) dấu chân nước thức ăn.

3. Dựa trên cơ sở nào để tính toán lượng nước hòa tan ô nhiễm ($W_{\text{hòa tan}}$)? $W_{\text{hòa tan}}$ được tính dựa trên lượng nước thải sinh hoạt bình quân (458,6 L/người/ngày) nhân với tỷ lệ pha loãng ô nhiễm cực đại. Kết quả phân tích 04 mẫu nước thải dọc sông Tô Lịch cho thấy chỉ tiêu $\text{BOD}_5$ đạt trung bình 164 mg/L, vượt 3,16 lần so với QCVN 14-MT:2015/BTNMT (mức tối đa 51,8 mg/L khi $K_q = 0,9$), dẫn đến lượng nước hòa tan cần thiết là 1.449,2 L/người/ngày.

4. Khóa luận sử dụng các tiêu chuẩn quốc gia nào để phân tích mẫu nước thải trong phòng thí nghiệm? Tác giả sử dụng các phương pháp chuẩn gồm: TCVN 6492:2011 (pH), TCVN 6001:2008 ($\text{BOD}_5$), SMEWW 2540D:1999 (TSS), SMEWW 5220-C-2012 (COD), TCVN 6202:2008 ($\text{P-PO}_4^{3-}$), và TCVN 6179:1996 ($\text{N-NH}_4^+$), thực hiện tại phòng thí nghiệm của Trung tâm CAET.

5. Người dân có thể tiết kiệm bao nhiêu nước và chi phí thông qua điều chỉnh sinh hoạt hàng ngày? Theo tính toán của khóa luận, việc rút ngắn 10 phút rửa rau (tiết kiệm 31 L), 10 phút tắm (tiết kiệm 44 L) và 1 giờ giặt đồ (tiết kiệm 57,5 L) giúp mỗi người tiết kiệm được 132,5 L nước/ngày. Với giá nước sinh hoạt 6.869 đồng/m³, mức tiết kiệm tương ứng khoảng 900 đồng/người/ngày, hay khoảng 30.000 đồng/người/tháng.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nông Đức Thắng đã xác định dấu chân nước bình quân của cư dân quận Thanh Xuân là 5.536,2 L/người/ngày, trong đó tiêu thụ thực phẩm chiếm tới 63,6% và nước hòa tan ô nhiễm chiếm 26,2%. Kết quả phân tích chất lượng nước thải tại các cửa xả sông Tô Lịch cho thấy mức độ ô nhiễm hữu cơ vượt quy chuẩn từ 2 đến hơn 3 lần, gây áp lực lớn lên hệ thống tiếp nhận nước thải đô thị. Công trình cung cấp bức tranh định lượng rõ nét về mức độ tiêu thụ tài nguyên nước ở quy mô cá nhân, đồng thời khẳng định việc điều chỉnh chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt là giải pháp khả thi để giảm thiểu dấu chân nước hướng tới phát triển đô thị bền vững.