MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài luận văn Đất đai cần thiết cho tất cả mọi ngành sản xuất bằng bất kể loại hình hoặc hình thức nào. Không có đất đai con người không thể tồn tại được. Đây là nguồn tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt, là nguồn nội lực và nguồn vốn to lớn của đất nước.
Trong quá trình đổi mới ở nước ta, đặc biệt những năm gần đây, việc xây dựng cơ sở hạ tầng, khu công nghiệp, khu đô thị mới đã phát triển nhanh đáp ứng nhu cầu đổi mới đất nước với mục tiêu đưa nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020. Thu hồi đất, bồi thường để giải phóng mặt bằng để thực hiện các công trình quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia, công cộng, phát triển kinh tế là một khâu quan trọng, then chốt của quá trình phát triển. Bồi thường, giải phóng mặt bằng là điều kiện ban đầu và tiên quyết để triển khai thực hiện các dự án. Bồi thường và giải phóng mặt bằng cũng là một vấn đề hết sức nhạy cảm và phức tạp tác động tới mọi mặt đời sống kinh tế, xã hội và cộng đồng dân cư, ảnh hưởng trực tiếp tới lợi ích của Nhà nước, của Chủ đầu tư, đặc biệt đối với các hộ gia đình, cá nhân có đất bị thu hồi trên phạm vi cả nước, của từng địa phương.
Thành phố Hạ Long thuộc tỉnh Quảng Ninh là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội được coi như một đất nước Việt Nam thu nhỏ cùng những thuận lợi về điều kiện tự nhiên để phát triển kinh tế - xã hội, có vịnh Hạ Long là di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận. Để đảm bảo Hạ Long trở thành một thành phố du lịch hiện đại, văn minh, đồng thời thu hút được các nhà đầu tư trong nước và quốc tế, đòi hỏi thành phố phải có kết cấu hạ tầng đảm bảo, trong đó có kết cấu hạ tầng giao thông. Chính vì vậy,trong thời gian vừa qua thành phố Hạ Long đã quan tâm tới vấn đề nâng cấp, cải tạo đồng bộ các tuyến đường đô thị để đảm bảo mỹ quan cũng như phù hợp với quy hoạch phát triển của một thành phố du lịch. Và dự án nâng cấp cải tạo, chỉnh trang đồng bộ tuyến đường 337 được coi như là một thành công tiêu biểu của việc áp dụng chính sách xã hội hóa nhân dân và nhà nước cùng làm.
Tuy nhiên trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng vẫn còn tồn đọng một số vướng mắc dẫn đến việc khiếu kiện về quyền lợi giữa người dân với chính quyền gây ảnh hưởng tới tiến độ của dự án. Vì vậy việc nghiên cứu làm rõ thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB của dự án này sẽ rút ra được 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những bài học kinh nghiệm và các giải pháp góp phần xây dựng chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của thành phố Hạ Long. Xuất phát từ lý do thực tiễn đó, học viên đã chọn đề tài luận văn thạc sỹ “Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư dự án: Cải tạo, chỉnh trang đồng bộ tuyến đường tỉnh lộ 337” 2. Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá thực trạng thực hiện công tác thu hồi đất, bồi thường hỗ trợ và tái định cư của dự án: Cải tạo, chỉnh trang đồng bộ tuyến đường tỉnh lộ 337, trong đó làm rõ nguyên nhân dẫn đến những vướng mắc trong công tác giải phóng mặt bằng khi áp dụng chính sách xã hội hóa.
Từ đó đề xuất một số giải pháp cho công tác giải phóng mặt bằng của Dự án nghiên cứu nói riêng và cho công tác thu hồi đất, GPMB để cải tạo, chỉnh trang các tuyến đường trên địa bàn thành phố Hạ Long đảm bảo cho chiến lược phát triển của một thành phố du lịch văn mình và hiện đại. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện mục tiêu đề ra, nhiệm vụ nghiên cứu cần thực hiện bao gồm: - Tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư của Nhà nước từ sau khi Luật đất đai 2013 được áp dụng cho tới nay. - Thu thập tài liệu, số liệu về công tác bồi thường, GPMB của dự án: Cải tạo, chỉnh trang đồng bộ tuyến đường tỉnh lộ 337. - Điều tra, khảo sát về giá đất bồi thường của dự án, lấy ý kiến của các hộ dân thuộc diện GPMB về giá đất và chính sách xã hội hóa khi thực hiện dự án.
- Đánh giá và phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB, làm rõ những vướng mắc khi áp dụng chính sách xã hội hóa để thực hiện dự án cải tạo đường tỉnh lộ 337. - Đề xuất một số giải pháp phù hợp trong công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự án đối với dự án lấy đất chỉnh trang tuyến đường bộ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Công tác thu hồi, bồi thường giải phóng mặt bằng dự án: Cải tạo, chỉnh trang đồng bộ tuyến đường tỉnh lộ 337. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phạm vi không gian nghiên cứu: Đề tài được thực hiện trên toàn bộ chiều dài 5.14 km của tuyến đường thuộc địa phận phường Hà Khánh, thành phố Hạ Long.
Phạm vi khoa học: Đề tài giới hạn nghiên cứu ở các vấn đề sau: + Đánh giá, phân tích công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án cải tạo tuyến đường tỉnh lộ 337. + Đề xuất định hướng giải pháp cải thiện và nâng cao hiệu quả trong công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Phƣơng pháp nghiên cứu a)Phương pháp điều tra thu thập tài liệu, số liệu: - Thu thập số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thành phố Hạ Long - Thu thập thông tin tư liệu về công tác thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư tại Dự án cải tạo tuyến đường tỉnh lộ 337 tại Ban Quản lý dự án công trình thành phố Hạ Long và phòng Tài nguyên môi trường thành phố Hạ Long phục vụ cho mục đích đánh giá. - Thu thập điều tra giá đất thị trường tại địa bàn nghiên cứu b) Phương pháp thống kê, tổng hợp: Sử dụng để thống kê các số liệu về giá đất bồi thường, nhà và tài sản trên đất, số liệu về hỗ trợ và nhà tái định cư từ đó đưa ra những tổng hợp các thông tin thu thập được dưới dạng bảng biểu theo các nội dung nghiên cứu.
c)Phương pháp điều tra, phỏng vấn: Lấy ý kiến của các hộ gia đình, cá nhân thuộc diện được bồi thường, hỗ trợ về đất và tài sản gắn liền với đất để thu thập các thông tin về giá đất, về giá bồi thường, điều kiện sống của các hộ sau khi được bố trí tái định cư đến nơi ở mới. d)Phương pháp phân tích và so sánh: Sử dụng các số liệu thu thập được liên quan đến khu vực nghiên cứu từ đó đưa ra 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những phân tích tình hình, thực trạng của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng. Qua đó đưa ra một số ý kiến đánh giá chung về tình hình sử dụng đất, biến động sử dụng đất cùng với đó là tình hình triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của khu vực nghiên cứu. Cơ sở tài liệu để thực hiện Luận văn - Luật đất đai 2013 và các văn bản dưới luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi nhà nước thu hồi đất.
- Các báo cáo của các cấp: thành phố, UBND phường có liên quan đến vấn đề nghiên cứu. - Các báo cáo, biên bản họp thẩm định của Hội đồng GPMB của thành phố Hạ Long. - Các giáo trình cơ sở địa chính, hồ sơ địa chính, hệ thống chính sách pháp luật đất đai,… - Thu thập thông tin từ việc điều tra thực tế tại địa phương. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở lý luận về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất 1.
Khái niệm về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng, bồi thường hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất a. Thu hồi đất Căn cứ theo Hiến pháp 1992 [5], thu hồi đất là văn bản hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhằm chấm dứt một quan hệ pháp luật đất đai để phục vụ lợi ích của Nhà nước của xã hội hoặc xử lý hành chính vi phạm pháp luật đất đai của người sử dụng đất. Căn cứ theo Điều 4, Điều 13, Điều 16, Điều 61, Điều 62 của Luật đất đai năm 2013 ta có thể hiểu thu hồi đất là việc bằng một quyết định hành chính của cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấm dứt quan hệ pháp luật của đất đai, chấm dứt quyền và lợi ích của các chủ thể đang sử dụng đất nhằm phục vụ lợi ích của quốc gia, công cộng hoặc để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật đất đai [6]. Giải phóng mặt bằng Giải phóng mặt bằng là quá trình thực hiện công tác di dời các công trình kiến trúc, cây trồng, vật nuôi, hoa màu và một bộ phận dân cư nhất định trên một phần đất được quy hoạch sử dụng cho việc mở rộng, cải tạo hoặc xây dựng một công trình mới [3].
Bồi thường hỗ trợ Căn cứ theo Điều 3 của Luật đất đai năm 2013 ta có thể hiểu bồi thường hỗ trợ là trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện tích đất thu hồi của người sử dụng đất và người sử dụng đất được hưởng các chính sách hỗ trợ sau khi quá trình thu hồi đất diễn ra [6]. Tái định cư 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tái định cư là những chính sách, biện pháp của Nhà nước nhằm thông qua các hình thức hỗ trợ để giúp đỡ các hộ dân thuộc diện phải di dời chỗ ở khi có dự án đầu tư, đến nơi ở mới được ổn định đời sống và sản xuất.