Đặt vấn đề Mỗi dân tộc, mỗi quốc gia trên thế giới đều hình thành, tồn tại và phát triển trên nền tảng quan trọng nhất đó là đất đai. Ngay từ khi xuất hiện, con ngƣời đã lấy đất đai làm nơi cƣ ngụ, sinh tồn, phát triển. Ngày nay đất đai trở thành tài nguyên đặc biệt quan trọng đối với mỗi quốc gia, nó luôn gắn với cuộc sống, với lao động của con ngƣời nên có vai trò hết sức to lớn trong đời sống xã hội. Tuy nhiên, đất đai chỉ phát huy tác dụng dƣới sự tác động tích cực và thƣờng xuyên của con ngƣời.
Nhận thức đƣợc tầm quan trọng đó, công tác quản lý về đất đai của Nhà nƣớc ta luôn là vấn đề hàng đầu. Tuy nhiên, chính vì những tính chất đặc biệt của đất đai mà công tác quản lý vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Thực tế, trong những năm gần đây, đất đai luôn là vấn đề nóng bỏng, bức xúc của toàn xã hội. Trong thực tế công tác quản lý Nhà nƣớc về đất đai còn nhiều bất cập, bên cạnh những địa phƣơng, những đơn vị thực hiện quản lý và sử dụng đất đúng pháp luật vẫn còn không ít các địa phƣơng, đơn vị buông lỏng công tác quản lý đất đai.
Việc thực hiện pháp luật đất đai chƣa tốt không chỉ đối với các chủ sử dụng đất mà ngay cả với cơ quan Nhà nƣớc. Do vậy vẫn xảy ra nhiều vi phạm nhƣ: sử dụng đất không đúng mục đích đƣợc giao, lấn, chiếm đất đai, mua bán đất trái phép, giao đất và cấp đất không đúng thẩm quyền… dẫn đến các tranh chấp, khiếu kiện, tố cáo các hành vi vi phạm pháp luật đất đai ngày càng nhiều. Ở những địa phƣơng yếu kém, những khiếu nại đó dẫn đến các đơn thƣ yêu cầu giải quyết liên tục bị tồn đọng, trở thành điểm nóng tác động xấu đến mọi mặt đời sống kinh tế - xã hội của địa phƣơng, làm giảm niềm tin của nhân dân trong việc thực hiện pháp luật và vai trò quản lý Nhà nƣớc về đất đai của chính quyền cơ sở giảm sút. 2 Vĩnh Phúc là tỉnh thuộc đồng Bằng châu thổ sông Hồng là của ngõ phía Tây Bắc của thủ đô Hà Nội.
Trong những năm qua công tác quản lý đất đai đã đƣợc các cấp chính quyền từ cấp xã đến cấp tỉnh đặc biệt chú trọng vì vậy đã đạt đƣợc những kết quả nhất định trong công tác quản lý. Song do rất nhiều nguyên nhân nên công tác quản lý đất đai vẫn còn nhiều bất cập. Vì thế các vụ khiếu nại, tố cáo và tranh chấp đất đai trong nhân dân vẫn đƣợc xem là những điểm nóng khó giả quyết. Sở Tài nguyên Môi trƣờng tỉnh Vĩnh Phúc là cơ quan chuyên môn có chức năng tham mƣu giúp Uỷ ban nhân dân tỉnh thực hiện chức năng quản lý nhà nƣớc về lĩnh vực tài nguyên và môi trƣờng, trong đó có chức năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp về đất đai.
Trong những năm gần đây Sở đã tăng cƣờng công tác lãnh chỉ đạo, đôn đốc hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, tranh chấp đất đai, đồng thời tăng cƣờng cán bộ làm công tác thanh tra kết hợp với việc đào tạo nâng cao chuyên môn nghiệp vụ cho những ngƣời làm công tác thanh tra để nâng cao chất lƣợng đội ngũ cán bộ thanh tra từ đó góp phần vào việc hoàn thành tốt nhiệm vụ đƣợc giao. Xuất phát từ thực tiễn trên, đƣợc sự phân công của Khoa quản lý tài nguyên, Trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, cùng với sự hƣớng dẫn tận tình của giảng viên Ths. Nguyễn Ngọc Anh, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:“Đánh giá thực trạng công tác giải quyết khiếu nại về đất đai trên địa bàn Tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2013- 4/2015”. Mục đích nghiên cứu 2.
Mục đích chung Đánh giá thực trạng công tác giải quyết khiếu nại về đất đai trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn tháng 2013- 4/2015 và có những đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hơn trong công tác giải quyết khiếu nại trên địa bàn tỉnh. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá đƣợc thực trạng giải quyết khiếu nại về đất đai tại tỉnh Vĩnh Phúc trong giai đoạn tháng 2013- 4/2015. + Đánh giá giải quyết khiếu nại đất đai theo địa giới hành chính cấp huyện; + Đánh giá công tác giải quyết khiếu nại về đất đai theo các chính sách xã hội nhƣ: Lấn chiếm; Giải phóng mặt bằng ( GPMB); Các nội dung khác liên quan tới đất đai. + Đánh giá giải quyết khiếu nại đất đai theo từng vụ việc điển hình ,giải quyết lâu ngày nhƣ: Khiếu nại đông ngƣời; khiếu nại của cá nhân với tổ chức; tổ chức với tổ chức.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động giải quyết khiếu nại về đất đai trên địa bàn tỉnh. Yêu cầu của đề tài - Nắm vững và thực hiện đúng các văn bản theo quy định của Luật Đất đai năm 2003, Luật đất đai năm 2013, Luật Khiếu nại 2011 và các văn bản pháp luật khác có liên quan. - Khi đƣa ra số liệu phải chính xác, trung thực, khách quan và có nguồn gốc. - Nêu rõ biện pháp khắc phục cụ thể và đƣa ra kiến nghị và đề xuất phải có tính khả thi, phải phù hợp với điều kiện thực tế của địa phƣơng và phù hợp với quy định của pháp luật.
- Tổng hợp đƣợc kết quả giải quyết khiếu nại về đẩt đai tại Sở Tài nguyên Môi trƣờng tỉnh Vĩnh Phúc trong những năm gần đây. Ý nghĩa - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: 4 + Làm cơ sở triển khai các đề án nhằm cải cách công tác giải quyết khiếu nại đất đai tại Sở Tài nguyên và Môi trƣờng nói riêng và trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc nói chung. + Nắm bắt đƣợc hoạt động giải quyết khiếu nại về đất đai trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc. - Ý nghĩa trong thực tiễn: + Đánh giá đƣợc công tác giải quyết khiếu nại về đất đai tại Sở Tài nguyên Môi trƣờng tỉnh Vĩnh Phúc trong những năm gần đây.
+ Rút ra bài học kinh nghiệm trong công tác giải quyết khiếu nại về đất đai. + Nâng cao hiệu quả trong giải quyết khiếu nại về đất đai tại Sở Tài nguyên và Môi trƣờng Vĩnh Phúc. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ CĂN CỨ PHÁP LÝ CỦA ĐỀ TÀI 1.
Cơ sở lý luận của đề tài - Thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về đất đai; giải quyết tranh chấp, khiếu nại các vi phạm trong việc quản lý sử dụng đất đai là một trong các nội dung quản lý Nhà nƣớc về đất đai, là hoạt động của các cơ quan Nhà nƣớc có thẩm quyền nhằm giải quyết những bất đồng, mâu thuẫn trong nội bộ các tổ chức, hộ gia đình và cá nhân tham gia vào quan hệ đất đai để tìm ra các giải pháp đúng đắn trên cơ sở pháp luật nhằm phục hồi lại các quyền lợi bị xâm phạm, đồng thời truy cứu trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi vi phạm pháp luật đất đai.[3] - Với chế độ sở hữu toàn dân đối với đất đai thì tranh chấp, khiếu nại, về đất đai thƣờng chỉ là vấn đề quyền sử dụng đất hoặc là quyền sử dụng liên quan đến địa giới hành chính hoặc quyền sử dụng liên quan đến tài sản. - Giải quyết mọi trƣờng hợp khiếu nại về đất đai phải đảm bảo nguyên tắc đất đai thuộc sở hữu toàn dân do Nhà nƣớc làm đại diện chủ sở hữu và thống nhất quản lý; kiên quyết bảo vệ những thành quả cách mạng về ruộng đất, đồng thời sửa lại theo đúng pháp luật những trƣờng hợp xử không đúng. - Giải quyết các khiếu nại về đất đai phải nhằm mục đích phát triển sản xuất, ổn định và từng bƣớc cải thiện đời sống của nhân dân. - Gắn việc giải quyết các vấn đề về đất với tổ chức lại sản xuất, bố trí lại cơ cấu sản xuất hàng hóa mở mang ngành nghề, phân bố lại lao động, dân cƣ phù hợp với đặc điểm và quy định của địa phƣơng.
Nội dung khiếu nại chủ yếu - Nội dung khiếu nại của công dân tập trung chủ yếu liên quan đến đất đai (chiếm trên 70%), trong đó: 6 + Tập trung nhiều nhất là khiếu nại việc bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất để thực hiện các dự án phát triển kinh tế - xã hội; + Khiếu nại đòi lại đất cũ, tranh chấp đất đai trong nhân dân qua các thời kỳ nhƣng chƣa đƣợc giải quyết dứt điểm; + Khiếu nại về nhà ở (đòi nhà cho thuê, cho mƣợn, cho ở nhờ, đòi nhà thuộc diện thực hiện các chính sách của Nhà nƣớc về quản lý nhà; + Khiếu nại về chính sách xã hội; khiếu nại trong hoạt động tƣ pháp;…. Nguyên nhân chủ yếu dẫn đến khiếu nại 1. Nguyên nhân khách quan - Trong thời gian gần đây, chính quyền địa phƣơng tiến hành thu hồi nhiều đất của dân để giao cho các nhà đầu tƣ thực hiện các dự án xây dựng khu đô thị, thƣơng mại, du lịch, dịch vụ, khu công nghiệp, cụm công nghiệp, đƣờng giao thông, công trình thuỷ lợi…nhƣng vấn đề chính sách liên quan đến lợi ích của ngƣời sử dụng đất còn nhiều bất cập, nhất là về giá đất chƣa phù hợp, thƣờng xuyên thay đổi, năm sau cao hơn năm trƣớc; có sự chênh lệch lớn giữa các địa phƣơng; cơ chế chính sách đền bù, hỗ trợ chƣa nhất quán nên khó thực hiện; có sự chênh lệch quá lớn giữa giá đất bồi thƣờng so với giá thị trƣờng chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất thực tế đã gây nên tâm lý chung cho ngƣời khiếu kiện cho rằng giá tiền bồi thƣờng thu hồi đất trả rất thấp, quá xa so với thị trƣờng, làm ngƣời dân bị thiệt thòi, nên ngƣời dân bị thu hồi đất không nhất trí với phƣơng án bồi thƣờng (mặc dù tính đúng, tính đủ theo quy định). Mặt khác, trong trƣờng hợp thu hồi đất nông nghiệp của dân để làm dự án khu đô thị, khu dân cƣ, thƣơng mại, dịch vụ, du lịch giá đất để tính tiền bồi thƣờng cho ngƣời có đất bị thu hồi thấp hơn nhiều lần so với giá đất mà nhà đầu tƣ bán, chuyển nhƣợng lại cho ngƣời khác, dẫn đến ngƣời có đất bị thu hồi cho rằng thiếu sự công bằng về lợi ích nên khiếu nại gay gắt.
Có những 7 trƣờng hợp mặc dù nhà đầu tƣ đã có sự hỗ trợ thêm nhƣng cũng chƣa đáp ứng đƣợc đòi hỏi của ngƣời có đất bị thu hồi dẫn đến khiếu nại kéo dài, không dứt điểm đƣợc.