Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư giải phóng mặt bằng.Khái niệm đất đai Luật đất đai năm 2013 nêu rõ: Đất đai là nguồn tài nguyên vô giá thuộc quyền sở hữu của Nhà nước, đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt, là môi trường sống, sản xuất, kinh doanh. của con người (Quốc hội, 2013). Thu hồi đất 1.Khái niệm về thu hồi đất Để thực hiện công tác phát triển kinh tế - xã hội và tạo nguồn đất sạch dự trữ thì công tác thu hồi đất là việc mà Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất của các cá nhân, tổ chức hoặc thu lại đất của cá nhân, tổ chức vi phạm pháp luật về đất đai.
Các trường hợp thu hồi đất Điều 61 và Điều 62 của Luật đất đai 2013 quy định: - Nhà nước thu hồi đất vì mục đích quốc phòng, an ninh. - Nhà nước thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến bồi thường, giải phóng mặt bằng 1. Bồi thường Luật đất đai 2013 quy định: “Bồi thường về đất là việc Nhà nước bồi thường một giá trị nhất định tương ứng với diện tích đất bị thu hồi cho người sử dụng đất”.
Sau khi thu hồi đất công tác bồi thường các tài sản như nhà cửa, đất đai, hoa màu, cây cối, vật nuôi. cho người dân được tiến hành, nhằm khôi phục lại cuộc sống, tinh thần cho người dân để họ sớm ổn định đời sống 4 1. Hỗ trợ Công tác hỗ trợ như hỗ trợ di chuyển chỗ ở, hỗ trợ đào tạo nghề và tìm kiếm việc làm, hỗ trợ ổn định cuộc sống là việc luôn đi song song đối với công tác bồi thường từ đó giúp cho người dân bị thu hồi đất sớm ổn định cuộc sống, giảm thấp nhất những tác động đến người dân. Tái định cư Công tác tái định cư là một vấn đề lớn trong mỗi dự án, tái định cư có thể hiểu là thực hiện bồi thường thiệt hại khi thu hồi đất hoặc di dời hộ dân bị thu hồi đất đến nơi ở mới.
Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì người sử dụng đất được bố trí tái định cư bằng một trong các hình thức sau: - Bồi thường bằng nhà ở; - Bồi thường bằng giao đất ở mới; - Bồi thường bằng tiền để người dân tự lo chỗ ở. Đặc điểm của quá trình giải phóng mặt bằng Theo Phạm Phương Nam (2015) cho biết: Đất đai có vai trò hết sức quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của mỗi của quốc gia. Tại các vùng nông thôn người dân sống chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp qua nhiều thế hệ, chính vì vậy nhu cầu sử dụng đất của người dân là rất cao, dù lợi nhuận từ sản xuất nông nghiệp đem lại là rất thấp. Ngoài ra, với quan niệm sống từ nhiều đời là luôn giữ lại những mảnh đất của ông cha ngày xưa để lại việc dịch chuyển đất đai là rất khó khăn.
Chính vì vậy, công tác bồi thường, hỗ trợ tại các dự án là khó khăn và công tác hỗ trợ đào tạo và tìm kiếm việc làm cũng là một vấn đề nan giải hiện nay. Đối với đất ở vùng đô thị việc dịch chuyển đất đai là rất phức tạp vì giá trị đất đai là rất lớn. Ngoài ra, người dân ở vùng đô thị có số lượng lớn hộ dân sống chủ yếu dựa vào buôn bán, chính vì vậy việc di chuyển vị trí nơi ở đối 5 với họ là rất khó khăn, ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, thu nhập… của người dân nên họ không muốn di chuyển.2 Tính đa dạng Theo tác giả Phạm Phương Nam (2015) cho biết: Đất đai có tính đa dạng vì ở mỗi một vùng đất khác nhau về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội thì giá trị của đất đai cũng khác nhau: Đất đai ở khu trung tâm khác ra với đất đai ở khu xa trung tâm….; đất đai ở gần khu công nghiệp khác nhau đối với những khu phát triển nông nghiệp…Từ đó, mỗi một khu vực bồi thường, GPMB khác nhau thì có các cách thức, giải pháp khác nhau. Vai trò của việc bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất - Công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giúp người thu hồi đất sớm ổn định cuộc sống, sản xuất và có cuộc sống tốt hơn sau khi thu hồi đất, - Bồi thường, hỗ trợ là đảm bảo lợi ích của người bị thu hồi đất và Nhà nước, giúp mối quan hệ này hài hòa.
- Bồi thường, hỗ trợ, tái định cư giúp cho sự thúc đẩy sự đoàn kết và ổn định trật tự xã hội. Những yếu tố tác động đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 1. Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng đất đai và tổ chức thực hiện các văn bản đó Công tác bồi quản lý Nhà nước về đất đai trong thời gian qua ở nước trong thời gian qua bộc lộ những yếu kém và thiếu chặt chẽ. Vì vậy các các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý và sử dụng đất đai liên tục được sửa đổi, bổ sung qua thời gian.
Từ năm 1993 đến năm 2013 đã có tới 200 văn bản quy phạm về pháp luật đất đai được ban hành. Luật đất đai năm 2013 đã một số quy định được ban hành và nhanh chóng đã phát huy hiệu quả trong cuộc sống. Để quản lý và sử dụng đất đai một cách hiệu quả và tiết kiệm các văn bản quy phạm pháp luật về đất đai của Nhà nước đã được áp dụng một cách triệt để tạo cơ sở pháp lý quan trọng trong việc tổ chức thực hiện các nội dung 6 quản lý Nhà nước về đất đai và đáp ứng được quan hệ đất đai mới hình thành trong quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất Công tác quy hoạch, kế hoạch sử đụng đất đóng vai trò hết sức quan trọng đối với việc tổ chức bồi thường, GPMB.
Tất cả các phương án bồi thường phải dựa trên công tác quy hoạch và kế hoạch sử đụng đất nhằm đảm bảo được sự đồng bộ của cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế - xã hội. Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có tác động tới chính sách bồi thường đất đai trên hai khía cạnh: - Để thực hiện công tác giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đát thì phải căn cứ vào công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đã được ban hành - Giá đất đai luôn bị tác động bởi công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất từ đó tác động đến giá của công tác bồi thường về đất đai. Yếu tố giao đất, cho thuê đất Nhiều địa phương chưa làm tốt công tác giao đất cho thuê đất từ đó dẫn đến hạn mức đất được giao và nghĩa vụ đóng thuế đất theo quy định không rõ ràng, ảnh hưởng không nhỏ đến công tác bồi thường, GPMB và tái định cư khi thu hồi đất. Yếu tố điều tra, khảo sát, đo đạc, đánh giá, phân hạng đất và lập bản đồ địa chính Công tác điều tra, đo đạc, đánh giá và lập bản đồ địa chính là một nội dung quan trọng trong công tác quản lý Nhà nước về đất đai, Tuy nhiên, công tác này ở một số nơi còn chậm làm ảnh hưởng ko hề nhỏ đối với công tác bồi thuờng GPMB khi Nhà nươc đang cần mình/ 1.
Công tác đăng ký đất đai và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất Công tác đăng ký đất đai là công tác căn cứ để xác định đối tượng được bồi thường, xác định loại đất, diện tích công tác GCNQSDĐ đã được thực hiện 7 rất lâu, tuy nhiên công tác này vẫn còn yếu kém và gặp nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện. Để công tác bồi thường, GPMB được hoàn thành tốt thì công tác đăng ký GCNQSDĐ phải được thực hiện đầy đủ và chính xác. Yếu tố thanh tra chấp hành các chế độ, thể lệ về quản lý và sử dụng đất đai Công tác thanh tra, kiểm tra đối với là công tác bồi thường, hỗ trợ , GPMB là nhiệm vụ quan trọng và thường xuyên đối với các cấp chính quyền. Vid công tác bồi thường, GPMB và tái định cư luôn là vấn đề phức tạp và được đông đảo người dân quan tâm.
Chính vì vậy, công tác thanh tra, kiểm tra là kịp thời nắm bắt những thông tin phản ánh từ người dân để đưa ra các cách thức giải quyết kịp thời để ngày càng nâng cao niềm tin của nhân dân các cấp chính quyền vào Đảng lãnh đạo. Cơ sở pháp lý của đề tài 1. Các văn bản pháp quy của nhà nước có liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng - Luật Đất đai năm 2013. - Chí Nghị định số 43/2014/NĐ-CP, ngày 15/5/2014 của Chính phủ - Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 6/1/2017 của Chính phủ - Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; - Thông tư số: 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/6/2014; - Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT ngày 29/9/2017; - Quốc hội ban hành Luật Quy hoạch số 21/2017/QH14 ngày 24/11/2017; - Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành Thông tư số 27/2018/TT- BTNMT ngày 14/12/2018; 8 1.
Các văn bản pháp quy của địa phương có liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng - Quyết định số 54/2014/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An về Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An - Quyết định số 58/2015/QĐ-UBND của UBND tỉnh Nghệ An về Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An. - Quyết định số 58/2015/QĐ-UBND ngày 13/10/2015 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành Quy định về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Nghệ An. - Quyết định số 86/2016/QĐ-UBND ngày 27/12/2016 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành giá xây dựng mới của nhà, công trình làm cơ sở xác định giá bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất năm 2017 trên địa bàn tỉnh Nghệ An; - Quyết định số: 74/2017/QĐ-UBND ngày 04/12/2017 của UBND tỉnh Nghệ An về việc ban hành bảng đơn giá bồi thường cây trồng, vật nuôi là thủy sản và di chuyển mồ mả trên địa bàn tỉnh Nghệ An.