ĐẶT VẤN ĐỀ Đất đai ngày nay đƣợc xem là tài sản vô cùng quý giá của quốc gia, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế đƣợc, là thành phần quan trọng của môi trƣờng sống, là địa bàn phân bố các khu dân cƣ, xây dựng các cơ sở hạ tầng, các trung tâm văn hóa, xã hội - an ninh quốc phòng. Trong quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa, Việt Nam ngày càng thay đổi theo chiều hƣớng đi lên. Trong cơ chế thị trƣờng nhu cầu sử dụng đất để đầu tƣ các cơ sở hạ tầng, các công trình công nghiệp, dịch vụ phát triển các khu dân cƣ đã tạo ra sự biến động về đất đai rất đáng kể nhất là vấn đề chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, gây không ít khó khăn trong công tác quản lý về đất đai. Nhằm thực hiện tốt công tác quản lý đất đai, nhà nƣớc đã ban hành Luật đất đai 2013, để tiến hành các hoạt động nhƣ: Quy hoạch sử dụng đất, thống kê, kiểm kê, thanh tra đất đai,…đây là các hoạt động vừa mang tính pháp lý, vừa mang tính nghiệp vụ để đƣa công tác quản lý đất đai ổn định, sắp xếp một cách có hệ thống, bên cạnh sự tuân thủ theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành của ngƣời sử dụng đất là không ít các trƣờng hợp chuyển nhƣợng trái phép, mua bán sang tay, đầu cơ đất đai,…Điều này làm ảnh hƣởng rất lớn đến đời sống và sử dụng đất.
Chính vì vậy, công tác chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất là một vấn đề nóng bỏng cần đƣợc sự quan tâm của rất nhều ngƣời dân và cơ quan, ban, ngành có liên quan. Việc tìm hiểu, hệ thống lại tình hình chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất để có những kết luận đúng, những giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện công tác chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất ở các địa phƣơng là hết sức cần thiết. Huyện Đan Phƣợng là một huyện nhỏ của thành phố Hà Nội, nằm ở phía Tây bắc trung tâm thành phố Hà Nội, tại khoảng giữa của trục đƣờng quốc lộ 32 từ trung tâm Hà Nội đi Sơn tây. Đầu những năm 2010 trở lại đây, tình hình biến động về vấn đề chuyển nhƣợng đất đai diễn ra rất sôi nổi, do vậy, việc Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 2 nghiên cứu những cơ sở lý luận và thực tiễn của điều kiện chuyển quyền sử dụng đất, nhìn nhận và đánh giá những ƣu điểm và thuận lợi của việc chuyển nhƣợng nhằm góp phần khắc phục những diễn biến trong lĩnh vực này, tìm ra những nguyên nhân vi phạm điều kiện chuyển quyền và trên cơ sở những quy định của pháp luật giải quyết những vi phạm đó một cáh đúng đắn.
Từ đó đề xuất một số kiến nghị để đƣa hoạt động chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất vào khuôn khổ của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật nói chung và cá quy định của pháp luật và “điều kiện chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất” nói riêng là rất quan trọng. Xuất phát từ những vấn đề trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại huyện Đan Phượng, thành phố Hà Nội, giai đoạn 2010-2014”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI 2. Mục tiêu tổng quát Đánh giá đƣợc tình hình chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất; những thuận lợi, khó khăn; những yếu tố ảnh hƣởng đến chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại huyện Đan Phƣợng; từ đó đề xuất giải pháp khắc phục và quản lí việc chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất cho thuận lợi, minh bạch và đúng qui định của pháp luật.
Mục tiêu cụ thể - Đánh giá sơ lƣợc tình hình cơ bản của huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội; - Đánh giá hồ sơ và quy trình chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội; - Đánh giá kết quả chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội giai đoạn 2010 – 2014; - Đánh giá việc chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất tại huyện Đan Phƣợng, thành phố Hà Nội theo góc nhìn của ngƣời dân. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lí luận của đề tài Việc chuyển quyền sử dụng đất là cơ sở cho việc thay đổi quan hệ pháp luật đất đai.
Trong quá trình sử dụng đất đai từ trƣớc tới nay luôn luôn có sự biến động do chuyển quyền sử dụng đất. Mặc dù, trong Luật đất đai 1987 Nhà nƣớc chỉ quy định một phạm vi hạn hẹp trong việc chuyển quyền sử dụng đất nhƣng chỉ quy định cho phép chuyển quyền sử dụng đối với đất nông nghiệp, còn khả năng chuyển đổi, chuyển nhƣợng, cho thuê, thế chấp và thừa kế các loại đát khác nhau hầu nhƣ bị cấm đoán; nhƣng thực tế, các quyền này diễn ra rất sôi động và trốn tránh sự kiểm soát của Nhà nƣớc. Đến Luật đất đai 1993, Nhà nƣớc đã ghi nhận sự thay đổi mối quan hệ đất đai rất toàn diện. Nhà nƣớc đã thừa nhận đất đai có giá trị sử dụng và coi nó là một loại hàng hóa đặc biệt cho phép ngƣời sử dụng đƣợc quyền chuyển quyền khá rộng rãi theo quy định của pháp luật dƣới các hình thức chuyển đổi, chuyển nhƣợng, cho thuê, thế chấp và thừa kế quyền sử dụng đất.
Các quyền này đƣợc nêu tại điều 73 Luật Đất đai 1993. Tuy vậy Luật đất đai 1993 đã đƣợc soạn với tinh thần đổi mới của Hiến pháp 1992 và trong quá trình thực hiện đã đƣợc bổ sung hai lần (vào năm 1998 và 2001) cho phù hợp; sau 10 năm thực hiện đã thu đƣợc nhiều kết quả đáng kể, góp phần to lớn vào công tác quản lý đất đai của Nhà nƣớc trong thời kỳ đổi mới, thúc đẩy nền kinh tế Việt nam phát triển. Song trong quá trình thực hiện Luật đất đai năm 1993 cũng còn bộc lộ nhiều điểm chƣa phù hợp với sự đổi mới và phát triển của đất nƣớc trong thời kỳ Công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Để khắc phục những tồn tại của Luật đất đai 1993, đồng thời tạo hành lang pháp lý điều chỉnh các quan hệ về đất đai, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XI thông qua Luật đất đai 2003 [10].
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 4 Đến Luật đất đai 2003, Nhà nƣớc vẫn tiếp tục mở rộng quyền đƣợc chuyển quyền sử dụng đất nhƣ Luật đất đai 1993 nhƣng cụ thể hóa hơn về các quyền chuyển quyền và bổ sung thêm việc chuyển quyền dƣới hình thức tặng cho quyền sử dụng đất (QSDĐ), góp vốn và bảo lãnh bằng giá trị QSDĐ về thủ tục cũng nhƣ nhiều vấn đề khác có liên quan. Nhƣ vậy, việc thực hiện các quyền năng cụ thể không chỉ đối với đất nông nghiệp mà còn đối với mọi loại đất. Nhà nƣớc chỉ không cho phép chuyển quyền sử dụng đất trong 3 trƣờng hợp sau:Đất sử dụng không có giấy tờ hợp pháp; Đất giao cho các tổ chức mà pháp luật quy định không đƣợc chuyển quyền sử dụng; Đất đang có tranh chấp. Giống nhƣ mua bán các loại tài sản dân sự khác, chuyển nhƣợng QSDĐ phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.
Để thấy đƣợc thực trạng việc chuyển nhƣợng QSDĐ thì cần phải đánh giá [10]. Cơ sở pháp lý của đề tài Để thực hiện tốt các QSDĐ, từ năm 2003 đến nay Nhà nƣớc đã ban hành các văn bản pháp quy liên quan nhƣ sau: * Các văn bản luật: - Luật Đất đai năm 2003, có hiệu lực từ ngày 01/7/2004. - Bộ Luật Dân sự năm 2005. - Luật Đất đai sửa đổi năm 2009, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/9/2009.
- Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2009. - Luật đất đai năm 2013, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2014. * Các văn bản dưới luật: - Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai. - Nghị định số 182/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 5 - Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất. - Nghị định số 198/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về thu tiền sử dụng đất. - Thông tƣ liên tịch số 30/2005/TTLT/BTC-BTNMT ngày 18/4/2005 của Bộ tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng hƣớng dẫn việc luân chuyển hồ sơ của ngƣời sử dụng đất thực hiện nghĩa vụ tài chính. - Thông tƣ liên tịch số 05/2005/TTLT/BTP-BTNMT ngày 16/6/2005 của Bộ tƣ pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về việc hƣớng dẫn việc đăng ký, thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất.
- Thông tƣ liên tịch số 03/2006/TTLT/BTP-BTNMT ngày 13/6/2006 của Bộ tài chính và Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng sửa đổi bổ sung một số quy định của Thông tƣ liên tịch số 05/2005/TTLT/BTP-BTNMT ngày 16/6/2005 của Bộ tƣ pháp và Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng về việc hƣớng dẫn việc đăng ký thế chấp, bảo lãnh bằng quyền sử dụng đất, tài sản gắn liền với đất. - Nghị định số 17/2006/NĐ-CP ngày 27/01/2006 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định hƣớng dẫn thi hành Luật đất đai và nghị định số 187/2004/NĐ-CP về việc chuyển công ty Nhà nƣớc thành công ty cổ phần. - Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/05/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về việc cấp giấy chứng nhận QSDĐ, thu hồi đất, thực hiện QSDĐ, trình tự, thủ tục bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai. - Nghị định số 88/2009/NĐ-CP ngày 19/10/2009 của Chính phủ về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất.
- Thông tƣ số 17/2009/TT-BTNMT ngày 21/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng quy định về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn 6 - Thông tƣ số 113/2011/TT-BTC ngày 04/8/2011 của Bộ Tài chính ban hành quy định cách xác định thuế thu nhập cá nhân đối với cá nhân chuyển nhƣợng quyền sử dụng đất, nhà, căn hộ đã đƣợc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.