Nghiên cứu đánh giá chuyển đổi sử dụng đất phục vụ phát triển bền vững tại quận Long Biên, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu đánh giá chuyển đổi sử dụng đất phục vụ phát triển bền vững trên địa bàn quận long biên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Ngô Quang Tuấn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hiệu
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Chuyển Đổi Sử Dụng Đất Tại Long Biên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• CÁC THUẬT NGỮ, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC ẢNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Nội dung nghiên cứu
• 0.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 0.6. Cơ sở dữ liệu
• 0.7. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý thuyết về tai biến trượt lở đất
• 1.1.1. Khái niệm về tai biến trượt lở đất
• 1.1.2. Phân loại tai biến trượt lở đất
• 1.2. Nghiên cứu địa mạo kết hợp GIS trong nghiên cứu đánh giá trượt lở đất
• 1.2.1. Đặc trưng của GIS
• 1.2.2. Ứng dụng của GIS trong nghiên cứu địa mạo và đánh giá trượt lở đất
• 1.2.3. Cơ sở lý luận khoa học của việc tích hợp địa mạo và GIS trong nghiên cứu tai biến trượt lở đất
• 1.3. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.3.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 1.4. Các phương pháp và quy trình nghiên cứu
• 1.4.1. Phương pháp thu thập tổng hợp tài liệu
• 1.4.2. Các phương pháp địa mạo
• 1.4.3. Phương pháp bản đồ và GIS
• 1.4.4. Phương pháp thực địa
• 1.4.5. Phương pháp chuyên gia
• 1.4.6. Phương pháp hồi quy
• 1.4.7. Quy trình nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA MẠO VÀ CÁC NHÂN TỐ PHÁT SINH TAI BIẾN TRƯỢT LỞ ĐẤT XÃ NẤM DẨN
• 2.1. Các nhân tố ảnh hưởng đến trượt lở đất xã Nấm Dẩn
• 2.1.1. Khí hậu - Thủy văn
• 2.1.2. Thảm thực vật
• 2.1.3. Các nhân tố kinh tế - xã hội
• 2.2. Thành lập bản đồ địa mạo xã Nấm Dẩn
• 2.2.1. Các kiểu nguồn gốc địa hình xã Nấm Dẩn
• 2.2.1.1. Địa hình nguồn gốc kiến tạo
• 2.2.1.2. Địa hình nguồn gốc bóc mòn - xâm thực. Địa hình nguồn gốc tích tụ
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ TAI BIẾN TRƯỢT LỞ ĐẤT XÃ NẤM DẨN
• 3.1. Hiện trạng tai biến trượt lở đất xã Nấm Dẩn
• 3.2. Bản đồ phân cấp nguy cơ tai biến trượt lở đất
• 3.3. Đánh giá ảnh hưởng của địa hình - địa mạo đến trượt lở đất xã Nấm Dẩn, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang
• 3.4. Mối tương quan giữa đặc điểm địa mạo và trượt lở đất xã Nấm Dẩn
• 3.5. Cảnh báo và kiến nghị, đề xuất
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên

Đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên là một vấn đề quan trọng trong quy hoạch và phát triển đô thị. Khu vực Long Biên, với sự phát triển nhanh chóng, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và sử dụng đất. Việc đánh giá này không chỉ giúp nhận diện các vấn đề hiện tại mà còn đưa ra các giải pháp hiệu quả cho tương lai.

1.1. Khái niệm về chuyển đổi sử dụng đất

Chuyển đổi sử dụng đất là quá trình thay đổi mục đích sử dụng của một khu đất từ loại hình này sang loại hình khác. Điều này có thể bao gồm việc chuyển đổi từ đất nông nghiệp sang đất đô thị, hoặc từ đất công nghiệp sang đất thương mại.

1.2. Tình hình sử dụng đất tại Long Biên

Long Biên là một trong những quận phát triển nhanh nhất của Hà Nội. Tình hình sử dụng đất tại đây đang có sự chuyển biến mạnh mẽ, với nhiều dự án phát triển hạ tầng và khu đô thị mới. Tuy nhiên, việc quản lý và quy hoạch sử dụng đất vẫn còn nhiều bất cập.

II. Vấn đề và thách thức trong đánh giá chuyển đổi sử dụng đất

Đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên gặp phải nhiều vấn đề và thách thức. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến quy hoạch đô thị mà còn tác động đến môi trường và đời sống của người dân.

2.1. Các vấn đề về pháp lý trong chuyển đổi đất

Pháp lý liên quan đến chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên còn nhiều bất cập. Các quy định chưa rõ ràng, gây khó khăn cho các nhà đầu tư và người dân trong việc thực hiện các thủ tục chuyển đổi.

2.2. Tác động môi trường của chuyển đổi sử dụng đất

Chuyển đổi sử dụng đất có thể gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, như ô nhiễm đất, nước và không khí. Việc đánh giá tác động môi trường là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

III. Phương pháp đánh giá chuyển đổi sử dụng đất hiệu quả

Để đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng GIS và các công cụ phân tích dữ liệu sẽ giúp nâng cao độ chính xác trong đánh giá.

3.1. Ứng dụng GIS trong đánh giá sử dụng đất

Hệ thống thông tin địa lý (GIS) là công cụ hữu ích trong việc phân tích và đánh giá tình hình sử dụng đất. GIS cho phép hiển thị và phân tích dữ liệu không gian một cách trực quan và hiệu quả.

3.2. Phân tích dữ liệu và mô hình hóa

Phân tích dữ liệu và mô hình hóa là những bước quan trọng trong quá trình đánh giá. Việc sử dụng các mô hình dự đoán sẽ giúp dự báo xu hướng chuyển đổi sử dụng đất trong tương lai.

IV. Ứng dụng thực tiễn của đánh giá chuyển đổi sử dụng đất

Kết quả của việc đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên có thể được ứng dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ quy hoạch đô thị đến bảo vệ môi trường. Những ứng dụng này sẽ góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Quy hoạch đô thị bền vững

Đánh giá chuyển đổi sử dụng đất giúp các nhà quy hoạch đưa ra các quyết định hợp lý trong việc phát triển đô thị bền vững, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

4.2. Cải thiện đời sống người dân

Việc đánh giá chính xác tình hình sử dụng đất sẽ giúp cải thiện đời sống người dân thông qua việc tạo ra các không gian sống chất lượng hơn và phát triển hạ tầng đồng bộ.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên

Đánh giá chuyển đổi sử dụng đất tại Long Biên là một nhiệm vụ quan trọng, không chỉ giúp nhận diện các vấn đề hiện tại mà còn định hướng cho sự phát triển bền vững trong tương lai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để thực hiện hiệu quả.

5.1. Tầm quan trọng của đánh giá liên tục

Đánh giá liên tục tình hình sử dụng đất là cần thiết để kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh, đảm bảo sự phát triển bền vững cho Long Biên.

5.2. Hướng đi cho tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các công nghệ mới trong đánh giá chuyển đổi sử dụng đất, nhằm nâng cao hiệu quả và độ chính xác trong quy hoạch và quản lý đất đai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tai biến trượt lở đất (TLĐ) là một trong những thách thức lớn đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt tại các vùng núi phía Bắc Việt Nam. Ở xã Nấm Dẩn, huyện Xín Mần, tỉnh Hà Giang, với diện tích 39,63 km² và mật độ dân số 65 người/km², địa hình chủ yếu là các sườn núi dốc, tiềm ẩn nguy cơ trượt lở cao. Mùa mưa kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10 với lượng mưa trung bình 2000-2500 mm là nguyên nhân chính gây ra các hiện tượng TLĐ. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ đặc điểm địa mạo và ứng dụng GIS để đánh giá nguy cơ TLĐ tại xã Nấm Dẩn, từ đó góp phần dự báo, phòng tránh và giảm thiểu thiệt hại do tai biến này gây ra. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn xã Nấm Dẩn với 12 thôn, sử dụng dữ liệu địa hình, địa chất, khí hậu, thủy văn và các điểm trượt lở thực địa. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ quản lý tài nguyên, quy hoạch phát triển bền vững và nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống TLĐ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết về tai biến trượt lở đất, trong đó TLĐ được hiểu là quá trình chuyển động của khối đất đá trên sườn dốc dưới tác động của trọng lực, phụ thuộc vào các lực gây trượt và lực chống trượt với hệ số an toàn Fs. Ba cơ chế trượt chính gồm trượt vỏ phong hóa, trượt do đặc trưng địa chất và trượt theo lớp đá. Phân loại TLĐ dựa trên kiểu dịch chuyển vật liệu và cấu tạo sườn, bao gồm trượt trôi, trượt đẩy, trượt theo dòng và kiểu tổng hợp. GIS (Geographic Information System) được ứng dụng như một công cụ phân tích không gian, tích hợp các lớp dữ liệu địa hình, địa chất, thủy văn và hiện trạng trượt lở để định lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố đến TLĐ. Mô hình hồi quy được sử dụng để xác định trọng số các nhân tố ảnh hưởng, từ đó xây dựng bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Hệ số an toàn Fs
• Độ dốc, chia cắt sâu (CCS), chia cắt ngang (CCN)
• Địa mạo nguồn gốc kiến tạo, bóc mòn-xâm thực, tích tụ
• Chỉ số nhạy cảm trượt lở (LSI)
• GIS và mô hình số độ cao (DEM)

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu bao gồm bản đồ địa hình tỷ lệ 1:10.000, bản đồ địa chất, ảnh viễn thám, số liệu khí hậu thủy văn, cùng các điểm trượt lở được khảo sát thực địa. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ diện tích xã Nấm Dẩn với 12 thôn, dân số 2563 người. Phương pháp chọn mẫu là khảo sát toàn diện kết hợp phương pháp chuyên gia để đánh giá và hiệu chỉnh dữ liệu.

Phương pháp phân tích gồm:

• Thu thập tổng hợp tài liệu và dữ liệu hiện có
• Phân tích địa mạo dựa trên các chỉ số trắc lượng hình thái như độ dốc, CCS, CCN
• Ứng dụng GIS để xử lý, chồng ghép các lớp dữ liệu và phân tích định lượng
• Khảo sát thực địa để xác định hiện trạng các điểm trượt lở, kiểm chứng bản đồ địa mạo
• Phân tích hồi quy để xác định trọng số các đối tượng địa mạo ảnh hưởng đến TLĐ
• Xây dựng bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ dựa trên kết quả phân tích GIS và hồi quy

Timeline nghiên cứu kéo dài trong năm 2016, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích trên văn phòng, khảo sát thực địa và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm địa mạo xã Nấm Dẩn:

   • Diện tích có độ dốc từ 20° đến 45° chiếm 70,35% tổng diện tích xã, trong đó độ dốc trên 30° chiếm 38,59%.
   • Mức độ chia cắt sâu (CCS) chủ yếu nằm trong khoảng 30-70 m/km², chiếm gần 79% diện tích xã.
   • Mức độ chia cắt ngang (CCN) phổ biến từ 1-3 km/km², chiếm 63,11% diện tích.
   • Địa hình chủ yếu là địa hình nguồn gốc bóc mòn-xâm thực với các bề mặt sườn dốc lớn, phân bố rộng rãi các bề mặt phong hóa và tích tụ.

2. Hiện trạng tai biến trượt lở đất:

   • Các điểm trượt lở tập trung chủ yếu trên các đối tượng địa mạo có độ dốc lớn và mức độ chia cắt sâu cao.
   • Bản đồ hiện trạng TLĐ cho thấy mật độ trượt lở cao tại các thôn Lủng Mở, Nấm Dẩn, Thống Nhất với các vết trượt có chiều dài từ vài chục đến hàng trăm mét.

3. Mối tương quan giữa địa mạo và TLĐ:

   • Phân tích hồi quy cho thấy các đối tượng địa mạo có độ dốc trên 30°, CCS trên 50 m/km² và CCN trên 2 km/km² có nguy cơ TLĐ cao hơn 45% so với các khu vực khác.
   • Các khu vực có địa hình tích tụ và độ dốc dưới 15° có nguy cơ TLĐ thấp, chiếm dưới 5% tổng số điểm trượt lở.
   • GIS cho phép định lượng mức độ ảnh hưởng của từng đối tượng địa mạo, từ đó xây dựng bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ với độ chính xác cao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến TLĐ tại xã Nấm Dẩn là do đặc điểm địa mạo với độ dốc lớn, mức độ chia cắt sâu và ngang cao, kết hợp với điều kiện khí hậu mưa nhiều và hoạt động kinh tế xã hội làm mất cân bằng sườn. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về vai trò của địa mạo trong phát sinh TLĐ. Việc ứng dụng GIS giúp nâng cao tính định lượng và khách quan trong đánh giá nguy cơ, đồng thời hỗ trợ xây dựng bản đồ cảnh báo hiệu quả. Các biểu đồ thể hiện phân bố diện tích theo độ dốc, CCS, CCN và số lượng điểm trượt lở trên từng đối tượng địa mạo sẽ minh họa rõ ràng mối tương quan này. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn đã cụ thể hóa mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố địa mạo và đưa ra bản đồ phân cấp nguy cơ chi tiết ở cấp xã, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý và phòng chống TLĐ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giám sát và cảnh báo sớm:

   • Thiết lập hệ thống quan trắc địa hình và khí tượng tại các khu vực có độ dốc trên 30° và mức độ chia cắt sâu trên 50 m/km².
   • Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm, chủ thể: chính quyền địa phương phối hợp với các cơ quan khoa học.

2. Quy hoạch sử dụng đất hợp lý:

   • Hạn chế xây dựng và canh tác trên các sườn dốc cao, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ TLĐ cao đã được phân cấp.
   • Thời gian thực hiện: 2-3 năm, chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND xã.

3. Phát triển rừng phòng hộ và phục hồi thảm thực vật:

   • Tăng cường trồng rừng, đặc biệt là các loại cây có bộ rễ chắc chắn để giữ đất, giảm xói mòn.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: Ban quản lý rừng, cộng đồng dân cư.

4. Nâng cao nhận thức cộng đồng và đào tạo kỹ năng phòng chống TLĐ:

   • Tổ chức các lớp tập huấn, tuyên truyền về nguyên nhân, dấu hiệu và biện pháp ứng phó với TLĐ.
   • Thời gian thực hiện: hàng năm, chủ thể: UBND xã, các tổ chức xã hội.

5. Ứng dụng GIS trong quản lý và ra quyết định:

   • Cập nhật thường xuyên bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ, sử dụng GIS để hỗ trợ quy hoạch và xử lý sự cố.
   • Thời gian thực hiện: liên tục, chủ thể: các cơ quan quản lý địa phương và khoa học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường:

   • Sử dụng kết quả để xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất và phòng chống thiên tai hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành địa lý, quản lý tài nguyên:

   • Tham khảo phương pháp ứng dụng GIS kết hợp địa mạo trong đánh giá nguy cơ TLĐ, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư xã Nấm Dẩn:

   • Nắm bắt thông tin về nguy cơ TLĐ để chủ động phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đơn vị hỗ trợ phát triển bền vững:

   • Áp dụng kết quả nghiên cứu để triển khai các chương trình bảo vệ môi trường, phát triển rừng và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Câu hỏi thường gặp

1. Tai biến trượt lở đất là gì và nguyên nhân chính gây ra?
   Tai biến trượt lở đất là quá trình chuyển động của khối đất đá trên sườn dốc do tác động của trọng lực, nguyên nhân chính là độ dốc lớn, lượng mưa cao và sự mất ổn định của vật liệu sườn do phong hóa hoặc tác động nhân sinh.

2. GIS được ứng dụng như thế nào trong nghiên cứu TLĐ?
   GIS tích hợp và phân tích các lớp dữ liệu địa hình, địa chất, khí hậu và hiện trạng trượt lở để định lượng mức độ ảnh hưởng của các yếu tố, từ đó xây dựng bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ chính xác và khách quan.

3. Đặc điểm địa mạo nào ảnh hưởng nhiều nhất đến TLĐ tại xã Nấm Dẩn?
   Độ dốc sườn trên 30°, mức độ chia cắt sâu trên 50 m/km² và chia cắt ngang trên 2 km/km² là các đặc điểm địa mạo có ảnh hưởng lớn nhất đến nguy cơ TLĐ tại xã Nấm Dẩn.

4. Các biện pháp phòng chống TLĐ hiệu quả là gì?
   Bao gồm giám sát cảnh báo sớm, quy hoạch sử dụng đất hợp lý, phát triển rừng phòng hộ, nâng cao nhận thức cộng đồng và ứng dụng công nghệ GIS trong quản lý.

5. Tại sao cần nghiên cứu TLĐ ở cấp xã như Nấm Dẩn?
   Nghiên cứu cấp xã giúp đánh giá chi tiết, cụ thể nguy cơ TLĐ tại địa phương, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp, hiệu quả hơn so với các nghiên cứu quy mô lớn, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng và tài sản người dân.

Kết luận

• Đặc điểm địa mạo với độ dốc lớn và mức độ chia cắt sâu, ngang cao là nhân tố chính ảnh hưởng đến nguy cơ TLĐ tại xã Nấm Dẩn.
• Ứng dụng GIS kết hợp phân tích hồi quy cho phép định lượng và phân cấp nguy cơ TLĐ một cách chính xác, hỗ trợ công tác quản lý và phòng chống.
• Bản đồ phân cấp nguy cơ TLĐ được xây dựng có thể làm cơ sở cho quy hoạch sử dụng đất và các biện pháp giảm thiểu tai biến.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào giám sát, quy hoạch, phục hồi thảm thực vật và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Nghiên cứu mở ra hướng tiếp cận mới cho các nghiên cứu tai biến TLĐ cấp xã, góp phần phát triển bền vững vùng núi phía Bắc Việt Nam.

Next steps: Triển khai các giải pháp đề xuất, cập nhật dữ liệu GIS định kỳ và mở rộng nghiên cứu sang các xã lân cận.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý và cộng đồng địa phương cần phối hợp chặt chẽ để ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn nhằm giảm thiểu thiệt hại do TLĐ gây ra.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn được cấu trúc thành 3 chương: Chƣơng 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu. Chƣơng 2: Các nhân tố ảnh hưởng tới đặc điểm địa mạo và phát sinh tai biến trượt lở đất xã Nấm Dẩn Chƣơng 3: Đánh giá tai biến trượt lở đất xã Nấm Dẩn 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Cơ sở lý thuyết về tai biến trượt lở đất 1.1 Khái niệm về tai biến trượt lở đất Trên thế giới cũng như trong nước đã có nhiều quan điểm về tai biến trượt lở đất được đưa ra. Nhìn chung, các quan điểm khá tương đồng về mô tả bản chất của tai biến TLĐ. Có thể kể đến một số khái niệm TLĐ của một số tác giả: Theo Lomtadze V.D, trong cuốn Địa chất công trình, NXB Nedra moskva ( bản tiếng Việt) (1977), trượt lở được hiểu là các “quá trình sườn trọng lực” bao gồm các quá trình chuyển động của các khối đất, đá về phía chân sườn dốc dưới tác động của trọng lực[54].

Theo Lê Đức An và Uông Đình Khanh trong cuốn “Địa mạo Việt Nam: cấu trúc - tài nguyên - môi trường” (2012) đã đưa ra khái niệm về tai biến TLĐ. Theo đó, trượt lở đất được hiểu là một dạng chuyển động nhanh trên sườn dốc của đất đá theo một mặt trượt nào đó do tác động của trọng lực. Dựa vào kiểu dịch chuyển đất đá (cơ chế trượt): trên sườn dốc phân ra một số loại trượt lở sau: Trượt đất, dòng bùn đá, sụt lún, …[1]. Theo Đào Đình Bắc trong giáo trình Địa mạo đại cương (2000): Quá trình trượt đất là quá trình di chuyển của những khối đất lớn, có khi diễn ra rất chậm chạp, trong đó không xảy ra sự đổ vỡ hoặc đảo lộn tính nguyên khối của chúng[3].

Quá trình TLĐ diễn ra nhanh hay chậm còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác như lượng mưa, địa mạo, cấu trúc nền địa chất (thạch học, địa chất, thủy văn), vỏ phong hóa, thảm thực vật, hiện trạng sử dụng đất, … Chính các hoạt động của nước mặt và nước dưới đất gây ra quá trình rửa trôi ngầm và tiềm thực, làm suy yếu lực liên kết giữa khối đất trượt và thân sườn dốc. Để tai biến xảy ra, trước hết địa hình phải có độ dốc tương đối, đó là điều kiện cần; điều kiện đủ là phải có sự bão hòa nước vật liệu trên sườn, sự rung động gây phá vỡ tính liên kết của vật liệu sườn (do tự nhiên hoặc nhân sinh) thì sự di chuyển khối vật liệu mới diễn ra. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Có nhiều nguyên nhân dẫn tới sự mất ổn định sườn, tuy nhiên phải tuân theo nguyên tắc là tổng các lực chống trượt phải nhỏ hơn tổng các lực gây trượt thì tai biến TLĐ mới xảy ra. Hệ số an toàn Fs = tổng lực chống trượt/tổng lực gây trượt [24] - Với Fs > 1: lúc này sườn vẫn ở trạng thái ổn định do tổng các lực gây trượt không thể thắng được tổng các lực chống trượt, do đó trượt đất không diễn ra.

- Với Fs = 1: lúc này sườn đang ở ngưỡng bắt đầu của sự phá hủy, trạng thái mong manh và rất nhạy cảm, chỉ một tác động dù nhỏ cũng mang tính quyết định đến độ ổn định của sườn. - Với Fs < 1: sườn đã ở trạng thái mất tính ổn định do các lực chống trượt nhỏ hơn tổng các lực gây trượt, đây là điều kiện cho TLĐ xảy ra. Như vậy, mối tương quan giữa các lực trượt và các lực chống trượt quyết định đến việc trượt đất có xảy ra hay không, các lực này lại phụ thuộc vào các nhân tố ảnh hưởng đến độ ổn định sườn. Về cơ bản, có 3 cơ chế trượt lở đất chính: - Trượt lở vỏ phong hóa: ở vùng có độ dốc tương đối, thành phần vật liệu sườn bao gồm cả những hạt to thô và cả những hạt nhỏ mịn.

Khi lượng mưa quá lớn và cường độ mưa nhiều, nước mưa không chỉ thấm xuống lớp đất mà nó còn mang cả những hạt nhỏ mịn xuống dưới những hạt to thô và lớp hạt mịn này tiếp xúc với bề mặt đá gốc. Cùng với đó, lượng nước thấm xuống đất nhiều làm thành phần các hạt vật liệu có sự bão hòa nước, làm giảm độ liên kết trong các hạt, đồng thời làm tăng tải trọng trên sườn, cùng lúc đó yếu tố lớp hạt nhỏ mịn mà được đưa xuống dưới cùng tiếp xúc với bề mặt đá gốc cũng là yếu tố kích thích khối vật liệu dịch chuyển. Đây chính là cơ chế trượt vỏ phong hóa. - Trượt do đặc trưng của các thành tạo địa chất và các quá trình địa mạo diễn ra trên nó: về mặt địa chất, đá gốc vững chắc nằm trong lõi ít bị phong hóa, phần đá bên ngoài rìa bị phong hóa mạnh hơn tạo thành lớp bề mặt địa hình tương đối thoải (pediment), những nơi có nền địa chất kiểu này rất dễ xảy ra trượt lở do sự phong hóa cũng đồng nghĩa với việc suy giảm tính liên kết giữa các hạt vật liệu.

5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Mặt khác, trên bề mặt đá cổ đã từng xảy ra các quá trình đổ lở với các tảng lăn lớn từ trên đỉnh cao xuống bề mặt thoải này, làm tăng áp lực lên lớp vật chất vốn đã kém độ liên kết. Hơn nữa, quá trình xâm thực các sườn theo thời gian càng làm tăng thêm nguy cơ trượt đất và đạt đến giới hạn, nó sẽ trượt theo cả dòng bùn đá. - Trượt lở theo lớp: ranh giới giữa hai lớp đá là nơi có độ liên kết kém nhất và sự liên kết này sẽ rất dễ bị phá vỡ khi có các yếu tố tác động vào như mưa, nước ngầm, … Do đó, hướng nằm của đá là một yếu tố quan trọng quyết định tai biến có xảy ra hay không. Với những khu vực mà các lớp đá có hướng cắm song song hay gần như song song với hướng sườn thì nguy cơ xảy ra tai biến rất cao khi lớp đá phía trên sẽ trượt ngay trên bề mặt của lớp đá dưới.

Còn những nơi có hướng cắm của đá ngược với hướng sườn thì trượt lở khó xảy ra, bởi vì khi độ liên kết giữa các lớp suy yếu thì bề mặt ranh giới lớp sẽ hướng cho trượt lở xảy ra theo hướng của bề mặt đó ở sườn đối diện chứ không xảy ra trượt đất khu vực đang xét. Điều này lý giải tại sao những vùng núi có sườn rất dốc nhưng trượt đất lại không xảy ra còn trên những sườn thoải hơn TLĐ lại xảy ra.2 Phân loại tai biến trượt lở đất * Dựa vào đặc điểm sự dịch chuyển của vật liệu trên sườn, người ta phân ra các kiểu trượt lở sau: - Trượt trôi: chuyển động bắt đầu từ phía chân khối trượt rồi lan dần về đỉnh, vì vậy khối trượt gần như trôi theo mặt sườn về phía chân dốc[3]. - Trượt đẩy: chuyển động trượt bắt đầu từ phía đỉnh rồi do sức đẩy sinh ra từ trọng lượng của phần trên khối trượt mà các bộ phận phía dưới phải vận động theo[3]. - Trượt theo dòng: là hình thức chuyển động liên tục theo dòng chảy do trên sườn vật liệu bở rời, không gắn kết hoặc gắn kết rất yếu như đất vụn thô, trầm tích trẻ, … tồn tại trong thời gian ngắn và không được duy trì thường xuyên[24].

- Kiểu tổng hợp: là hình thức di chuyển khối phức tạp, nó có thể là chuyển động hỗn tạp của vài kiểu hay của tất cả các kiểu trên[24]. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] * Dựa vào cấu tạo sườn và trắc diện mặt trượt được phân làm các loại sau: - Trượt đất xảy ra trong một khối nham đồng nhất. Nếu xét theo cách vận động của khối trượt, đây là loại trượt trôi[3]. - Trượt đất có mặt trượt trùng với bề mặt phân lớp hoặc bề mặt cấu trúc của đất đá [3].

- Trượt đất bao trùm những tầng nham có thành phần khác nhau. Trắc diện mặt trượt thường không đồng nhất với phần trên dốc, phần dưới thoải[3]. * Trong một khối trượt được chia ra các bộ phận sau: - Thân trượt: toàn bộ phần đất đá di chuyển trượt xuống khỏi vị trí ban đầu của nó. - Mặt trượt: là nơi tiếp xúc giữa khối trượt và nền đá gốc.

- Vách trượt: là phần đá gốc lộ ra sau khi thân trượt (vốn là khối vật liệu ban đầu trên nó lúc trước khi xảy ra trượt lở) bị di chuyển trượt xuống dưới. - Đỉnh khối trượt: là phần trên cùng của khối trượt có bề mặt nghiêng vào phía vách trượt. - Chân khối trượt: là phần dưới cùng của thân trượt, là phần tiếp xúc đầu tiên với phần chân núi khi khối trượt di chuyển đáp xuống bề mặt. Chân khối trượt thường bị dồn nén tòe rộng ra do áp lực của cả khối vật liệu và do lực quán tính.

2: Sơ đồ khối trượt lở 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2 Nghiên cứu địa mạo kết hợp GIS trong nghiên cứu đánh giá trượt lở đất 1.1 Đặc trưng của GIS Hệ thống thông tin địa lý (Geographic Information System - GIS) là một nhánh của công nghệ thông tin, đã hình thành từ những năm 60 của thế kỷ trước và phát triển rất mạnh trong những năm gần đây. GIS được sử dụng nhằm xử lý đồng bộ các lớp thông tin không gian (bản đồ) gắn với các thông tin thuộc tính, phục vụ nghiên cứu, quy hoạch và quản lý các hoạt động theo lãnh thổ. Trong khoa học địa lý, GIS được sử dụng rộng rãi và giải quyết được nhiều lĩnh vực nghiên cứu. Tính thiết thực nhất của GIS đầu tiên phải kể đến định lượng được các kết quả nghiên cứu.

Do sự phát triển không ngừng của khoa học, nên các kết quả đạt được cần phải được chính xác và mang tính thuyết phục cao hơn. Thay vì kết luận cái này hơn cái kia (mang tính định tính) thì GIS sẽ đưa ra sản phẩm của nghiên cứu với kết quả ở dạng các con số, đối sánh chúng và đưa ra nhận định khách quan hơn.