Luận văn thạc sĩ đánh giá chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh ở xã vân hoà huyện ba vì thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đánh giá chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh ở xã vân hoà huyện ba vì thành phố hà nội, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Quang Khải
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Văn Cự
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh giá chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh ở xã Vân Hòa, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do lựa chọn đề tài nghiên cứu
• 0.2. Câu hỏi nghiên cứu, cách tiếp cận và mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Phương pháp nghiên cứu
• 0.4. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TĂNG TRƯỞNG XANH, CÁC VẤN ĐỀ PHÁT THẢI VÀ SINH KẾ
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh
• 1.3. Các nghiên cứu liên quan đến tính toán phát thải khí nhà kính
• 1.3.1. Tính toán phát thải khí nhà kính từ trồng lúa
• 1.4. Tình hình nghiên cứu về sinh kế
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu sinh kế ở trong nước
• 1.4.3. Đặc điểm khu vực nghiên cứu
• 1.4.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.4.3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP TÍNH TOÁN VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 2.1. Phương pháp tính phát thải
• 2.1.1. Phương pháp tính phát thải mê-tan từ trồng lúa
• 2.1.2. Phương pháp tính phát thải mê-tan từ chăn nuôi bò sữa
• 2.2. Phương pháp xác định và đánh giá sinh kế
• 2.2.1. Phương pháp thu thập và tổng hợp số liệu
• 2.2.2. Phương pháp đánh giá sinh kế
• 2.3. Dữ liệu về hiện trạng hai loại hình sinh kế
• 2.3.1. Hiện trạng trồng lúa và chăn nuôi bò sữa ở xã Vân Hòa
• 2.3.2. Số liệu nhiệt độ trung bình các tháng giai đoạn 2001-2010
• 3. CHƯƠNG 3: TÁC ĐỘNG CỦA CHUYỂN ĐỔI SINH KẾ THEO HƯỚNG TĂNG TRƯỞNG XANH Ở XÃ VÂN HÒA, HUYỆN BA VÌ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 3.1. Hiện trạng sử dụng đất xã Vân Hòa, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội
• 3.2. Hiện trạng chuyển đổi sinh kế và vai trò của các nguồn vốn trong chuyển đổi sinh kế ở xã Vân Hòa
• 3.2.1. Hiện trạng chuyển đổi sinh kế
• 3.2.2. Vai trò của các nguồn vốn trong chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh
• 3.3. Sự thay đổi phát thải khi chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa
• 3.3.1. Phát thải CH4 từ trồng lúa ở xã Vân Hòa
• 3.3.2. Phát thải CH4 của quá trình chăn nuôi bò sữa
• 3.4. Sự thay đổi thu nhập khi chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa
• 3.4.1. Thu nhập từ lúa của người dân xã Vân Hòa
• 3.4.2. Thu nhập từ chăn nuôi bò sữa của người dân xã Vân Hòa
• 3.5. Đánh giá thu nhập từ hai loại hình sinh kế trên lượng phát thải
• 3.6. Đánh giá chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ - HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá chuyển đổi sinh kế tăng trưởng xanh ở Vân Hòa

Đánh giá chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh ở xã Vân Hòa là một nghiên cứu quan trọng nhằm hiểu rõ hơn về tác động của các chính sách phát triển bền vững. Vân Hòa, một xã nông nghiệp nằm trong vùng đệm của Vườn Quốc gia Ba Vì, đã trải qua sự chuyển đổi từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa. Nghiên cứu này không chỉ giúp đánh giá hiệu quả kinh tế mà còn xem xét tác động đến môi trường và xã hội.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội của xã Vân Hòa

Xã Vân Hòa có địa hình dốc và khí hậu thuận lợi cho việc phát triển nông nghiệp. Diện tích đất nông nghiệp giảm từ 1.081 ha năm 2000 xuống còn 200,2 ha năm 2013, trong khi diện tích trồng cỏ cho bò sữa tăng lên. Điều này cho thấy sự chuyển đổi sinh kế đang diễn ra mạnh mẽ.

1.2. Tầm quan trọng của chuyển đổi sinh kế trong phát triển bền vững

Chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa không chỉ giúp cải thiện thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Mô hình này phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế xanh, giảm thiểu phát thải khí nhà kính.

II. Vấn đề và thách thức trong chuyển đổi sinh kế ở Vân Hòa

Mặc dù chuyển đổi sinh kế mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại nhiều thách thức. Việc áp dụng công nghệ mới trong chăn nuôi bò sữa và quản lý tài nguyên thiên nhiên là rất cần thiết. Tuy nhiên, người dân vẫn gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin và hỗ trợ từ chính quyền.

2.1. Những khó khăn trong việc áp dụng công nghệ mới

Người dân Vân Hòa gặp khó khăn trong việc tiếp cận công nghệ chăn nuôi hiện đại. Việc thiếu kiến thức và kỹ năng trong quản lý chăn nuôi bò sữa dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế

Biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi. Thời tiết cực đoan làm giảm năng suất và thu nhập của người dân, đòi hỏi cần có các biện pháp thích ứng hiệu quả.

III. Phương pháp đánh giá chuyển đổi sinh kế tăng trưởng xanh

Để đánh giá hiệu quả của chuyển đổi sinh kế, nghiên cứu sử dụng các phương pháp định lượng và định tính. Việc thu thập dữ liệu từ các hộ nông dân và phân tích các chỉ số kinh tế, xã hội và môi trường là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp với các hộ nông dân, phỏng vấn sâu và phân tích tài liệu liên quan. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình sinh kế tại địa phương.

3.2. Các chỉ số đánh giá hiệu quả sinh kế

Nghiên cứu sử dụng các chỉ số như thu nhập, mức độ phát thải khí nhà kính và sự hài lòng của người dân để đánh giá hiệu quả của mô hình chuyển đổi sinh kế.

IV. Kết quả nghiên cứu về chuyển đổi sinh kế ở Vân Hòa

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa đã mang lại nhiều lợi ích cho người dân. Thu nhập từ chăn nuôi bò sữa cao hơn nhiều so với trồng lúa, đồng thời giảm thiểu phát thải khí nhà kính.

4.1. Tác động đến thu nhập của người dân

Người dân Vân Hòa đã có sự gia tăng thu nhập rõ rệt nhờ vào việc chuyển đổi sang chăn nuôi bò sữa. Nghiên cứu cho thấy thu nhập bình quân từ chăn nuôi bò sữa cao gấp 2-3 lần so với trồng lúa.

4.2. Giảm thiểu phát thải khí nhà kính

Mô hình chăn nuôi bò sữa giúp giảm thiểu phát thải khí nhà kính so với sản xuất lúa. Việc áp dụng các biện pháp chăn nuôi bền vững đã góp phần bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Chuyển đổi sinh kế ở Vân Hòa là một mô hình thành công trong phát triển bền vững. Tuy nhiên, cần có các chính sách hỗ trợ và đào tạo để nâng cao năng lực cho người dân. Việc duy trì và phát triển mô hình này sẽ góp phần quan trọng vào chiến lược tăng trưởng xanh của địa phương.

5.1. Khuyến nghị về chính sách hỗ trợ

Cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để người dân dễ dàng tiếp cận công nghệ và thông tin. Việc tổ chức các khóa đào tạo về chăn nuôi bò sữa là rất cần thiết.

5.2. Tương lai của mô hình sinh kế xanh

Mô hình sinh kế xanh tại Vân Hòa có tiềm năng phát triển mạnh mẽ. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Vân Hòa, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội, là một vùng thuần nông với diện tích đất nông nghiệp năm 2000 là 1.081 ha, trong đó có 303 ha đất trồng lúa và 5 ha đất trồng cỏ. Đến năm 2013, diện tích đất trồng lúa giảm xuống còn 200,2 ha, trong khi diện tích đất trồng cỏ nuôi bò sữa tăng lên 230 ha. Số lượng bò sữa cũng tăng từ 40 con năm 2000 lên khoảng 2.000 con năm 2013. Sự chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa đã góp phần nâng cao đời sống kinh tế xã hội của người dân địa phương, giúp nhiều hộ thoát nghèo. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu mô hình chuyển đổi sinh kế này có thực sự bền vững và thân thiện với môi trường, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá tính chất tăng trưởng xanh của việc chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang trồng cỏ nuôi bò sữa tại xã Vân Hòa trong giai đoạn 2000-2014. Nghiên cứu tập trung phân tích tác động của từng loại hình sinh kế đến môi trường và xã hội dựa trên các tiêu chí của tăng trưởng xanh, đồng thời tính toán lượng phát thải khí nhà kính (CH4) từ hai loại hình sinh kế này. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ người dân lựa chọn mô hình sinh kế bền vững, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội và môi trường địa phương, đồng thời góp phần giảm thiểu phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: khung sinh kế bền vững của DFID và mô hình tăng trưởng xanh. Khung sinh kế bền vững của DFID bao gồm năm nguồn vốn chính: nguồn lực tự nhiên, kinh tế, vật chất, con người và xã hội. Sinh kế bền vững được định nghĩa là khả năng ứng phó và phục hồi sau các cú sốc, duy trì hoặc tăng cường tài sản trong hiện tại và tương lai mà không làm suy thoái tài nguyên thiên nhiên.

Mô hình tăng trưởng xanh được hiểu là quá trình tăng trưởng kinh tế sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm thiểu ô nhiễm và có sức chống chịu tốt với biến đổi khí hậu. Tăng trưởng xanh tập trung vào hai trụ cột chính: kinh tế và môi trường, nhằm phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: phát thải khí nhà kính (đặc biệt là khí mê-tan CH4), chuyển đổi sinh kế và tăng trưởng xanh. Phát thải CH4 được tính toán dựa trên các phương pháp chuẩn của IPCC, áp dụng hệ số phát thải phù hợp với điều kiện Việt Nam và địa phương nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu điều tra thực địa tại ba thôn tiêu biểu của xã Vân Hòa (Bơn, Bặn, Đồng Chay), các báo cáo kinh tế xã hội của UBND xã và huyện Ba Vì, số liệu thống kê nông nghiệp, cùng các tài liệu nghiên cứu liên quan. Tổng cộng 86 hộ nông dân được khảo sát, lựa chọn theo tiêu chí độ tuổi, giới tính, nghề nghiệp và thời gian tham gia sinh kế để đảm bảo tính khách quan.

Phương pháp phân tích bao gồm tính toán phát thải khí nhà kính theo công thức IPCC 2006 cho cả trồng lúa và chăn nuôi bò sữa, sử dụng hệ số phát thải EF đặc thù cho từng loại hình sinh kế. Phân tích sinh kế dựa trên khung DFID, đánh giá các nguồn vốn sinh kế và tác động của chuyển đổi sinh kế đến môi trường và kinh tế xã hội.

Thời gian nghiên cứu kéo dài từ năm 2000 đến 2014, tập trung đánh giá sự thay đổi diện tích đất, số lượng vật nuôi, thu nhập và lượng phát thải khí nhà kính trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển đổi diện tích đất trồng lúa sang trồng cỏ: Diện tích đất trồng lúa giảm từ 303 ha năm 2000 xuống còn 200,2 ha năm 2013, trong khi diện tích đất trồng cỏ tăng từ 5 ha lên 230 ha. Tỷ lệ giảm diện tích lúa là khoảng 34%, trong khi diện tích cỏ tăng gấp 46 lần.

2. Tăng số lượng bò sữa: Số lượng bò sữa tăng từ 40 con năm 2000 lên khoảng 2.000 con năm 2013, tương đương mức tăng 4.900%. Đây là sự chuyển đổi sinh kế rõ rệt từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa.

3. Phát thải khí mê-tan (CH4): Lượng phát thải CH4 từ trồng lúa giảm đáng kể do diện tích lúa giảm, trong khi phát thải từ chăn nuôi bò sữa tăng lên nhưng với mức phát thải trên đơn vị diện tích và thu nhập thấp hơn so với trồng lúa. Cụ thể, phát thải CH4 từ trồng lúa giảm khoảng 40%, trong khi phát thải từ chăn nuôi bò sữa chiếm khoảng 17% tổng phát thải nông nghiệp tại địa phương.

4. Thu nhập bình quân tăng: Thu nhập bình quân của người dân xã Vân Hòa tăng từ khoảng 4 triệu đồng/người/năm năm 2007 lên hơn 12 triệu đồng/người/năm năm 2013, tăng gấp 3 lần trong 6 năm. Thu nhập từ chăn nuôi bò sữa cao hơn đáng kể so với trồng lúa, với mức thu nhập trên đơn vị phát thải khí nhà kính hiệu quả hơn.

Thảo luận kết quả

Sự chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa tại xã Vân Hòa đã góp phần nâng cao đời sống kinh tế người dân và giảm áp lực lên tài nguyên đất trồng lúa. Việc tăng diện tích trồng cỏ voi phù hợp với điều kiện địa hình đồi núi, giúp hạn chế xói mòn đất và giảm lượng albedo bề mặt, đồng thời cung cấp nguồn thức ăn ổn định cho bò sữa.

Phát thải khí mê-tan từ chăn nuôi bò sữa tuy tăng lên nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với phát thải từ trồng lúa trên cùng một đơn vị thu nhập, cho thấy mô hình sinh kế mới có tính bền vững hơn về môi trường. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về tăng trưởng xanh, nhấn mạnh vai trò của việc sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự thay đổi diện tích đất, số lượng vật nuôi, thu nhập và lượng phát thải khí nhà kính qua các năm, giúp minh họa rõ nét xu hướng chuyển đổi sinh kế và tác động môi trường.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích mở rộng mô hình chăn nuôi bò sữa theo hướng tăng trưởng xanh: Tăng diện tích trồng cỏ voi và phát triển chăn nuôi bò sữa bền vững nhằm nâng cao thu nhập và giảm phát thải khí nhà kính. Thời gian thực hiện: 5 năm; Chủ thể: UBND xã, các tổ chức nông nghiệp.

2. Đầu tư cải thiện hệ thống thủy lợi và quản lý đất đai: Nâng cấp kênh mương kiên cố, cải thiện tưới tiêu để hỗ trợ trồng cỏ và giảm thiểu ngập úng, xói mòn đất. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Huyện Ba Vì, Sở Nông nghiệp.

3. Tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật chăn nuôi và quản lý môi trường: Tổ chức các lớp tập huấn cho nông dân về kỹ thuật chăn nuôi bò sữa, quản lý phân bón và giảm phát thải khí nhà kính. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Trung tâm nghiên cứu bò và đồng cỏ Ba Vì, các tổ chức phi chính phủ.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính và thị trường: Hỗ trợ vay vốn ưu đãi, phát triển chuỗi giá trị sản phẩm sữa, tạo điều kiện tiêu thụ ổn định cho người dân. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Ngân hàng, UBND huyện, doanh nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách nông nghiệp và môi trường: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách phát triển sinh kế bền vững, giảm phát thải khí nhà kính trong nông nghiệp.

2. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu về tăng trưởng xanh, biến đổi khí hậu và phát triển nông thôn bền vững.

3. Nông dân và hợp tác xã chăn nuôi: Hướng dẫn thực tiễn về chuyển đổi sinh kế, kỹ thuật chăn nuôi bò sữa và quản lý môi trường hiệu quả.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp: Thông tin về tiềm năng phát triển chăn nuôi bò sữa theo hướng tăng trưởng xanh, cơ hội đầu tư và phát triển thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển đổi sinh kế từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa có lợi ích gì?
   Chuyển đổi giúp tăng thu nhập bình quân gấp 3 lần trong 6 năm, giảm phát thải khí mê-tan trên đơn vị thu nhập và cải thiện môi trường đất đai nhờ trồng cỏ voi.

2. Phương pháp tính phát thải khí nhà kính được áp dụng như thế nào?
   Sử dụng công thức IPCC 2006 với hệ số phát thải EF đặc thù cho Việt Nam, tính toán phát thải CH4 từ trồng lúa và chăn nuôi bò sữa dựa trên diện tích, số lượng vật nuôi và các yếu tố sinh học.

3. Tại sao phát thải khí mê-tan từ chăn nuôi bò sữa lại thấp hơn trồng lúa?
   Mặc dù chăn nuôi tạo ra khí mê-tan, nhưng trên đơn vị thu nhập, phát thải từ bò sữa thấp hơn do hiệu quả sử dụng tài nguyên và kỹ thuật quản lý tốt hơn.

4. Các yếu tố tự nhiên nào ảnh hưởng đến sinh kế tại Vân Hòa?
   Địa hình đồi núi dốc, khí hậu nhiệt đới gió mùa, lượng mưa phân bố không đều và đất phù sa cổ tạo điều kiện thuận lợi cho trồng cỏ và chăn nuôi bò sữa.

5. Làm thế nào để đảm bảo sinh kế bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu?
   Cần kết hợp chuyển đổi sinh kế theo hướng tăng trưởng xanh, áp dụng kỹ thuật quản lý tài nguyên hiệu quả, đào tạo kỹ năng và xây dựng chính sách hỗ trợ phù hợp.

Kết luận

• Xã Vân Hòa đã chuyển đổi sinh kế hiệu quả từ trồng lúa sang chăn nuôi bò sữa, tăng diện tích trồng cỏ và số lượng bò sữa đáng kể trong giai đoạn 2000-2014.
• Mô hình sinh kế mới góp phần nâng cao thu nhập người dân gấp 3 lần và giảm phát thải khí nhà kính trên đơn vị thu nhập, phù hợp với tiêu chí tăng trưởng xanh.
• Phát thải khí mê-tan từ trồng lúa giảm khoảng 40%, trong khi phát thải từ chăn nuôi bò sữa chiếm tỷ lệ thấp hơn so với lợi ích kinh tế mang lại.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp phát triển chăn nuôi bò sữa bền vững, cải thiện hệ thống thủy lợi, đào tạo kỹ thuật và hỗ trợ tài chính nhằm thúc đẩy tăng trưởng xanh tại địa phương.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng mô hình, hoàn thiện chính sách và tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan để phát triển sinh kế bền vững, giảm thiểu tác động biến đổi khí hậu.

Hành động ngay hôm nay để áp dụng mô hình tăng trưởng xanh tại các vùng nông thôn khác, góp phần xây dựng nền nông nghiệp bền vững và thân thiện với môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu lý do chọn đề tài, mục tiêu, đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu và phần kết luận thì luận văn gồm có ba chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan các nghiên cứu về tăng trƣởng xanh, các vấn đề phát thải và sinh kế Trong chƣơng này , chúng tôi tìm hiểu các tài liệu , các nghiên cứu đã có về tăng trƣởng xanh, các vấn đề phát thải và sinh kế. Chƣơng 2: Các phƣơng pháp tính toán và xử lý số liệu Trong chƣơng này chúng tôi g iới thiê ̣u các phƣơng pháp tiń h toán ,cách thu thâ ̣p số liê ̣u trong pha ̣m vi nghiên cƣ́u và cách xƣ̉ lý số liê ̣u đã thu thâ ̣p. Chƣơng 3: Tác động của chuyển đổi sinh kế tới tăng trƣởng xanh ở xã Vân Hòa, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội Đây là chƣ ơng giới thiê ̣u các kế t quả chiń h của luâ ̣n văn , trong chƣơng này chúng tôi trình bày các kết quả về phát thải khí nhà kính , đồ ng thời đánh giá chuyể n đổ i sinh kế chăn nuôi bò sƣ̃a theo hƣớng tăng trƣởng xanh ở điạ bàn nghiên cƣ́u. Mô ̣t phầ n kế t quả của bài báo đã đƣơ ̣c đăng trong kỷ yế u hô ̣i nghi ̣ : “Tăng trưởng xanh”do Trung Tâm Nghiên Cƣ́u Tài Nguyên và Môi trƣờng , ĐHQGHN 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ngày 22/11/2013 tổ chƣ́c dƣới tiêu đề Tìm hiể u vai trò của sinh kế nuôi bò sƣ̃a với giảm thiể u biế n đổ i khí hâ ̣u ta ̣i xã Vân Hoà, huyê ̣n Ba Vi,̀ Hà Nội.

4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ TĂNG TRƢỞNG XANH, CÁC VẤN ĐỀ PHÁT THẢI VÀ SINH KẾ 1. Tình hình nghiên cứu ở nƣớc ngoài 1. Các nghiên cứu về tăng trưởng xanh Có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến vấn đề tăng trƣởng xanh và kinh tế xanh, các nghiên cứu này đã nêu nên những thách thức của nhân loại trong việc đƣơng đầu với các cuộc khủng khoảng đã và đang xảy ra nhƣ cuộc khủng khoảng biến đổi khí hậu. Việc cần thiết thực hiện một chính sách kinh tế phù hợp với thực tế các nguồn tài nguyên thiên nhiên đang ngày một khan hiếm.

Trong một phần tƣ thế kỷ qua, các nền kinh tế trên thế giới đã tăng gấp bốn lần và đem lại lợi ích to lớn cho hàng trăm triệu ngƣời. Tuy nhiên, 60% hàng hóa và dịch vụ hệ sinh thái phục vụ cho phát triển sinh kế hiện nay đang bị suy thoái hoặc sử dụng thiếu bền vững (UNEP, 2011). Điều này cho thấy sự tăng trƣởng kinh tế của thế giới trong những năm qua chủ yếu dựa vào việc khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên một cách thiếu kiểm soát, chƣa chú trọng tới việc phục hồi các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Việc xây dựng các mô hình tăng trƣởng thân thiện với môi trƣờng đang ngày càng trở nên cần thiết.

Thuật ngữ “tăng trưởng xanh” dùng để mô tả con đƣờng tăng trƣởng kinh tế bằng cách sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên theo phƣơng thức bền vững. Nó đƣợc sử dụng trên toàn cầu nhằm cung cấp một khái niệm cho tăng trƣởng kinh tế phù hợp với chuẩn mực. Kinh tế xanh là con đƣờng để phát triển bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Tăng trƣởng xanh có thể cung cấp những giải pháp cho bồi dƣỡng và phát triển bền vững, bao gồm giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Không kết hợp giảm nhẹ biến đổi khí hậu và vấn đề thích ứng vào chính sách phát triển có khả năng làm suy yếu tăng trƣởng kinh tế trong tƣơng lai, sự cải thiện liên tục của các Mục tiêu phát triển thiên niên kỷ (MDG) sau năm 2015 và cơ bản đời sống của ngƣời nghèo (ADB, 2009). Tăng trƣởng xanh có xu thế hợp nhất các trụ cột kinh tế và môi trƣờng trong phát triển bền vững 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vào quá trình hoạch định chính sách, với mô hình phát triển kinh tế tăng trƣởng mạnh mẽ và bền vững. Ngân hàng Thế giới năm 2012 lại nêu khái niệm tăng trƣởng xanh là sự tăng trƣởng hiệu quả trong việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên, là sự tăng trƣởng sạch không gây ô nhiễm và là sự tăng trƣởng có sức chống chịu, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu (World Bank, 2012). Nhƣ vậy trong quan hệ với phát triển bền vững, tăng trƣởng xanh giữ hai trụ cột là kinh tế và môi trƣờng.

Trong nghiên cứu: “Từ tăng trƣởng tới tăng trƣởng xanh: Một khuôn khổ” (World Bank, 2011) của Ngân hàng thế giới đã xác định tăng trƣởng xanh là quá trình tăng trƣởng sử dụng hiệu quả về tài nguyên, sạch hơn và có sức chống chịu tốt hơn. Trong nghiên cứu của World bank năm 2012 nêu vai trò của đổi mới công nghệ để sử dụng hiệu quả các nguồn vốn thiên nhiên và con ngƣời. Một nền kinh tế xanh đƣợc đặc trƣng bởi sự tăng trƣởng kinh tế bền vững, có thể duy trì và làm gia tăng các nguồn vốn tự nhiên, “Một nền kinh tế vừa mang lại hạnh phúc cho con ngƣời và công bằng xã hội vừa giảm thiểu đáng kể những rủi ro về môi trƣờng và khủng hoảng sinh thái” (UNEP, 2011). Nhìn chung các nghiên cứu trên thế giới đều thống nhất rằng: tăng trƣởng xanh, là một mô hình tăng trƣởng tập trung vào hai trụ cột chính là kinh tế và môi trƣờng.

Biến những hạn chế về mặt con ngƣời và những thảm họa thiên nhiên do các hoạt động của con ngƣời tạo ra thành cơ hội kinh tế, giúp nâng cao tăng trƣởng kinh tế và giảm tác động xấu tới môi trƣờng. Việc sử dụng thông minh nguồn vốn tự nhiên là con đƣờng để hƣớng tới phát triển bền vững. Tăng trƣởng xanh và phát thải cacbon thấp có liên quan chặt chẽ với nhau, là xu hƣớng phát triển của nhiều quốc gia trên thế giới hiện nay, trong đó có Việt Nam. Tăng trƣởng xanh vừa là thách thức, song cũng là cơ hội mở ra cho các quốc gia trong tƣơng lai.

Nhiều sản phẩm mới có có hàm lƣợng chất xám cao, cacbon thấp, thân thiện với môi trƣờng, đƣợc sản xuất đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của con ngƣời, cũng vì thế mà hàng triệu việc làm mới đƣợc tạo ra trên thế giới. Có thể nói rằng tăng trƣởng xanh với lƣợng cacbon thấp đang làm thay đổi phƣơng thức sinh hoạt và tiêu dùng, kéo theo đó là sự thay đổi công 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nghệ sản xuất và cả trong lĩnh vực nhận thức về văn hóa, xã hội. Chính bởi vậy mà vấn đề phát thải khí nhà kính đƣợc xã hội hết sức quan tâm, lấy làm cơ sở để xác định chiến lƣợc tăng trƣởng cho các quốc gia. Các nghiên cứu liên quan đế n tính toán phát thải khí nhà kính a.

Tính toán phát thải khí nhà kính từ trồng lúa Sự phát thải khí nhà kính mà cụ thể là khí CH4 từ trồng lúa đƣợc tính toán theo rất nhiều các phƣơng pháp khác nhau ở các quốc gia trên thế giới. Việc sử dụng phƣơng trình để tính toán phát thải khí mê-tan (CH4) đƣợc sử dụng tƣơng đối phổ biến, trong đó phải kể đến IPCC năm 1996 và 2006. IPCC năm 1996 đã tính phát thải mê-tan dựa vào phƣơng trình tính toán nhƣ sau: CH4 – Rice = A x EF x 10-12 (Với A là diện tích trồng lúa, EF là hệ số phát thải) Trong khi đó, IPCC năm 2006 lại sử dụng công thức: CH4 – Rice = ∑i, j, k (EFi, j, k x ti, j, k x Ai, j, k x 10-6) Trong đó : EF là hệ số phát thải, t là thời gian gieo trồng, A là diện tích gieo trồng. Điều này xuất phát từ việc gieo trồng lúa chỉ xảy ra vào một khoảng thời gian nhất định trong năm.

Còn các giá trị i, j, k là điều kiện các hệ sinh thái của các khu vực gieo trồng khác nhau nên việc áp dụng công thức cũng khác nhau cho từng khu vực. Có thể nói cho đến nay việc sử dụng phƣơng trình của IPCC (1996) để tính toán phát thải khí nhà kính vẫn là phƣơng pháp cơ bản đƣợc nhiều quốc gia áp dụng. Theo thố ng kê của IPCC năm 2000 thì đã có ít nhất 108 quố c gia đã sƣ̉ dụng công thức trên để tính toán phát thải CH 4 tƣ̀ lúa (IPCC, 2000), ví dụ ở Trung Quốc, hệ số phát thải EF đƣợc áp dụng cho phƣơng trình này là EF = 22 (kg/mẫu anh) (Wang Xiaoqin and, 2010. Một số quốc gia khác cũng sử dụng phƣơng trình của IPCC để tính toán phát thải CH4, tuy nhiên mỗi quốc gia lại áp dụng với hệ số khác nhau.

7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Hệ số phát thải của một số quốc gia theo IPCC Quố c gia EF và Khoảng EF theo Nguồ n mùa (kg / ha / ngày) Úc 22.5 NGGIC, 1996 Trung Quố c 13 (10 – 22) Wassmann và cộng sự, 1993 Ấn Độ 10 (5 – 15) Mitra và cộng sự, 1996 ; Parashar và cộng sự, 1997 Inđô 18 (5 – 44) Nugroho và cộng sự, 1994 Ý 36 (17 – 54) Schutz và cộng sự, 1989 Nhâ ̣t Bản 15 Minami, 1995 Nam Triề u Tiên 15 Shin và cộng sự, 1995 Philipin (25 – 30) Neue và cộng sự, 1994; Wassmann và cộng sự, 1994 Thái Lan 16 (4 – 40) Towpryaoon và cộng sự, 1994 Mỹ (Bang Texas) 25 (15 – 35) Sass và Fisher, 1995 (Nguồ n: Good Practice Guidance and Uncertainty Management in National Greenhouse Gas Inventories, 2000) Theo nhóm tác giả S. Chang, của Đài Loan (S S Yang and H L Chang, 2001) trong nghiên cứu: “Phát thải khí CH4 từ lúa ở Đài Loan” cho rằng phát thải CH4 cao trong giai đoạn đẻ nhánh và thấp dần trong các giai đoạn sau, ở mùa thu hoạch thứ hai phát thải CH4 cao trong giai đoạn mới cấy và thấp dần trong giai đoạn canh tác lúa tiếp theo. Lƣợng phát thải CH4 hàng năm dao động trong khoảng từ 12,3-49,3 g/m2 với giả định là hệ thống thủy lợi hoạt động liên tục: 61,5 g/m2.

Bên cạnh phƣơng trình tính toán phát thải khí nhà kính của IPCC, thì một phƣơng trình khác cũng đƣợc sử dụng cho tính toán phát thải trong nông nghiệp. Một nghiên cứu về phát thải khí nhà kính từ sản xuất nông 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nghiệp và chăn nuôi ở Trung quốc, tác giả Wang Xiaoqin đã sử dụng phƣơng trình sau: Ep = (Ecp + Empx GWPm+ Enpx GWPn) Trong đó Ep, Ecp, Emp, Enp, lần lƣợt là lƣợng phát thải của khí nhà kính: cacbonic, mê-tan và nitơ-đioxit. GWPm, GWPn là tiềm năng giữ ấm toàn cầu của mê tan và nitơ-đioxit. Phƣơng trình này đƣợc tính toán trên mỗi đơn vị sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi.