MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau 25 năm thực hiện công cuộc đổi mới, khu vực nông thôn việt nam đã có sự thay đổi rõ nét. Trong nông nghiệp, để khắc phục tình trạng khủng hoảng về mô hình tổ chức sản xuất, ngày 13/1/1981, Ban Bí thƣ TW đã ban hành chỉ thị 100 CT/CP, chính thức quy định chủ trƣơng khoán sản phẩm cuối cùng tới nhóm và ngƣời lao động. Chỉ thị của Ban Bí thƣ đã đáp ứng đƣợc nguyện vọng của ngƣời dân vì vậy mà nông dân khắp mọi miền hƣởng ứng nhiệt tình.
Hình thức này đã khắc phục đƣợc những hạn chế của các hình thức khoán trong HTX nông nghiệp trƣớc đây, gắn đƣợc lợi ích của ngƣời lao động với sản phẩm họ làm ra. Do ngƣời nông dân rất tích cực tham gia sản xuất, vì vậy năng suất, sản lƣợng tăng đáng kể. Nền kinh tế dần đƣợc phục hồi nhƣng chƣa ổn định. Để đƣa đất nƣớc thoát dần cuộc khủng khoảng kinh tế- xã hội, tháng 12/1986, Đại hội VI của Đảng quyết định thực hiện đƣờng lối đổi mới toàn diện, mở ra thời kì mới cho phát triển kinh tế Việt Nam.
Cơ cấu kinh tế có sự chuyển dịch tích cực, hoạt động dịch vụ phát triển mạnh, hình thành và phát triển các mô hình kinh tế mới (khu công nghiệp, trang trại, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp tƣ nhân) hoạt động có hiệu quả thu hút nhiều lao động nông thôn, tạo ra nhiều sản phẩm cho nền kinh tế. Kết cấu kinh tế - xã hội ở nông thôn có nhiều thay đổi, hệ thống điện, đƣờng trƣờng trạm, cơ sở y tế, nƣớc sạch, môi trƣờng đƣợc quan tâm và đẩy mạnh. Công tác xóa đói giảm nghèo đạt thành tựu đáng kể, tỷ lệ hộ nghèo giảm. 2 Xây dựng nông thôn mới là chủ trƣơng lớn của Đảng, Nhà nƣớc.
Ngày 4-6-2010, Thủ tƣớng Chính phủ quyết định phê duyệt Chƣơng trình mục tiêu Quốc gia về xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2010-2020 với mục tiêu xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế-xã hội từng bƣớc hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ; gắn phát triển nông thôn với đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn dân chủ, ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; an ninh trật tự đƣợc giữ vững; đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao; theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa. Sau hơn hơn một năm hƣởng ứng phong trào xây dựng nông thôn mới đã làm thay đổi một cách căn bản diện mạo nông thôn, nếp sống, nếp nghĩ. Giúp ngƣời dân biết áp dụng KH - KT vào sản xuất trồng trọt, chăn nuôi,. làm cho cả đời sống vật chất và tinh thần của ngƣời dân đều đƣợc nâng cao, bộ mặt làng xã đã có sự thay đổi rõ rệt, cảnh quan môi trƣờng đƣợc bảo vệ.
Nhƣng mặt hạn chế cũng không phải là ít, theo Ban chỉ đạo xây dựng nông thôn mới của tỉnh, thì đây là một lĩnh vực mới, trong khi kinh nghiệm của cán bộ chƣa có nhiều. Khi đề xuất nội dung xây dựng đã yêu cầu chỉ chú trọng xây dựng cơ sở hạ tầng mà chƣa quan tâm nhiều tới các mô hình sản xuất. Sự trông chờ, ỉ lại của một bộ phận cán bộ cơ sở, dân cƣ là khá lớn, vẫn tồn tại quan niệm “xin-cho”. Vì thế mà họ chỉ quan tâm tới việc giải ngân tốt mà chƣa để ý tới mục tiêu chất lƣợng của chƣơng trình.
Đƣợc sự đồng ý của Ban giám hiệu nhà trƣờng, Ban chủ nhiệm khoa Quản Lý Tài Nguyên trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn của thầy giáo ThS. Nguyễn Quý Ly, em tiễn hành thực hiện đề tài: “Đánh giá kết quả công tác thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới tại xã phong Châu - huyện Trùng Khánh - tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 - 2014”. Mục đích nghiên cứu Kết quả thực hiện xây dựng nông thôn mới tại xã Phong Châu – huyện Trùng Khánh – tỉnh Cao Bằng và đề xuất một số giải pháp để chƣơng trình thực hiện nông thôn mới đạt hiệu quả cao nhất. Mục tiêu nghiên cứu - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về mô hình nông thôn mới và xây dựng nông thôn mới ở nƣớc ta hiện nay.
- Tìm hiểu và đánh giá công tác thực hiện mô hình nông thôn mới và quy trình xây dựng nông thôn mới ở xã Phong Châu - huyện Trùng Khánh - tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2012 – 2014. - Rút ra những ƣu điểm và vấn đề còn tồn tại trong việc thực hiện chƣơng trình nông thôn mới tại xã Phong Châu – huyện Trùng Khánh – tỉnh Cao Bằng - Phân tích nguyên nhân và các yếu tố ảnh hƣởng đến quá trình xây dựng nông thôn mới ở địa bàn nghiên cứu. - Đề xuất định hƣớng và các giải pháp chủ yếu đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới ở địa phƣơng trong những năm tới. Yêu cầu của đề tài - Điều tra chính xác tình hình cơ bản của xã Phong Châu.
- Đánh giá kết quả công tác thực hiện chƣơng trình xây dựng nông thôn mới của xã Phong Châu. - Đối tƣợng đƣợc lựa chọn phỏng vấn là đại diện các tầng lớp, các lứa tuổi làm việc ở nhiều ngành nghề khác nhau. - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực. - Tiễn hành điều tra theo bộ câu hỏi, bộ câu hỏi phải dễ hiểu và đầy đủ các thông tin cần thiết cho việc đánh giá.
4 - Các kiến nghị đƣa ra phải phù hợp với tình hình địa phƣơng và có tính khả thi cao. Ý nghĩa nghiên cứu 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu - Đây là cơ hội tốt cho sinh viên thực hành khảo sát thực tế, áp dụng những kiến thức lý thuyết vào thực tiễn, và có cơ hội gặp gỡ, học tập, trao đổi kiến thức với những ngƣời có kinh nghiệm và ngƣời dân địa phƣơng. - Củng cố kiến thức về nông thôn mới cho sinh viên.
- Giúp sinh viên tiếp xúc thực tế, nâng cao năng lực, rèn luyện kĩ năng và trang bị kiến thức thực tế phục vụ cho quá trình công tác sau này. - Là tài liệu tham khảo cho khoa Quản lý tài nguyên, nhà trƣờng và các sinh viên quan tâm. Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ giúp các địa phƣơng khác có thể nhìn nhận, khai thác và áp dụng và phát huy những điểm mạnh và hạn chế những điểm yếu của địa phƣơng mình - Đề xuất những giải pháp khả thi để khắc phục những khó khăn nhằm thực hiện tốt hơn chƣơng trình xây dựng nông thôn mới nhằm cải thiện đời sống ngƣời dân nông thôn. 5 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở lí luận của đề tài 2. Khái niệm về mô hình nông thôn mới Trƣớc hết chúng ta cần phải có cái hiểu đúng về nông thôn mới. Khái niệm “nông thôn” thƣờng đồng nghĩa với làng, xóm, thôn… Trong Nghị quyết số 26-NQ/TW đƣa ra mục tiêu: “Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí đƣợc nâng cao, môi trƣờng sinh thái đƣợc bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dƣới sự lãnh đạo của Đảng đƣợc tăng cƣờng”; Xây dựng nông thôn mới là sự nghiệp cách mạng của toàn Đảng, toàn dân, của cả hệ thống chính trị. Nông thôn mới không chỉ là vấn đề kinh tế - xã hội, mà là vấn đề kinh tế - chính trị tổng hợp.
đề ra mục tiêu đến năm 2020 xây dựng đƣợc khoảng 50% số xã trên toàn quốc đạt tiêu chuẩn nông thôn mới. Đây là một chủ trƣơng có ý nghĩa to lớn cả về chính trị, kinh tế, xã hội; thực hiện thắng lợi chủ trƣơng này sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển nông nghiệp, kinh tế nông thôn và nền kinh tế của đất nƣớc, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của nông dân, một lực lƣợng xã hội đông đảo chiếm khoảng 70% dân số của cả nƣớc, tạo ra diện mạo nông thôn mới "ổn định, hòa thuận, dân chủ, có đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc", thể hiện rõ bản chất ƣu việt, tốt đẹp của chế độ ta. Xây dựng nông thôn mới giúp cho nông dân có niềm tin, trở nên tích cực, chăm chỉ, đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng nông thôn phát triển giàu đẹp, dân chủ, văn minh. 6 Nhƣ vậy, nông thôn mới trƣớc tiên nó phải là nông thôn, không phải là thị tứ, thị trấn, thị xã, thành phố và khác với nông thôn truyền thống hiện nay, có thể khái quát gọn theo năm nội dung cơ bản sau: (1) làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; (2) sản xuất phải phát triển bền vững theo hƣớng kinh tế hàng hoá; (3) đời sống về vật chất và tinh thần của dân nông thôn ngày càng đƣợc nâng cao; (4) bản sắc văn hoá dân tộc đƣợc giữ gìn và phát triển; (5) xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ.
Đô thị hóa và phi nông hóa nông dân chính là nguồn động lực quan trọng để xây dựng nông thôn mới. Xây dựng nông thôn mới phải đặt trong bối cảnh đô thị hóa. Trong khi đó, chuyển dịch lao động nông thôn chính là nội dung quan trọng của sự nghiệp xây dƣng nông thôn mới và chủ thể là các tổ chức nông dân. Các tổ chức hợp tác khu xã nông dân kiểu mới đóng một vai trò đặc biệt trong sự nghiệp này.
Khái niệm mô hình nông thôn mới mang đặc trƣng của mỗi vùng nông thôn khác nhau. Nhìn chung, mô hình nông thôn mới là mô hình cấp xã, thôn đƣợc phát triển toàn diện theo định hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa và văn minh hóa. Sự hình dung chung của các nhà nghiên cứu về mô hình nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những KHKT hiện đại, song vẫn giữ đƣợc nét đặc trƣng, tính cách Việt Nam trong cuộc sống văn hóa, tinh thần.