Đánh giá chất lượng môi trường nước mặt và giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích đánh giá chất lượng môi trường nước mặt và đề xuất các giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Bùi Thị Duyên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Xuân Cự
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Môi trường trong phát triển bền vững
• Đề tài: Đánh giá chất lượng môi trường nước mặt và đề xuất các giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm về nước mặt và đánh giá chất lượng nước
• 1.2. Một số dạng ô nhiễm nước mặt thường gặp
• 1.3. Tình hình ô nhiễm nước mặt Thế giới
• 1.4. Tình hình ô nhiễm nước mặt ở Việt Nam
• 1.5. Tình hình ô nhiễm nước mặt ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 1.6. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
• 1.6.1. Điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh
• 1.6.1.1. Vị trí địa lý
• 1.6.1.2. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 1.6.1.3. Đặc trưng khí hậu
• 1.6.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 1.6.2.1. Dân số và tình hình đô thị hóa ở Quảng Ninh
• 1.6.2.2. Điều kiện cơ sở hạ tầng
• 1.6.2.3. Các ngành sản xuất kinh tế chủ yếu ở Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp luận và các phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp luận
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.2.1. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu
• 2.2.2.2. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, phỏng vấn người dân
• 2.2.2.3. Phương pháp phân tích hệ thống
• 2.2.2.4. Phương pháp lấy mẫu nước trên thực địa
• 2.2.2.5. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu về môi trường nước mặt
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng tài nguyên nước mặt tỉnh Quảng Ninh
• 3.1.1. Hệ thống sông suối và đặc điểm thuỷ văn ở Quảng Ninh
• 3.1.2. Trữ lượng tài nguyên nước mặt
• 3.1.3. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước mặt tại tỉnh Quảng Ninh
• 3.2. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước mặt tỉnh Quảng Ninh
• 3.2.1. Hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt
• 3.2.1.1. Chất lượng nước các sông, suối
• 3.2.1.2. Hiện trạng chất lượng nước hồ (đập)
• 3.2.2. Nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước mặt ở Quảng Ninh
• 3.2.2.1. Ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt
• 3.2.2.2. Nước thải công nghiệp
• 3.2.2.3. Nước thải nông nghiệp
• 3.2.2.4. Nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp rác
• 3.2.2.5. Nước thải bệnh viện
• 3.3. Xu thế biến động chất lượng nước mặt
• 3.3.1. Các yếu tố ảnh hưởng
• 3.3.2. Xu thế biến đổi chất lượng nước mặt
• 3.3.2.1. Xu thế biến đổi chất lượng nước các sông, suối
• 3.3.2.2. Xu thế biến đổi chất lượng nước các hồ (đập)
• 3.4. Một số vấn đề về công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nước ở tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.1. Năng lực quản lý tài nguyên nước ở các cấp, đội ngũ chuyên gia về tài nguyên nước
• 3.4.2. Tình hình ban hành các văn bản QPPL triển khai công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên nước tại địa phương tỉnh Quảng Ninh
• 3.4.3. Công tác hướng dẫn, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TNN
• 3.4.4. Tình hình cấp phép về tài nguyên nước
• 3.4.5. Tình hình thanh tra, kiểm tra tài nguyên nước
• 3.5. Đánh giá hiệu quả công tác quản lý tài nguyên nước tỉnh Quảng Ninh
• 3.5.1. Công tác quản lý tài nguyên nước đã đạt được
• 3.5.2. Những tồn tại, khó khăn trong công tác quản lý tài nguyên nước
• 3.6. Đề xuất các giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh
• 3.6.1. Các giải pháp về quản lý
• 3.6.1.1. Tăng cường năng lực quản lý tài nguyên nước các cấp, ngành
• 3.6.1.2. Tăng cường công tác quản lý và cấp phép về tài nguyên nước
• 3.6.1.3. Tăng cường năng lực và sự tham gia của các bên liên quan
• 3.6.2. Các giải pháp bảo vệ, cải tạo nguồn tài nguyên nước
• 3.6.3. Giải pháp kỹ thuật
• 3.6.3.1. Xây dựng mạng lưới giám sát tài nguyên nước
• 3.6.3.2. Kiểm kê tài nguyên nước
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá chất lượng nước mặt tại Quảng Ninh

Chất lượng nước mặt tại Quảng Ninh đang trở thành một vấn đề cấp bách trong bối cảnh phát triển kinh tế và đô thị hóa nhanh chóng. Nước mặt không chỉ là nguồn tài nguyên quan trọng cho sinh hoạt mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và môi trường. Việc đánh giá chất lượng nước mặt giúp xác định tình trạng ô nhiễm và đưa ra các giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.1. Khái niệm về chất lượng nước mặt và ô nhiễm

Chất lượng nước mặt được xác định qua các chỉ tiêu hóa lý, hóa học và sinh học. Ô nhiễm nước mặt xảy ra khi có sự thay đổi về thành phần và tính chất của nước, gây ảnh hưởng xấu đến sinh vật và con người. Các nguồn ô nhiễm chủ yếu bao gồm nước thải sinh hoạt, nước thải công nghiệp và nông nghiệp.

1.2. Tình hình ô nhiễm nước mặt tại Quảng Ninh

Quảng Ninh đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm nước mặt nghiêm trọng do hoạt động khai thác khoáng sản, đô thị hóa và phát triển du lịch. Các sông, hồ trong tỉnh thường xuyên bị ô nhiễm bởi các chất hữu cơ, kim loại nặng và vi sinh vật, ảnh hưởng đến chất lượng nước và sức khỏe cộng đồng.

II. Nguyên nhân gây ô nhiễm nước mặt tại Quảng Ninh

Ô nhiễm nước mặt tại Quảng Ninh xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm cả yếu tố tự nhiên và nhân tạo. Việc hiểu rõ nguyên nhân sẽ giúp xây dựng các giải pháp hiệu quả hơn trong việc quản lý và bảo vệ nguồn nước.

2.1. Nguồn ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt

Nước thải sinh hoạt từ các khu dân cư là một trong những nguyên nhân chính gây ô nhiễm nước mặt. Chất lượng nước bị ảnh hưởng bởi các chất hữu cơ, vi sinh vật và hóa chất độc hại từ sinh hoạt hàng ngày.

2.2. Ô nhiễm từ hoạt động công nghiệp

Các nhà máy, xí nghiệp trong khu vực thường xả thải trực tiếp ra môi trường mà không qua xử lý, dẫn đến ô nhiễm nghiêm trọng. Nước thải công nghiệp chứa nhiều kim loại nặng và hóa chất độc hại, ảnh hưởng đến chất lượng nước mặt.

2.3. Tác động từ nông nghiệp và đô thị hóa

Sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu trong nông nghiệp cũng góp phần làm ô nhiễm nguồn nước. Bên cạnh đó, quá trình đô thị hóa nhanh chóng làm gia tăng lượng nước thải và chất thải rắn, gây áp lực lên hệ thống thoát nước và chất lượng nước mặt.

III. Phương pháp đánh giá chất lượng nước mặt tại Quảng Ninh

Để đánh giá chất lượng nước mặt, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc thu thập và phân tích dữ liệu chất lượng nước sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho công tác quản lý.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu nước

Mẫu nước được thu thập từ các điểm quan trắc khác nhau trong tỉnh, đảm bảo tính đại diện và chính xác. Các chỉ tiêu hóa lý và hóa học sẽ được phân tích tại các phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn.

3.2. Phân tích chỉ tiêu chất lượng nước

Các chỉ tiêu như pH, DO, BOD, COD, TSS và các kim loại nặng sẽ được phân tích để đánh giá mức độ ô nhiễm. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định tình trạng chất lượng nước và đưa ra các khuyến nghị phù hợp.

IV. Giải pháp giảm thiểu ô nhiễm nước mặt tại Quảng Ninh

Để giảm thiểu ô nhiễm nước mặt, cần triển khai các giải pháp đồng bộ từ quản lý, công nghệ đến giáo dục cộng đồng. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

4.1. Tăng cường quản lý tài nguyên nước

Cần có các chính sách và quy định chặt chẽ về quản lý tài nguyên nước, bao gồm việc cấp phép xả thải và xử lý nước thải. Các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm.

4.2. Ứng dụng công nghệ xử lý nước thải

Áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm. Các nhà máy cần đầu tư vào hệ thống xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường.

4.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước và các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền, vận động sẽ giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về chất lượng nước mặt tại Quảng Ninh sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho các nhà quản lý. Những thông tin này sẽ giúp đưa ra các quyết định đúng đắn trong công tác bảo vệ tài nguyên nước.

5.1. Đánh giá hiện trạng chất lượng nước

Kết quả phân tích cho thấy nhiều khu vực tại Quảng Ninh có chất lượng nước không đạt tiêu chuẩn. Các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD, COD và kim loại nặng thường xuyên vượt ngưỡng cho phép.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các kết quả nghiên cứu sẽ được sử dụng để xây dựng các chương trình quản lý tài nguyên nước hiệu quả. Đồng thời, các giải pháp đề xuất sẽ được áp dụng để cải thiện chất lượng nước mặt tại tỉnh.

VI. Kết luận và hướng đi tương lai cho chất lượng nước mặt

Việc đánh giá chất lượng nước mặt và tìm kiếm giải pháp giảm thiểu ô nhiễm là nhiệm vụ cấp bách tại Quảng Ninh. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và doanh nghiệp để bảo vệ nguồn nước.

6.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ nguồn nước

Bảo vệ nguồn nước không chỉ đảm bảo sức khỏe cộng đồng mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh. Nguồn nước sạch là yếu tố quyết định cho sự phát triển kinh tế và xã hội.

6.2. Định hướng phát triển bền vững cho Quảng Ninh

Quảng Ninh cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững, trong đó chất lượng nước mặt được đặt lên hàng đầu. Các giải pháp quản lý hiệu quả sẽ giúp bảo vệ tài nguyên nước cho các thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Quảng Ninh sở hữu vị trí địa chính trị và kinh tế đặc biệt quan trọng tại vùng Đông Bắc Việt Nam, với diện tích đất tự nhiên trên 609.000 ha, đường biên giới đất liền giáp Trung Quốc dài 112 km và bờ biển trải dài 250 km. Dân số toàn tỉnh đạt khoảng 1.172,5 nghìn người, trong đó tỷ lệ dân số đô thị chiếm tới 53,9%. Tốc độ phát triển kinh tế nhanh với cơ cấu công nghiệp - xây dựng chiếm 56,9% GDP và sản lượng khai thác than đạt 44 triệu tấn mỗi năm đã tạo ra áp lực khổng lồ lên hệ sinh thái môi trường, đặc biệt là nguồn tài nguyên nước mặt.

Tổng trữ lượng nước mặt toàn tỉnh ước tính đạt 7,26 tỷ m3 mỗi năm, tuy nhiên tổng khối lượng khai thác đã lên tới 3.669,86 triệu m3/năm. Trong đó, nhu cầu sử dụng nước phục vụ sản xuất công nghiệp chiếm tỷ trọng áp đảo với 88,4% (tương đương 3.243,04 triệu m3/năm), trong khi sản xuất nông nghiệp chiếm 10,5% và sinh hoạt, du lịch chỉ chiếm khoảng 1,1%. Sự phân bố tài nguyên nước không đều giữa các mùa và áp lực xả thải từ hoạt động khai khoáng, công nghiệp nhiệt điện, cảng biển và sinh hoạt đô thị đang đe dọa nghiêm trọng đến an ninh nguồn nước.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá thực trạng chất lượng môi trường nước mặt, phân tích xu thế biến động hóa lý và xác định các nguồn phát thải chính tại 13 huyện, thị xã, thành phố trong giai đoạn 2011-2014. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu khoa học định lượng, phục vụ hoạch định chính sách phân bổ nguồn nước hợp lý và bảo vệ bền vững các lưu vực sông trước tốc độ đô thị hóa nhanh chóng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng phương pháp tiếp cận hệ sinh thái theo khung hướng dẫn 5 bước của Gill Shepherd, xem con người và các hoạt động kinh tế là trung tâm tương tác của lưu vực thủy văn. Mô hình này cho phép phân tích mối quan hệ đa chiều giữa cấu trúc hệ sinh thái sông hồ với các áp lực từ quá trình khai khoáng và thâm canh nông nghiệp. Đồng thời, lý thuyết quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (CBNRM) được kết hợp để làm rõ vai trò, quyền hạn và trách nhiệm của các bên liên quan trong việc kiểm soát xả thải.

Các khái niệm chuyên ngành nền tảng được chuẩn hóa theo Luật Tài nguyên nước năm 2012 và hệ thống tiêu chuẩn quốc gia. Trong đó, nước mặt được định nghĩa là nguồn nước tồn tại trên mặt đất liền hoặc hải đảo. Hiện tượng ô nhiễm nước được lượng hóa thông qua các chỉ số tiêu thụ oxy như nhu cầu oxy sinh hóa sau 5 ngày (BOD5), nhu cầu oxy hóa học (COD), tổng chất rắn lơ lửng (TSS), oxy hòa tan (DO) và các kim loại nặng độc hại như chì (Pb), asen (As), cadmi (Cd), thủy ngân (Hg). Tình trạng phú dưỡng hóa cũng được xem xét thông qua sự tích tụ các hợp chất nitơ và photpho trong các thủy vực nội địa.

Phương pháp nghiên cứu

Mạng lưới khảo sát thực địa được thiết lập gồm 28 điểm quan trắc đại diện trên địa bàn 13 đơn vị hành chính của tỉnh Quảng Ninh, bao gồm 17 điểm quan trắc trên các sông, suối chính và 8 điểm quan trắc tại các hồ, đập trọng điểm. Phương pháp chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt Thông tư 29/2011/TT-BTNMT, các tiêu chuẩn TCVN 5992-1995, TCVN 5994:1995, TCVN 5996:1995 và Quyết định số 3108/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh.

Tại mỗi vị trí khảo sát, mẫu nước được lấy tích hợp ở 3 tầng độ sâu gồm: tầng mặt cách mặt nước 50 cm, tầng giữa và tầng đáy, sau đó trộn đều thành một mẫu đại diện duy nhất. Tần suất thu mẫu được tiến hành định kỳ 4 lần trong năm theo 4 quý để phản ánh đầy đủ biến động thủy văn theo mùa mưa và mùa khô.

Các chỉ tiêu hóa lý tại hiện trường như pH và DO được đo trực tiếp bằng máy đo điện hóa cầm tay chuyên dụng Starter 3000 và theo TCVN 7325:2004. Trong phòng thí nghiệm, chỉ số COD được xác định bằng phương pháp chuẩn độ pemanganat (TCVN 4565-88), BOD5 phân tích theo phương pháp pha loãng và cấy vi sinh (TCVN 6001:2008), hàm lượng dầu mỡ phân tích bằng quang phổ huỳnh quang UV trên thiết bị TD 3100, và kim loại nặng được định lượng chính xác bằng hệ thống quang phổ hấp thụ nguyên tử AAS kết hợp ICP-MS. Dữ liệu phân tích được đối chiếu chi tiết với Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt QCVN 08:2008/BTNMT theo các cột giới hạn A2 và B1.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu quan trắc năm 2013 chỉ ra sự phân hóa chất lượng nước sâu sắc theo vị trí địa lý và các loại hình kinh tế tập trung:

Thứ nhất, khu vực sông ngòi phía Tây chịu ô nhiễm nghiêm trọng nhất bởi hoạt động khai thác than và công nghiệp nặng. Điển hình tại sông Mông Dương, do tiếp nhận nước thải mỏ từ các công ty than Đông Bắc và Khe Chàm, giá trị pH giảm xuống 5,95, nồng độ DO chỉ đạt 4,95 mg/l, trong khi COD lên tới 60,2 mg/l và BOD5 đạt 39,43 mg/l. Hàm lượng TSS tại đây đạt mức kỷ lục 333 mg/l, vượt quy chuẩn B1 hơn 6,6 lần. Kim loại nặng chì (Pb) ghi nhận mức 0,0675 mg/l, vượt giới hạn B1 khoảng 1,35 lần. Tại suối Moong Cọc 6, hàm lượng TSS đạt 227 mg/l, vượt quy chuẩn A2 từ 5,7 đến 8,8 lần qua các đợt đo. Suối Lộ Phong có TSS đạt 141 mg/l (vượt chuẩn A2 4,7 lần) và hàm lượng dầu mỡ vượt giới hạn A2 tới 5,15 lần (0,103 mg/l).

Thứ hai, các thủy vực phía Đông chịu ảnh hưởng lớn từ hoạt động giao thương biên giới, cảng bốc xếp và canh tác nông nghiệp. Nước sông Ka Long tại Móng Cái bị ô nhiễm dầu mỡ và chất lơ lửng rất cao, với hàm lượng TSS đạt 61 mg/l (vượt 2,03 lần mức A2 và 1,22 lần mức B1), tổng dầu mỡ đạt 0,183 mg/l (vượt 9,15 lần mức A2 và 1,83 lần mức B1), và nồng độ Pb đạt 0,0353 mg/l (vượt 1,76 lần mức A2). Sông Đầm Hà ghi nhận BOD5 lên tới 18,86 mg/l (vượt 1,26 lần mức B1) và tổng dầu mỡ đạt 0,035 mg/l (vượt 1,75 lần mức A2) do tiếp nhận dòng rửa trôi phân bón và chất thải sinh hoạt nông thôn.

Thứ ba, chất lượng nước tại đa số các hồ chứa tự nhiên và nhân tạo như hồ Yên Lập (dung tích 118,12 triệu m3), đập Cao Vân và hồ Tràng Vinh duy trì ở mức tương đối tốt, đạt tiêu chuẩn cấp nước sinh hoạt loại A2. Tuy nhiên, hồ Nội Hoàng tại Đông Triều bị suy thoái nghiêm trọng do nằm sát chân bãi thải than và tuyến đường vận tải khoáng sản. Nước hồ bị axit hóa nặng nề với độ pH trung bình chỉ đạt 3,70 (dao động trong khoảng 3,4 đến 4,5), hàm lượng Pb đạt 0,02815 mg/l (vượt chuẩn A2 1,41 lần) và dầu mỡ đạt 0,02275 mg/l.

Thứ tư, nguồn nước mặt có sự chênh lệch lớn về lượng dòng chảy đầu người giữa các lưu vực. Khu vực Phố Cũ đạt 54.043 m3/người/năm, trong khi khu vực Quảng Yên chỉ đạt 1.504 m3/người/năm, đặt địa phương này vào tình trạng thiếu nước cục bộ trầm trọng.

Thảo luận kết quả

Diễn biến chất lượng nước mặt có thể được trực quan hóa rõ ràng qua biểu đồ cột so sánh nồng độ TSS giữa mùa mưa và mùa khô tại 17 trạm sông suối, kết hợp với đồ thị đường thể hiện sự suy giảm pH nghiêm trọng tại hồ Nội Hoàng so với ngưỡng an toàn sinh thái.

Nguyên nhân chính dẫn đến sự suy giảm chất lượng nước bắt nguồn từ quá trình oxy hóa quặng pirit trong các bãi thải mỏ than chưa được hoàn nguyên, tạo ra dòng axít mỏ hòa tan kim loại nặng và rửa trôi đất đá vào mạng lưới sông suối. Bên cạnh đó, với hơn 631,5 nghìn dân số đô thị nhưng tỷ lệ nước thải sinh hoạt được thu gom và xử lý tập trung còn thấp, lưu lượng lớn nước thải chưa qua xử lý đã đổ thẳng vào các sông Chanh, sông Sinh và suối Lộ Phong. So sánh với các nghiên cứu tại các vùng khai thác khoáng sản trên thế giới, sự kết hợp giữa ô nhiễm chất rắn lơ lửng và kim loại nặng tại Quảng Ninh có quy mô tác động nhanh do đặc thù địa hình đồi núi dốc trên 80% diện tích và mạng lưới sông ngắn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm kiểm soát và phục hồi chất lượng tài nguyên nước mặt, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, nâng cấp mạng lưới giám sát và tự động hóa công tác quan trắc môi trường nước. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh cần chủ trì lắp đặt các trạm quan trắc tự động liên tục tại các điểm nóng như sông Mông Dương, sông Ka Long và hồ Nội Hoàng, hướng tới mục tiêu kiểm soát 100% dữ liệu xả thải trực tuyến trong giai đoạn 2015-2020.

Thứ hai, bắt buộc chuyển đổi công nghệ xử lý nước thải mỏ than và nước thải công nghiệp. Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam cùng các cơ sở nhiệt điện, xi măng phải xây dựng các trạm xử lý nước thải đạt quy chuẩn loại A trước khi xả ra môi trường, đặt mục tiêu giảm thiểu ít nhất 40% lượng chất rắn lơ lửng (TSS) và hàm lượng kim loại nặng Pb phát tán ra lưu vực sông vào năm 2020.

Thứ ba, đẩy nhanh tiến độ đầu tư hệ thống thu gom và xử lý nước thải sinh hoạt đô thị tập trung. Ủy ban nhân dân các thành phố Hạ Long, Cẩm Phả, Uông Bí và Móng Cái cần bố trí ngân sách xây dựng các nhà máy xử lý nước thải sinh hoạt quy mô lớn, hướng đến tỷ lệ xử lý trên 70% tổng lượng nước thải đô thị phát sinh.

Thứ tư, thiết lập cơ chế phối hợp kiểm soát ô nhiễm liên vùng và liên biên giới. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cần phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài nguyên và Môi trường xây dựng quy chế chia sẻ dữ liệu thủy văn và thanh tra kiểm soát 100% các phương tiện thủy xả thải dầu mỡ trên lưu vực sông Ka Long - Bắc Luân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

Cơ quan quản lý nhà nước về môi trường bao gồm Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý Khu kinh tế và Ủy ban nhân dân các cấp. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu quan trắc thực tế tại 28 điểm làm căn cứ khoa học cho công tác thẩm định cấp phép xả thải và xây dựng quy hoạch phân bổ tài nguyên nước.

Doanh nghiệp khai thác than, khoáng sản và các khu công nghiệp tại địa phương. Doanh nghiệp có thể ứng dụng các phân tích nguồn thải để thiết kế lại hệ thống tuần hoàn nước rửa than, xây dựng các hồ lắng bùn và kiểm soát axít mỏ hiệu quả hơn.

Các nhà khoa học, giảng viên và sinh viên chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên và Phát triển Bền vững. Luận văn cung cấp mô hình thực nghiệm về phương pháp tiếp cận hệ sinh thái và ma trận đánh giá chất lượng nước trên địa bàn ven biển chịu tác động đa ngành.

Các tổ chức phi chính phủ và mạng lưới bảo tồn môi trường nước. Tài liệu cung cấp góc nhìn thực tiễn về sự tham gia của cộng đồng trong việc phát hiện, giám sát các điểm nóng ô nhiễm nguồn nước mặt tại vùng đồng bằng sông Hồng.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao nguồn nước sông Mông Dương lại có mức độ ô nhiễm chất lơ lửng và kim loại nặng cao nhất? Sông Mông Dương tiếp nhận trực tiếp nước thải mỏ và nước rửa trôi từ các khai trường than lớn như Khe Chàm, Đông Bắc. Kết quả phân tích cho thấy hàm lượng TSS lên tới 333 mg/l, COD đạt 60,2 mg/l và hàm lượng Pb vượt ngưỡng B1 khoảng 1,35 lần.

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng axit hóa nghiêm trọng tại hồ Nội Hoàng là gì? Hồ Nội Hoàng nằm dưới chân bãi đất đá thải mỏ than và giáp tuyến đường vận chuyển than chuyên dụng. Quá trình phong hóa khoáng chất lưu huỳnh làm nước hồ bị axit hóa với pH giảm xuống mức 3,70, đồng thời kéo theo hàm lượng chì vượt chuẩn A2 1,41 lần.

Đặc điểm ô nhiễm tại sông Ka Long ở khu vực biên giới có điểm gì khác biệt? Khác với vùng khai khoáng, sông Ka Long ô nhiễm chủ yếu do mật độ tàu thuyền qua lại dày đặc và hoạt động bốc xếp hàng hóa, khiến chỉ số tổng dầu mỡ đạt 0,183 mg/l (vượt mức A2 tới 9,15 lần) và TSS vượt 2,03 lần mức A2.

Cơ cấu khai thác và sử dụng nước mặt của tỉnh Quảng Ninh phân bổ ra sao? Tổng lượng nước mặt khai thác hàng năm là 3.669,86 triệu m3. Trong đó, sản xuất công nghiệp chiếm tỷ trọng lớn nhất với 88,4%, nông nghiệp chiếm 10,5%, còn nhu cầu sinh hoạt và du lịch chỉ chiếm 1,1%.

Quy trình lấy mẫu tại 28 điểm quan trắc được thiết kế như thế nào để đảm bảo tính đại diện? Mẫu nước được thu thập tại 28 vị trí thuộc 13 đơn vị hành chính theo 4 đợt trong năm. Mỗi điểm lấy mẫu hỗn hợp ở 3 tầng độ sâu (50 cm mặt, giữa và đáy) theo đúng hướng dẫn của TCVN 5992-1995.

Kết luận

Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp học thuật và thực tiễn cốt lõi:

• Đã hệ thống hóa toàn diện bức tranh tài nguyên nước mặt tỉnh Quảng Ninh với tổng trữ lượng 7,26 tỷ m3/năm và định lượng chi tiết cơ cấu khai thác 3.669,86 triệu m3/năm qua bộ dữ liệu 28 trạm quan trắc.
• Nhận diện rõ 2 hình thái ô nhiễm đặc thù: ô nhiễm axit hóa, kim loại nặng và TSS do khai khoáng than ở khu vực phía Tây; cùng ô nhiễm dầu mỡ, chất hữu cơ do giao thương thủy ở khu vực phía Đông.
• Đánh giá hiện trạng suy thoái chất lượng nước cục bộ tại các điểm nóng như sông Mông Dương (TSS đạt 333 mg/l) và hồ Nội Hoàng (pH giảm còn 3,70), đưa ra khuyến cáo cấp thiết cho an toàn thủy lợi.
• Xác lập mối quan hệ định lượng giữa tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa với sự suy giảm hàm lượng oxy hòa tan và gia tăng chỉ số COD, BOD5 trên các lưu vực sông chính.
• Đề xuất khung giải pháp quản lý tích hợp kết hợp hoàn thiện thể chế giám sát tự động, quy chuẩn tuần hoàn nước thải công nghiệp và mô hình quản lý dựa vào cộng đồng cho giai đoạn 2015-2025.

Các cơ quan quản lý nhà nước và doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh cần nhanh chóng ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn quy hoạch lưu vực để hướng tới mục tiêu tăng trưởng xanh và bảo vệ an ninh nguồn nước bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Một số khái niệm về nƣớc mặt và đánh giá chất lƣợng nƣớc. Một số dạng ô nhiễm nước mặt thường gặp.

Tình hình ô nhiễm nƣớc mặt Thế giới. Tình hình ô nhiễm nƣớc mặt ở Việt Nam. Tình hình ô niễm nƣớc mặt ở vùng đồng bằng sông Hồng. Khái quát về địa bàn nghiên cứu.

Điều kiện tự nhiên của tỉnh Quảng Ninh. Vị trí địa lý. Đặc điểm địa hình, địa mạo. Đặc trưng khí hậu.

Đặc điểm kinh tế- xã hội. Dân số và tình hình đô thị hóa ở Quảng Ninh. Điều kiện cơ sở hạ tầng. Các ngành sản xuất kinh tế chủ yếu ở Quảng Ninh .15 CHƢƠNG II.

ĐỊA ĐIỂM, THỜI GIAN, PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Địa điểm, thời gian nghiên cứu. Phƣơng pháp luận và các phƣơng pháp nghiên cứu. Phương pháp luận.

Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp thu thập và tổng hợp tài liệu. Phương pháp điều tra, khảo sát thực địa, phỏng vấn người dân. Phương pháp phân tích hệ thống.

Phương pháp lấy mẫu nước trên thực địa. Phương pháp phân tích các chỉ tiêu về môi trường nước mặt .25 CHƢƠNG III. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN. Hiện trạng tài nguyên nƣớc mặt tỉnh Quảng Ninh.

Hệ thống sông suối và đặc điểm thuỷ văn ở Quảng Ninh. Trữ lượng tài nguyên nước mặt. Hiện trạng khai thác, sử dụng nước mặt tại tỉnh Quảng Ninh. Đánh giá hiện trạng chất lƣợng nƣớc mặt tỉnh Quảng Ninh.

Hiện trạng chất lượng môi trường nước mặt. Chất lượng nước các sông, suối. Hiện trạng chất lượng nước hồ (đập). Nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước mặt ở Quảng Ninh.

Ô nhiễm từ nước thải sinh hoạt. Nước thải công nghiệp. Nước thải nông nghiệp. Nước rỉ rác từ các bãi chôn lấp rác.

Nước thải bệnh viện. Xu thế biến động chất lƣợng nƣớc mặt. Các yếu tố ảnh hưởng. Xu thế biến đổi chất lượng nước mặt.

Xu thế biến đổi chất lượng nước các sông, suối. Xu thế biến đổi chất lượng nước các hồ (đập). Một số vấn đề về công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên nƣớc ở tỉnh Quảng Ninh. Năng lực quản lý tài nguyên nước ở các cấp, đội ngũ chuyên gia về tài nguyên nước.

Tình hình ban hành các văn bản QPPL triển khai công tác quản lý Nhà nước về tài nguyên nước tại địa phương tỉnh Quảng Ninh.Công tác hướng dẫn, tuyên truyền, phổ biến pháp luật về TNN. Tình hình cấp phép về tài nguyên nước. Tình hình thanh tra, kiểm tra tài nguyên nước. Đánh giá hiệu quả công tác quản lý tài nguyên nước tỉnh Quảng Ninh.

Công tác quản lý tài nguyên nước đã đạt được. Những tồn tại, khó khăn trong công tác quản lý tài nguyên nước. Đề xuất các giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn nƣớc ở tỉnh Quảng Ninh. Các giải pháp về quản lý .1 - Tăng cường năng lực quản lý tài nguyên nước các cấp, ngành.

Tăng cường công tác quản lý và cấp phép về tài nguyên nước. Tăng cường năng lực và sự tham gia của các bên liên quan .Các giải pháp bảo vệ, cải tạo nguồn tài nguyên nước. Giải pháp kỹ thuật .Xây dựng mạng lưới giám sát tài nguyên nước. Kiểm kê tài nguyên nước .71 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .72 TÀI LIỆU THAM KHẢO .74 DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT BTNMT Bộ Tài nguyên và Môi trường BVMT Bảo vệ môi trường BVTV Bảo vệ thực vật BQL Ban quản lý BOD5 Nhu cầu oxy sinh hóa sau 5 ngày CCN Cụm Công nghiệp CN Công nghiệp COD Nhu cầu oxy hóa học CSSX Cơ sở sản xuất CTNH Chất thải nguy hại CTR Chất thải rắn DO Oxy hòa tan GHCP Giới hạn cho phép KCN Khu công nghiệp KHCN Khoa học công nghệ KT-XH Kinh tế xã hội KTTV Khí tượng thủy văn LVS Lưu vực sông NĐ-CP Nghị định - Chính phủ NN&PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn QCVN Quy chuẩn Việt Nam TCVN Tiêu chuẩn Việt Nam TDS Tổng chất rắn hòa tan trong nước TNMT Tài nguyên môi trường TNNM Tài nguyên nước mặt TNN Tài nguyên nước TSS Tổng các chất rắn lơ lửng UBND Ủy ban nhân dân UNESCO Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc WHO Tổ chức Y tế Thế giới XLNT Xử lý nước thải DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.Tổng hợp các điểm quan trắc chất lượng nước mặt tỉnh Quảng Ninh.

Đặc điểm một số lưu vực nước chủ yếu ở Quảng Ninh. Hiện trạng sử dụng nước mặt tỉnh Quảng Ninh (triệu m3/năm). Kết quả phân tích mẫu nước các sông, suối năm 2013 trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh .4: Kết quả phân tích mẫu nước các hồ, đập trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh năm 2013. Diễn biến giá trị pH trong nước sông suối giai đoạn 2011-2013.

Diễn biến hàm lượng TSS trong nước sông, suối giai đoạn 2011-2013. Diễn biến hàm lượng COD và BOD5 trong nước sông suối. Biến động các thông số chất lượng nước hồ (đập) phía Tây tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011-2013. Biến động các thông số chất lượng nước hồ (đập) phía Đông tại tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2011-2013.

Tổng hợp giấy phép được cấp theo năm còn hiệu lực .62 tỉnh Quảng Ninh .62 DANH SÁCH CÁC HÌNH VẼ Hình 1. Bản đồ hành chính tỉnh Quảng Ninh. Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2005 - 2011. Sơ đồ chuyển dịch cơ cấu kinh tế tỉnh Quảng Ninh.

Dự báo lượng nước thải qua ở tỉnh Quảng Ninh. Tổng lượng nước thải sinh hoạt tỉnh Quảng Ninh. Dự báo lượng nước thải công nghiệp tỉnh Quảng Ninh. Biến động pH của các sông suối giai đoạn 2011-2013.

Biến động TSS của các sông, suối giai đoạn 2011-2013. Biến động COD của các sông, suối giai đoạn 2011-2013. Biến động BOD5 của các sông, suối giai đoạn 2011-2013. Biến động Pb (mg/l) của các sông, suối giai đoạn 2011-2013.

Biến động Dầu mỡ (mg/l) của các sông, suối giai đoạn 2011-2013. Tính cấp thiết của đề tài Nước là nguồn tài nguyên vô cùng quan trọng không chỉ đối với con người và các loài sinh vật mà nước còn có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển kinh tế- xã hội của loài người. Nước đảm bảo sự tồn tại cho tất cả các loài sinh vật trên trái đất, nước phục vụ cho phát triển nông- lâm- ngư nghiệp và rất nhiều ngành kinh tế khác. Do đó, tài nguyên nước nói chung và tài nguyên nước mặt nói riêng là một trong những yếu tố quyết định sự phát triển kinh tế, xã hội của một vùng lãnh thổ hay một quốc gia.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng dân số, tốc độ đô thị hóa và công nghiệp hóa ngày càng cao đòi hỏi lượng nước cung cấp cho sinh hoạt và các hoạt động công nghiệp ngày càng nhiều đã ảnh hưởng xấu đến nguồn tài nguyên này. Hiện nay, ô nhiễm nước đã trở thành vấn đề phổ biến trên phạm vi toàn cầu và thu hút sự chú ý nghiên cứu của nhiều nhà khoa học khác nhau. Ở nước ta, nguồn nước mặt ở rất nhiều địa phương cũng đã và đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, có nguy cơ cạn kiệt do hoạt động khai thác do quản lý chưa hợp lý cùng với lượng nước thải từ các khu công nghiệp, các nhà máy, khu dân cư đô thị đã gây ảnh hưởng đến sức khỏe và hoạt động của con người. Quảng Ninh là một tỉnh ở vùng Đông Bắc Việt Nam, với diện tích đất tự nhiên trên 609.000ha và dân số hơn 1,1 triệu người.

Quảng Ninh có đường biên giới giáp với Trung quốc dài 112km, đường bờ biển dài 250km nên giữ một vị trí đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh của đất nước. Với vị trí như trên, Quảng Ninh là một trong những địa bàn trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội vùng vịnh Bắc Bộ và vùng KTTĐ Bắc Bộ đến năm 2020. Là một tỉnh giàu tiềm năng phát triển kinh tế xã hội, có Vịnh Hạ Long - Di sản thiên nhiên thế giới và có trữ lượng các mỏ than lớn; Quảng Ninh có các hoạt động kinh tế sôi động đặc biệt là công nghiệp, du lịch và thương mại. Đây là những điều kiện cho tỉnh Quảng Ninh có quá trình – mạnh mẽ.

Đây vừa là động lực phát triển nhưng đồng thời 1 cũng là những nguyên nhân gây ra những tác động mạnh đến môi trường ở Quảng Ninh nói chung và môi trường nước nói riêng. Trên thực tế hiện nay, Quảng Ninh đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái môi trường nước mặt do tác động của quá trình phát triển, đặc biệt là các hoạt động khai thác khoáng sản, đô thị hóa và dịch vụ du lịch. Tuy nhiên cho đến nay vẫn chưa có những nghiên cứu đánh giá về thực trạng, nguyên nhân và giải pháp quản lý các nguồn nước mặt ở tỉnh Quảng Ninh. , việc nghiên cứu đánh giá về những vấn đề này để có các giải pháp quản lý phù hợp, nhằm bảo vệ các nguồn nước mặt cho sinh hoạt, sản xuất, tưới tiêu trong nông nghiệp là rất cần thiết.

Nhận thức được tầm quan trọng của tài nguyên nước cũng như những vấn đề ô nhiễm nguồn nước mặt đang diễn ra hiện nay, đề tài nghiên cứu “Đánh giá chất lượng môi trường nước mặt và đề xuất các giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh’’ được đặt ra nhằm đánh giá thực trạng vấn đề ô nhiễm môi trường nước, các nguyên nhân và những giải pháp quản lý giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh, đảm bảo phát triển theo hướng bền vững. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn Mục tiêu chính của luận văn là đánh giá hiện trạng và xu thế diễn biến chất lượng môi trường nước mặt, phân tích các nguyên nhân gây ô nhiễm nước và đề xuất các giải pháp góp phần tăng cường công tác quản lý và giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước ở tỉnh Quảng Ninh. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần đánh giá về thực trạng, các xu thế biến đổi và nguyên nhân gây ô suy thoái nguồn tài nguyên nước mặt ở Quảng Ninh. Đây là những cơ sở lý luận cũng như thực tiễn quan trọng giúp nâng cao nhận thức về vấn đề bảo vệ nguồn nước mặt phục vụ cho phát triển khinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh nói riêng và ở nước ta nói chung.