Luận án tiến sĩ: Đánh giá mức độ căng thẳng nguồn nước cho thành phố Đà Nẵng

Luận án tiến sĩ phân tích mức độ căng thẳng nguồn nước tại thành phố Đà Nẵng, cung cấp giải pháp quản lý bền vững cho tài nguyên nước.

• Tác giả: Nguyễn Đới Trung
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Trung Việt
• Trường học: Trường Đại học Thủy lợi
• Chuyên ngành: Kỹ thuật tài nguyên nước
• Đề tài: Đánh giá căng thẳng nguồn nước tại Đà Nẵng
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG THÁNG NGUỒN NƯỚC VÀ GIỚI THIỆU VỀ THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG
• 1.1. Các nghiên cứu về công tháng nguồn nước trên thế giới
• 1.1.1. Mặt sá khái niệm và đánh nghĩa
• 1.1.2. Tổng quan nghiên cứu về công tháng nguồn nước trên thế giới
• 1.1.3. Tổng quan nghiên cứu xác đánh mức độ công tháng nguồn nước
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước và tại thành phố Đà Nẵng
• 1.2.1. Các nghiên cứu về công tháng nguồn nước ở Việt Nam
• 1.2.2. Mặt sá nghiên cứu gần đây và tài nguyên nước có liên quan trên LVS Vu Gia Thu Bồn và thành phố Đà Nẵng
• 1.2.3. Giới thiệu khu vực nghiên cứu thành phố Đà Nẵng
• 1.2.3.1. Đặc điểm tự nhiên và KTXH khu vực nghiên cứu
• 1.2.3.2. Đặc điểm và tài nguyên nước
• 1.2.3.3. Hiện trạng khai thác sử dụng nước
• 1.3. Những tồn tại, hạn chế và công trình nghiên cứu
• 1.3.1. Những tồn tại và hạn chế về nghiên cứu đánh giá mức độ công tháng các thành phố ở Việt Nam
• 1.3.2. Đánh hạn nghiên cứu của luận án
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU CƠ SỞ KHOA HỌC ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ CÔNG THÁNG NGUỒN NƯỚC
• 2.1. Lựa chọn hướng tiếp cận khung đánh giá mức độ công tháng nguồn nước
• 2.2. Phương pháp luận xác đánh báo chí số công tháng nguồn nước
• 2.2.1. Cấu trúc báo chí số đánh giá mức độ công tháng nguồn nước
• 2.2.2. Phương pháp xác đánh báo chí số công tháng nguồn nước
• 2.2.3. Xác đánh trạng số cho các chỉ số
• 2.3. Phương pháp tính toán báo chí số công tháng nguồn nước WSI
• 2.3.1. Nhóm thứ nhất: Nguồn nước và khai thác sử dụng nước (WSI_1)
• 2.3.2. Nhóm thứ hai: Hệ sinh thái và môi trường (WSI_2)
• 2.3.3. Nhóm thứ ba: Cung cấp nước sinh hoạt từ CTCNTT (WSI_3)
• 2.3.4. Nhóm thứ tư: Năng lực ứng phó với tình trạng CTN (WSI_4)
• 2.3.5. Tổng hợp các chỉ số đánh giá mức độ công tháng nguồn nước
• 2.4. Phương pháp mô hình toán
• 2.4.1. Mô phỏng diễn biến tài nguyên nước
• 2.4.2. Cơ sở dữ liệu tính toán
• 2.4.3. Mô hình MIKE NAM tính toán thủy văn
• 2.4.4. Mô hình MIKE HYDRO BASIN tính toán cân bằng nước
• 2.4.5. Mô hình thủy đẳng lực học MIKE 11 (HD, AD)
• 2.5. Phân ngưỡng mức độ công tháng nguồn nước
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ CÔNG THÁNG NGUỒN NƯỚC THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU
• 3.1. Hiện trạng công tháng nguồn nước trên địa bàn thành phố Đà Nẵng
• 3.1.1. Khả năng đáp ứng nguồn nước trên LVS Cù Đê và Túy Loan
• 3.1.2. Hồ lưu sông Vu Gia Thu Bồn tại An Trạch, Bàu Nít và Tắc Câu
• 3.1.3. Thực trạng công tháng nguồn nước, thiếu nước thành phố Đà Nẵng
• 3.2. Dự báo nhu cầu sử dụng nguồn nước và xác đánh dòng chảy về Đà Nẵng
• 3.2.1. Tính toán và dự báo nhu cầu sử dụng nước
• 3.2.2. Tính toán xác đánh dòng chảy về thành phố Đà Nẵng
• 3.2.3. Tính toán chỉ số đánh giá mức độ CTN thành phố Đà Nẵng
• 3.2.3.1. Tính toán các chỉ số
• 3.2.3.2. Mức độ công tháng nguồn nước qua báo chí số
• 3.2.3.3. Đánh giá mức độ công tháng nguồn nước thành phố Đà Nẵng
• 3.3. Đề xuất giải pháp giảm thiểu mức độ CTN thành phố Đà Nẵng
• 3.3.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn đề xuất giải pháp
• 3.3.2. Đánh hạn giải pháp chung nhằm giảm thiểu tình trạng công tháng nguồn nước
• 3.3.3. Phân tích và lựa chọn các giải pháp ưu tiên, phù hợp cho thành phố Đà Nẵng
• 3.3.4. Đánh giá hiệu quả các giải pháp trong giảm thiểu mức độ CTN cho thành phố Đà Nẵng
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Nước là tài nguyên đặc biệt quan trọng của mỗi quốc gia, là một phần không thể thiếu trong đời sống của con người, cho môi trường và sự phát triển bền vững. Tuy nhiên, căng thẳng nguồn nước đang trở thành một thách thức toàn cầu. Lượng nước tiêu thụ trên toàn cầu đã tăng hơn sáu lần trong thế kỷ qua và khủng hoảng nước là rủi ro lớn đối với sự phát triển kinh tế xã hội. Tình trạng căng thẳng nguồn nước và ô nhiễm đã trở thành những vấn đề nghiêm trọng đe dọa sức khỏe con người, môi trường và sự phát triển bền vững. Tại Việt Nam, dự báo nhu cầu sử dụng nước bền vững cho dân sinh và phát triển kinh tế xã hội sẽ tăng lên 122 tỷ m3/năm vào năm 2030, gấp 1,5 lần so với hiện nay. Việc xác định mức độ căng thẳng nguồn nước và đánh giá các tác động của nó đến sự phát triển kinh tế xã hội là rất quan trọng trong việc hoạch định chính sách phù hợp nhằm đảm bảo cung cấp nước cho các hoạt động sản xuất và sinh hoạt.

II. Tình trạng nước tại Đà Nẵng

Thành phố Đà Nẵng đang phải đối mặt với tình trạng căng thẳng nguồn nước nghiêm trọng. Nhiều khu vực đã xảy ra tình trạng thiếu nước trong các mùa khô, đặc biệt là trong các năm 2018, 2019, 2021 và 2022. Mực nước sông Yên tại trạm bơm An Trạch đã xuống thấp, gây khó khăn cho việc vận hành bình thường của các máy bơm. Tình trạng khan hiếm nước đã ảnh hưởng đến khả năng cung cấp nước cho sinh hoạt và sản xuất. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, việc quản lý và khai thác tài nguyên nước tại Đà Nẵng cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của dân số và các hoạt động kinh tế. Đặc biệt, việc đánh giá mức độ căng thẳng nguồn nước là cần thiết để có những giải pháp kịp thời và hiệu quả.

III. Các giải pháp quản lý nước

Để giải quyết tình trạng căng thẳng nguồn nước tại Đà Nẵng, cần có các giải pháp quản lý nước hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp quản lý bền vững như bảo vệ nguồn nước, quản lý tài nguyên nước và sử dụng nước bền vững là rất quan trọng. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn đảm bảo cung cấp nước cho các hoạt động sản xuất và sinh hoạt. Cần thiết phải có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng trong việc thực hiện các biện pháp bảo vệ và phát triển tài nguyên nước. Đặc biệt, việc nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của bảo vệ nguồn nước cũng như khuyến khích họ tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

IV. Đánh giá môi trường

Đánh giá môi trường là một phần quan trọng trong việc quản lý tài nguyên nước. Việc thực hiện các nghiên cứu đánh giá tác động môi trường sẽ giúp nhận diện các vấn đề liên quan đến căng thẳng nguồn nước và đưa ra các giải pháp phù hợp. Các chỉ số như chất lượng nước, mức độ ô nhiễm và tình trạng khai thác nước cần được theo dõi thường xuyên để có những điều chỉnh kịp thời. Đặc biệt, việc áp dụng các công nghệ mới trong quản lý nước sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước. Các nghiên cứu cũng cần được thực hiện để đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến căng thẳng nguồn nước tại Đà Nẵng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình trạng căng thẳng nguồn nước (CTN) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất toàn cầu, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống dân sinh. Theo ước tính, nhu cầu sử dụng nước toàn cầu đã tăng gấp sáu lần trong thế kỷ qua, với khoảng 2 tỷ người đang sống trong các khu vực có mức độ căng thẳng nguồn nước cao. Dự báo đến năm 2050, hơn một nửa dân số thế giới sẽ sinh sống tại các vùng thiếu nước nghiêm trọng, gây ra hàng triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến thiếu nước sạch và ô nhiễm nước. Tại Việt Nam, nhu cầu sử dụng nước sạch dự kiến đạt khoảng 122 tỷ m³/năm vào năm 2030, tăng 1,5 lần so với hiện nay, trong khi nguồn nước mặt và ngầm đang chịu áp lực khai thác quá mức và ô nhiễm nghiêm trọng.

Thành phố Đà Nẵng, với vị trí địa lý đặc thù thuộc vùng duyên hải miền Trung, là trung tâm kinh tế - xã hội quan trọng của Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Tuy nhiên, Đà Nẵng đang phải đối mặt với tình trạng CTN kéo dài, đặc biệt trong các mùa khô hạn như các năm 2018, 2019, 2021 và 2022. Mực nước sông Yên tại trạm bơm phòng mặn An Trạch từng xuống thấp tới +1,44m, thấp hơn nhiều so với thiết kế +2,00m, gây khó khăn trong vận hành các trạm bơm và làm tăng nồng độ mặn tại cửa lấy nước nhà máy nước Cầu Đỏ lên tới 4.846 mg/l, gần 20 lần giới hạn an toàn theo quy chuẩn quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là xây dựng khung và bộ chỉ số Water Stress Index (WSI) phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội và tài nguyên nước của Đà Nẵng, đánh giá mức độ căng thẳng nguồn nước hiện tại (năm 2020) và dự báo đến năm 2030 dưới tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng, từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu tình trạng CTN nhằm đảm bảo phát triển bền vững cho thành phố. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ địa bàn thành phố Đà Nẵng, thuộc lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn và lưu vực sông Cu Đê, với dữ liệu thu thập trong giai đoạn 2015-2021.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về tài nguyên nước, an ninh nguồn nước và căng thẳng nguồn nước, trong đó:

• Lý thuyết an ninh nguồn nước (Water Security): Được hiểu theo Luật Tài nguyên nước 2023, an ninh nguồn nước là việc đảm bảo đủ lượng và chất lượng nước phục vụ dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và giảm thiểu rủi ro thiên tai liên quan đến nước.

• Mô hình Water Stress Index (WSI): Là chỉ số tổng hợp đo lường mức độ căng thẳng nguồn nước dựa trên tỷ lệ giữa nhu cầu sử dụng nước và khả năng cung cấp nước sạch, bao gồm các nhóm chỉ số về nguồn nước và khai thác, sinh thái môi trường, cung cấp nước sinh hoạt và năng lực ứng phó với CTN.

• Khung đánh giá đa tiêu chí: Kết hợp các chỉ số áp lực phát triển kinh tế - xã hội, chất lượng nước, khả năng tiếp nhận và quản lý nguồn nước nhằm đánh giá toàn diện mức độ CTN.

Các khái niệm chính bao gồm: căng thẳng nguồn nước, khan hiếm nước, an ninh nguồn nước, chỉ số WSI, biến đổi khí hậu, xâm nhập mặn, lưu vực sông, và quản lý tổng hợp tài nguyên nước.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Thu thập số liệu khí tượng thủy văn, mực nước, lưu lượng dòng chảy, chất lượng nước, dân số, nhu cầu sử dụng nước, các công trình thủy lợi và cấp nước trên địa bàn Đà Nẵng từ các cơ quan quản lý và quan trắc trong giai đoạn 2015-2021.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp Delphi để lựa chọn các chỉ số phù hợp, kết hợp quy tắc KAMET và phân tích hệ thống phân cấp (AHP) để xác định trọng số các chỉ số trong bộ WSI. Mô hình toán MIKE NAM, MIKE HYDRO BASIN và MIKE 11 được áp dụng để mô phỏng cân bằng nước, dòng chảy và xâm nhập mặn trong lưu vực.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 2 năm, bao gồm giai đoạn thu thập và xử lý dữ liệu (6 tháng), xây dựng khung và bộ chỉ số WSI (6 tháng), đánh giá mức độ CTN hiện tại và dự báo tương lai (6 tháng), và đề xuất giải pháp giảm thiểu (6 tháng).

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Dữ liệu được thu thập từ 15 trạm quan trắc thủy văn, 10 điểm quan trắc chất lượng nước, và khảo sát ý kiến chuyên gia từ 20 nhà khoa học, quản lý tài nguyên nước và môi trường.

• Phương pháp GIS: Áp dụng GIS để phân vùng tính toán và xây dựng bản đồ phân bố mức độ căng thẳng nguồn nước trên địa bàn thành phố.

• Phương pháp chuyên gia: Tham vấn ý kiến chuyên gia nhằm đánh giá tính phù hợp của các chỉ số và giải pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ căng thẳng nguồn nước hiện tại (năm 2020): Chỉ số WSI tổng hợp cho thấy Đà Nẵng đang ở mức căng thẳng trung bình đến cao, với điểm WSI trung bình khoảng 0,45, trong đó nhóm chỉ số về nguồn nước và khai thác đạt 0,48, nhóm sinh thái môi trường 0,42, nhóm cung cấp nước sinh hoạt 0,44 và nhóm năng lực ứng phó 0,46. Khoảng 35% diện tích thành phố có mức độ căng thẳng cao, tập trung tại các quận ven biển và khu vực lưu vực sông Cu Đê.

2. Dự báo mức độ căng thẳng nguồn nước năm 2030: Dưới tác động của biến đổi khí hậu và nước biển dâng, điểm WSI dự báo tăng lên trung bình 0,58, tương đương mức căng thẳng cao. Lưu lượng dòng chảy trung bình giảm khoảng 15%, trong khi nhu cầu sử dụng nước tăng 12% do phát triển kinh tế và gia tăng dân số. Mức độ xâm nhập mặn dự kiến mở rộng thêm 5-7 km vào sâu trong nội địa, làm giảm khả năng khai thác nước mặt.

3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và nước biển dâng: Mưa mùa khô giảm trung bình 10%, mực nước biển dâng khoảng 20 cm đến năm 2030, làm gia tăng nguy cơ xâm nhập mặn và suy giảm chất lượng nước mặt. Các chỉ số sinh thái môi trường giảm 8% do suy thoái hệ sinh thái ven sông và vùng ngập mặn.

4. Hiệu quả các công trình thủy lợi và cấp nước: Hiện có 4 nhà máy nước mặt với tổng công suất 292.000 m³/ngày đêm, nhưng vận hành không ổn định do mực nước thấp và xâm nhập mặn. Tỷ lệ thất thoát nước trung bình ước tính khoảng 12%, làm tăng áp lực khai thác nguồn nước.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng CTN tại Đà Nẵng là sự mất cân bằng giữa nguồn cung và nhu cầu sử dụng nước, đặc biệt trong mùa khô hạn. Sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế nhanh chóng làm tăng nhu cầu nước sinh hoạt, công nghiệp và nông nghiệp, trong khi nguồn nước mặt và ngầm bị suy giảm do khai thác quá mức và ô nhiễm. Biến đổi khí hậu làm giảm lượng mưa và tăng cường xâm nhập mặn, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nước sạch.

So sánh với các nghiên cứu tại các đô thị lớn khác như Jakarta (Indonesia) và Addis Ababa (Ethiopia), Đà Nẵng có mức độ căng thẳng nguồn nước tương đương, tuy nhiên khả năng ứng phó và quản lý còn hạn chế. Việc áp dụng bộ chỉ số WSI tổng hợp giúp đánh giá toàn diện hơn các yếu tố tác động, từ đó hỗ trợ hoạch định chính sách hiệu quả.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh điểm WSI theo nhóm chỉ số giữa năm 2020 và 2030, bản đồ phân bố mức độ căng thẳng nguồn nước theo khu vực, và bảng số liệu lưu lượng dòng chảy, nồng độ mặn tại các trạm quan trắc.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát nguồn nước: Thiết lập hệ thống giám sát liên tục về lưu lượng dòng chảy, chất lượng nước và mực nước ngầm, đặc biệt tại các khu vực có nguy cơ xâm nhập mặn cao. Mục tiêu giảm thiểu sai số dữ liệu xuống dưới 5% trong vòng 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường, Trung tâm Quan trắc môi trường.

2. Phát triển và nâng cấp công trình thủy lợi, cấp nước: Đầu tư nâng cấp các nhà máy nước mặt, xây dựng thêm công trình điều tiết nước nhằm đảm bảo cung cấp nước ổn định trong mùa khô. Mục tiêu tăng công suất cấp nước lên 15% vào năm 2027. Chủ thể thực hiện: UBND thành phố, các doanh nghiệp cấp nước.

3. Áp dụng các giải pháp phi công trình: Tuyên truyền tiết kiệm nước, sử dụng công nghệ tưới tiêu tiết kiệm trong nông nghiệp, khuyến khích tái sử dụng nước thải sau xử lý. Mục tiêu giảm 10% nhu cầu sử dụng nước trong 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các tổ chức xã hội.

4. Xây dựng kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn: Phát triển các kịch bản ứng phó, quy hoạch vùng bảo vệ nguồn nước, trồng rừng ngập mặn ven biển để giảm thiểu tác động xâm nhập mặn. Mục tiêu hoàn thành kế hoạch vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý dự án biến đổi khí hậu, các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý tài nguyên nước và môi trường: Luận văn cung cấp công cụ đánh giá mức độ căng thẳng nguồn nước, hỗ trợ hoạch định chính sách và quản lý tổng hợp tài nguyên nước hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực thủy lợi, môi trường và phát triển bền vững: Cung cấp khung lý thuyết và phương pháp luận áp dụng mô hình toán và chỉ số tổng hợp trong đánh giá CTN.

3. Doanh nghiệp cấp nước và các đơn vị vận hành công trình thủy lợi: Tham khảo các giải pháp kỹ thuật và phi kỹ thuật nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, giảm thất thoát và ứng phó với biến đổi khí hậu.

4. Các tổ chức phi chính phủ và cộng đồng dân cư: Nắm bắt thông tin về tình trạng nguồn nước, tác động và các biện pháp tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Căng thẳng nguồn nước là gì và khác gì với khan hiếm nước?
   Căng thẳng nguồn nước (CTN) là tình trạng khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu sử dụng nước do sự mất cân bằng giữa cung và cầu, bao gồm cả chất lượng nước và dòng chảy môi trường. Khan hiếm nước là mức độ nghiêm trọng hơn, khi lượng nước có thể sử dụng thấp hơn 1.000 m³/người/năm, dẫn đến thiếu nước trầm trọng. Ví dụ, Đà Nẵng đang ở mức CTN trung bình đến cao, chưa đến mức khan hiếm tuyệt đối.

2. Bộ chỉ số Water Stress Index (WSI) được xây dựng như thế nào?
   WSI là chỉ số tổng hợp dựa trên các nhóm chỉ số về nguồn nước, sinh thái môi trường, cung cấp nước sinh hoạt và năng lực ứng phó. Các chỉ số được lựa chọn qua phương pháp Delphi, trọng số xác định bằng AHP, kết hợp dữ liệu thực tế và mô hình toán. WSI giúp đánh giá toàn diện mức độ căng thẳng nguồn nước.

3. Tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước Đà Nẵng ra sao?
   Biến đổi khí hậu làm giảm lượng mưa mùa khô khoảng 10%, tăng mực nước biển dâng 20 cm đến năm 2030, gây xâm nhập mặn sâu hơn 5-7 km, làm giảm chất lượng nước mặt và tăng áp lực khai thác nước ngầm, làm trầm trọng thêm tình trạng CTN.

4. Các giải pháp giảm thiểu căng thẳng nguồn nước hiệu quả nhất hiện nay?
   Bao gồm tăng cường quản lý và giám sát nguồn nước, nâng cấp công trình thủy lợi và cấp nước, áp dụng công nghệ tiết kiệm nước trong nông nghiệp và sinh hoạt, xây dựng kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu và xâm nhập mặn. Ví dụ, nâng công suất nhà máy nước mặt lên 15% và giảm thất thoát nước 12% sẽ cải thiện đáng kể tình trạng CTN.

5. Luận văn có thể áp dụng cho các đô thị khác không?
   Khung đánh giá và bộ chỉ số WSI được thiết kế linh hoạt, có thể điều chỉnh phù hợp với đặc điểm từng địa phương. Các đô thị ven biển hoặc có lưu vực sông tương tự Đà Nẵng có thể tham khảo để xây dựng công cụ đánh giá và quản lý nguồn nước hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng thành công khung và bộ chỉ số Water Stress Index (WSI) phù hợp với đặc điểm kinh tế - xã hội và tài nguyên nước của thành phố Đà Nẵng.
• Đánh giá mức độ căng thẳng nguồn nước hiện tại (năm 2020) và dự báo đến năm 2030 cho thấy tình trạng CTN có xu hướng gia tăng do biến đổi khí hậu và phát triển kinh tế.
• Các nhóm chỉ số về nguồn nước, sinh thái môi trường, cung cấp nước sinh hoạt và năng lực ứng phó đều được xem xét toàn diện, giúp xác định rõ các khu vực và nguyên nhân gây căng thẳng.
• Đã đề xuất các giải pháp kỹ thuật và phi kỹ thuật nhằm giảm thiểu tác động CTN, đảm bảo cung cấp nước bền vững cho phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.
• Khuyến nghị các bước tiếp theo bao gồm triển khai hệ thống giám sát, nâng cấp công trình cấp nước, tuyên truyền tiết kiệm nước và xây dựng kế hoạch ứng phó biến đổi khí hậu.

Call-to-action: Các nhà quản lý, chuyên gia và cộng đồng cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để bảo vệ nguồn nước, đảm bảo an ninh nguồn nước và phát triển bền vững cho thành phố Đà Nẵng trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BÞ GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O BÞ NÔNG NGHIàP VÀ PTNT TR¯âNG Đ¾I HâC THĄY LĀI NGUYÆN Đ¾I TRUNG NGHIÊN CĆU ĐÁNH GIÁ MĆC ĐÞ CNG TH¾NG NGUâN N¯àC CHO THÀNH PHà ĐÀ NÀNG LU¾N ÁN TI¾N S) KỸ THU¾T HÀ NàI, NM 2024 BÞ GIÁO DĂC VÀ ĐÀO T¾O BÞ NÔNG NGHIàP VÀ PTNT TR¯âNG Đ¾I HâC THĄY LĀI NGUYÆN Đ¾I TRUNG NGHIÊN CĆU ĐÁNH GIÁ MĆC ĐÞ CNG TH¾NG NGUâN N¯àC CHO THÀNH PHà ĐÀ NÀNG Ngành: Kỹ thuÃt Tài nguyên n°ãc Mã sá: 9580212 NG¯äI H¯âNG DÀN KHOA HâC 1.TS NGUYÆN ANH ĐĆC 2.TS NGUYÆN TRUNG VIÈT HÀ NàI, NM 2024 LâI CAM ĐOAN Tác giÁ xin cam đoan đây là công trình nghiên cću cąa bÁn thân tác giÁ. Các kÁt quÁ nghiên cću và các kÁt luÃn trong luÃn vn là trung thực, không sao chép tĉ bÃt kỳ mát nguãn nào và d°ãi bÃt kỳ hình thćc nào. ViÉc tham khÁo các nguãn tài liÉu (nÁu có) đã đ°āc thực hiÉn trích dÁn và ghi nguãn tài liÉu tham khÁo đúng quy đánh. Tác giÁ lu¿n án Nguyßn Đ¿i Trung i LâI CÁM ¡N Låi đầu tiên tác giÁ xin bày tß lòng cÁm ¢n sâu sÅc tãi GS.TS NguyÇn Trung ViÉt và TS NguyÇn Anh Đćc đã tÃn tình h°ãng dÁn tác giÁ trong suát quá trình nghiên cću đÅ hoàn thành luÃn án.

Tác giÁ xin bày tß lòng biÁt ¢n Ban Giám hiÉu, phòng Đào t¿o, khoa Kỹ thuÃt tài nguyên n°ãc, bá môn Thąy vn và BiÁn đåi khí hÃu, Tr°ång Đ¿i hãc Thąy Lāi và Tr°ång Cao đÁng Công nghÉ - Kinh tÁ và Thąy lāi miÃn Trung, đã giúp đÿ t¿o mãi điÃu kiÉn đÅ tác giÁ hoàn thành luÃn án này. Nhân dáp này, tác giÁ cũng xin đ°āc bày tß låi cÁm ¢n sâu sÅc tãi các nhà khoa hãc, các thầy cô và đãng nghiÉp vãi tình cÁm và lòng chân thành đã đáng viên, dành nhiÃu thåi gian và công sćc giúp đÿ và đóng góp những ý kiÁn quý báu trong suát quá trình nghiên cću thực hiÉn luÃn án. Cuái cùng, tác giÁ xin bày tß lòng biÁt ¢n đÁn gia đình đã quan tâm, đáng viên, khích lÉ, ąng há và t¿o điÃu kiÉn thuÃn lāi đÅ tác giÁ yên tâm thực hiÉn và hoàn thành luÃn án. ii MĂC LĂC DANH MĂC CÁC HÌNH ÀNH.vi DANH MĂC BÀNG BIÄU.

viii DANH MĂC CÁC TĈ VIÀT TÄT. Tính cÃp thiÁt cąa đà tài. Đái t°āng và ph¿m vi nghiên cću. Cách tiÁp cÃn và ph°¢ng pháp nghiên cću.

Ý nghĩa khoa hãc và thực tiÇn cąa luÃn án .6 CH¯¡NG 1 TäNG QUAN CÁC NGHIÊN CĆU V CNG THÀNG NGUâN N¯âC VÀ GIâI THIÈU V THÀNH PHà ĐÀ NÂNG .1 Các nghiên cću và cng thÁng nguãn n°ãc trên thÁ giãi.1 Mát sá khái niÉm và đánh nghĩa.2 Tång quan nghiên cću và cng thÁng nguãn n°ãc trên thÁ giãi .3 Tång quan nghiên cću xác đánh mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .2 Các nghiên cću trong n°ãc và t¿i thành phá Đà NÃng .1 Các nghiên cću và cng thÁng nguãn n°ãc ç ViÉt nam .2 Mát sá nghiên cću gần đây và tài nguyên n°ãc có liên quan trên LVS Vu Gia Thu Bãn và thành phá Đà NÃng .3 Giãi thiÉu khu vực nghiên cću thành phá Đà NÃng .1 Đặc điÅm tự nhiên và KTXH khu vực nghiên cću .2 Đặc điÅm và tài nguyên n°ãc .3 HiÉn tr¿ng khai thác sċ dăng n°ãc .4 Những tãn t¿i, h¿n chÁ và CTN thành phá và đánh h°ãng nghiên cću .1 Những tãn t¿i và h¿n chÁ và nghiên cću đánh giá mćc đá CTN các thành phá ç ViÉt Nam .2 Đánh h°ãng nghiên cću cąa luÃn án .5 KÁt luÃn ch°¢ng 1 .36 iii CH¯¡NG 2 NGHIÊN CĆU C¡ Sæ KHOA HâC ĐÁNH GIÁ MĆC Đà CNG THÀNG NGUâN N¯âC .1 Lựa chãn h°ãng tiÁp cÃn khung đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .2 Ph°¢ng pháp luÃn xác đánh bá chß sá cng thÁng nguãn n°ãc .1 CÃu trúc bá chß sá đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .2 Ph°¢ng pháp xác đánh bá chß sá cng thÁng nguãn n°ãc .3 Xác đánh trãng sá cho các chß sá .3 Ph°¢ng pháp tính toán bá chß sá cng thÁng nguãn n°ãc WSI .1 Nhóm thć nhÃt: Nguãn n°ãc và khai thác sċ dăng n°ãc (WSI_1) .2 Nhóm thć hai: HÉ sinh thái và môi tr°ång (WSI_2) .3 Nhóm thć ba: Cung cÃp n°ãc sinh ho¿t tĉ CTCNTT (WSI_3) .4 Nhóm thć t°: Nng lực ćng phó vãi tình tr¿ng CTN (WSI_4) .5 Tång hāp các chß sá đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .4 Ph°¢ng pháp mô hình toán .1 Mô phßng diÇn biÁn tài nguyên n°ãc .2 C¢ sç dữ liÉu tính toán .3 Mô hình MIKE NAM tính toán thąy vn .4 Mô hình MIKE HYDRO BASIN tính toán cân b¿ng n°ãc .5 Mô hình thąy đáng lực hãc MIKE 11 (HD, AD) .5 Phân ng°ÿng mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .6 KÁt luÃn ch°¢ng 2 .81 CH¯¡NG 3 ĐÁNH GIÁ MĆC Đà CNG THÀNG NGUâN N¯âC THÀNH PHà ĐÀ NÂNG VÀ Đ XUÂT GIÀI PHÁP GIÀM THIÄU .1 HiÉn tr¿ng cng thÁng nguãn n°ãc trên đáa bàn thành phá Đà NÃng .1 KhÁ nng đáp ćng nguãn n°ãc trên LVS Cu Đê và Túy Loan .2 H¿ l°u sông Vu Gia Thu Bãn t¿i An Tr¿ch, Bàu Nít và Tć Câu .3 Thực tr¿ng cng thÁng nguãn n°ãc, thiÁu n°ãc thành phá Đà NÃng .2 Dự báo nhu cầu sċ dăng n°ãc và xác đánh dòng chÁy và Đà NÃng .1 Tính toán và dự báo nhu cầu sċ dăng n°ãc .2 Tính toán xác đánh dòng chÁy và thành phá Đà NÃng .3 Tính toán chß sá đánh giá mćc đá CTN thành phá Đà NÃng .1 Tính toán các chß sá .2 Mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc qua bá chß sá .3 Đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc thành phá Đà NÃng .4 Đà xuÃt giÁi pháp giÁm thiÅu mćc đá CTN thành phá Đà NÃng .1 C¢ sç khoa hãc và thực tiÇn đà xuÃt giÁi pháp .2 Đánh h°ãng giÁi pháp chung nh¿m giÁm thiÅu tình tr¿ng cng thÁng nguãn n°ãc .3 Phân tích và lựa chãn các giÁi pháp °u tiên, phù hāp cho thành phá Đà NÃng .4 Đánh giá hiÉu quÁ các giÁi pháp trong giÁm thiÅu mćc đá CTN cho thành phá Đà NÃng .5 KÁt luÃn ch°¢ng 3 .139 KÀT LUÂN VÀ KIÀN NGHà. Những kÁt quÁ đ¿t đ°āc cąa luÃn án. Những đóng góp mãi cąa luÃn án. Tãn t¿i và các h°ãng nghiên cću tiÁp .143 DANH MĂC CÁC CÔNG TRÌNH Đà CÔNG Bà .144 TÀI LIÈU THAM KHÀO .145 v DANH MĂC CÁC HÌNH ÀNH Hình 1.1 KHN là mát phần cąa khái niÉm CTN .2 Bán khía c¿nh chính cąa tình tr¿ng KHN .3 Mćc đá Ánh h°çng cąa khan hiÁm n°ãc đÁn GDP .4 Phân bá chß sá và vùng cng thÁng TNN thành phá Jakarta, Indonesia .5 Tình tr¿ng khan hiÁm n°ãc đô thá hiÉn nay .6 Khung đánh giá chß sá an ninh nguãn n°ãc đô thá (UWSI) .7 BÁn đã hành chính thành phá Đà NÃng .8 M¿ng l°ãi sông suái thành phá Đà NÃng .9 Ph¿m vi xâm nhÃp mặn t¿i vùng cċa sông thuác Đà NÃng .10 S¢ đã khái tång thÅ quá trình nghiên cću cąa luÃn án .1 S¢ đã khái xác đánh khung nghiên cću mćc đá CTN .2 Quy trình tham vÃn lựa chãn chß sá WSI theo ph°¢ng pháp Delphi .3 S¢ đã tính toán trãng sá theo ph°¢ng pháp AHP.4 S¢ đã tính toán các biÁn sá và chu¿n hóa thành các chß sá WSI.5 S¢ đã tính xác đánh dòng chÁy và thành phá Đà NÃng .6 S¢ đã m¿ng l°ãi tr¿m KTTV trên LVS VGTB (Nguãn: Đài KTTV tßnh QuÁng Nam) .7 S¢ đã phân chia tiÅu l°u vực sông VGTB .8 HiÉu chßnh và kiÅm đánh mô hình t¿i Nông S¢n và Th¿nh Mỹ .9 Phân chia TLV trên sông Cu Đê .10 KÁt quÁ hiÉu chßnh l°u vực Th°āng NhÃt tĉ 1981÷1996 .11 KÁt quÁ kiÅm đánh l°u vực Th°āng NhÃt tĉ 1997÷2014 .12 S¢ đã tính toán trong mô hình MIKE HYDRO Basin cho LVS VGTB .13 HiÉu chßnh và kiÅm đánh mô hình MIKE HYDRO BASIN LVS VGTB .14 S¢ đã mô phßng xâm nhÃp mặn vào sông b¿ng ph°¢ng pháp mô hình .15 S¢ đã thąy lực sông VGTB đ°āc thiÁt lÃp trong mô hình MIKE 11 .16 Bá trí các biên nhÃp l°u trong mô hình .17 S¢ đã m¿ng l°ãi sông Cu Đê trong mô hình MIKE 11 .18 Ranh giãi xâm nhÃp mặn lãn nhÃt vào thåi kỳ tháng 7 nm 2017 sông Cu Đê.1 S¢ đã phân vùng SDN theo LVS thuác thành phá Đà NÃng .2 Phân bá l°āng dòng chÁy bình quân giai đo¿n 1980÷2016 .3 Phân bå l°āng dòng chÁy bình quân giai đo¿n 2016÷2035 .4 Tß lÉ thÃt thoát n°ãc trên đáa bàn TP Đà NÃng giai đo¿n 2015÷2021 .5 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá (WSI_1) nm 2020 .6 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá (WSI_1) nm 2030 .7 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_2 nm 2020 .8 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_2 nm 2030 .9 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_3 nm 2020 .10 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_3 nm 2030 .11 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_4 nm 2020 .12 ĐiÅm đánh giá nhóm chß sá WSI_4 nm 2030 .13 BiÅu đã mćc đá CTN thành phá Đà NÃng nm 2020 .14 BiÅu đã mćc đá CTN thành phá Đà NÃng nm 2030 .15 BiÅu đã so sánh mćc đá CTN thành phá Đà NÃng nm 2020 và nm 2030 .16 Vá trí hã chća n°ãc Sông BÅc trên LVS Cu Đê .17 Vá trí cần tng c°ång đá che phą rĉng trên đáa bàn thành phá Đà NÃng .18 T°¢ng quan các cÃp l°u l°āng t¿i Ái Nghĩa vãi ranh giãi XNM sông Hàn - Cầu Đß - Nguãn .19 Vá trí đà xuÃt đÃp ngn mặn trên sông Hàn – Cầu Đß.20 So sánh chß sá cng thÁng nguãn n°ãc giữa có và ch°a có giÁi pháp.138 vii DANH MĂC BÀNG BIÂU BÁng 1.1 Các ng°ÿng cąa chß sá Falkenmark .2 Tác đáng cąa sự thiÁu n°ãc ç Hoa Kỳ đái vãi ngành nông nghiÉp .3 Khung đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc ç Jakarta .4 Khung đánh giá ANNN ç L¿c D°¢ng .4 Khung đánh giá ANNN sinh ho¿t thành phá Addis Ababa, Ethiopia .6 Khung đánh giá an ninh nguãn n°ãc đô thá thành phá Ibb, Yemen .7 Khung đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc khu vực Nam Trung Bá .8 Khung đánh giá ANNN cho thành phá Hà Nái .9 Khung đánh giá mćc đá khan hiÁm n°ãc cho thành phá Hã Chí Minh .10 Nguãn n°ãc các sông trong l°u vực .11 Trữ l°āng n°ãc d°ãi đÃt có thÅ khai thác .12 Các đặc tr°ng cąa thąy triÃu t¿i vánh Đà NÃng .12 HiÉn tr¿ng công trình cÃp n°ãc sinh ho¿t và sÁn xuÃt phi nông nghiÉp .1 Đặc điÅm cąa tỷ lÉ tãi h¿n (Cng thÁng nguãn n°ãc) .2 Bá chß sá đà xuÃt ban đầu đánh giá mćc đá cng thÁng nguãn n°ãc .3 MÁu câu hßi và mćc đá liên quan cąa bá chß sá đánh mćc đá CTN đô thá .4 BÁng Quy tÅc KAMET phân tích đánh giá sċ dăng ph°¢ng pháp Delphi .5 KÁt quÁ xin ý kiÁn chuyên gia và bá chß sá .