Luận văn thạc sĩ đánh giá ảnh hưởng của nước thải khu công nghiệp gang thép đến chất lượng nước suối cam giá thành phố thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích đánh giá ảnh hưởng của nước thải khu công nghiệp gang thép đến chất lượng nước suối cam giá thành, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Thái Hà
• Người hướng dẫn: Nguyễn Tuấn Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá ảnh hưởng của nước thải Khu công nghiệp Gang Thép đến chất lượng nước suối Cam Giá thành phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Luận văn Thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các khái niệm cơ bản về môi trường
• 1.2. Các căn cứ pháp luật
• 1.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.4. Thực trạng ô nhiễm môi trường nước do nước thải công nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4.1. Thực trạng ô nhiễm môi trường nước do nước thải công nghiệp trên thế giới
• 1.4.2. Thực trạng ô nhiễm môi trường nước do nước thải công nghiệp ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.2. Phương pháp lấy mẫu
• 2.4.3. Các phương pháp phân tích nước trong phòng thí nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp tổng hợp, phân tích số liệu trên Excel
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Khái quát về KCN Gang Thép – Lưu Xá và phường Cam Giá
• 3.1.1. Vị trí địa lí, địa hình phường Cam Giá
• 3.1.2. Khí hậu thời tiết, thủy văn
• 3.1.3. Điều kiện kinh tế - xã hội phường Cam Giá
• 3.1.4. Sơ lược về KCN Gang Thép – Lưu Xá
• 3.1.5. Tổ chức sản xuất và sơ đồ công nghệ sản xuất của các nhà máy thành viên thuộc KCN Gang Thép – Lưu Xá
• 3.1.5.1. Nhà máy Luyện thép Lưu Xá
• 3.1.5.2. Nhà máy Luyện Gang
• 3.2. Đánh giá chất lượng nước thải của KCN Gang Thép – Lưu Xá tại điểm thải
• 3.3. Đánh giá chất lượng nước suối Cam Giá tại điểm thượng nguồn nơi chưa chịu tác động của nguồn thải
• 3.4. Đánh giá chất lượng nước suối Cam Giá tại điểm tiếp nhận nguồn thải của KCN
• 3.5. Đánh giá chất lượng nước suối Cam Giá tại điểm đổ ra sông Cầu
• 3.6. So sánh chất lượng nước suối Cam Giá tại các vị trí khác nhau
• 3.7. Đề xuất một số giải pháp
• 3.7.1. Giải pháp về quản lý
• 3.7.2. Giải pháp về công nghệ
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về nước thải khu công nghiệp gang thép

Nước thải từ khu công nghiệp gang thép là một trong những nguồn gây ô nhiễm nghiêm trọng đến chất lượng nước tại các khu vực lân cận. Nước thải này thường chứa nhiều chất độc hại, bao gồm kim loại nặng và các hợp chất hữu cơ, có thể gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái và sức khỏe con người. Theo nghiên cứu, nước thải công nghiệp từ các nhà máy gang thép có thể làm giảm chất lượng nước của suối Cam Giá, một nguồn nước quan trọng tại Thái Nguyên. Việc đánh giá chất lượng nước thải và tác động của nó đến môi trường là cần thiết để đưa ra các biện pháp khắc phục hiệu quả.

1.1. Tình hình sản xuất gang thép tại Thái Nguyên

Thái Nguyên được biết đến là một trong những trung tâm sản xuất gang thép lớn của Việt Nam. Công ty Gang Thép Thái Nguyên, được thành lập từ năm 1959, đã có những đóng góp quan trọng cho ngành công nghiệp luyện kim. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với việc gia tăng lượng nước thải phát sinh. Theo số liệu thống kê, lượng nước thải từ các nhà máy gang thép có thể lên đến hàng triệu mét khối mỗi năm, trong đó một phần lớn không được xử lý đúng cách trước khi thải ra môi trường. Điều này đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nước nghiêm trọng tại các con sông và suối lân cận, đặc biệt là suối Cam Giá.

II. Đánh giá chất lượng nước suối Cam Giá

Chất lượng nước của suối Cam Giá đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi nước thải khu công nghiệp. Các chỉ tiêu như BOD, COD, và nồng độ các kim loại nặng thường xuyên vượt ngưỡng cho phép. Nghiên cứu cho thấy, tại các điểm tiếp nhận nước thải, nồng độ ô nhiễm cao gấp nhiều lần so với các điểm thượng nguồn. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đe dọa sức khỏe của người dân sống xung quanh. Việc kiểm soát ô nhiễm và cải thiện chất lượng nước là một nhiệm vụ cấp bách, cần có sự vào cuộc của các cơ quan chức năng và cộng đồng.

2.1. So sánh chất lượng nước tại các vị trí khác nhau

Kết quả phân tích cho thấy, chất lượng nước tại các vị trí khác nhau của suối Cam Giá có sự chênh lệch rõ rệt. Tại điểm thượng nguồn, nơi chưa chịu tác động của nước thải công nghiệp, chất lượng nước đạt tiêu chuẩn. Ngược lại, tại điểm tiếp nhận nước thải, các chỉ số ô nhiễm như BOD và COD đều vượt mức cho phép. Sự khác biệt này cho thấy rõ ràng tác động của nước thải khu công nghiệp đến chất lượng nước, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải có các biện pháp xử lý và quản lý hiệu quả hơn.

III. Đề xuất giải pháp cải thiện chất lượng nước

Để cải thiện chất lượng nước của suối Cam Giá, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Trước hết, cần tăng cường kiểm soát ô nhiễm từ các khu công nghiệp thông qua việc áp dụng các công nghệ xử lý nước thải hiện đại. Thứ hai, cần có các chương trình tuyên truyền nâng cao nhận thức cho cộng đồng về bảo vệ môi trường. Cuối cùng, việc xây dựng các quy định pháp lý chặt chẽ hơn về xả thải là rất cần thiết để đảm bảo rằng các doanh nghiệp thực hiện đúng nghĩa vụ bảo vệ môi trường.

3.1. Giải pháp về quản lý

Quản lý hiệu quả nguồn nước thải từ khu công nghiệp gang thép là một trong những yếu tố quan trọng để bảo vệ suối Cam Giá. Cần thiết lập một hệ thống giám sát thường xuyên đối với chất lượng nước thải trước khi xả ra môi trường. Các cơ quan chức năng cần phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp để đảm bảo rằng các tiêu chuẩn về chất lượng nước được tuân thủ nghiêm ngặt. Đồng thời, việc áp dụng các biện pháp xử lý nước thải tiên tiến sẽ giúp giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ môi trường sống cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển công nghiệp hóa – hiện đại hóa tại Việt Nam, vấn đề ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nguồn nước do nước thải công nghiệp, ngày càng trở nên nghiêm trọng. Tỉnh Thái Nguyên, với vai trò là trung tâm sản xuất gang thép lớn của cả nước, có Khu công nghiệp (KCN) Gang Thép – Lưu Xá là một trong những điểm nóng về ô nhiễm nước mặt. Suối Cam Giá, dòng suối tiếp nhận trực tiếp nước thải từ KCN này, đang chịu ảnh hưởng tiêu cực rõ rệt về chất lượng nước. Theo báo cáo quan trắc năm 2010-2011, lưu lượng nước thải từ KCN Gang Thép ước tính khoảng 1,3 triệu m³/năm, chứa các chất ô nhiễm như dầu mỡ, phenol, xianua vượt tiêu chuẩn cho phép. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá mức độ ảnh hưởng của nước thải KCN Gang Thép đến chất lượng nước suối Cam Giá trong giai đoạn 2010-2011, từ đó đề xuất các giải pháp cải thiện môi trường nước. Nghiên cứu có phạm vi tại KCN Gang Thép – Lưu Xá và khu vực suối Cam Giá, thành phố Thái Nguyên, với ý nghĩa khoa học trong việc phát triển các nghiên cứu về môi trường nước và ý nghĩa thực tiễn trong quản lý, bảo vệ nguồn nước mặt tại địa phương. Các chỉ số ô nhiễm như BOD, COD, TSS, amoni và phenol được theo dõi nhằm đánh giá chính xác mức độ ô nhiễm và tác động của nước thải công nghiệp đến hệ sinh thái suối Cam Giá.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về ô nhiễm môi trường nước, đặc biệt là ô nhiễm do nước thải công nghiệp. Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2005, ô nhiễm môi trường được định nghĩa là sự biến đổi các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật. Các khái niệm chính bao gồm:

• Ô nhiễm nước: sự thay đổi bất lợi của môi trường nước do các hoạt động nhân tạo, đặc biệt là nước thải công nghiệp chứa các chất hữu cơ, kim loại nặng, phenol, xianua.
• Nguồn ô nhiễm điểm và không điểm: nước thải từ KCN Gang Thép là nguồn ô nhiễm điểm, tập trung tại các cửa xả thải.
• Chỉ tiêu chất lượng nước: BOD (Nhu cầu oxy sinh hóa), COD (Nhu cầu oxy hóa học), TSS (Chất rắn lơ lửng), amoni, phenol, dầu mỡ là các chỉ tiêu quan trọng đánh giá mức độ ô nhiễm.

Ngoài ra, nghiên cứu áp dụng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước thải (QCVN 24:2009/BTNMT) và chất lượng nước mặt (QCVN 08:2008/BTNMT) để đánh giá mức độ ô nhiễm và so sánh với tiêu chuẩn cho phép.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 8/2010 đến tháng 8/2011 tại KCN Gang Thép – Lưu Xá và suối Cam Giá, thành phố Thái Nguyên. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập số liệu thứ cấp: tổng hợp các tài liệu, báo cáo quan trắc môi trường từ Chi cục Bảo vệ môi trường Thái Nguyên, Trung tâm Quan trắc và Công nghệ môi trường Thái Nguyên, các văn bản pháp luật liên quan.
• Lấy mẫu và phân tích nước: tiến hành lấy mẫu nước thải tại 2 cửa xả chính của KCN và mẫu nước suối Cam Giá tại 3 vị trí: thượng nguồn (chưa chịu tác động), điểm tiếp nhận nước thải và điểm đổ ra sông Cầu. Mỗi đợt lấy mẫu được thực hiện 4 lần trong năm (tháng 3, 6, 8, 11), mỗi đợt kéo dài 4-5 ngày để đảm bảo tính đại diện.
• Phương pháp lấy mẫu: tuân thủ theo tiêu chuẩn TCVN 5999:1995 và TCVN 5996:1995, đảm bảo lấy mẫu đúng kỹ thuật, tránh nhiễm bẩn và sai lệch.
• Phân tích hóa học: xác định các chỉ tiêu ô nhiễm như BOD, COD, TSS, amoni, phenol, dầu mỡ theo quy định tại QCVN 24:2009/BTNMT và QCVN 08:2008/BTNMT.
• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm Excel để tổng hợp, thống kê, xây dựng biểu đồ biến động các chỉ tiêu ô nhiễm theo không gian và thời gian, từ đó đánh giá mức độ ảnh hưởng của nước thải KCN đến chất lượng nước suối Cam Giá.

Cỡ mẫu lấy mẫu được lựa chọn phù hợp với số lượng cửa xả và vị trí quan trắc nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng nước thải tại cửa xả KCN Gang Thép vượt tiêu chuẩn cho phép: Kết quả quan trắc năm 2010-2011 cho thấy nồng độ BOD trung bình trong nước thải là khoảng 150 mg/l, vượt gấp 6 lần tiêu chuẩn QCVN 24:2009/BTNMT (25 mg/l). COD dao động từ 300-450 mg/l, vượt 3-4 lần tiêu chuẩn cho phép. Hàm lượng phenol và dầu mỡ cũng vượt tiêu chuẩn lần lượt 2-3 lần và 4-5 lần.

2. Chất lượng nước suối Cam Giá tại điểm tiếp nhận nguồn thải bị suy giảm nghiêm trọng: So với điểm thượng nguồn, chỉ số BOD tăng từ khoảng 3 mg/l lên 80 mg/l, COD tăng từ 10 mg/l lên 200 mg/l, TSS tăng gấp 3 lần. Amoni và phenol cũng tăng đáng kể, cho thấy sự ảnh hưởng trực tiếp của nước thải công nghiệp.

3. Chất lượng nước tại điểm đổ ra sông Cầu vẫn chưa phục hồi hoàn toàn: Mặc dù có sự pha loãng do dòng chảy lớn, các chỉ tiêu ô nhiễm vẫn vượt tiêu chuẩn cho phép, BOD trung bình khoảng 40 mg/l, COD khoảng 100 mg/l, phenol và dầu mỡ vẫn ở mức cao hơn tiêu chuẩn từ 1,5 đến 2 lần.

4. Biến động ô nhiễm theo mùa và không gian: Mức độ ô nhiễm tăng cao vào mùa khô do lưu lượng nước suối giảm, làm giảm khả năng pha loãng. Mùa mưa, mặc dù lượng nước tăng nhưng do nước thải chưa được xử lý triệt để nên vẫn gây ô nhiễm đáng kể. Biểu đồ biến động BOD, COD, TSS thể hiện rõ xu hướng này.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do nước thải sản xuất từ các nhà máy trong KCN Gang Thép, đặc biệt là Nhà máy Cốc hóa, Nhà máy Luyện gang và Nhà máy Luyện thép, với các chất ô nhiễm đặc trưng như phenol, dầu mỡ, amoni và các chất hữu cơ khó phân hủy. Việc chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung và công nghệ xử lý còn lạc hậu khiến nước thải chưa đạt tiêu chuẩn trước khi xả ra môi trường.

So sánh với các nghiên cứu về ô nhiễm nước do nước thải công nghiệp luyện kim tại các khu vực khác trong nước và quốc tế cho thấy tình trạng tương tự, với mức độ ô nhiễm cao và ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái nước mặt. Kết quả nghiên cứu khẳng định sự cần thiết của việc nâng cấp công nghệ xử lý nước thải và quản lý chặt chẽ nguồn thải tại KCN Gang Thép.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ biến động BOD, COD, TSS theo thời gian và vị trí lấy mẫu, bảng so sánh nồng độ các chỉ tiêu ô nhiễm với tiêu chuẩn QCVN, giúp minh họa rõ ràng mức độ ô nhiễm và xu hướng thay đổi.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung tại KCN Gang Thép: Đầu tư công nghệ xử lý hiện đại, đảm bảo các chỉ tiêu ô nhiễm đạt quy chuẩn trước khi xả thải. Mục tiêu giảm BOD, COD xuống dưới mức quy định trong vòng 12 tháng, do Ban quản lý KCN phối hợp với các nhà máy thực hiện.

2. Tăng cường giám sát và kiểm tra chất lượng nước thải định kỳ: Thiết lập hệ thống quan trắc tự động và kiểm tra thủ công hàng quý để phát hiện kịp thời các vi phạm, đảm bảo tuân thủ quy định môi trường. Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Nguyên chịu trách nhiệm giám sát.

3. Áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn và tái sử dụng nước thải: Khuyến khích các nhà máy trong KCN áp dụng các biện pháp giảm thiểu phát sinh nước thải, tái sử dụng nước làm mát và nước thải đã xử lý trong sản xuất, giảm tải lượng nước thải ra môi trường trong vòng 2 năm tới.

4. Tuyên truyền, nâng cao nhận thức và đào tạo nhân lực về bảo vệ môi trường: Tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo cho cán bộ kỹ thuật và công nhân trong KCN về quản lý và xử lý nước thải, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, thực hiện liên tục hàng năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý môi trường và cơ quan chức năng: Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban quản lý KCN có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch xử lý nước thải và giám sát môi trường hiệu quả.

2. Các doanh nghiệp và nhà máy trong ngành luyện kim, gang thép: Tham khảo để cải tiến công nghệ sản xuất, áp dụng các biện pháp xử lý nước thải phù hợp, giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả sản xuất bền vững.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, kỹ thuật môi trường: Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn, phương pháp nghiên cứu và phân tích chất lượng nước thải công nghiệp, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức bảo vệ môi trường địa phương: Hiểu rõ tác động của nước thải công nghiệp đến môi trường sống, từ đó tham gia giám sát, phản ánh và đề xuất các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Nước thải từ KCN Gang Thép có những chất ô nhiễm chính nào?
   Nước thải chứa chủ yếu các chất hữu cơ như BOD, COD, phenol, dầu mỡ và amoni, vượt tiêu chuẩn cho phép nhiều lần, gây ô nhiễm nghiêm trọng cho suối Cam Giá.

2. Phương pháp lấy mẫu nước được thực hiện như thế nào?
   Mẫu nước được lấy theo tiêu chuẩn TCVN 5999:1995 và TCVN 5996:1995, tại các vị trí thượng nguồn, điểm tiếp nhận và điểm đổ ra sông Cầu, đảm bảo tính đại diện và tránh nhiễm bẩn.

3. Ảnh hưởng của nước thải đến chất lượng nước suối Cam Giá ra sao?
   Chất lượng nước suối giảm rõ rệt tại điểm tiếp nhận nước thải với chỉ số BOD tăng gấp 20 lần, COD tăng gấp 15 lần so với điểm thượng nguồn, ảnh hưởng đến hệ sinh thái và nguồn nước sinh hoạt.

4. Các giải pháp chính để cải thiện chất lượng nước là gì?
   Xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung, áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn, tăng cường giám sát và nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các khu công nghiệp khác không?
   Có, phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể làm cơ sở tham khảo cho các khu công nghiệp luyện kim và công nghiệp nặng khác trong việc đánh giá và quản lý ô nhiễm nước thải.

Kết luận

• Nước thải từ KCN Gang Thép – Lưu Xá chứa các chất ô nhiễm vượt tiêu chuẩn quy định, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước suối Cam Giá.
• Chất lượng nước suối giảm mạnh tại điểm tiếp nhận nước thải, với các chỉ tiêu BOD, COD, phenol, dầu mỡ vượt nhiều lần tiêu chuẩn cho phép.
• Mức độ ô nhiễm biến động theo mùa, tăng cao vào mùa khô do khả năng pha loãng giảm.
• Cần thiết xây dựng hệ thống xử lý nước thải tập trung và áp dụng công nghệ sản xuất sạch hơn để giảm thiểu ô nhiễm.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc quản lý môi trường nước tại KCN Gang Thép và các khu công nghiệp tương tự, hướng tới phát triển bền vững.

Hành động tiếp theo: Triển khai các giải pháp xử lý nước thải trong vòng 12-24 tháng, đồng thời tăng cường giám sát và đào tạo nhân lực để đảm bảo hiệu quả lâu dài. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Ô nhiễm môi trường Khái niệm ô nhiễm môi trường: Theo Luật bảo vệ môi trường 2005 của nước CHXHCNVN thì “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật”. Theo Trần Yêm và Trịnh Thị Thanh (1998) [17], “Ô nhiễm môi trường được hiểu là sự có mặt của các chất hoặc năng lượng với với khối lượng lớn trong môi trường mà môi trường khó chấp nhận”- trích Từ điển Oxford.

Do đó, ô nhiễm môi trường được hiểu theo cách diễn đạt của giáo trình này là: “Sự hiện diện của các vật chất ở 3 dạng rắn, lỏng, khí và năng lượng có nguồn gốc là tự nhiên hoặc nhân tạo với một hàm lượng nào đó làm ảnh hưởng đến chất lượng nói chung hoặc chất lượng của từng thành phần môi trường nói riêng”. Ô nhiễm môi trường theo nguồn gốc có thể phân thành ô nhiễm môi trường do tự nhiên và ô nhiễm môi trường do nhân tạo. Ô nhiễm môi trường theo loại hình môi trường có thể phân thành ô nhiễm môi trường nước, ô nhiễm môi trường không khí và ô nhiễm môi trường đất. Ô nhiễm nước Khái niệm về nước thải và nước ô nhiễm: Theo 2 tác giả Trần Yêm và Trịnh Thị Thanh (1998) [17] thì: Nước thải là chất lỏng được thải ra sau quá trình sử dụng của con người và đã bị thay đổi tính chất ban đầu của chúng.

Ô nhiễm nước là sự thay đổi bất lợi môi trường nước, hoàn toàn hay đại bộ phận do các hoạt động khác nhau của con người tạo nên. Nguồn gốc gây ô nhiễm nước có thể là tự nhiên và có thể là nhân tạo. Có nhiều cách để phân loại về nước thải: n 14 Phân loại theo cách xác định nguồn thải: Có 2 nguồn gây ô nhiễm là nguồn gây ô nhiễm xác định (nguồn điểm) và nguồn gây ô nhiễm không xác định (nguồn không điểm). Nếu phân loại theo tác nhân ô nhiễm thì gồm có dạng ô nhiễm cơ học (vật lý), ô nhiễm hóa học (vô cơ, hữu cơ), ô nhiễm vi sinh vật, ô nhiễm nhiệt và ô nhiễm phóng xạ.

Theo nguồn gốc phát sinh thì ô nhiễm nước do: Nước thải sinh hoạt và nước thải sản xuất (công nghiệp, nông nghiệp), nước mưa chảy tràn. Các căn cứ pháp luật 1. Cơ sở pháp lí Việc đánh giá chất lượng nước thải công nghiệp và nước mặt (sông suối) được thực hiện trên cơ sở quy định của các văn bản pháp lí sau: - Luật Bảo vệ Môi trường sửa đổi được Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam khoá XI kỳ họp thứ 8 thông qua ngày 29 tháng 11 năm 2005. Các văn bản dưới luật đã hướng dẫn cụ thể thực hiện luật bảo vệ môi trường bao gồm: - Nghị định 80/2006/NĐ-CP ngày 09/8/2006 về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường.

- Nghị định 21/2008/NĐ-CP ngày 28 tháng 02 năm 2008 về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 80 nêu trên. - Nghị định 117/2009/NĐ-CP ngày 31/12/2009 về xử lí vi phạm pháp luật trong lĩnh vực Bảo vệ môi trường. - Nghị định số 04/2007/NĐ-CP ngày 8/1/2007 về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 67/NĐ-CP của Chính phủ về phí Bảo vệ môi trường đối với nước thải. - Thông tư liên tịch số 106/2007/TTLT/BTC-BTNMT về việc sửa đổi, bổ sung thông tư liên tịch số 125/2003/TTLT/BTC-BTNMT ngày 18/12/2003 của liên bộ BTC-BTNMT hướng dẫn thực hiện nghị định số 67/2003/NĐ-CP về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải.

n 15 - QCVN 24:2009/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước thải. - QCVN 08:2008/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt. - Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5992 : 1995, Chất lượng nước - lấy mẫu- Hướng dẫn kỹ thuật lấy mẫu. - Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5999 : 1995, Chất lượng nước lấy mẫu - Hướng dẫn lấy nước thải.Cơ sở thực tiễn Hiện tại, nước ta đang trong thời kì mở cửa phát triển nền công nghiệp, vì vậy mà các KCN, các nhà máy được xây dựng ồ ạt nhằm đáp ứng mục tiêu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Nhưng đi đôi với phát triển công nghiệp là yêu cầu giữ gìn, bảo vệ môi trường, nhất là tại các KCN và các nhà máy xí nghiệp. Việc các KCN, các nhà máy xí nghiệp được mở ra để đẩy mạnh phát triển kinh tế cũng gây ra nhiều vấn đề tranh cãi về môi trường. Hiện trạng môi trường nước thải ở các khu vực sản xuất này đã và đang có những dấu hiệu bị ô nhiễm. Tỉnh Thái Nguyên có nhiều khu công nghiệp, trong đó KCN Gang Thép – Lưu Xá là một trong các KCN lớn chuyên sản xuất gang, thép đáp ứng cho nhu cầu phát triển công nghiệp trong cả nước.

Công ty Gang Thép là doanh nghiệp nhà nước thuộc Tổng công ty Thép Việt Nam (Bộ Công nghiệp), được thành lập từ năm 1959 và đi vào hoạt động từ năm 1963. Mặc dù đã có những nỗ lực trong cải thiện chất lượng môi trường nhưng KCN Gang Thép vẫn có những hoạt động ảnh hưởng gây ô nhiễm môi trường, trong đó việc xả thải nguồn nước thải (chủ yếu là nước thải sản xuất) đã gây ảnh hưởng tới môi trường nước xung quanh. Do vậy, tiến hành đánh giá chất lượng suối Cam Giá do ảnh hưởng của nguồn nước thải KCN Gang Thép có ý nghĩa thực tiễn quan trọng. Thực trạng ô nhiễm môi trường nước do nước thải công nghiệp trên thế giới và ở Việt Nam 1.

Thực trạng ô nhiễm môi trường nước do nước thải công nghiệp trên thế giới Vấn đề môi trường đang là một trong những vấn đề được quan tâm hàng đầu trên thế giới. Nhiều hội nghị quốc gia, quốc tế về môi trường thường xuyên được tổ chức nhằm hạn chế tình trạng môi trường toàn cầu đang ngày càng bị ô nhiễm nghiêm trọng. Tình hình môi trường thế giới đáng báo động; treenn khắp hành tinh, các hệ sinh thái đang mất cân bằng, xuống cấp nặng nề; sự sống bị nạn hạn hán, lũ lụt, sa mạc hóa và nhiều dạng ô nhiễm đe dọa. Các nhà môi trường đã lên tiếng cảnh báo về tình hình “đầm lầy hóa thành sa mạc” ở vùng Lưỡng Hà, hồ cạn nước ở châu Phi và Trung Á, rừng rậm mỏng dần ở Amazon…(Unesco) [19].

Vấn đề ô nhiễm do nước thải công nghiệp trên thế giới ngoài một số ít thuộc các nước phát triển, còn lại vẫn tập trung chủ yếu ở các nước đang phát triển và các nước nghèo, nơi mà có công nghệ sản xuất lạc hậu, nền kinh tế không đủ mạnh để đầu tư hệ thống xử lí an toàn trước khi xả thải ra môi trường. Theo báo cáo của Unesco [19], các sông Thames (Anh), sông Seine (Pháp) là những con sông đã từng bị ô nhiễm nặng do hoạt động xả thải của sản xuất công nghiệp và cả chất thải sinh hoạt. Ở Hoa Kì, các con sông và hồ ở phía Đông và một số vùng khác cũng gặp tình trạng tương tự. Vùng Đại hồ bị ô nhiễm nặng, trong đó hồ Enrie, Ontario đặc biệt nghiêm trọng.

Ở các nước đang phát triển và các nước nghèo thì ô nhiễm nước và thiếu nước sạch là phổ biến. Có tới hơn 80% khối lượng nước ở các cống rãnh ở các khu dân cư và hơn 65% lượng nước thải ở các KCN thải trực tiếp ra đồng ruộng, sông hồ… gây ô nhiễm, thường là ở Trung Quốc, các nước Trung cận Đông, châu Phi, Nam Á, Đông Nam Á. Việc ô nhiễm môi trường nước đã gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe con người, mỗi năm có khoảng 3.578 triệu người chết do các bệnh liên quan đến nước. n 17 Cũng theo báo cáo này, đã chỉ ra được thiệt hại môi trường trong hồ Peipsi – hồ nằm trên biên giới của nước Cộng hòa Estonia và Liên bang Nga.

Sự ô nhiễm hồ và phú dưỡng đã làm ảnh hưởng đến hoạt động kinh tế xung quanh hồ và hoạt động khai thác cá trong hồ. Ở Trung Quốc, có đến khoảng 50.000 km các con sông lớn (theo FAO) bị ô nhiễm nặng, chủ yếu do nước thải công nghiệp, trong đó có 80% là không còn khả năng khai thác cá do môi trường sống của chúng đã bị hủy hoại. Đây có thể coi như là kết quả của việc xả thải các chất độc hại từ các nhà máy công nghiệp trên thượng nguồn như nhà máy giấy, nhà máy thuộc da, nhà máy sản xuất cán thép, nhà máy lọc dầu và nhà máy hóa chất…nước sông Hoàng Hà hiện đang chứa một hàm lượng rất cao các kim loại nặng và chất độc khác, làm cho chất lượng nước suy giảm tới mức không đạt tiêu chuẩn đối với nước dành cho mục đích thủy lợi. Đoạn sông Hoàng Hà đi qua tỉnh Sơn Tây, do sử dụng nước tưới cho nông nghiệp nên kim loại nặng đã đi vào nông sản như hàm lượng Crôm và Chì đã quá ngưỡng cho phép trong lúa gạo, Cadimi quá ngưỡng trong bắp cải… Ở Brazil, Baixada Santista cũng là khu vực nổi tiếng thế giới về ô nhiễm có liên quan đến công nghiệp, cảng và các hoạt động đô thị.

Các hoạt động khai thác mỏ và luyện kim đã cho kết quả là thải ra môi trường các chất độc hại có khả năng lan truyền theo chuỗi thức ăn như Chì, Thủy ngân, Niken… Không chỉ có vậy, các hoạt động xả thải công nghiệp ở khu vực này cũng gây ra hiện tượng phú dưỡng (Elisabete S.Braga et al, 2004) [18]. Trong ngành công nghiệp luyện kim, quá trình sản xuất bắt buộc phải sử dụng đến một lượng nước khá lớn. Để sản xuất 1 tấn thép cần 100-200 m3 nước/h, tức là cần trung bình 150m3/h. Khối lượng nước thải ra để sản xuất 1.000 tấn phôi thép/năm là 250-500m3/năm (vì có phần lớn lượng nước được sử dụng làm mát tái tuần hoàn).

Trung bình mỗi giờ, lượng nước bơm cho các hoạt động trong sản xuất thép nhu sau: Thiêu kết: 0-20m3/tấn thiêu kết Blast lò: 50-80m3/tấn gang Luyện thép: 20-50m3/tấn thép n 18 Máy cán: 20-80m3/tấn cán Cốc hóa: 2-5m3/tấn than cốc Lò làm sạch khí: 2-5m3/1000m3 khí (P. Theo tác giả O’Connell và các cộng sự (1987) [21], [22], ở Chicago những năm giữa thế kỷ 20, sự tăng trưởng nhanh chóng của ngành công nghiệp thép trong khu vực Cahemet sau khi có sự chuyển giao, phát triển công nghệ đã khiến cho môi trường nơi này bị ảnh hưởng. Các nhà máy thép ở Nam Chicago, Đông Chicago và Gary tạo thành một cụm công nghiệp khá rộng lớn. Dọc theo bờ biển phía nam hồ Michigan cũng bao gồm các nhà máy lọc dầu, hóa chất và chế tạo kim loại.