MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài. Chúng ta đang tiếp tục thực hiện đường lối đổi mới, phát triển nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Giáo dục được coi là nhân tố quyết định để thực hiện mục tiêu đó. Đảng ta khẳng định“Cùng với khoa học công nghệ, giáo dục- đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài[44, tr 107].
Nền giáo dục nói chung và giáo dục ĐH &THCN nói riêng từ khi hoà bình lập lại đến năm 1965, tuy đạt được những thành tựu quan trọng, song so với yêu cầu của sự nghiệp xây dựng CNXH ở miền Bắc, và yêu cầu to lớn của nhiệm vụ cách mạng chung của cả nước thì còn chậm trễ, vừa thiếu cán bộ, vừa mất cân đối, chất lượng cán bộ chưa được coi trọng tương xứng với số lượng,"một số ngành và một số loại cán bộ yêu cầu đào tạo chưa rõ ràng, phương thức đào tạo chưa thích hợp"[19, tr 54] Việc nghiên cứu về giáo dục ĐH &THCN một thời kỳ lịch sử nhất định, gợi mở những bài học học bổ ích trong việc hoạch định đường lối phát triển giáo dục ĐH &THCN hiện nay. Vì những lý do trên khuyến khích chúng tôi chọn đề tài “ĐẢNG LÃNH ĐẠO SỰ NGHIỆP GIÁO DỤC ĐẠI HỌC VÀ TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP Ở MIỀN BẮC GIAI ĐOẠN 1965- 1975”, làm luận văn tốt nghiệp cao học chuyên ngành Lịch sử Đảng. Chúng tôi chọn giai đoạn này là vì giáo dục ĐH &THCN miền Bắc phát triển trong điều kiện đặc biệt. Đất nước bị chia cắt làm hai miền, với hai chế độ chính trị khác nhau.
Đảng ta lãnh đạo nhân dân tiến hành đồng thời hai chiến LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 lược cách mạng: xây dựng CNXH ở miền Bắc và đấu tranh thống nhất nước nhà, đặc biệt từ năm1965 trở đi, chống Mỹ cứu nước là nhiệm vụ thiêng liêng của mọi người Việt Nam yêu nước. Đây là giai đoạn đầy biến động của giáo dục ĐH &THCN Việt Nam. Trước tình hình mới, Đảng ta thực hiện chủ trương chuyển hướng công tác giáo dục, đẩy mạnh qui mô đào tạo cán bộ chuyên môn, tăng cường công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong trường học, thực hiện nguyên lý, phương châm giáo dục trong hoàn cảnh chiến tranh, và sáng tạo ra nhiều hình thức, phương pháp giáo dục, đào tạo, bồi dữơng con người để đưa nền giáo dục ĐH &THCN phát triển mạnh mẽ, góp phần xứng đáng vào công cuộc xây dựng miền Bắc XHCN và sự nghiệp thống nhất đất nước, tạo tiền đề quan trọng cho nền giáo dục ĐH &THCN giai đoạn sau. Tình hình nghiên cứu đề tài.
Từ lâu, giáo dục đào tạo nói chung và giáo dục ĐH &THCN nói riêng là đề tài được nhiều cán bộ khoa học, các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, nhiều nhà quản lý giáo dục quan tâm tìm hiểu, nghiên cứu trên nhiều góc độ khác nhau. Có thể kể các tác phẩm tiêu biểu như, “Về vấn đề giáo dục”-tập hợp những bài viết, bài nói chuyện của Chủ tịch Hồ Chí Minh; “Mấy vấn đề về văn hoá giáo dục” -tập hợp những bài viết, bài nói chuyện của đồng chí Phạm Văn Đồng; “Về văn hoá giáo dục” của Nguyễn Khánh Toàn; “Lịch sử ĐH & THCN Việt Nam” tập I, do Lê Văn Giạng chủ biên; “Sơ thảo lịch sử ĐH &THCN Việt Nam giai đoạn 1955- 1975, do Nguyễn Được biên soạn phần giáo dục đại học, Nguyễn Tuỳ biên soạn phần giáo dục THCN; "Chiến lược phát triển giáo dục 2001-2010" của Thủ tướng Chính phủ(12 năm 2001). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 Nhìn lại các công trình nghiên cứu về giáo dục ĐH &THCN bước đầu chúng tôi có suy nghĩ sau: - Các tác giả đã nêu bật được tính chất, nội dung và nguyên lý của giáo dục ĐH & THCN. - Các công trình đã phân tích, đánh giá thực trạng, khẳng định những thành tựu to lớn của giáo dục ĐH & THCN, đồng thời vạch ra những tồn tại đã và đang đặt ra.
- Các tác giả đã tìm ra những nguyên nhân, đề ra những giải pháp cụ thể để giáo dục ĐH & THCN phát triển trong điều kiện mới. Phải nói rằng những kết quả nghiên cứu về nền giáo dục ĐH &THCN là khá toàn diện, đề cập đến nhiều khía cạnh, lĩnh vực khác nhau. Điều đó không có nghĩa là mọi việc xem như đã hoàn tất. Bức tranh toàn cảnh về nền giáo dục ĐH &THCN, nhất là ở góc độ tổng kết lịch sử chưa được phản ánh trọn vẹn và đầy đủ.
Việc nghiên cứu về giáo dục ĐH & THCN vẫn cần phải tiếp tục. Đối tƣợng và phạm vi, mục đích và nhiệm vụ của đề tài. Đối tượng và phạm vi: * Đối tượng: - Sự lãnh đạo của Đảng trong quá trình xây dựng nền giáo dục ĐH &THCN XHCN. - Thực tiễn phong trào quần chúng xây dựng và phát triển giáo dục ĐH &THCN.
-Những bài học kinh nghiệm rút ra từ thực tiễn trên. * Phạm vi: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Những điều kiện kinh tế, xã hội và truyền thống lịch sử ảnh hưởng đến quá trình xây dựng và phát triển giáo dục ĐH &THCN. - Đường lối chủ trương của Đảng về xây dựng nền giáo dục ĐH &THCN, trọng tâm là giai đoạn chuyển hướng giáo dục 1965- 1975; sự lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp uỷ đảng và tinh thần vượt khó vươn lên của thầy trò các trường trong việc xây dựng nền giáo dục ĐH &THCN. - Những nội dung cụ thể trong việc đẩy mạnh qui mô, nâng cao chất lượng đào tạo toàn diện, thực hiện phương châm giáo dục của Đảng.
-Thàng tựu và hạn chế của ngành giáo dục ĐH &THCN trong quá trình xây dựng và trưởng thành. Mục đích và nhiệm vụ: : - Trình bày có hệ thống quá trình lãnh đạo của Đảng về giáo dục ĐH &THCN từ năm 1965 đến năm 1975, nhất là về đường lối chủ trương, biện pháp trong việc thực hiện chuyển hướng giáo dục. - Làm rõ nội dung các giai đoạn lịch sử hình thành và phát triển của giáo dục ĐH & THCN miền Bắc. - Xác định đặc điểm phát triển của giáo dục ĐH &THCN miền Bắc thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.
- Bước đầu rút ra những nhận xét và bài học kinh nghiệm lịch sử và đề xuất một số kiến nghị, phục vụ cho việc xây dựng nền giáo dục ĐH & THCN trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá. Nguồn tài liệu tham khảo. Nguồn tài liệu tham khảo chủ yếu là các văn kiện của Đảng và bài viết của các nhà lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các công trình sử học của các tác giả Việt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Nam, các bài báo khoa học đăng trên tạp chí TW và địa phương có liên quan đến đề tài v. Phƣơng pháp nghiên cứu.
Phương pháp cơ bản để tiếp cận đề tài là phương pháp lịch sử và phương pháp lo gích. Mức độ sử dụng hai phương pháp này sẽ tuỳ thuộc vào yêu cầu đặt ra trong nội dung các chương. Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phương pháp thống kê,phân tích tổng hợp, đối chiếu so sánh. Những đóng góp mới về mặt khoa học.
- Luận văn tập hợp các nguồn tư liệu và kết quả nghiên cứu về quá trình phát triển nền giáo dục ĐH &THCN miền Bắc từ năm 1965 đến năm 1975, đồng thời góp phần bổ sung một số tư liệu trong quá trình nghiên cứu này. -Từ góc độ sử học, luận văn sẽ trình bày một cách có hệ thống đường lối chủ trương, biện pháp và sự chỉ đạo của Đảng về giáo dục ĐH & THCN, nêu bật sự phát triển mạnh mẽ, những thành tựu và hạn chế của ngành ĐH &THCN Việt Nam từ năm 1965 đến năm 1975. - Nêu rõ mối tác động qua lại giữa các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hoá với giáo dục trong hoàn cảnh cụ thể, làm rõ tính đặc thù của giáo dục ĐH & THCN Việt Nam giai đoạn 1965- 1975. - Rút ra bài học kinh nghiệm lịch sử đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay.
Kết cấu của luận văn. Luận văn được chia làm ba chương. Chƣơng 1 : Đảng lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giáo dục Đại học & Trung học Chuyên nghiệp (1965-1969). Chƣơng 2 : Đảng lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ giáo dục Đại học & Trung học Chuyên nghiệp (1969- 1975).
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Chƣơng 3 : Một số nhận xét và bài học kinh nghiệm. CHƢƠNG 1 ĐẢNG LÃNH ĐẠO THỰC HIỆN NHIỆM VỤ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC & TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP(1965-1969).VÀI NÉT VỀ GIÁO DỤC ĐẠI HỌC & TRUNG HỌC CHUYÊN NGHIỆP MIỀN BẮC TRƢỚC NĂM 1965. Giáo dục Đại học & Trung học Chuyên nghiệp nƣớc Việt Nam Dân chủ Cộng hoà trong thời kỳ 1945-1954. Quốc tử giám mở năm 1075, có thể coi là trường đại học đầu tiên của Việt Nam.
Trong gần một trăm năm đô hộ, thực dân Pháp chỉ xây dựng cho cả Đông Dương một trường đại học gồm hai khoa( khoa luật và khoa y) và vài trường cao đẳng như Canh nông, Thương mại, Công chính, Mỹ thuật, Sư phạm, Thú y, Khoa học và chín trường trung cấp[3, tr13-14]. Qui mô đào tạo nhỏ bé và không đều giữa các ngành. Số lượng học sinh đại học năm cao nhất (1942) là 1085 người, trong đó số học sinh luật khoa và y khoa chiếm số đông. Thực dân Pháp coi trường học là công cụ quan trọng để chinh phục thuộc địa, đào tạo công chức cho bộ máy cai trị, các cơ sở kinh doanh, thương nhân và đồn điền.
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công, mở ra kỷ nguyên : độc lập, tự do cho dân tộc. Ngay từ khi mới ra đời, chính quyền cách mạng non trẻ rất quan tâm đến việc phát triển nền giáo dục nước nhà. Trong tình thế vận mệnh đất nước như “ngàn cân treo sợi tóc”, biết bao việc quan trọng phải giải quyết, song Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn khẳng định vai trò của giáo LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 dục, và chủ trương chống nạn thất học, khôi phục nền giáo dục ĐH &THCN đã bị hoang tàn do các giáo sư người Pháp bỏ đi, sinh viên tản mạn mỗi người một nơi từ ngày Nhật đảo chính Pháp(9. Chỉ thị "Kháng chiến kiến quốc" của BCHTƯ Đảng ra ngày 25.