phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, kết cấu của khóa luận gồm 3 chương và 6 tiết. 6 c Chƣơng 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Ở TỈNH NAM ĐỊNH 1. Quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về giáo dục Trong quan điểm về giáo dục của C.Mác còn cho rằng, cùng với sự phát triển của lực lượng sản xuất là sự phân công lao động. Sự phân công lao động này làm cho con người ta ngày càng hoạt động trong lĩnh vực sản xuất hẹp, mỗi người là một mắt khâu của quá trình sản xuất xã hội vì vậy nó sẽ dẫn đến sự phiến diện trong phát triển con người.
Do vậy, theo C.Mác: “công tác giáo dục sẽ làm cho người trẻ tuổi… có thể lần lượt chuyển từ ngành sản xuất này sang ngành sản xuất nọ tùy theo nhu cầu của xã hội hoặc tùy theo sở thích của bản than họ. Do đó, công tác giáo dục sẽ làm cho họ thoát khỏi tình trạng một chiều mà sự phân công lao động hiện nay đang buộc mỗi một người phải theo” [2; tr.Mác cho rằng, giáo dục không những làm cho con người thích nghi với xã hội, phục vụ cho xã hội tốt hơn, mà hơn thế, quan trọng hơn, giáo dục là cách thức làm cho con người được phát triển toàn diện các năng lực của mình. Về quan niệm này, C.Mác đã chỉ rõ: “nền giáo dục sau này sẽ là nền giáo dục làm cho mỗi một trẻ em, khi đến lứa tuổi nhất định, đều biết “kết hợp trí dục và thể dục với lao động chân tay và do đó, kết hợp lao động chân tay với trí dục và thể dục”, “kết hợp lao động sản xuất với trí dục và thể dục” và “coi đó không phải chỉ là một phương pháp để làm tăng thêm nền sản xuất xã hội mà còn là một phương pháp duy nhất để sản xuất ra những con người phát triển toàn diện…” [2; tr. Kế thừa và phát triển quan điểm của Mác,V.
Lênin đã phân tích, phê phán sâu sắc tính chất giai cấp và những biểu hiện của nó trên lĩnh vực giáo dục và nhà trường qua các chế độ xã hội. Đầu thế kỷ XX, trong bối cảnh nước Nga xây dựng chủ nghĩa xã hội, tại Đại hội Toàn Nga lần thứ nhất diễn ra vào ngày 28/8/1918 bàn về công tác giáo dục, V.Lênin đã khẳng định vai trò, chức năng, nhiệm vụ của GD&ĐT, coi đó là một trong những điều kiện quan 7 c trọng đảm bảo thắng lợi trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội.Lênin nói: “Sự nghiệp của nhà trường chúng ta cũng là đấu tranh đánh đổ giai cấp tư sản; chúng ta tuyên bố công khai rằng: nói nhà trường đứng ngoài cuộc sống, ngoài chính trị, là nối dối và lừa bịp” [30; tr. Lênin còn cho rằng: “Những người lao động khao khát có tri thức, vì tri thức cần cho họ để chiến thắng. Chín phần mười quần chúng lao động đã hiểu rõ rằng tri thức là một vũ khí trong cuộc đấu tranh tự giải phóng của họ, rằng sở dĩ họ thất bại là do thiếu học thức; rằng giờ đây việc làm cho mọi người có thể thực sự được học hành, là do bản thân họ quyết định.
Sự nghiệp của chúng ta sẽ thắng vì bản thân quần chúng đã bắt tay xây dựng một nước Nga mới, xã hội chủ nghĩa” [30; tr. Để nâng cao năng suất lao động, thì điều kiện tiên quyết là nâng cao trình độ học vấn và nâng cao văn hóa cho quần chúng nhân dân lao động. Điều này chỉ có đạt được hiệu quả tối ưu nhất đấy là thông qua giáo dục và bằng giáo dục. Trong Dự thảo cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nga vào tháng 2/1919 ở nội dung bàn về nền giáo dục quốc dân, V.Lênin viết: “Trong lĩnh vực giáo dục quốc dân, Đảng Cộng sản Nga tự đặt cho mình nhiệm vụ phải hoàn thành sự nghiệp cách mạng tháng Mười 1917 đã bắt đầu nhằm biến nhà trường từ một công cụ thống trị giai cấp của giai cấp tư sản thành một công cụ để đập tan nền thống trị đó, cũng như để hoàn toàn xoá bỏ sự phân chia xã hội thành giai cấp”.
“Nhà trường phải trở thành một công cụ của chuyên chính vô sản, nghĩa là nhà trường không những phải truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa cộng sản nói chung, mà còn phải là một công cụ truyền bá ảnh hưởng về tư tưởng, về tổ chức và giáo dục của giai cấp vô sản vào những tầng lớp nửa vô sản và không phải vô sản trong quần chúng lao động, nhằm hoàn toàn đập tan sự kháng cự của bọn bóc lột và thực hiện chế độ cộng sản,. Kết hợp chặt chẽ công tác giáo dục với lao động sản xuất” [31; tr.Lênin đã cho rằng, khi cách mạng bước sang hoà bình, xây dựng đất nước thì nhiệm vụ của giáo dục cũng phải có sự thay đổi theo cho phù hợp với xã hội và tình hình đất nước. Sự thay đổi đó thể hiện ở các mặt: GD&ĐT phải luôn gắn liền, bám sát với thực tiễn cuộc sống, GD&ĐT là một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, trở thành đòn bẩy, thành công cụ, thành nguồn nội lực bên trong của quá trình phát triển kinh tế - xã hội và muốn phát triển kinh tế thì trước hết phải tập trung mọi nỗ lực để phát triển giáo dục, lấy giáo dục làm động”lực. Bên cạnh những quan điểm về GD&ĐT nêu trên, V.Lênin còn đưa ra quan điểm: “Học, học nữa, học mãi!”,“câu nói này đã trở thành câu châm ngôn, thành khẩu hiệu của hàng triệu các thế hệ không chỉ ở Nga, mà còn là khẩu hiệu của nền giáo dục ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có”Việt Nam.Lênin bàn về nội dung của giáo dục, để đào tạo con người phát triển toàn diện, theo quan điểm của C.Mác, cần đặc biệt quan tâm tới giáo dục trí tuệ, giáo dục thể chất, thẩm mỹ, tổ chức giáo dục lao động và giáo dục đạo đức: Về giáo dục đạo đức Trong hoàn cảnh mới, kế thừa và phát triển tư tưởng của C.Mác về giáo dục đạo đức, V.Lênin cũng phân tích tính giai cấp, tính lịch sử của đạo đức một cách sâu sắc với tư cách nó là một hình thái ý thức xã hội.Lênin đã kiên quyết bác bỏ quan điểm cho rằng đạo đức là vĩnh hằng, bất biến.Lênin, mỗi thời kì lịch sử, mỗi giai cấp trong xã hội đều có những chuẩn mực đạo đức riêng biệt (tất nhiên có kế thừa những phần tốt đẹp).Lênin khẳng định việc giáo dục lòng yêu tổ quốc xã hội chủ nghĩa và tinh thần quốc tế vô sản có ý nghĩa cực kì to lớn và cần thiết trong việc hình thành phẩm chất nhân cách con người xã hội chủ nghĩa.Giáo dục đạo đức cộng sản chủ nghĩa cho thế hệ trẻ, trước hết là trách nhiệm của nhà trường Xô Viết, của Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên tiền phong, của đội ngũ thầy cô giáo, cán bộ Đảng, cán bộ Đoàn, các thế hệ cách mạng lớn tuổi phải là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ.
Về giáo dục trí tuệ (trí dục) 9 c Phát triển trên quan điểm của C.Mác về giáo dục cộng sản, V.Lênin coi trí dục là thành phần, là nội dung cơ bản. Trang bị cho thế hệ trẻ những tri thức khoa học cơ bản, hệ thống, hiện đại, bồi dưỡng năng lực nhận thức, phát triển trí tuệ. là nhiệm vụ chủ yếu của nhà trường Xô Viết. “Học, học nữa, học mãi” đó là lời huấn thị của V.Lênin đối với chúng ta.
Lênin đòi hỏi thế hệ trẻ hiểu chủ nghĩa cộng sản là những vấn đề, những kết luận mà tự chúng ta rút ra chứ không phải là học thuộc lòng những khẩu hiệu về chủ nghĩa cộng sản mà người khác đặt ra.Lênin nói rằng không thể tin vào việc dạy dỗ, GD&DDT nếu như nó chỉ đóng khung trong bốn bức tường của nhà trường, việc học tập tách khỏi cuộc sống thực tiễn và công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội của dân tộc. Dựa vào nhận thức luận của V.Lênin với tư cách là cơ sở phương pháp luận của mình, giáo dục học xã hội chủ nghĩa đã giải quyết những vấn đề về bản chất của quá trình dạy học, mối quan hệ giữa nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính, vai trò của thực tiễn trong quá trình dạy học và rèn luyện kĩ năng nghiệp vụ của các dạng lao động xã hội riêng biệt. Về nội dung của trí dục, những ý kiến của V.Lênin có tính chiến lược trong việc xây dựng nội dung tri thức các môn học trong nhà trường. Tháng 2- 1919, Lênin nói rằng: “thiết lập nền giáo dục phổ thông để giới thiệu những tri thức lý luận và thực tiễn về tất cả các nghành chủ yếu của nền sản xuất xã hội”, tư tưởng trên của ông đã quán triệt sâu sắc trong quá trình dạy học, lựa chọn nội dung các môn học, nguyên tắc, phương pháp, hình thức dạy và học của nhà trường xã hội chủ nghĩa.
Về giáo dục lao động và kĩ thuật tổng hợp Trước hết, V.Lênin cho rằng giáo dục lao động, tổ chức lao động sản xuất, giáo dục kĩ thuật tổng hợp có mối quan hệ mật thiết với nhau, vừa là nội dung vừa là nguyên tắc giáo dục xã hội chủ nghĩa. Quan điểm đó quán triệt toàn bộ quá trình giáo dục dạy học, tổ chức lao động sản xuất, giáo dục kĩ thuật, nó được coi như là một phương tiện đào tạo con người xã hội chủ nghĩa. Rèn luyện đạo đức, nhân cách qua lao động và hoạt động xã hội, tư tưởng này là sợi chỉ đỏ xuyên suốt quá trình đào tạo thế hệ trẻ thành người lao 10 c động mới.Lênin là người ý thức rất sâu sắc việc kết hợp quá trình giáo dục với lao động sản xuất và giáo dục kĩ thuật tổng hợp, nhờ vậy mới đào tạo được thế hệ lao động trẻ cho xã hội chủ nghĩa. Những tư tưởng giáo dục của V.Lênin lại có ý nghĩa thời sự nóng bỏng đối với các quốc hiện nay trong quá trình cải cách giáo dục, bởi lẽ chúng không chỉ đơn thuần là nội dung giáo dục mà đó còn là những nguyên tắc của giáo dục xã hội chủ nghĩa.Lênin cũng rất quan tâm tới thể dục, quân sự, giáo dục thẩm mĩ.
Bản thân Lênin là một tấm gương trong việc kết hợp rèn luyện, tự hoàn thiện mọi mặt để trở thành người phát triển cân đối, hài hòa nhân cách, năng lực trí tuệ, thể chất, tình cảm, ý chí.Lênin đã khẳng định về vai trò của GD&ĐT đối với sự phát triển kinh tế - xã hội cũng như sự tác động của phát triển kinh tế, xã hội đối với GD&ĐT.