ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI & NHÂN VĂN --------------------------------------- TRẦN THỊ THẮM ĐẶC ĐIỂM CỦA TIỂU THUYẾT VIỄN DU TRONG SA MẠC CỦA J. LE CLÉZIO LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI Hà Nội – Năm 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ----------------------------------------------------- TRẦN THỊ THẮM ĐẶC ĐIỂM CỦA TIỂU THUYẾT VIỄN DU TRONG SA MẠC CỦA J. LE CLÉZIO Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Văn học nƣớc ngoài Mã số: 60.45 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thùy Linh Hà Nội - 2019 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan: đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác. Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2019 TÁC GIẢ LUẬN VĂN TRẦN THỊ THẮM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CẢM ƠN Luận văn này được hoàn thành tại khoa Văn học – Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn của TS. Nguyễn Thùy Linh. Trước tiên, xin được gửi lời tri ân sâu sắc tới TS.
Nguyễn Thùy Linh, người đã trực tiếp hướng dẫn, theo dõi từng bước đi của tôi trong suốt quá trình làm luận văn. Những nhận xét thấu đáo, những chỉ dẫn chuyên môn của cô là hành trang quan trọng và không thể thiếu để làm nên luận văn này. Cô là người luôn nghiêm khắc, cẩn thận trong công việc, nhưng cũng đầy ân cần, chi chút, luôn quan tâm, khích lệ tôi, cho tôi thêm tự tin để hoàn thành luận văn và đạt được kết quả như ngày hôm nay. Tôi xin tỏ lòng cảm ơn chân thành đến các thầy, cô khoa Văn học, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn - Đại học Quốc gia Hà Nội.
Sự nhiệt tình, quan tâm, giúp đỡ tôi về tư liệu và chuyên môn từ các thầy cô luôn là điều tôi trân quý và ghi nhớ khi nhìn lại luận văn này. Bên cạnh đó, sự động viên, thúc đẩy và trợ giúp từ gia đình, bạn bè là điều tôi trân trọng và biết ơn khi nghĩ đến những lúc khó khăn và bế tắc trong quá trình theo đuổi công việc của mình. Tôi cũng xin cảm ơn lãnh đạo cơ quan, bạn bè đồng nghiệp đã tạo điều kiện, giúp đỡ để tôi hoàn thành luận văn này. Dù đã cố gắng hoàn thành luận văn nhưng do những giới hạn tri thức và trình độ lý luận còn hạn chế, luận văn của tôi vẫn còn nhiều thiếu sót.
Vì vậy, tôi rất mong nhận được những lời góp ý từ thầy cô và các bạn. Hà Nội, ngày 28 tháng 3 năm 2019 TÁC GIẢ TRẦN THỊ THẮM LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC MỞ ĐẦU. Lý do chọn đề tài. Lịch sử nghiên cứu vấn đề.
Đối tƣợng, Phạm vi nghiên cứu. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Bố cục luận văn.
TIỂU THUYẾT VIỄN DU VÀ CƠ SỞ CỦA TIỂU THUYẾT VIỄN DU TRONG SÁNG TÁC CỦA LE CLÉZIO. Tiểu thuyết viễn du. Một số đặc điểm của tiểu thuyết viễn du. Cơ sở của tiểu thuyết viễn du trong sáng tác của Le Clézio.
Cơ sở tiểu sử học. Cơ sở lịch sử, thời đại. Cơ sở nghệ thuật. CẤU TRÚC TỰ SỰ CỦA TIỂU THUYẾT VIỄN DU TRONG SA MẠC.
Nghệ thuật lồng ghép các cuộc viễn du. Kết cấu tiểu thuyết theo hành trình viễn du. Cuộc viễn du của Nour và cộng đồng dân du mục. Cuộc viễn du của Lalla.
NGHỆ THUẬT TÁI TẠO KHÔNG GIAN VIỄN DU TRONG SA MẠC. Không gian thực. 37 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Không gian tâm tƣởng.
Không gian hồi ức. Không gian tưởng tượng. NHÂN VẬT VIỄN DU: LÃNG MẠN VÀ HIỆN THỰC. Nhân vật trung tâm của các cuộc hành trình.
Nour và cộng đồng người du mục. Nhân vật “bên lề” của cuộc hành trình. Nhân vật huyền thoại. Nhân vật “khai sáng”.
82 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 85 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong lịch sử văn học, tiểu thuyết là thể loại văn chương có vị trí đặc biệt nhất trong việc phản ánh sâu sắc và nhạy bén những vấn đề của cuộc sống. Trong cuốn Lý luận và thi pháp tiểu thuyết, Bakhtin nhận định rằng: trên nhiều phương diện, tiểu thuyết dự báo trước sự phát triển tương lai của toàn bộ nền văn học.
Đồng thời, đây cũng là thể loại văn chương duy nhất đang biến chuyển và luôn biến đổi. Ở những thời kì khác nhau, tiểu thuyết từng bước đổi mới mình để phản ánh nhạy bén hơn những biến chuyển của đời sống. Sự đổi mới về phong cách lọai hình này ghi đậm cá tính sáng tạo cũng như dấu ấn tác giả, đặc biệt trong văn học hậu hiện đại. Thế kỷ XX với sự xuất hiện của hàng loạt trào lưu sáng tác mới, đặc biệt là trong tiểu thuyết.
Tiểu thuyết Pháp với bề dày lịch sử cũng không nằm ngoài sự vận động ấy. Trong đó, Jean-Marie Gustave Le Clézio được xem là một trong những đại diện tiêu biểu của tiểu thuyết Pháp những năm cuối của thế kỉ XX. Trong những tác phẩm của mình, nhà văn đã tạo ra những đổi mới kỹ thuật trên nhiều phương diện để tiểu thuyết trở thành tư tưởng của nhà văn về thế giới phức tạp, về con người hiện đại. Một vấn đề trở đi trở lại trong những tác phẩm của Le Clézio là hành trình tìm kiếm tự do, hạnh phúc của thế hệ trẻ các nước Tây Âu trong xã hội hiện đại, cùng với đó là số phận của những người nhập cư nghèo, những cộng đồng nhỏ lẻ trong quá trình tìm tới thế giới lí tưởng mới.
Cấu trúc tiểu thuyết đậm chất thơ cùng những sáng tạo, cách tân thi pháp trong những trang viết về những cuộc hành trình của cá nhân, của cộng đồng tạo nên bút pháp viễn du đặc trưng trong những áng văn của Le Clézio. Nghiên cứu những đặc trưng, kỹ thuật tiểu thuyết của Le 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Clézio là bước cơ bản để độc giả tiếp cận với những tư tưởng triết học nhân văn của chủ nhân giải thưởng Nobel 2008 ấy.G Le Clézio viết văn từ khá sớm. Ông viết nhiều và nhiều trong số đó đã trở thành cảm hứng đề tài trong các nghiên cứu lớn trên thế giới. Tuy vậy, ở nước ta, nguồn tài liệu cũng như tác phẩm của Le Clézio vẫn còn hạn chế.
Trong số rất ít những tác phẩm đã được dịch sang tiếng Việt của Le Clézio, Sa mạc là tiểu thuyết thể hiện rõ nét những nét độc đáo về thể loại tiểu thuyết viễn du của nhà văn. Đây cũng là tác phẩm được coi là bước đột phá đánh dấu phong cách thực nghiệm hơn (more experimental style). Nghiên cứu Sa mạc dưới góc độ đặc điểm thi pháp loại hình là phương pháp để thấy được những sáng tạo độc đáo, cũng như đặc trưng phong cách tiểu thuyết viễn du của nhà văn lớn này. Điều này càng có ý nghĩa và cần thiết hơn trong điều kiện những công trình nghiên cứu về văn học Pháp cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI cũng như về tiểu thuyết của Le Clézio tại Việt Nam còn chưa đa dạng về số lượng cũng như đề tài.
Lịch sử nghiên cứu vấn đề 2. Các nghiên cứu ngoài nước Bernard Teulon-Nouailles khi nghiên cứu về Michel Butor đã tổng hợp lại những công trình và thành tựu của nhà văn này. Trong đó, bài tổng hợp Michel Butor, Un Oiseau Migrateur (L'ecriture En Voyage) năm 2011 có nói về tác phẩm phê bình Répertoire 4 cùng bài viết Viễn du và bút pháp trong đó. Dựa trên khảo sát về các chuyến viễn du trong tác phẩm, bài viết đưa ra cách nhìn nhận về viễn du, phân tích vai trò của các cuộc viễn du, đồng thời liệt kê hệ thống các loại dịch chuyển không gian trong thể loại này.
Tác giả cũng đưa tới sự hình dung về chuyến viễn du. Đó là chuyến đi bất định mà những người trong hành trình không xác định từ đâu tới và sẽ đi tới đích nào. Chuyến hành trình gồng gánh theo mọi tài sản và gia đình của họ. Chuyến hành trình liên 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com quan mật thiết đến các không gian, và là yếu tố ảnh hưởng sâu sắc đến nghệ thuật xử lí không gian trong tác phẩm.
Công trình này đã mang đến những cái nhìn mới về vai trò của những cuộc viễn du với bút pháp nhà văn, là tiền đề quan trọng của nhiều nghiên cứu về tiểu thuyết viễn du sau này. Cuốn sách La vision du monde de Le Clezio: Cinq études sur l'oeuvre của Teresa Di Scano đã trình bày cấu trúc của tác phẩm Sa mạc với sự hình thành từ hai câu chuyện đan xen. Phân tích hai cuộc hành trình song song ấy, tác giả khẳng định những ý nghĩa nhân văn về vấn đề tự do – nô lệ, giàu sang – nghèo đói trong tác phẩm. Cấu trúc quay vòng với cái kết các nhân vật quay trở lại nơi xuất phát, là nơi sa mạc cồn cát hoang vu trong Sa mạc được người viết nhìn nhận với ý nghĩa phản ánh sức mạnh tổ tiên cội nguồn.
Công trình này đã góp phần không nhỏ trong những đánh giá, nhìn nhận về thế giới quan của nhiều nghiên cứu sau này về Le Clézio. Trong cuốn phê bình Tiểu thuyết xuất bản năm 2000, nhà nghiên cứu Michel Raimond tiến hành khảo sát loại hình tiểu thuyết phiêu lưu, trong đó có tiểu thuyết viễn du. Ông cho rằng, tiểu thuyết phiêu lưu (le roman d’aventures) ra đời từ thời cổ đại, được hình thành từ hai loại: tiểu thuyết viễn du (le roman de voyage) và tiểu thuyết thử thách (le roman d’epreuves). Ông đưa ra sự phân biệt tiểu thuyết thử thách và tiểu thuyết viễn du, trong đó nhấn mạnh tính khám phá về những không gian, xứ sở kì lạ trong tiểu thuyết viễn du.
Để làm rõ hơn về tiểu thuyết viễn du, nhà nghiên cứu xếp tiểu thuyết của Jules Verne vào loại tiểu thuyết viễn du và phân tích về thể loại này. Cuốn sách cũng hệ thống và nhận định về kiểu nhân vật trong tiểu thuyết viễn du, đặc biệt là trong thời gian cổ đại với những nhân vật chưa có những nét đặc thù riêng, chưa được chú trọng khắc họa, hoặc khắc họa nhân vật không là mối quan tâm hàng đầu của thể loại này. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.