Luận văn thạc sĩ đặc điểm tên các biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường hàng đào hàng gai quận hoàn kiếm thành phố hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm tên các biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường hàng đào hàng gai quận hoàn kiếm thành, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Đỗ Thị Mai Phương
• Người hướng dẫn: GS.TS Nguyễn Văn Khang
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Đặc điểm tên các biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường Hàng Đào, Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, thành phố Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi và tư liệu nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của luận văn
• 1.6. Bố cục của Luận văn
• 2. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 2.1.1. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.1.2. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2.2. Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài
• 2.2.1. Cơ sở lí thuyết về cảnh quan ngôn ngữ
• 2.2.1.1. Khái niệm cảnh quan ngôn ngữ
• 2.2.1.2. Phân loại cảnh quan ngôn ngữ
• 3. KHẢO SÁT THỰC TRẠNG SỬ DỤNG NGÔN NGỮ BIỂN HIỆU TRÊN ĐỊA BÀN PHƢỜNG HÀNG ĐÀO, HÀNG GAI
• 3.1. Các xu hướng nghiên cứu ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng
• 3.2. Nghiên cứu ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng từ cách tiếp cận của ngôn ngữ học xã hội
• 3.3. Nghiên cứu ngôn ngữ BHCH từ cách tiếp cận của ngôn ngữ học ứng dụng
• 3.4. Kết quả khảo sát ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường Hàng Đào, Hàng Gai - quận Hoàn Kiếm
• 3.4.1. Vài nét về địa bàn khảo sát
• 3.4.2. Thực trạng chung
• 3.4.3. Phân loại biển hiệu theo tên cửa hàng
• 3.4.4. Phân loại biển hiệu theo thành phần ngôn ngữ
• 3.4.5. Sử dụng đa ngữ trên BHCH tại các phố Hàng Ngang, Hàng Đào, Hàng Gai, Hàng Quạt thuộc hai phường Hàng Đào, Hàng Gai
• 3.4.6. Thảo luận về ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường Hàng Đào, Hàng Gai
• 3.4.7. Tiểu kết chương 2
• 4. KHẢO SÁT THÁI ĐỘ NGÔN NGỮ CỦA NGƢỜI DÂN Ở HÀ NỘI
• 4.1. Lựa chọn đối tượng và nội dung khảo sát
• 4.2. Cách thức điều tra thái độ ngôn ngữ
• 4.3. Kết quả khảo sát
• 4.3.1. Thái độ ngôn ngữ của nhóm nghề nghiệp là công an
• 4.3.2. Thái độ ngôn ngữ của nhóm nghề nghiệp là sinh viên
• 4.4. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm tên biển hiệu cửa hàng tại Hoàn Kiếm

Tên biển hiệu cửa hàng tại quận Hoàn Kiếm không chỉ đơn thuần là một yếu tố nhận diện mà còn phản ánh văn hóa, thẩm mỹ và xu hướng tiêu dùng của người dân nơi đây. Biển hiệu cửa hàng thường mang tính chất quảng cáo, thể hiện sự sáng tạo và cá tính của chủ cửa hàng. Đặc biệt, trong bối cảnh đô thị hóa và hội nhập quốc tế, tên biển hiệu ngày càng đa dạng và phong phú hơn.

1.1. Đặc điểm ngôn ngữ trong tên biển hiệu cửa hàng

Tên biển hiệu cửa hàng thường sử dụng ngôn ngữ đơn giản, dễ hiểu, nhằm thu hút sự chú ý của khách hàng. Các yếu tố như từ ngữ, hình ảnh và màu sắc được kết hợp hài hòa để tạo nên một biển hiệu ấn tượng.

1.2. Vai trò của tên biển hiệu trong quảng cáo

Tên biển hiệu không chỉ là một phần của thương hiệu mà còn là công cụ quảng cáo hiệu quả. Nó giúp khách hàng dễ dàng nhận diện và ghi nhớ cửa hàng, từ đó tăng khả năng quay lại mua sắm.

II. Vấn đề và thách thức trong việc đặt tên biển hiệu cửa hàng

Mặc dù tên biển hiệu cửa hàng tại Hoàn Kiếm có nhiều đặc điểm nổi bật, nhưng cũng gặp phải không ít thách thức. Việc sử dụng ngôn ngữ nước ngoài, đặc biệt là tiếng Anh, đang trở thành một vấn đề gây tranh cãi trong cộng đồng. Nhiều người cho rằng điều này làm mất đi bản sắc văn hóa Việt Nam.

2.1. Sự phổ biến của tên biển hiệu bằng tiếng nước ngoài

Nhiều cửa hàng tại Hoàn Kiếm đã chọn sử dụng tiếng Anh hoặc các ngôn ngữ khác trong tên biển hiệu. Điều này không chỉ phản ánh xu hướng toàn cầu hóa mà còn tạo ra sự cạnh tranh trong lĩnh vực kinh doanh.

2.2. Thái độ của người dân đối với tên biển hiệu

Người dân tại Hoàn Kiếm có những ý kiến trái chiều về việc sử dụng ngôn ngữ nước ngoài trên biển hiệu. Một số người cho rằng điều này làm phong phú thêm văn hóa, trong khi những người khác lo ngại về việc mất đi bản sắc ngôn ngữ.

III. Phương pháp thiết kế tên biển hiệu cửa hàng hiệu quả

Để tạo ra một tên biển hiệu cửa hàng thu hút, cần phải cân nhắc nhiều yếu tố như ngôn ngữ, hình ảnh và thông điệp truyền tải. Việc áp dụng các phương pháp thiết kế hợp lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả quảng cáo.

3.1. Nguyên tắc đặt tên biển hiệu

Tên biển hiệu cần ngắn gọn, dễ nhớ và phản ánh đúng bản chất của sản phẩm hoặc dịch vụ. Sử dụng các từ khóa liên quan đến ngành nghề sẽ giúp tăng khả năng tìm kiếm trên mạng.

3.2. Tầm quan trọng của hình ảnh trong biển hiệu

Hình ảnh đi kèm với tên biển hiệu cũng đóng vai trò quan trọng. Một hình ảnh đẹp và phù hợp sẽ giúp thu hút sự chú ý và tạo ấn tượng tốt cho khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tên biển hiệu

Nghiên cứu về tên biển hiệu cửa hàng tại Hoàn Kiếm đã chỉ ra rằng việc sử dụng ngôn ngữ và hình ảnh một cách hợp lý có thể tạo ra những hiệu ứng tích cực trong kinh doanh. Các cửa hàng có tên biển hiệu ấn tượng thường thu hút được nhiều khách hàng hơn.

4.1. Kết quả khảo sát về tên biển hiệu

Khảo sát cho thấy rằng những cửa hàng có tên biển hiệu độc đáo và dễ nhớ thường có lượng khách hàng ổn định hơn. Điều này chứng tỏ tầm quan trọng của việc đầu tư vào thiết kế biển hiệu.

4.2. Những bài học từ các cửa hàng thành công

Nhiều cửa hàng thành công tại Hoàn Kiếm đã áp dụng các chiến lược đặt tên biển hiệu hiệu quả, từ đó tạo ra sự khác biệt và thu hút khách hàng. Họ đã biết cách kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong thiết kế biển hiệu.

V. Kết luận và tương lai của tên biển hiệu cửa hàng tại Hoàn Kiếm

Tên biển hiệu cửa hàng tại Hoàn Kiếm đang trong quá trình phát triển và thay đổi. Với sự gia tăng của các cửa hàng mới và sự cạnh tranh ngày càng khốc liệt, việc đặt tên biển hiệu sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong chiến lược kinh doanh.

5.1. Xu hướng tương lai trong thiết kế biển hiệu

Dự báo rằng trong tương lai, tên biển hiệu sẽ ngày càng đa dạng hơn, với sự kết hợp giữa ngôn ngữ truyền thống và hiện đại. Các cửa hàng sẽ cần phải sáng tạo hơn để nổi bật giữa đám đông.

5.2. Tầm quan trọng của việc bảo tồn bản sắc văn hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc bảo tồn bản sắc văn hóa qua tên biển hiệu là rất cần thiết. Các chủ cửa hàng cần cân nhắc kỹ lưỡng khi lựa chọn ngôn ngữ và hình ảnh để không làm mất đi giá trị văn hóa địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu và sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường tại Việt Nam, hoạt động quảng cáo thương mại ngày càng trở nên đa dạng và phong phú. Biển hiệu cửa hàng không chỉ đơn thuần là phương tiện thông tin mà còn là một diễn ngôn quảng cáo, góp phần tạo nên cảnh quan ngôn ngữ đặc trưng của đô thị. Tại Hà Nội, đặc biệt là khu phố cổ quận Hoàn Kiếm, các biển hiệu cửa hàng thể hiện sự đa dạng về ngôn ngữ và hình thức, phản ánh sự giao thoa văn hóa và kinh tế. Luận văn tập trung nghiên cứu đặc điểm tên các biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường Hàng Đào và Hàng Gai, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội, với tổng số 773 biển hiệu được khảo sát trực tiếp.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm nêu rõ thực trạng sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu cửa hàng, phân tích đặc điểm hình thức và nội dung cấu trúc thông tin, đồng thời khảo sát thái độ ngôn ngữ của người dân thuộc các nhóm nghề nghiệp khác nhau đối với hiện trạng này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hai phường trọng điểm về kinh tế, văn hóa, xã hội của khu phố cổ Hà Nội trong năm 2018. Kết quả nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ bức tranh cảnh quan ngôn ngữ đô thị, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết cảnh quan ngôn ngữ và lý thuyết thái độ ngôn ngữ trong ngôn ngữ học xã hội. Cảnh quan ngôn ngữ được định nghĩa là tổng thể các ngôn ngữ xuất hiện trên các biển hiệu, biển báo, tên đường phố trong không gian công cộng, phản ánh bản sắc văn hóa và xã hội của một vùng lãnh thổ. Phân loại cảnh quan ngôn ngữ theo Ben-Rafael chia thành hai loại: top-down (chính thức) và bottom-up (phi chính thức), trong đó biển hiệu cửa hàng thuộc loại bottom-up, phản ánh hoạt động cá nhân và thương mại.

Khái niệm biển hiệu cửa hàng được phân tích dựa trên các định nghĩa trong nước và quốc tế, nhấn mạnh chức năng thông tin (cá biệt hóa chủ thể kinh doanh) và chức năng phô trương (thu hút sự chú ý của khách hàng). Cấu tạo chung của biển hiệu gồm bốn thành phần: loại hình cửa hiệu, tên hiệu, nội dung thông tin và thông tin liên hệ. Ngoài ra, luận văn cũng vận dụng lý thuyết thái độ ngôn ngữ, phân loại thái độ thành trung thành, tự ti và kỳ thị ngôn ngữ, đồng thời phân tích các nhân tố ảnh hưởng như tuổi tác, giới, nghề nghiệp, trình độ văn hóa và địa vị xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp miêu tả kết hợp điều tra nghiên cứu xã hội học ngôn ngữ. Dữ liệu chính gồm 773 ảnh chụp biển hiệu cửa hàng trên địa bàn hai phường Hàng Đào và Hàng Gai, được thu thập trực tiếp trong năm 2018. Phương pháp chọn mẫu là toàn bộ các biển hiệu cửa hàng trên địa bàn khảo sát, đảm bảo tính đại diện và toàn diện.

Phân tích dữ liệu sử dụng thủ pháp thống kê mô tả, phân loại theo thành phần ngôn ngữ, loại hình tên cửa hàng và nội dung cấu trúc thông tin. Bảng hỏi được thiết kế để khảo sát thái độ ngôn ngữ của người dân thuộc các nhóm nghề nghiệp khác nhau (công an, sinh viên, người kinh doanh, người lao động) với các tiêu chí về tuổi, giới, trình độ học vấn. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong năm 2018, bao gồm giai đoạn thu thập dữ liệu, phân tích và tổng hợp kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ sử dụng ngoại ngữ trên biển hiệu cửa hàng: Trong tổng số 773 biển hiệu khảo sát, có 428 biển hiệu (chiếm 55,37%) sử dụng ngoại ngữ, trong đó 345 biển hiệu (44,63%) sử dụng hoàn toàn tiếng Việt. Điều này cho thấy sự hiện diện mạnh mẽ của ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, trên các biển hiệu tại hai phường khảo sát.

2. Phân loại theo thành phần ngôn ngữ: Tiếng Anh chiếm ưu thế với 393/773 biển hiệu (50,84%), tiếp theo là tiếng Pháp (2,85%), tiếng Trung Quốc (1,29%) và các ngoại ngữ khác như Hàn Quốc, Nhật Bản, Ý với tỷ lệ rất nhỏ (khoảng 0,13%). Biển hiệu sử dụng hỗn hợp tiếng Việt và tiếng Anh chiếm 39,46%, trong khi biển hiệu chỉ sử dụng một ngoại ngữ chiếm 11,38%.

3. Phân loại theo tên cửa hàng: Có tám loại tên biển hiệu phổ biến, bao gồm tên riêng, tên riêng kết hợp sản phẩm/dịch vụ, tên riêng kết hợp số nhà, chỉ số nhà, từ ngữ biểu cảm, cấu trúc ngữ pháp không thuần Việt, chữ viết không dấu và chữ viết tắt. Ví dụ, tên riêng như "Vàng Quang Nghĩa" hay tên kết hợp số nhà như "Hà 92" thường xuất hiện ở các cửa hàng chuyên doanh.

4. Phân bố theo lĩnh vực kinh doanh: Biển hiệu sử dụng tiếng Việt thuần túy chủ yếu tập trung ở các cửa hàng bán buôn quần áo, đồ thờ, phụ liệu may mặc với khách hàng mục tiêu là người Việt. Ngược lại, các biển hiệu có ngoại ngữ xuất hiện nhiều ở các lĩnh vực khách sạn, du lịch, cửa hàng lưu niệm, thủ công mỹ nghệ, hướng đến khách nước ngoài.

Thảo luận kết quả

Sự hiện diện đa dạng của ngoại ngữ, đặc biệt là tiếng Anh, phản ánh xu hướng toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế tại khu vực khảo sát. Việc sử dụng ngoại ngữ trên biển hiệu không chỉ nhằm thu hút khách du lịch quốc tế mà còn thể hiện vị thế kinh tế và văn hóa mở cửa của khu phố cổ Hà Nội. So với các nghiên cứu tại các đô thị lớn khác như Tokyo, Bangkok hay các thành phố châu Âu, hiện tượng đa ngữ trên biển hiệu tại Hà Nội có nhiều điểm tương đồng về vai trò của tiếng Anh như ngôn ngữ giao tiếp quốc tế.

Tuy nhiên, tỷ lệ biển hiệu sử dụng hoàn toàn tiếng Việt chỉ chiếm gần một nửa, đặt ra thách thức trong việc giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt trong môi trường đa ngôn ngữ. Các tên cửa hàng sử dụng từ ngữ không dấu hoặc chữ viết tắt gây khó khăn cho người tiêu dùng trong việc nhận diện và ghi nhớ, ảnh hưởng đến hiệu quả giao tiếp. Biểu đồ phân bố tỷ lệ sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu có thể minh họa rõ nét sự chiếm ưu thế của tiếng Anh và sự đa dạng ngôn ngữ hỗn hợp.

Kết quả khảo sát thái độ ngôn ngữ cho thấy người dân, đặc biệt nhóm sinh viên và người kinh doanh, có thái độ tích cực với việc sử dụng ngoại ngữ trên biển hiệu, coi đây là biểu hiện của sự hiện đại và hội nhập. Ngược lại, nhóm công an và người lớn tuổi có xu hướng bảo vệ tiếng Việt, lo ngại sự mai một của ngôn ngữ dân tộc. Điều này phù hợp với các nghiên cứu về thái độ ngôn ngữ trong xã hội đa ngữ, phản ánh sự đa chiều và phức tạp của nhận thức xã hội về ngôn ngữ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và quy định về ngôn ngữ biển hiệu: Cơ quan quản lý địa phương cần ban hành và thực thi nghiêm ngặt các quy định về việc sử dụng tiếng Việt trên biển hiệu, đảm bảo chữ Việt được ưu tiên và kích thước chữ nước ngoài không vượt quá 50% diện tích biển hiệu trong vòng 1-2 năm tới.

2. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chiến dịch truyền thông, hội thảo nhằm nâng cao ý thức của chủ cửa hàng và người dân về vai trò của tiếng Việt trong quảng bá thương hiệu và bảo tồn văn hóa, hướng đến mục tiêu tăng tỷ lệ biển hiệu sử dụng tiếng Việt lên trên 60% trong 3 năm.

3. Hỗ trợ đào tạo và tư vấn thiết kế biển hiệu: Cung cấp các khóa đào tạo về thiết kế biển hiệu chuẩn mực, sử dụng ngôn ngữ hiệu quả, kết hợp hài hòa giữa tiếng Việt và ngoại ngữ, giúp các chủ cửa hàng nâng cao chất lượng biển hiệu trong vòng 1 năm.

4. Khuyến khích nghiên cứu và giám sát định kỳ: Thiết lập hệ thống khảo sát, đánh giá định kỳ về thực trạng ngôn ngữ trên biển hiệu cửa hàng, làm cơ sở để điều chỉnh chính sách phù hợp, đảm bảo sự phát triển bền vững của cảnh quan ngôn ngữ đô thị trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý đô thị và cơ quan chức năng: Giúp hiểu rõ thực trạng và xu hướng sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu, từ đó xây dựng chính sách quản lý hiệu quả, bảo vệ sự trong sáng của tiếng Việt.

2. Chủ cửa hàng và doanh nghiệp nhỏ: Cung cấp kiến thức về cách đặt tên và thiết kế biển hiệu phù hợp, nâng cao hiệu quả quảng bá thương hiệu và thu hút khách hàng.

3. Nhà nghiên cứu ngôn ngữ học và văn hóa đô thị: Là tài liệu tham khảo quý giá về cảnh quan ngôn ngữ, thái độ ngôn ngữ trong môi trường đô thị Việt Nam, góp phần phát triển nghiên cứu học thuật.

4. Giáo viên và học viên ngành ngôn ngữ học, quảng cáo, marketing: Hỗ trợ trong việc giảng dạy và học tập về ngôn ngữ quảng cáo, ngôn ngữ thương mại, cũng như thực hành thiết kế biển hiệu.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tiếng Anh lại chiếm ưu thế trên biển hiệu cửa hàng ở Hà Nội?
   Tiếng Anh là ngôn ngữ giao tiếp quốc tế, được sử dụng rộng rãi trong thương mại và du lịch. Việc sử dụng tiếng Anh giúp các cửa hàng thu hút khách nước ngoài và thể hiện sự hiện đại, hội nhập kinh tế.

2. Việc sử dụng ngoại ngữ trên biển hiệu có ảnh hưởng tiêu cực đến tiếng Việt không?
   Nếu không kiểm soát, việc lạm dụng ngoại ngữ có thể làm giảm vai trò của tiếng Việt, gây khó khăn trong giao tiếp và ảnh hưởng đến bản sắc văn hóa. Tuy nhiên, sử dụng ngoại ngữ hợp lý có thể hỗ trợ quảng bá và phát triển kinh tế.

3. Các nhân tố nào ảnh hưởng đến thái độ ngôn ngữ của người dân?
   Tuổi tác, giới tính, nghề nghiệp, trình độ văn hóa và địa vị xã hội là những nhân tố chính hình thành thái độ ngôn ngữ, dẫn đến sự đa dạng trong nhận thức và phản ứng đối với việc sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu.

4. Làm thế nào để cân bằng giữa việc sử dụng tiếng Việt và ngoại ngữ trên biển hiệu?
   Cần có quy định rõ ràng về tỷ lệ sử dụng chữ Việt và chữ nước ngoài, đồng thời nâng cao nhận thức của chủ cửa hàng về tầm quan trọng của tiếng Việt, kết hợp với tư vấn thiết kế biển hiệu hài hòa.

5. Tại sao lại có nhiều biển hiệu sử dụng chữ viết không dấu hoặc chữ viết tắt?
   Việc này thường nhằm mục đích tạo sự khác biệt, thu hút sự chú ý hoặc do hạn chế về không gian biển hiệu. Tuy nhiên, nó có thể gây khó hiểu và giảm hiệu quả giao tiếp với khách hàng.

Kết luận

• Luận văn đã khảo sát 773 biển hiệu cửa hàng tại hai phường Hàng Đào và Hàng Gai, phát hiện 55,37% sử dụng ngoại ngữ, trong đó tiếng Anh chiếm ưu thế với 50,84%.
• Phân tích chi tiết cho thấy sự đa dạng về hình thức tên cửa hàng và thành phần ngôn ngữ, phản ánh sự giao thoa văn hóa và kinh tế trong khu vực khảo sát.
• Thái độ ngôn ngữ của người dân đa chiều, nhóm trẻ và người kinh doanh có xu hướng tích cực với việc sử dụng ngoại ngữ, trong khi nhóm lớn tuổi và công an ưu tiên bảo vệ tiếng Việt.
• Đề xuất các giải pháp quản lý, tuyên truyền, đào tạo và giám sát nhằm cân bằng giữa việc sử dụng tiếng Việt và ngoại ngữ trên biển hiệu, góp phần giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt.
• Tiếp tục nghiên cứu và giám sát định kỳ là cần thiết để điều chỉnh chính sách phù hợp với sự phát triển của cảnh quan ngôn ngữ đô thị trong tương lai.

Các cơ quan quản lý và cộng đồng chủ cửa hàng cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất nhằm xây dựng môi trường ngôn ngữ biển hiệu hài hòa, vừa phát huy giá trị văn hóa truyền thống, vừa đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài. Khảo sát thực trạng sử dụng ngôn ngữ biển hiệu Chương 3: Khảo sát thái độ ngôn ngữ của người dân. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1.Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.

Tình hình nghiên cứu trong nước Ở Việt Nam, việc nghiên cứu cảnh quan ngôn ngữ, đặc biệt là biển hiệu cửa hàng mới được chú ý trong khoảng hai thập kỷ gần đây như một hiện tượng ngôn ngữ - văn hóa nảy sinh trong quá trình đô thị hóa. Các nghiên cứu chủ yếu đi vào tìm hiểu thực trạng sử dụng ngôn ngữ biển hiệu trong thời kì đổi mới và hội nhập của đất nước, tập trung ở các đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng… Một trong những nghiên cứu sớm nhất là bài viết của Trần Thị Thìn (2000) “Biển hiệu ở Hà Nội nhìn từ góc độ ngôn ngữ học”. Qua bài viết, tác giả đã phân tích đặc điểm cấu tạo tên biển hiệu, từ đó khái quát sơ bộ các loại biển hiệu hiện có ở Hà Nội và đưa ra kết luận “đã đến lúc, các nhà ngôn ngữ học nên có định hướng cho biển hiệu về mặt ngôn ngữ”. Tiếp theo đó là khá nhiều khóa luận tốt nghiệp và luận văn cao học về chủ đề này.

Nguyễn Minh Nguyệt (2007) trong luận văn “Nhận xét về ngôn ngữ biển hiệu và thương hiệu trên hai phố Hà Nội(Nguyễn Lương Bằng và Tôn Đức Thắng)” đã khảo sát đặc điểm hình thức và nội dung ngôn ngữ trên biển hiệu, biển quảng cáo để thấy được vai trò quan trọng của ngôn ngữ đối với quảng cáo, đồng thời nêu lên những biến đổi về ngôn ngữ mà theo tác giả là ngày càng trở nên phổ biến hiện nay. Luận văn “Khảo sát ngôn ngữ bảng hiệu tại thành phố Hồ Chí Minh” của Phan Thanh Bảo Trân (2009) thì đi vào tìm hiểu cách viết chính tả, phân tích thành phần và đặc điểm của từng kiểu loại biển hiệu. Cũng phân tích đặc điểm nội dung, hình thức của biển hiệu quảng cáo, luận văn thạc sỹ của Trương Thị Mai (2010) “ Nghiên cứu ngôn ngữ quảng cáo trên các biển hiệu ở thành phố Vinh” cònđánh giá ưu nhược 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] điểm trong sử dụng ngôn ngữ quảng cáo, góp phần chỉnh sửa các loại lỗi trong quảng cáo. Đề tài “Hiện tượng đa ngôn ngữ trong đời sống đô thị Việt Nam thời hội nhập - Khảo sát trường hợp các biển hiệu quảng cáo đa ngôn ngữ trên đường phố Đà Nẵng” của Nhóm nghiên cứu ngôn ngữ - văn hóa Đại học Đà Nẵng (2011) lại tiếp cận ngôn ngữ biển hiệu từ một khía cạnh là hình thức sử dụng đa ngôn ngữ xếp theo nội dung kinh doanh dịch vụ.

Đặc biệt, thực trạng sử dụng ngôn ngữ biển hiệu ở Hà Nội qua góc nhìn của chuẩn hóa được thấy rõ qua khảo sát “Thực trạng ngôn ngữ biển hiệu ở Hà Nội nhìn từ trường hợp phố Mã Mây” của Nguyễn Hồng Cổn (2013). Và gần đây nhất là đề tài cấp Bộ của tiến sĩ Nguyễn Thị Kim Loan (2017) “Nghiên cứu thái độ của người dân ở Hà Nội về ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng theo phân tầng xã hội” đã khởi đầu cho việc tìm hiểu thái độ phản ứng của xã hội đối với lĩnh vực này. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, các nhà nghiên cứu đã thực hiện nhiều khảo sát thực trạng cũng như tìm hiểu thái độ người dân đối với việc sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu, đặc biệt là biển hiệu tiếng nước ngoài mà chủ yếu là tiếng Anh. Trong bài viết “Englishization of business names in Brazil”, tác giả TereseThonus (1991) đã khảo sát hiện tượng Anh hóa tên các cơ sở kinh doanh ở 05 thành phố của Brazil (Rio, Sao Paulo, Manaus, Brasilia, Recife, Porto Alegre).

Ở khu vực châu Âu cũng có khá nhiều nghiên cứu đã được triển khai.Ross (1997) trong “Signs of international English” tập trung vào hiện tượng Anh hóa tên cửa hàng ở Italia, đặc biệt là các trung tâm thành phố Milan. McArthur (2000) qua khảo sát thực trạng ở hai thành phố châu Âu là Zurich (Thụy Sĩ) và Uppsala (Thụy Điển) trong bài viết “Interanto: The global language of signs”, đã khám phá ra bản chất của quá trình đa ngôn ngữ trong việc đặt tên cửa hàng, và đưa ra kết luận là sự phổ biến của tiếng Anh 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] không phụ thuộc vào ngôn ngữ cùng tồn tại với nó. Nghiên cứu trường hợp về ảnh hưởng của tiếng nước ngoài, đặc biệt là tiếng Anh trên biển hiệu cửa hàng và tủ kính trưng bày qua cửa sổ đã được Schlick thực hiện năm 2002 tại ba thành phố châu Âu (Klagenfurt - Áo, Udinese - Italia, Ljubljana - Slovenia). Kết quả cho thấy, các biển hiệu cửa hàng và tủ kính trưng bày ở Udinese (Italia) bị ảnh hưởng của tiếng nước ngoài ít hơn so với ở Klagenfurt (Áo).

Trong một nghiên cứu tiếp theo năm 2003, Shlick đã khảo sát việc sử dụng tiếng Anh và các ngoại ngữ khác trên biển hiệu cửa hàng tại tám địa điểm ở ba quốc gia châu Âu là London và Nuneaton (Anh), Vienna, Leoben, Trieste, Pordenone (Áo); Ljubljana, Kranj (Slovenia). Griffin (2004) qua nghiên cứu “The presence of Englishinthe streets of Rome” lại đưa ra cách tiếp cận sâu rộng và toàn diện hơn so với các nghiên cứu trước đây, để hiểu rõ hơn mức độ phổ biến của tiếng Anh trên các đường phố của một quốc gia không nói tiếng Anh và ngữ cảnh mà nó xuất hiện. Ở Bồ Đào Nha, năm 2004, Penny Stewart và Richard Fawcett đã thực hiện khảo sát “Shop signs in some small towns in Northern Portugal”, qua đó mô tả tần số xuất hiện của các ngôn ngữ ngoài tiếng Bồ Đào Nha trên 271 biển hiệu cửa hàng ở sáu thị trấn nhỏ phía Tây Bắc nước này (Fermentelos, Afife, Arcos de Valdevez, Caminha, Ponte da Barca, Vila Praia de Ancora). Kết quả chỉ ra, đa số các biển hiệu cửa hàng là đơn ngữ, chủ yếu là tiếng Bồ Đào Nha, 27 biển hiệu (10%) bằng tiếng Anh, cụm từ không phải tiếng Bồ Đào Nha xuất hiện thường xuyên nhất ở sáu thị trấn được khảo sát là snack bar.

Trong thế giới Ả rập, vấn đề này cũng thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu. Salch và Al-Yassin (1994) đã tiến hành khảo sát độ phổ biến của các biển hiệu cửa hàng bằng tiếng nước ngoài tại Jordan từ quan điểm xã hội học. Họ tìm hiểu nguyên nhân các chủ cửa hàng lựa chọn sử dụng ngoại ngữ trên biển hiệu, đồng thời chỉ ra khả năng có những ảnh hưởng tiêu cực đến ngôn ngữ quốc gia và thái độ của thế hệ tương 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] lai Jordan đối với tiếng Ả rập và tiếng Anh. Thời gian gần đây, Ahmed Jamal Mansour (2013) qua đề tài “A sociolinguistic study of shop signs in Jordan: Opinions and Attitudes” đã tìm hiểu ý kiến và thái độ của người dân về tình hình sử dụng ngôn ngữ trên biển hiệu cửa hàng ở thủ đô Amman - Jordan.

Thực tế cho thấy, các biển hiệu trên địa bàn được khảo sát sử dụng nhiều loại ngôn ngữ khác nhau, và đa số người dân có thái độ tích cực đối với việc sử dụng ngôn ngữ ngoài tiếng Ả rập trên biển hiệu cửa hàng. Ở khu vực châu Á, Mac Gregor (2003) cũng có nghiên cứu về ảnh hưởng của tiếng Anh lên các biển hiệu cửa hàng ở Tokyo - Nhật Bản, quốc gia được coi là điển hình về đơn ngữ. Một nghiên cứu khác đã được thực hiện năm 2014 bởi nhóm tác giả ở Đại học Tokyo Metropolitan và Đại học Osaka về cảnh quan ngôn ngữ ở Tokyo. Kết quả cho thấy, hầu hết các biển hiệu công cộng và biển báo hướng dẫn ở Tokyo đều được viết bằng bốn thứ tiếng: Nhật, Anh, Trung, Hàn, và thường tiếng Nhật được viết đầu tiên.

Một số tác giả khác cũng nghiên cứu ảnh hưởng của tiếng Anh trên biển hiệu ở Bangkok - Thái Lan. Nhìn tổng quan tình hình nêu trên có thể thấy, ngôn ngữ biển hiệu nói chung và biển hiệu cửa hàng nói riêng là nội dung nghiên cứu đã và đang thu hút sự quan tâm chú ý của các nhà ngôn ngữ học trong và ngoài nước, đặc biệt là vấn đề tiếp xúc ngôn ngữ và đa ngữ. Từ góc độ ngôn ngữ học xã hội, thái độ ngôn ngữ đối với vấn đề này cũng là một nội dung cần xem xét khi triển khai nghiên cứu ngôn ngữ biển hiệu cửa hàng. Cơ sở lí thuyết liên quan đến đề tài 1.

Cơ sở lí thuyết về cảnh quan ngôn ngữ 1. Khái niệm cảnh quan ngôn ngữ Theo Backhaus, P., nghiên cứu ngôn ngữ trên các biển hiệu xuất hiện từ thập niên 1970, song chỉ từ sau khi có bài viết mang tính khai mở của 7 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Landry và Bourhis năm 1997 thì mới trở thành một lĩnh vực quan trọng trong ngôn ngữ học xã hội, được sự quan tâm ngày càng nhiều từ các nhà ngôn ngữ học và nhà nghiên cứu khác trên thế giới. Từ đây đánh dấu sự tập trung vào một đối tượng nghiên cứu mới: một loại văn bản viết được yết thị nơi không gian công cộng ở môi trường đô thị. Là thực thể mang tính văn hóa, giống như các thực thể cấu thành cảnh quan đô thị như kiến trúc, cư dân, sinh thái, loại văn bản viết đó cũng là hợp phần của cảnh quan đô thị.

Nó được sinh ra từ nhu cầu của đời sống xã hội, cũng vì thế mà nó mang bản sắc và dấu ấn văn hóa của khu vực địa lí ở từng thời điểm khác nhau. Hợp phần ngôn ngữ mang bản sắc xã hội - văn hóa này được các nhà chuyên môn gọi là “cảnh quan ngôn ngữ”. Landry và Bourhis lần đầu tiên định nghĩa cảnh quan ngôn ngữ như sau: “Ngôn ngữ trên các biển báo công cộng, biển quảng cáo, tên đường phố, tên địa điểm, biển hiệu cửa hàng, biển hiệu treo trước cơ quan công quyền, tất cả chúng tạo nên cảnh quan ngôn ngữ của một lãnh thổ, một vùng hay một đô thị nhất định” [23, tr. Theo từ điển Wikipédia: “Cảnh quan ngôn ngữ của một lãnh thổ được hình thành bởi ngôn ngữ của những tấm biển hiệu, biển báo giao thông công cộng, những tấm áp phích và những bản khắc khác hiện diện trong không gian công cộng.

Các ngôn ngữ được sử dụng truyền đạt ý nghĩa xã hội học, và là những dấu hiệu nhận dạng của một lãnh thổ […].