Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang

Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, khám phá sự đa dạng và giá trị sinh thái của khu vực.

• Tác giả: Nguyễn Thị Bến
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa quản lý tài nguyên rừng và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Bắc Giang

Tóm tắt

I. Tổng quan về đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn Bắc Giang

Xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, nổi bật với hệ thực vật phong phú và đa dạng. Nơi đây là một phần của khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, nơi có nhiều loài thực vật quý hiếm và đặc trưng của vùng nhiệt đới. Hệ thực vật tại đây không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu về hệ thực vật tại xã Lục Sơn giúp xác định các loài thực vật đặc trưng và tình trạng bảo tồn của chúng.

1.1. Đặc điểm sinh thái của hệ thực vật Lục Sơn

Hệ thực vật tại xã Lục Sơn chủ yếu mang tính chất của thực vật nhiệt đới, với sự đa dạng về họ và chi thực vật. Nơi đây có khoảng 348 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 260 chi và 109 họ. Đặc biệt, ngành Ngọc lan chiếm ưu thế với 333 loài, cho thấy sự phong phú của hệ thực vật nơi đây.

1.2. Tình trạng bảo tồn hệ thực vật tại Lục Sơn

Hệ thực vật tại xã Lục Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo tồn. Nhiều loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam và Nghị định 32 của Chính phủ. Việc bảo tồn và phát triển tài nguyên thực vật tại đây là cần thiết để duy trì tính đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

II. Vấn đề và thách thức trong bảo tồn hệ thực vật tại Lục Sơn

Mặc dù xã Lục Sơn có hệ thực vật phong phú, nhưng việc bảo tồn chúng đang gặp nhiều khó khăn. Sự gia tăng dân số và áp lực từ hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ thực vật. Việc nghiên cứu và đánh giá tình trạng hiện tại của hệ thực vật là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo tồn hiệu quả.

2.1. Tác động của con người đến hệ thực vật

Hoạt động khai thác rừng và buôn bán tài nguyên thiên nhiên trái phép đang gây áp lực lớn lên hệ thực vật tại Lục Sơn. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang bị đe dọa do mất môi trường sống và khai thác quá mức.

2.2. Các yếu tố môi trường ảnh hưởng đến hệ thực vật

Điều kiện tự nhiên như khí hậu, địa hình và thổ nhưỡng cũng ảnh hưởng đến sự phát triển của hệ thực vật. Sự thay đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang làm giảm chất lượng và số lượng các loài thực vật tại đây.

III. Phương pháp nghiên cứu hệ thực vật tại xã Lục Sơn

Để nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn, các phương pháp khoa học đã được áp dụng. Việc lập danh lục thực vật, đánh giá tính đa dạng sinh học và phân tích các yếu tố địa lý là những bước quan trọng trong nghiên cứu này. Các phương pháp này giúp xác định rõ ràng thành phần và tình trạng của hệ thực vật.

3.1. Lập danh lục thực vật

Danh lục thực vật được lập dựa trên việc khảo sát thực địa và thu thập mẫu vật. Quá trình này giúp xác định các loài thực vật có mặt tại xã Lục Sơn và phân loại chúng theo hệ thống khoa học.

3.2. Đánh giá tính đa dạng sinh học

Đánh giá tính đa dạng sinh học là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Việc phân tích số lượng loài, chi và họ giúp hiểu rõ hơn về sự phong phú của hệ thực vật tại đây.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Lục Sơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thực vật tại xã Lục Sơn rất đa dạng với 348 loài thực vật bậc cao. Các loài thực vật này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có ứng dụng trong y học và kinh tế. Việc bảo tồn và phát triển hệ thực vật tại đây cần được chú trọng để đảm bảo sự bền vững cho môi trường.

4.1. Các loài thực vật quý hiếm tại Lục Sơn

Trong số 348 loài thực vật, có nhiều loài quý hiếm nằm trong Sách Đỏ Việt Nam. Việc bảo tồn các loài này là rất quan trọng để duy trì tính đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường.

4.2. Ứng dụng của hệ thực vật trong đời sống

Hệ thực vật tại xã Lục Sơn có nhiều ứng dụng trong y học và kinh tế. Nhiều loài cây thuốc có giá trị cao, góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho hệ thực vật tại Lục Sơn

Nghiên cứu đặc điểm hệ thực vật tại xã Lục Sơn đã chỉ ra sự phong phú và đa dạng của hệ thực vật nơi đây. Tuy nhiên, việc bảo tồn và phát triển hệ thực vật đang gặp nhiều thách thức. Cần có các giải pháp bảo tồn hiệu quả để duy trì tính đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường cho thế hệ tương lai.

5.1. Giải pháp bảo tồn hệ thực vật

Đề xuất các giải pháp bảo tồn như tăng cường tuyên truyền, giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường và thực hiện các biện pháp quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả.

5.2. Tương lai của hệ thực vật tại Lục Sơn

Hệ thực vật tại xã Lục Sơn có tiềm năng phát triển lớn nếu được bảo tồn và quản lý đúng cách. Việc nghiên cứu và bảo tồn hệ thực vật không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật.I cho rằng “Chỉ cần điều tra trên một diện tích đủ lớn để có thể bao trùm được sự phong phú của nơi sống nhưng không có sự phân hóa về mặt địa lý. Ông gọi đó là hệ thực vật cụ thể.I đã 3 đƣa ra một nhận định là số loài của một hệ thực vật cụ thể ở vùng nhiệt đới ẩm thƣờng xanh là 1500 -2000 loài[3]. Engler (1882) đƣa ra con số thống kê cho thấy số loài thực vật Thế giới là 275.000 loài, trong đó thực vật có hoa có 155.000 loài, thực vật không có hoa có 30. Riêng thực vật có hoa trên Thế giới, Van lop (1940) đƣa ra con số 200.000 loài, Grosgayem (1949) là 300.

Hai vùng giàu có nhất thế giới là Brazil 40.000 loài và quần đảo Malaixia 45.000 loài, 800 chi, 120 họ trong khi đó ở Trung Trung Hoa có 2.900 loài, 936 chi, 155 họ (Dẫn theo Nguyễn Nghĩa Thìn, 2008)[12]. Takhtajan Viện sỹ thực vật, Acmenia đã có những đóng góp lớn cho khoa học phân loại thực vật. Trong cuốn “Diversity and Classifcation of Flowering Plant (1977), đã thống kê và phân chia toàn bộ thực vật Hạt kín trên thế giới khoảng 260.000 loài, vào khoảng 13.500 chi, 591 họ, 232 bộ thuộc 16 phân lớp và 2 lớp. Trong đó Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) gồm 11 phân lớp, 175 bộ, 45) 8 họ, 10.500 chi, không dƣới 195.000 loài vào Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) gồm 6 phân lớp, 57 bộ, 133 họ, trên 3000 chi và khoảng 65.

Brummit (1992) chuyên gia của Phòng Bảo Tàng Thực Vật Hoàng Gia Anh, trong cuốn “Vascular plant families and genera” đã thống kê tiêu bản thực vật cao có mạch trên thế giới vào 511 họ, 13.884 chi, 6 ngành là, Khuyết lá thông (Plilotophyta), Thông đá (Lycopodiophyta), Cỏ tháp bút (Equisetophyta), Dƣơng xỉ (Polypodiophyta), Hạt trần (Gymnospermae) và Hạt kín (Angiospermae).Trong đó ngành Hạt kín (Angiospermae) có 13.477 họ, 454 chi và đƣợc chia ra hai lớp là, Lớp Hai lá mầm (Dicotyledoneae) bao gồm 10.715 chi, 357 họ và Lớp Một lá mầm (Monocotyledoneae) bao gồm 2. Theo Phạm Hoàng Độ (1992 – 2003), hệ thực vật trên Thế giới nhƣ sau, Pháp có khoảng 4.800 loài, châu Âu 11.000 loài, Ấn Độ có khoảng 12.000 loài, Malaysia và Indonesia có khoảng 25. 4 Lê Trần Chấn và cộng sự (1999), đƣa ra con số về số lƣợng loài thực vật ở các vùng nhƣ sau, vùng hàn đới (đất mới, 208 loài), vùng ôn đới (Litva, 1.439 loài), cận nhiệt đới (Palextin, 2.334 loài), vùng nhiệt đới ẩm và nhiệt đới gió mùa (Philippin 8.099 loài, Bắc Việt Nam 5. Trong phạm vi bắc bán cầu, tỷ lệ 10 họ giàu loài nhất của hệ thực vật giảm giần từ vùng bắc cực đến vùng xích đạo (từ gần 75% đến khoảng 40%).

Trong khi đó số họ chiếm vị trí nổi bật trong 10 họ giàu loài nhất tăng dần từ vùng nhiệt đới (10%) đến vùng ôn đới, nhất là hàn đới[14]. Vƣờn Quốc Gia Doi Suthep -Pui ở miền Bắc Thái Lan, với diện tích 261km2 có 2. Trong đó, rừng thƣờng xanh có độ phong phú về loài cây có mạch cao nhất (930 loài) so với các loại rừng khác, rừng rụng lá - tre nứa có 740 loài, rừng hỗn giao có 755 loài, rừng nửa rụng lá - Sồi có 533 loài, rừng thƣờng xanh - Thông có 540 loài. Sau khi học thuyết tiến hóa của S.

Darwin ra đời các cơ sở lý luận của địa lý thực vật cũng đƣợc hình thành và phát triển. Sau đó, trong nửa sau thế kỷ XIX có nhiều công trình nghiên cứu địa lý thực vật xuất hiện và phát triển theo các xu hƣớng chính, Đánh giá số lƣợng thực vật, phân vùng địa lý thực vật. Xác định các loài đặc hữu là vấn đề cũng rất quan trọng khi phân tích đặc trƣng phân bố địa lý của hệ thực vật. đặc hữu là những loài chỉ phân bố ở một vùng (miền, địa phƣơng.) duy nhất trên trái đất, không thể phát hiện ở bất kỳ nơi nào khác.

Rõ ràng là với cách hiểu này khi xác định tính đặc hữu chỉ cần quan tâm đến không gian phân bố hiện tại của loài này hoặc loài kia, chứ không cần biết nguồn gốc phát sinh của chúng. Nó khác với việc phân tích hệ thực vật về mặt di truyền là để xác định nguồn gốc phát sinh, từ đó khẳng định đây là loài bản địa hoặc di cƣ. Nghiên cứu thực vật ở Việt Nam Nghiên cứu về hệ thực vật rừng là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu trong công tác nghiên cứu và bảo tồn đa dạng sinh học. Việt Nam là một trong những trung tâm đa dạng sinh học lớn nhất của thế giới và đã đƣợc nhiều tác giả trong và ngoài nƣớc tiến hành nghiên cứu.

Việc nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam đã có từ lâu. Ta có thể nhắc tới một số tác giả nhƣ, Tuệ Tĩnh (1417) trong cuốn “ Nam dƣợc thần hiệu đã mô tả tới 579 loài cây làm thuốc, Lý Thời Chân (1595) trong cuốn “Bản thảo cƣơng mục đã đề cập đến hơn 1000 vị thuốc thảo mộc…Song việc điều tra nghiên cứu thực vật có tính quy mô lớn ở nƣớc ta mới chỉ bắt đầu vào thời Pháp thuộc. trƣớc hết phải kể đến các công trình, “Thực vật chí Nam bộ của Leureir, “Thực vật chí rừng Nam bộ của các tác giả Piere L. Một trong các công trình lớn nhất về quy mô cũng nhƣ giá trị là công trình nghiên cứu hệ thực vật Đông Dƣơng của các tác giả pháp Lecomte et al, kết quả của nghiên cứu này là bộ “Thực vật chí đại cƣơng Đông Dƣơng , theo Lecomte thì Đông dƣơng có hơn 7000 loài.

Đây là bộ sách có giá trị và ý nghĩa lớn với các nhà Thực vật học, những ngƣời nghiên cứu thực vật Đông Dƣơng nói chung và hệ thực vật Việt Nam nói riêng[3]. Năm 1969, Phan Kế Lộc đã thống kê và bổ sung số loài ở miền Bắc lên 5.069 loài thực vật Hạt kín và 540 loài thuộc các ngành còn lại[5]. Trên cơ sở bộ Thực vật chí Đông Dƣơng, Thái Văn Trừng (1978) trong công trình “Thảm thực vật rừng Việt Nam đã thống kê ở khu hệ thực vật nƣớc ta có 7004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1850 chi và 289 họ. Thái Văn Trừng đã khẳng định ƣu thế của ngành Hạt kín trong hệ thực vật Việt Nam với 6336 loài (chiếm 90,9%), 1727 chi (chiếm 93,4%) và 239 họ (chiếm 82,7%).

Trong hai năm 1999 - 2000, 6 ông đã chỉnh lý, bổ sung và tái bản lại tại Việt Nam. Bộ sách gồm 3 quyển, đã thống kê mô tả kèm hình vẽ của 11611 loài thuộc 3179 chi, 295 họ và 6 ngành[8]. Năm 1997, Nguyễn Nghĩa Thìn cho xuất bản cuốn “Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật đƣa ra các thông tin về tình hình đa dạng sinh học trên thế giới và Việt Nam. Ngoài ra tác giả đã thống kê đƣợc ở Việt Nam có 10.580 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 2.342 chi, 334 họ, 6 ngành.

Trong đó ngành Hạt kín có 9.175 chi và 296 họ[9]. Năm 1998, Nguyễn Nghĩa Thìn và Nguyễn Thị Thời cho xuất bản cuốn “Đa dạng thực vật vùng núi cao Sa Pa - Phan Si Păng , đã thống kê đƣợc 2.024 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 771 chi, 200 họ và 6 ngành[10]. Năm 1999, trong cuốn “Một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật Việt Nam , Lê Trần Chấn đã thống kê đƣợc ở nƣớc ta có 10.298 chi và 285 họ thuộc 7 ngành thực vật bậc cao có mạch. Trong đó, ngành Khuyết lá thông (Psilotophyta) có 1 loài, 1 chi, 1 họ, ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) có 2 loài, 1 chi, 1 họ, ngành Dƣơng xỉ (Potypodiophyta) có 632 loài, 138 chi, 28 họ, ngành Hạt trần (Gymnospermae) có 52 loài, 22 chi, 8 họ, ngành Hạt kín có 9.

Tập thể các nhà thực vật học Việt Nam (2001, 2003, 2005) biên soạn cuốn Danh lục các loài thực vật Việt Nam và bộ Thực vật chí Việt Nam. Hiện nay đã xuất bản đƣợc 11 tập. Đây là các tài liệu hữu ích cho các nghiên cứu tiếp theo về tài nguyên thực vật Việt Nam. Trong cuốn “Danh lục các loài thực vật Việt Nam , các tác giả đã thống kê đƣợc 368 loài vi khuẩn lam, 2.176 loài Tảo, 481 loài Rêu, 1 loài quyết Thông, 53 loài Thông đất, 2 loài cỏ út tháp, 691 loài Dƣơng sỉ, 69 loài thực vật hạt trần và 13.000 loài thực vật hạt kín, đƣa tổng số loài thực vật Việt Nam lên đến gần 20.

Giai đoạn 2001 - 2005, tập thể các tác giả thuộc trung tâm nghiên cứu tài nguyên và Môi trƣờng - Đại học Quốc gia Hà Nội và Nguyễn Tiến Bân (2003, 2005, T1, T2, T3) trên cơ sở tập hợp các mẫu tiêu bản thực vật cùng với các mẫu tiêu bản đã có, đã xuất bản bộ “Danh lục các loài thực vật Việt Nam gồm 3 tập. 7 Bộ sách đã thống kê đƣợc đầy đủ nhất các loài thực vật có ở Việt Nam với tên khoa học cập nhật nhất. Trong tài liệu này, đã công bố 11.238 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 2. Trong đó ngành Khuyết lá thông (Psilotophyta) có 1 loài, 1 chi, 1 họ, ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 35 loài, 5 chi, 3 họ, ngành Cỏ tháp bút (Equisetophyta) có 2 loài, 1 chi, 1 họ, ngành Dƣơng xỉ (Polypodiophyta) có 696 loài, 136 chi, 29 họ, ngành Hạt trần (Gymnospermae) có 69 loài, 22 chi, 9 họ, ngành Hạt kín (Angiospermae) có 10.

Gần đây, Theo báo cáo quốc gia về đa dạng sinh học (2011) Việt Nam là một trong những quốc gia có đa dạng sinh học cao về các loài thực vật. Tính đến năm 2011 đã ghi nhận đƣợc 13.766 loài thực vật (2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao có mạch)[17]. Đối với các vƣờn quốc gia có nhiều công trình nghiên cứu về tính đa dạng hệ thực vật, Danh lục thực vật VQG Cát tiên đã đƣợc Trần Văn Mùi (2004)[18] thống kê đƣợc 1.610 loài thực vật bậc cao có mạch của 78 bộ, 162 họ, 724 chi. Ngô Tiến Dũng và cộng sự (2005)[19], đã thống kê đƣợc 565 loài có ích trong tổng số 854 loài thực vật của VQG Yok Đôn.

Trong đó nhóm tài nguyên cây lấy gỗ có 158 loài chiếm 18,5% tổng số loài trong toàn hệ. Nguyễn Quốc Trị (2006)[20], xây dựng bảng danh lục thực vật của VQG Hoàng Liên gồm 2.432 loài thuộc 898 chi, 209 họ, 6 ngành. Nghiên cứu về đa dạng hệ thực vật bậc cao có mạch vùng đệm VQG Vũ Quang, Đỗ Ngọc Đài và cộng sự (2008)[21], đã thống kê đƣợc 79 họ, 215 chi, 349 loài.