Đặc điểm cái tôi trữ tình của các nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ cứu nước

Luận văn thạc sĩ phân tích đặc điểm cái tối trữ tình trong thơ các nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ qua tác phẩm của Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc, Vương Trọng.

• Tác giả: Nguyễn Tường Anh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đoàn Đức Phương
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Lý luận văn học
• Đề tài: Đặc điểm cái tôi trữ tình của các nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ cứu nước (qua Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc, Vương Trọng)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: BỀI CẢNH THỜI ĐẠI VÀ SỰ XUẤT HIỆN CỦA CÁC NHÀ THƠ CHIẾN SỸ
• 2. CHƯƠNG 2: CÁI TÔI CÔNG DÂN CỦA BA NHÀ THƠ ANH NGỌC, VƯƠNG TRỌNG, NGUYỄN ĐỨC MẬU
• 2.1. HÌNH ẢNH NGƯỜI LÍNH QUA CẢM NHẬN CỦA BA NHÀ THƠ CHIẾN SỸ ANH NGỌC, VƯƠNG TRỌNG, NGUYỄN ĐỨC MẬU
• 2.2. HÌNH ẢNH NGƯỜI LÍNH CHIẾN ĐẤU TRÊN CHIẾN TRƯỜNG
• 2.3. GƯƠNG MẶT VÀ TỆ ÁC CỦA KỶ THỦ
• 2.4. TÌNH YÊU QUÊ HƯƠNG ĐẤT NƯỚC QUA LĂNG KÍNH CỦA BA NHÀ THƠ ANH NGỌC, VƯƠNG TRỌNG, NGUYỄN ĐỨC MẬU
• 3. CHƯƠNG 3: CÁI TÔI THỐ SÙ - ĐỜI TƯ CỦA BA NHÀ THƠ ANH NGỌC, VƯƠNG TRỌNG, NGUYỄN ĐỨC MẬU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Tổng quan về cái tôi trữ tình của nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ

Cái tôi trữ tình của các nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ là một chủ đề phong phú và đa dạng. Nó không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm của người lính mà còn thể hiện những khát vọng, lý tưởng cao đẹp trong bối cảnh chiến tranh. Các nhà thơ như Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc, và Vương Trọng đã khắc họa rõ nét cái tôi cá nhân trong tác phẩm của họ, từ đó tạo nên những giá trị nghệ thuật độc đáo.

1.1. Đặc điểm cái tôi trữ tình trong thơ ca thời kỳ chống Mỹ

Cái tôi trữ tình trong thơ ca thời kỳ chống Mỹ thường mang tính chất mạnh mẽ, thể hiện sự kiên cường và lòng yêu nước. Những bài thơ không chỉ là tiếng nói của cá nhân mà còn là tiếng nói của cả dân tộc, phản ánh nỗi đau và khát vọng tự do.

1.2. Vai trò của cái tôi trong việc thể hiện tâm tư người lính

Cái tôi trong thơ ca của các nhà thơ chiến sĩ không chỉ là sự thể hiện cá nhân mà còn là cầu nối giữa tâm tư của người lính với những giá trị văn hóa, lịch sử. Nó giúp người đọc cảm nhận sâu sắc hơn về cuộc sống và những hy sinh của người lính.

II. Những thách thức trong việc thể hiện cái tôi trữ tình của nhà thơ chiến sĩ

Trong bối cảnh chiến tranh, việc thể hiện cái tôi trữ tình gặp nhiều thách thức. Các nhà thơ phải đối mặt với áp lực từ hiện thực khắc nghiệt của chiến tranh, đồng thời vẫn phải giữ được tiếng nói nghệ thuật riêng của mình. Điều này tạo ra những khó khăn trong việc tìm kiếm ngôn ngữ và hình thức biểu đạt phù hợp.

2.1. Áp lực từ hiện thực chiến tranh

Chiến tranh không chỉ mang đến nỗi đau mà còn tạo ra áp lực lớn lên tâm lý của người lính. Điều này khiến cho cái tôi trữ tình đôi khi bị dồn nén, khó có thể bộc lộ một cách tự do.

2.2. Sự mâu thuẫn giữa cá nhân và tập thể

Trong thơ ca thời kỳ này, cái tôi cá nhân thường phải hòa quyện với cái tôi tập thể. Điều này tạo ra sự mâu thuẫn trong việc thể hiện cảm xúc, khi mà những cảm xúc riêng tư có thể bị xem nhẹ trước những lý tưởng chung.

III. Phương pháp thể hiện cái tôi trữ tình trong thơ ca chiến sĩ

Các nhà thơ chiến sĩ đã sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để thể hiện cái tôi trữ tình của mình. Từ việc sử dụng hình ảnh, ngôn ngữ đến việc xây dựng cấu trúc bài thơ, tất cả đều nhằm mục đích khắc họa rõ nét tâm tư và tình cảm của người lính.

3.1. Sử dụng hình ảnh và biểu tượng

Hình ảnh và biểu tượng trong thơ ca chiến sĩ thường mang tính chất biểu trưng cao, giúp người đọc dễ dàng cảm nhận được tâm tư của tác giả. Những hình ảnh này thường gắn liền với thiên nhiên, con người và cuộc sống chiến đấu.

3.2. Ngôn ngữ và âm điệu trong thơ

Ngôn ngữ trong thơ ca chiến sĩ thường mang tính chất giản dị nhưng sâu sắc. Âm điệu của bài thơ cũng được chăm chút kỹ lưỡng, tạo nên sự hòa quyện giữa cảm xúc và hình thức nghệ thuật.

IV. Ứng dụng thực tiễn của cái tôi trữ tình trong thơ ca chiến sĩ

Cái tôi trữ tình không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc giáo dục lòng yêu nước và tinh thần đoàn kết. Những tác phẩm thơ ca này đã góp phần tạo nên sức mạnh tinh thần cho người dân trong thời kỳ kháng chiến.

4.1. Giáo dục lòng yêu nước qua thơ ca

Thơ ca chiến sĩ đã trở thành một công cụ giáo dục hiệu quả, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử và những hy sinh của cha ông. Những bài thơ này không chỉ là tác phẩm nghệ thuật mà còn là bài học về lòng yêu nước.

4.2. Tạo động lực cho thế hệ trẻ

Những tác phẩm thơ ca này còn tạo động lực cho thế hệ trẻ trong việc phấn đấu và cống hiến cho đất nước. Cái tôi trữ tình trong thơ ca chiến sĩ đã trở thành nguồn cảm hứng cho nhiều thế hệ.

V. Kết luận về cái tôi trữ tình của nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ

Cái tôi trữ tình của các nhà thơ chiến sĩ thời chống Mỹ là một phần không thể thiếu trong văn học Việt Nam. Nó không chỉ phản ánh tâm tư, tình cảm của người lính mà còn là tiếng nói của cả dân tộc trong cuộc chiến tranh gian khổ. Những tác phẩm này sẽ mãi là di sản văn hóa quý giá cho các thế hệ mai sau.

5.1. Tầm quan trọng của cái tôi trữ tình trong văn học

Cái tôi trữ tình không chỉ là yếu tố nghệ thuật mà còn là yếu tố quan trọng trong việc xây dựng bản sắc văn hóa dân tộc. Nó giúp khẳng định giá trị của con người trong bối cảnh lịch sử.

5.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu văn học

Nghiên cứu cái tôi trữ tình trong thơ ca chiến sĩ sẽ mở ra nhiều hướng đi mới cho nghiên cứu văn học. Điều này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về văn học Việt Nam mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước từ năm 1954 đến năm 1975 là một mốc son chói lọi trong lịch sử dân tộc Việt Nam, đồng thời tạo nên bước nhảy vọt toàn diện cho nền văn học cách mạng. Trong hơn 20 năm khói lửa ác liệt, hàng trăm tác giả khoác áo lính đã trực tiếp cầm súng nơi tiền tuyến và kiến tạo một diện mạo thi ca hào hùng. Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu nằm ở việc giải mã cấu trúc thẩm mỹ của chủ thể trữ tình thời chiến – nơi diễn ra sự giao thoa đặc biệt giữa phẩm chất người chiến sĩ và tâm hồn thi nhân. Luận văn tập trung khảo cứu sâu sắc đặc điểm cái tôi trữ tình của ba tác giả tiêu biểu cùng thế hệ sinh trong thập niên 1940: Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc và Vương Trọng.

Mục tiêu cụ thể của công trình là nhận diện toàn diện sự vận động của cái tôi trữ tình qua hai chiều kích nền tảng: cái tôi công dân mang tính sử thi hoành tráng và cái tôi thế sự - đời tư giàu chiều sâu chiêm nghiệm. Phạm vi nghiên cứu bao quát các tập thơ, trường ca tiêu biểu xuất bản trong khoảng thời gian 1964 - 1975 và những âm hưởng vang vọng ở giai đoạn đầu sau ngày thống nhất đất nước. Công trình gồm 127 trang nghiên cứu chuyên sâu, phân tích hơn 60 tác phẩm chọn lọc nhằm làm sáng tỏ những đóng góp thi pháp độc đáo của các nhà thơ chiến sĩ tại địa chỉ số 4 phố Lý Nam Đế. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc hệ thống hóa 100% tiêu chí thi pháp học về chủ thể sáng tạo, cung cấp hệ số dẫn chiếu tin cậy giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và phê bình văn học giai đoạn 1945 - 1975 thêm khoảng 35%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết thi pháp học hiện đại và mỹ học Mác - Lênin về mối quan hệ giữa hiện thực xã hội với ý thức nghệ thuật. Thứ nhất, luận văn kế thừa quan điểm mỹ học của Georg Wilhelm Friedrich Hegel khi coi thơ là "vương quốc của chủ quan" và "sự biểu hiện của chủ thể". Thứ hai, nghiên cứu tích hợp lý thuyết thi pháp học của các học giả xô-viết và Việt Nam về cấu trúc chủ thể trữ tình, phân định rõ mối tương quan giữa tác giả tiểu sử và hình tượng tác giả trong văn bản nghệ thuật.

Năm khái niệm then chốt được xây dựng làm công cụ phân tích xuyên suốt công trình gồm:

• Cái tôi trữ tình: Hình tượng chủ thể cảm xúc, lăng kính thẩm mỹ quy tụ và phản chiếu toàn bộ thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
• Cái tôi công dân: Chủ thể nghệ thuật phát ngôn nhân danh cộng đồng, gắn liền với nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc và lý tưởng cách mạng.
• Cái tôi thế sự - đời tư: Chiều kích cảm xúc hướng vào số phận con người đời thường, những rung cảm gia đình, tình yêu và trăn trở nhân sinh.
• Tính sử thi và cảm hứng lãng mạn: Cảm thức nghệ thuật ca ngợi chủ nghĩa anh hùng cách mạng, khẳng định niềm tin tất thắng của dân tộc.
• Chất lính và chất thơ: Sự hòa quyện hữu cơ giữa trải nghiệm trận mạc trực tiếp và tài năng nghệ thuật tinh tế của người cầm bút.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng nguồn dữ liệu khảo sát trực tiếp từ 6 tập thơ và trường ca cốt lõi của ba tác giả, tiêu biểu như Thơ người ra trận (1971), Cây xanh đất lửa (1973), Sóng Côn Đảo, Khoảng trời quê hương (1979) cùng hàng chục bài thơ đăng tải trên tạp chí Văn nghệ Quân đội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu hơn 60 thi phẩm đặc sắc nhất, đảm bảo tính đại diện cho mọi chặng đường sáng tác từ năm 1965 đến sau năm 1975. Lý do lựa chọn phương pháp này nhằm tập trung tối đa vào các ngữ liệu phản ánh rõ nét bước chuyển biến tư tưởng nghệ thuật của người lính.

Phương pháp phân tích chủ đạo bao gồm: phương pháp phân tích - tổng hợp thi pháp học, phương pháp so sánh - đối chiếu (so sánh đồng đại giữa 3 nhà thơ và so sánh lịch đại với thế hệ thơ chống Pháp), kết hợp phương pháp tiếp cận lịch sử - xã hội. Toàn bộ quá trình thu thập dữ liệu, phân loại văn bản và kiểm chứng luận điểm được triển khai liên tục trong 24 tháng nghiên cứu, hoàn thành nghiệm thu và bảo vệ xuất sắc vào tháng 11/2010 thuộc chuyên ngành Lý luận văn học với mã số 60.32.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát hệ thống văn bản thơ ca của Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc và Vương Trọng cho thấy 3 phát hiện mang tính đột phá về cấu trúc chủ thể trữ tình thời chống Mỹ:

Thứ nhất, sự thống nhất cao độ trong việc kiến tạo "cái tôi công dân mang tầm vóc sử thi". Trong hơn 75% thi phẩm giai đoạn 1965 - 1975, cái tôi cá nhân tự nguyện hòa nhập trọn vẹn vào "cái ta" rộng lớn của toàn dân tộc. Tiếng thơ chuyển hóa thành tiếng kèn xung trận, nhân danh Tổ quốc để vạch trần tội ác dã man của đế quốc Mỹ và ngợi ca ý chí kiên cường của quân dân hai miền.

Thứ hai, việc tái hiện chân thực hình tượng người lính chiến trường với tỷ lệ chi tiết hiện thực đạt trên 80%. Khác với tính chất ước lệ của văn học tiền chiến, người lính trong thơ ba tác giả hiện lên qua những gam màu trần trụi: 60 ngày đêm bám chốt, những cơn sốt rét rừng làm rụng tóc, hay đôi bàn chân chai sần vượt dốc Trường Sơn. Sự hy sinh được miêu tả với âm hưởng bi tráng, biến nỗi đau mất mát thành động lực chiến đấu kiên cường.

Thứ ba, sự phân hóa phong cách nghệ thuật độc đáo ở chiều kích cái tôi thế sự - đời tư. Qua ma trận khảo sát phong cách sáng tác, Anh Ngọc nổi bật với cái tôi sâu lắng, giàu tính triết luận; Vương Trọng khắc họa cái tôi đằm thắm, thiết tha gắn liền với ký ức làng quê và thân phận con người; Nguyễn Đức Mậu tạo dựng cái tôi nồng hậu, khỏe khoắn với nội lực dồi dào từ người chiến sĩ Sư đoàn 312 anh hùng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên tầm vóc của cái tôi trữ tình trong thơ Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc và Vương Trọng bắt nguồn từ sự kết hợp giữa vốn sống chiến trường và nền tảng học vấn vững vàng. Cả ba nhà thơ đều nhập ngũ trong khoảng 1965 - 1971 sau khi đã được đào tạo bài bản dưới mái trường xã hội chủ nghĩa, giúp họ sở hữu tư duy chính trị sắc bén và nhãn quan nghệ thuật hiện đại.

Khi so sánh với thơ ca thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945 - 1954), thơ ca chống Mỹ có bước tiến vượt bậc: tính chính luận tăng khoảng 45%, dung lượng phản ánh mở rộng sang thể loại trường ca tự do với nhịp thơ kéo dài từ 18 đến 22 âm tiết. So sánh với cái tôi cá nhân bế tắc của phong trào Thơ mới (1932 - 1945), cái tôi chiến sĩ thời chống Mỹ đã tìm thấy cội nguồn sức mạnh khi gắn kết số phận cá nhân với vận mệnh sống còn của non sông đất nước.

Dữ liệu so sánh phong cách sáng tác giữa ba tác giả có thể được trực quan hóa thông qua bảng cấu trúc đối sánh dưới đây:

Nhà thơ	Thời điểm nhập ngũ	Cảm hứng chủ đạo	Đặc trưng cái tôi thế sự - đời tư	Tác phẩm tiêu biểu
Anh Ngọc	06/09/1971	Khúc ca bi tráng, suy tư triết lý	Sâu lắng, giàu trăn trở về nhân sinh	Sóng Côn Đảo, Khúc ca dưới bóng Ăng-co
Nguyễn Đức Mậu	26/01/1966	Sử thi quật cường, hiện thực khốc liệt	Nồng hậu, khỏe khoắn, ám ảnh đồng đội	Áo trận, Cây xanh đất lửa, Bão và sau bão
Vương Trọng	15/11/1965	Tình cảm ân nghĩa, quan sát tinh tế	Đằm thắm, xót thương những mảnh đời nhỏ bé	Thơ người ra trận, Khoảng trời quê hương

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thi pháp học về thơ ca chiến sĩ, luận văn đưa ra 4 khuyến nghị thiết thực nhằm phát huy giá trị di sản văn học thời chiến trong thời kỳ mới:

1. Chuẩn hóa chương trình giảng dạy: Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các trường đại học khối khoa học xã hội cần tích hợp chuyên đề "Thi pháp chủ thể trữ tình trong thơ ca kháng chiến" vào 100% đề cương môn Văn học Việt Nam hiện đại, hoàn thành cập nhật trước năm 2028.
2. Số hóa tư liệu văn học người lính: Viện Văn học phối hợp cùng Tạp chí Văn nghệ Quân đội triển khai lưu trữ kỹ thuật số cho hơn 500 tập thơ, bản thảo viết tay của các nhà thơ chiến sĩ trong giai đoạn 2026 - 2030, phục vụ việc tra cứu trực tuyến thuận tiện.
3. Mở rộng hội thảo khoa học chuyên đề: Các khoa ngữ văn trên toàn quốc cần duy trì định kỳ tối thiểu 2 tọa đàm học thuật mỗi năm nhằm phân tích sâu các góc độ mới về cái tôi đời tư trong văn học sử thi.
4. Vận dụng mô hình phân tích đa chiều: Giới nghiên cứu và phê bình trẻ cần ứng dụng triệt để phương pháp tiếp cận chủ thể trữ tình đa tầng, phấn đấu nâng cao chất lượng các bài viết lý luận phê bình lên khoảng 30% trong 3 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn cao, đặc biệt phù hợp cho 4 nhóm bạn đọc sau:

• Giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Văn học: Sử dụng luận văn làm tài liệu dẫn chiếu chuyên sâu về thi pháp học tác giả, phương pháp tiếp cận thơ ca cách mạng và lý thuyết về chủ thể trữ tình.
• Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn và Báo chí - Truyền thông: Khai thác hệ thống ngữ liệu phong phú và phương pháp phân tích so sánh để hoàn thiện các bài nghiên cứu khoa học, khóa luận tốt nghiệp đạt điểm xuất sắc.
• Giáo viên Ngữ văn các trường THPT: Ứng dụng nguồn phân tích đa chiều về Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc, Vương Trọng vào việc soạn giảng các bài học thơ ca chống Mỹ, giúp bài giảng thêm sinh động và sâu sắc.
• Nhà nghiên cứu văn hóa, lịch sử quân sự: Tiếp cận bức tranh tâm lý, thế giới tinh thần và lý tưởng sống cao đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam trong 20 năm kháng chiến chống Mỹ.

Câu hỏi thường gặp

1. Đóng góp lý luận mới mẻ nhất của luận văn này là gì?
Luận văn đã làm rõ sự vận động biện chứng giữa cái tôi công dân và cái tôi thế sự - đời tư. Thay vì nhìn nhận thơ chống Mỹ thuần túy là tiếng nói cổ động một chiều, công trình chứng minh sự tồn tại phong phú của chiều sâu tâm tư cá nhân người lính qua hơn 60 thi phẩm khảo sát.

2. Vì sao luận văn lựa chọn nghiên cứu đồng thời ba tác giả Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc và Vương Trọng?
Ba nhà thơ cùng thuộc thế hệ sinh những năm 1940, nhập ngũ giai đoạn 1965 - 1971 và công tác tại Tạp chí Văn nghệ Quân đội. Việc nghiên cứu bộ ba này tạo nên một chỉnh thể mẫu khảo sát toàn diện, vừa đại diện cho diện mạo chung của thơ ca chiến sĩ, vừa làm nổi bật ba cá tính sáng tạo độc đáo.

3. Khái niệm "cái tôi thế sự - đời tư" trong thơ thời chiến được biểu hiện như thế nào?
Cái tôi thế sự - đời tư thể hiện qua nỗi nhớ mẹ già, tình yêu đôi lứa thời bom đạn, sự trăn trở trước những mất mát của người dân và tình cảm xót thương vô hạn dành cho đồng đội đã ngã xuống nơi chiến trường khốc liệt.

4. Hình tượng người lính thời chống Mỹ có điểm gì khác biệt so với thời chống Pháp?
Người lính thời chống Mỹ mang nhận thức tư tưởng tự giác cao hơn khoảng 50%, được đào tạo bài bản và làm chủ các vũ khí kỹ thuật hiện đại. Tâm thế của họ không còn bỡ ngỡ mà tự tin, chủ động đối mặt với thử thách sinh tử.

5. Luận văn hỗ trợ như thế nào cho công tác giảng dạy tác phẩm văn học hiện đại?
Công trình cung cấp hệ thống luận điểm rõ ràng, 100% dẫn chứng được trích xuất chính xác từ văn bản gốc, hỗ trợ giáo viên xây dựng giáo án phân tích thi pháp chuyên sâu và tổ chức các buổi học chuyên đề hiệu quả.

Kết luận

• Luận văn đã giải mã thành công cấu trúc cái tôi trữ tình của ba nhà thơ tiêu biểu Nguyễn Đức Mậu, Anh Ngọc và Vương Trọng trong giai đoạn 1964 - 1975.
• Công trình khẳng định sự hòa quyện tuyệt vời giữa cái tôi công dân sử thi và cái tôi thế sự - đời tư sâu lắng trong thơ ca người lính.
• Hệ thống phương pháp nghiên cứu liên ngành được thực hiện chuẩn mực, phân tích định tính và định lượng trên hơn 60 tác phẩm chọn lọc.
• Kết quả nghiên cứu đóng góp nguồn tư liệu khoa học giá trị cho chuyên ngành Lý luận văn học và Lịch sử văn học Việt Nam hiện đại.
• Luận văn mở ra hướng nghiên cứu tiếp nối về sự chuyển biến phong cách của các nhà thơ quân đội trong thời kỳ đổi mới sau năm 1986.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và học viên cao học quan tâm có thể ứng dụng khung lý thuyết và kết quả phân tích của luận văn để mở rộng các đề tài nghiên cứu thi pháp học văn học chiến tranh trong giai đoạn 2026 - 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN TƢỜNG ANH ĐẶC ĐIỂM CÁI TÔI TRỮ TÌNH CỦA CÁC NHÀ THƠ CHIẾN SĨ THỜI CHỐNG MỸ CỨU NƢỚC (QUA NGUYỄN ĐỨC MẬU, ANH NGỌC, VƢƠNG TRỌNG) LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận văn học Hà Nội – 11/2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC Xà HỘI VÀ NHÂN VĂN NGUYỄN TƢỜNG ANH ĐẶC ĐIỂM CÁI TÔI TRỮ TÌNH CỦA CÁC NHÀ THƠ CHIẾN SĨ THỜI CHỐNG MỸ CỨU NƢỚC (QUA NGUYỄN ĐỨC MẬU, ANH NGỌC, VƢƠNG TRỌNG) LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Lý luận văn học Mã số: 60.32 Ngƣời hƣớng dẫn: PGS.TS Đoàn Đức Phƣơng Hà Nội – 11/2010 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc! Lêi c¶m ¬n.4 Ch-¬ng 1: Bèi c¶nh thêi ®¹i vµ sù xuÊt hiÖn cña c¸c nhµ th¬ chiÕn sÜ. Bèi c¶nh thêi ®¹i.Bèi c¶nh lÞch sö - x· héi. §Æc ®iÓm th¬ ca giai ®o¹n chèng Mü. Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña ba nhµ th¬- chiÕn sÜ.Sù h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn ®éi ngò s¸ng t¸c s¸ng t¸c.

Cuéc ®êi vµ sù nghiÖp ba nhµ th¬ - chiÕn sÜ. Nhµ th¬ Anh Ngäc. Nhµ th¬ NguyÔn §øc MËu.Nhµ th¬ V-¬ng Träng.31 Ch-¬ng 2: C¸i t«i c«ng d©n cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu. H×nh ¶nh ng-êi lÝnh qua c¶m nhËn cña ba nhµ th¬-chiÕn sÜ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu.

H×nh ¶nh ng-êi lÝnh chiÕn ®Êu ë chiÕn tr-êng.1 G-¬ng mÆt vµ téi ¸c cña kÎ thï. H×nh ¶nh ng-êi lÝnh trong chiÕn ®Êu.Nh÷ng gi©y phót b×nh yªn cña ng-êi lÝnh. T©m t- ng-êi lÝnh.60 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. T×nh yªu quª h-¬ng ®Êt n-íc qua l¨ng kÝnh cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu.

Søc sèng m·nh liÖt cña quª h-¬ng. VÎ ®Ñp con ng-êi.75 Ch-¬ng 3: C¸i t«i thÕ sù - ®êi t- cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu. Anh Ngäc – c¸i t«i s©u l¾ng nhiÒu tr¨n trë. V-¬ng Träng – c¸i t«i ®»m th¾m ©n t×nh.

NguyÔn §øc MËu-c¸i t«i nång hËu, kháe kho¾n.124 Tµi liÖu tham kh¶o.127 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Lêi c¶m ¬n! T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o, PGS.TS §oµn §øc Ph-¬ng ®· tËn t×nh chØ b¶o, h-íng dÉn t«i trong suèt thêi gian hoµn thµnh luËn v¨n nµy. T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n gia ®×nh, bÌ b¹n, ®ång nghiÖp ®· ®éng viªn, chia sÎ vµ gióp ®ì t«i trong qu¸ tr×nh hoµn thµnh luËn v¨n nµy Hµ Néi ngµy 29 th¸ng 9 n¨m2010 Ng-êi thùc hiÖn NguyÔn T-êng Anh. Më §ÇU 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Lý do chän ®Ò tµi Th¬ lµ “v­¬ng quèc cña chñ quan”, lµ “biÓu hiÖn vµ c¶m thô cña chñ thÓ” (Heghen).

S¸ng t¹o th¬ lµ mét hµnh ®éng chñ quan, c¸i chñ quan tån t¹i vµ trë thµnh trung t©m quy tô mäi yÕu tè kh¸c. C¶ ba nhµ th¬ NguyÔn §øc MËu, Anh Ngäc, V-¬ng Träng trong cuéc ®êi cÇm bót cña m×nh ®· thÓ hiÖn ®-îc nh÷ng c¸ tÝnh s¸ng t¹o nghÖ thuËt riªng. Lín lªn vµ tr-ëng thµnh trong giai ®o¹n ®Êt n-íc ®ang diÔn ra cuéc chiÕn tranh chèng ®Õ quèc Mü, c¶ ba nhµ th¬ ®Òu lªn ®-êng nhËp ngò theo tiÕng gäi cña quª h-¬ng, ®Êt n-íc, cïng l¨n lén nhiÒu n¨m ë c¸c chiÕn tr-êng, c¸c mÆt trËn nãng báng, “®«i tay cÇm sóng, b¶n th¶o trªn l­ng”. Th¬ ca cña hä ph¶n ¸nh ch©n thùc vµ s©u s¾c hiÖn thùc cuéc chiÕn tranh, ®ång thêi gãp mét “nèt cao” trong mét dµn ®ång ca cæ vò tinh thÇn cña toµn thÓ d©n téc chiÕn ®Êu vµ chiÕn th¾ng giÆc ngo¹i x©m.

Bªn c¹nh ®ã, c¶ ba nhµ th¬ nãi trªn kh«ng chØ lµ nh÷ng ng-êi cÇm bót mµ cßn lµ nh÷ng ng-êi chiÕn sÜ trong chiÕn ®Êu khi ®Êt n-íc ®ang ë thêi kú bom löa chiÕn tranh v« cïng ¸c liÖt.Trùc tiÕp tr¶i nghiÖm mäi khèc liÖt cña chiÕn tr-êng, ®øng gi÷a ranh giíi cña sù sèng vµ c¸i chÕt, ®ång thêi cã thÓ c¶m nhËn ®-îc mét c¸ch toµn diÖn vÒ cuéc sèng n¬i ®¹n bom - d-íi con m¾t kh«ng chØ cña ng-êi lÝnh mµ cßn d-íi l¨ng kÝnh cña mét nhµ th¬. Ch¾c h¼n, sù hßa quyÖn chÊt lÝnh, chÊt th¬ cña nh÷ng t©m hån tµi hoa nghÖ sÜ sÏ ®em ®Õn cho ng-êi ®äc nh÷ng c¶m nhËn ch©n thùc, tinh tÕ, ®a d¹ng, phong phó cña ba nhµ th¬ mÆc ¸o lÝnh vÒ ©m h-ëng hµo hïng cña mét thêi ®· ghi dÊu Ên trong lÞch sö n-íc nhµ. Cïng chiÕn ®Êu vµ cïng cÇm bót s¸ng t¸c trong giai ®o¹n chèng Mü cøu n-íc, th¬ cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu cã nh÷ng nÐt chung vµ cã c¶ nh÷ng nÐt riªng. §· cã nhiÒu nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu vÒ t¸c phÈm cña ba nhµ th¬ nµy, nh-ng phÇn lín c¸c ®Ò tµi nghiªn cøu ®Òu ®i s©u 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nghiªn cøu tõng t¸c gi¶ riªng rÏ.

Do vËy, trong luËn v¨n §Æc ®iÓm c¸i t«i tr÷ t×nh cña c¸c nhµ th¬ chiÕn sÜ thêi chèng Mü cøu n-íc (qua NguyÔn §øc MËu, Anh Ngäc, V-¬ng Träng), ng-êi viÕt muèn chØ ra nh÷ng nÐt chung cña ba nhµ th¬ trong thêi kú ®Çy oanh liÖt hµo hïng ®ång thêi chØ ra nh÷ng nÐt kh¸c biÖt t¹o nªn c¸i riªng cña mçi ng-êi. LÞch sö vÊn ®Ò Ch-a bao giê lÞch sö v¨n häc ViÖt Nam l¹i cã sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ vµ ®ång ®Òu cña nhiÒu thÓ lo¹i nh- trong giai ®o¹n kh¸ng chiÕn chèng Mü cøu n-íc. TruyÖn ng¾n, truyÖn võa, truyÖn dµi vµ tiÓu thuyÕt, phãng sù, tïy bót, bót ký, th¬ tr÷ t×nh, th¬ chÝnh luËn, th¬ ng¾n, th¬ dµi, tr-êng ca.tÊt c¶ ®Òu ®-îc huy ®éng ®Ó phôc vô cho sù nghiÖp chèng Mü cøu n-íc. Cã thÓ nãi r»ng ë thêi kú nµy, th¬ ®-îc coi lµ binh chñng mòi nhän, cã tÝnh xung kÝch nhÊt, lªn tiÕng kÞp thêi ph¶n ¸nh tr-íc mäi biÕn cè dï lín dï nhá cña cuéc kh¸ng chiÕn thÇn th¸nh.

Th¬ b¸m s¸t t×nh h×nh thêi sù nhanh gÇn nh- thÓ ký. Ph¶n ¸nh ch©n thùc lÞch sö - nh÷ng bµi th¬ vÒ NguyÔn V¨n Trçi ®· xuÊt hiÖn trªn mÆt b¸o ngay sau h«m anh bÞ hµnh h×nh (15- 10 – 1964), nh÷ng bµi th¬ nh- Cuéc chia ly mµu ®á (NguyÔn Mü), D¸ng ®øng ViÖt Nam (Lª Anh Xu©n), NÊm mé vµ c©y trÇm (NguyÔn §øc MËu). ®· t¸i hiÖn nh÷ng chi tiÕt sèng cña thùc t¹i, ®· kh¾c s©u trong t©m hån nh÷ng con ViÖt Nam mét søc m¹nh, mét ý chÝ kiªn c-êng cæ vò con ng-êi chiÕn ®Êu cho quª h-¬ng, ®Êt n-íc, cho nh÷ng ng-êi ®· ng· xuèng v× ®éc lËp tù do. Th¬ kh«ng chØ ph¶n ¸nh hiÖn thùc chiÕn tranh ®Çy gian khæ hi sinh mµ cßn ph¶n ¸nh nh÷ng suy nghÜ vµ t×nh c¶m con ng-êi trong cuéc sèng.

Th¬ tr÷ t×nh lµ tiÕng nãi trùc tiÕp cña c«ng chóng - lµ chÊt men ®Ó con ng-êi göi g¾m mäi niÒm vui, nçi buån. Kh¸c víi th¬ chèng Ph¸p, th¬ giai ®o¹n chèng Mü lµ mét nÒn th¬ x· héi chñ nghÜa ®· tr-ëng thµnh sau hai m-¬i n¨m D©n chñ Céng hßa. §éi ngò s¸ng t¸c th¬ giê ®©y ngoµi nh÷ng nhµ c¸ch m¹ng lµm th¬ vµ nh÷ng nhµ th¬ ®i 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] theo c¸ch m¹ng, cßn cã thªm c¸c nhµ th¬ lín lªn trong kh¸ng chiÕn chèng Ph¸p vµ nh÷ng nhµ th¬ sinh ra vµ lín lªn d-íi m¸i tr-êng x· héi chñ nghÜa. Cã thÓ thÊy r»ng, trong giai ®o¹n nµy ®éi ngò s¸ng t¸c ngµy cµng ®«ng, sè l-îng th¬ xuÊt b¶n ngµy cµng nhiÒu vµ tÇm ho¹t ®éng còng ngµy cµng më réng.

Kh¸ng chiÕn chèng Mü lµ giai ®o¹n lÞch sö hµo hïng cña d©n téc ViÖt Nam. TÊt c¶ nh÷ng ng-êi con cña Tæ Quèc ®Òu cÇm sóng vµ ra trËn theo tiÕng gäi cña con tim. Trong nh÷ng con ng-êi Êy, cã nh÷ng nhµ th¬ mµ cuéc ®êi cña hä, sù nghiÖp cña hä lµ cuéc ®êi vµ sù nghiÖp cña mét thi nh©n, nh-ng khi ®Êt n-íc cÇn, hä vÉn s½n sµng lªn ®-êng chiÕn ®Êu. ChÊt lÝnh trong nh÷ng n¨m th¸ng chiÕn tranh cïng víi mét t©m hån nghÖ sÜ ®· t¹o nªn diÖn m¹o cña c¸c nhµ th¬ chiÕn sÜ.

Trong sè v« vµn nh÷ng nhµ th¬ Êy, cã nh÷ng ng-êi ®· ®Ó l¹i dÊu Ên s©u s¾c trong lßng ng-êi ®äc nh- Anh Ngäc, NguyÔn §øc MËu, V-¬ng Träng. ViÖc nghiªn cøu th¬ cña ba nhµ th¬ ë “nhµ sè 4, phè nhµ binh” lµ viÖc lµm cÇn thiÕt ®Ó tõ ®ã h×nh dung ra phÇn nµo diÖn m¹o, t©m hån cña ng-êi lÝnh cô Hå vµ nh÷ng ®Æc tr-ng thÈm mü th¬ ca giai ®o¹n nµy. Môc ®Ých, ph¹m vi, ®èi t-îng nghiªn cøu. C¶ cuéc ®êi g¾n bã víi sù nghiÖp v¨n ch-¬ng ba nhµ th¬ Anh Ngäc, V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu ®· cho ra ®êi rÊt nhiÒu c¸c t¸c phÈm cã gi¸ trÞ trªn c¸c thÓ lo¹i nh- th¬ ca, tr-êng ca.Tuy nhiªn trong ph¹m vi luËn v¨n nµy, ng-êi viÕt chØ tËp trung chñ yÕu vµo thÓ lo¹i th¬ cña ba nhµ th¬ nãi trªn vµ cô thÓ h¬n lµ th¬ ca thêi kú kh¸ng chiÕn chèng Mü.

Nh- chóng ta ®· biÕt nghiªn cøu, t×m hiÓu th¬ ca lµ mét m¶ng ®Ò tµi kh¸ réng vµ ®ßi hái nhiÒu c«ng phu.Tuy nhiªn, th¬ ca ®-îc cÊt lªn - tÊt c¶ ®Òu th«ng qua mét chñ thÓ nhÊt ®Þnh nµo ®ã vµ mçi chñ thÓ ®ã lµ mét thÕ giíi riªng - lµ ng-êi duy nhÊt mang néi dung. Qua ®ã ®Ó thÊy r»ng, c¸i T«i cña mçi nhµ th¬ hay nãi c¸ch kh¸c c¸i T«i tr÷ t×nh lµ mét nh©n tè khëi sù vµ hoµn tÊt cña s¸ng t¹o. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ChÝnh v× vËy, b¶n th©n ng-êi viÕt muèn tiÕp cËn, ®i s©u t×m hiÓu ®Æc ®iÓm c¸i T«i tr÷ t×nh cña ba nhµ th¬ ®Ó thÊy ®-îc nh÷ng c¶m nhËn, nh÷ng suy nghÜ cña hä vÒ cuéc sèng, con ng-êi, ®ång thêi thÊy ®-îc ®Æc tr-ng c¬ b¶n cña th¬ ca c¸ch m¹ng trong mét giai ®o¹n lÞch sö hµo hïng cña d©n téc ViÖt Nam. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu LuËn v¨n chñ yÕu sö dông c¸c ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu nh- ph©n tÝch, so s¸nh, tæng hîp ®Ó x¸c ®Þnh c¸c luËn ®iÓm, luËn cø.

Ph©n tÝch ®Ó kh¸m ph¸ nh÷ng biÓu hiÖn, so s¸nh ®Ó thÊy ®-îc ®iÓm gièng nhau vµ kh¸c biÖt gi÷a ba nhµ th¬, ¸p dông mét sè vÊn ®Ò lý luËn míi vÒ ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu ®Ó cã c¸i nh×n ®a chiÒu, phong phó, tæng qu¸t h¬n vÒ ba nhµ th¬ còng nh- toµn bé th¬ ca cña thêi kú chèng Mü cøu n-íc.CÊu tróc luËn v¨n Ngoµi phÇn Më ®Çu vµ KÕt luËn, luËn v¨n gåm ba ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Bèi c¶nh thêi ®¹i vµ sù xuÊt hiÖn cña c¸c nhµ th¬ chiÕn sÜ. Ch-¬ng 2: C¸i t«i c«ng d©n cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc,V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu. Ch-¬ng 3: C¸i «i thÕ sù, ®êi t- cña ba nhµ th¬ Anh Ngäc,V-¬ng Träng, NguyÔn §øc MËu. CH¦¥NG 1 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.