Khóa Luận Tốt Nghiệp Về Đa Dạng Các Loài Ếch Cây Tại Khu Bảo Tồn Nam Động, Tỉnh Thanh Hóa

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp đa dạng các loài ếch cây tại khu bảo tồn các loại hạt trần quý hiếm nam động tỉnh thanh, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất

• Tác giả: Phạm Văn Thiện
• Người hướng dẫn: TS. Lưu Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đa Dạng Các Loài Ếch Cây Tại Khu Bảo Tồn Nam Động, Thanh Hóa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT KHÓA LUẬN
• 1. PHẦN I: TỔNG QUAN VỀ CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân loại và đa dạng họ Ếch cây
• 1.2. Lược sử nghiên cứu các loài Ếch nhái ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu các loài Ếch nhái tại KBT Nam Động
• 2. PHẦN II: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Quá trình hình thành KBT Nam Động
• 2.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.1. Vị trí địa lý
• 2.2.2. Địa hình, địa mạo
• 2.2.3. Khí hậu và thủy văn
• 2.2.4. Đất đai, thổ nhưỡng
• 2.3. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.3.1. Tình hình kinh tế
• 2.3.2. Dân số và lao động
• 3. PHẦN III: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Công tác chuẩn bị
• 3.4.2. Phương pháp điều tra ngoại nghiệp
• 3.4.3. Phân tích mẫu vật và định loại
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Sự đa dạng về thành phần loài và đặc điểm phân bố của các loài ếch cây ở KBT Nam Động
• 4.1.1. Sự đa dạng loài
• 4.1.2. Mô tả các loài Ếch cây được ghi nhận mới tại KBT Nam Động
• 4.1.3. Đánh giá sự phân bố của các loài ếch cây theo đai cao và các dạng sinh cảnh sống trong khu vực nghiên cứu
• 4.1.4. Sự tương đồng về đa dạng loài Ếch cây của KBT Nam Động và các KBT khác có sinh cảnh tương đồng ở Việt Nam
• 4.1.5. So sánh về số lượng loài ếch cây ở KBT Nam Động và các KBT có sinh cảnh tương đồng rừng trên núi đá vôi khác
• 4.1.6. So sánh mức độ tương đồng về thành phần loài ếch cây của KBT Nam Động với các KBT khác có sinh cảnh tương đồng
• 4.2. Giá trị bảo tồn của các loài ếch cây tại khu vực nghiên cứu
• 4.3. Các mối đe dọa đến các loài ếch cây
• 4.4. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn, quản lý các loài ếch cây
• 5. KẾT LUẬN – TỒN TẠI – KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đa Dạng Các Loài Ếch Cây Tại KBT Nam Động

Khu bảo tồn Nam Động, tỉnh Thanh Hóa, là một trong những khu vực quan trọng cho việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài ếch cây. Nghiên cứu này nhằm xác định thành phần loài và đánh giá tình trạng bảo tồn của các loài ếch cây tại đây. Đặc điểm sinh thái và môi trường sống của ếch cây tại khu vực này rất phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của chúng.

1.1. Đặc Điểm Sinh Thái Của Ếch Cây Tại KBT Nam Động

Các loài ếch cây tại KBT Nam Động thường sống trong môi trường rừng ẩm ướt, nơi có nhiều cây cối và thảm thực vật phong phú. Điều này giúp chúng dễ dàng tìm kiếm thức ăn và nơi trú ẩn.

1.2. Tình Trạng Bảo Tồn Các Loài Ếch Cây

Nhiều loài ếch cây tại KBT Nam Động đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống và săn bắt quá mức. Việc bảo tồn các loài này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học.

II. Vấn Đề Đối Mặt Với Đa Dạng Các Loài Ếch Cây

Mặc dù KBT Nam Động có nhiều điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài ếch cây, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, mất môi trường sống và ô nhiễm đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến quần thể ếch cây.

2.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Ếch Cây

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng đến môi trường sống của ếch cây. Điều này có thể dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng loài.

2.2. Mất Môi Trường Sống Do Hoạt Động Con Người

Hoạt động khai thác rừng và phát triển nông nghiệp đã làm giảm diện tích rừng tự nhiên, nơi sinh sống của các loài ếch cây. Điều này gây áp lực lớn lên quần thể ếch cây tại khu vực.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Các Loài Ếch Cây

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp điều tra hiện trường và phân tích mẫu vật để xác định thành phần loài ếch cây tại KBT Nam Động. Các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác về sự phân bố và tình trạng của các loài.

3.1. Phương Pháp Điều Tra Hiện Trường

Các nhà nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tại nhiều khu vực khác nhau trong KBT Nam Động để ghi nhận sự hiện diện của các loài ếch cây. Phương pháp này giúp xác định được các loài mới và đánh giá tình trạng bảo tồn.

3.2. Phân Tích Mẫu Vật

Mẫu vật được thu thập sẽ được phân tích tại phòng thí nghiệm để xác định các đặc điểm hình thái và sinh thái của các loài ếch cây. Điều này giúp cung cấp thông tin chi tiết về sự đa dạng của chúng.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Đa Dạng Các Loài Ếch Cây

Kết quả nghiên cứu cho thấy KBT Nam Động có sự đa dạng cao về các loài ếch cây. Đã ghi nhận được nhiều loài mới cho tỉnh Thanh Hóa, trong đó có một số loài quý hiếm cần được bảo tồn.

4.1. Sự Đa Dạng Về Thành Phần Loài

Nghiên cứu đã ghi nhận 11 loài ếch cây, trong đó có 3 loài mới cho tỉnh Thanh Hóa. Điều này cho thấy sự phong phú của hệ sinh thái tại KBT Nam Động.

4.2. Đánh Giá Tình Trạng Bảo Tồn

Một số loài ếch cây được ghi nhận có nguy cơ tuyệt chủng cao. Việc bảo tồn các loài này là rất cần thiết để duy trì sự đa dạng sinh học tại khu vực.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Các Loài Ếch Cây Tại KBT Nam Động

Để bảo tồn các loài ếch cây tại KBT Nam Động, cần có các biện pháp quản lý và bảo vệ hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục cộng đồng và thực hiện các chương trình bảo tồn.

5.1. Tăng Cường Công Tác Tuyên Truyền

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn các loài ếch cây sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân trong việc bảo vệ môi trường.

5.2. Thực Hiện Các Chương Trình Bảo Tồn

Cần triển khai các chương trình bảo tồn cụ thể nhằm bảo vệ môi trường sống của các loài ếch cây, đồng thời khôi phục các khu vực bị suy thoái.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Đa Dạng Các Loài Ếch Cây

Nghiên cứu về đa dạng các loài ếch cây tại KBT Nam Động đã chỉ ra sự phong phú và đa dạng của hệ sinh thái nơi đây. Tuy nhiên, các mối đe dọa vẫn tồn tại và cần được giải quyết kịp thời.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học không chỉ mang lại giá trị về mặt sinh thái mà còn có ý nghĩa lớn trong việc duy trì cân bằng hệ sinh thái và phát triển bền vững.

6.2. Hướng Đi Tương Lai Cho Bảo Tồn

Cần có các chính sách và chiến lược dài hạn để bảo tồn các loài ếch cây, đồng thời nghiên cứu sâu hơn về hệ sinh thái tại KBT Nam Động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam nằm ở khu vực nhiệt đới gió mùa với địa hình phân hóa phức tạp và mạng lưới sông ngòi dày đặc, tạo điều kiện thuận lợi cho sự hình thành và phát triển của các hệ sinh thái có độ đa dạng sinh học cao. Trong đó, khu hệ lưỡng cư nói chung và họ Ếch cây (Rhacophoridae) nói riêng liên tục được ghi nhận thêm nhiều loài mới qua các giai đoạn nghiên cứu. Theo số liệu của Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường (2009), Việt Nam có 176 loài lưỡng cư, trong đó họ Ếch cây chiếm 48 loài thuộc 9 giống; từ năm 2010 đến năm 2018, các nhà khoa học đã phát hiện và mô tả thêm 20 loài ếch cây mới. Tuy nhiên, dưới áp lực gia tăng từ các hoạt động nhân sinh như săn bắt, chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng và thu hẹp sinh cảnh tự nhiên, quy mô quần thể của nhiều loài động vật hoang dã đang bị suy giảm nghiêm trọng.

Khu bảo tồn các loài hạt trần quý, hiếm Nam Động (tỉnh Thanh Hóa) được thành lập theo Quyết định số 87/QĐ-UBND ngày 08/01/2014 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa. Khu bảo tồn có tổng diện tích vùng lõi là 646,95 ha (gồm phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 502,84 ha và phân khu phục hồi sinh thái 144,11 ha), đại diện cho hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi còn sót lại ở vùng đất thấp miền Bắc Việt Nam. Trước thời điểm nghiên cứu này, các công trình điều tra sinh học tại khu bảo tồn còn tương đối hạn chế: khảo sát của Ngô Xuân Nam và cộng sự (2013) mới chỉ tập trung vào khu hệ thú; báo cáo chuyên đề của Đồng Thanh Hải và cộng sự (2016) bước đầu ghi nhận 23 loài ếch nhái nhưng mới chỉ xác định được 04 loài thuộc họ Ếch cây. Nhằm bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý và bảo tồn tài nguyên sinh vật rừng, đề tài khóa luận tốt nghiệp "Đa dạng các loài ếch cây tại khu bảo tồn các loại hạt trần quý, hiếm Nam Động - tỉnh Thanh Hóa" đã được triển khai.

Mục tiêu chung của đề tài là cung cấp nguồn tư liệu khoa học về thành phần loài ếch cây và đề xuất các giải pháp bảo tồn tại Khu bảo tồn Nam Động. Cụ thể, nghiên cứu thực hiện 6 mục tiêu và nhiệm vụ:

1. Xác định thành phần loài ếch cây tại Khu bảo tồn Nam Động.
2. Mô tả đặc điểm hình thái và phân loại các loài ếch cây ghi nhận mới tại khu vực điều tra.
3. Đánh giá tính đa dạng và sự phân bố của các loài ếch cây theo sinh cảnh và đai độ cao, đồng thời so sánh dữ liệu với các khu bảo tồn có sinh cảnh tương đồng.
4. Xác định giá trị bảo tồn của các loài ếch cây ghi nhận tại khu vực nghiên cứu.
5. Tìm hiểu và nhận diện các mối đe dọa tác động trực tiếp và gián tiếp đến quần thể ếch cây.
6. Đề xuất, kiến nghị các biện pháp quản lý, bảo tồn các loài ếch cây tại địa bàn nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là các loài thuộc họ Ếch cây (Rhacophoridae). Phạm vi nghiên cứu về không gian bao gồm toàn bộ khu vực vùng lõi (646,95 ha) và dải rừng giáp ranh thuộc vùng đệm của Khu bảo tồn Nam Động (thuộc địa bàn xã Nam Động, huyện Quan Hóa và các xã lân cận gồm Sơn Lư, Sơn Điện, Trung Thượng thuộc huyện Quan Sơn, tỉnh Thanh Hóa), nằm trong tọa độ địa lý từ 20°18'07" đến 20°19'38" vĩ độ Bắc và từ 104°52'08" đến 104°53'26" kinh độ Đông. Phạm vi thời gian nghiên cứu thực địa được triển khai qua 03 đợt điều tra: đợt 1 từ ngày 25/04/2017 đến 03/06/2017; đợt 2 từ ngày 05/07/2017 đến 15/07/2017; và đợt 3 từ ngày 17/04/2018 đến 04/05/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về mặt lý thuyết phân loại học, nghiên cứu dựa trên các tài liệu chuyên ngành và khóa định loại chuẩn về lưỡng cư của Bourret (1942), Taylor (1962), Matsui và cs. (1986), Ohler & Delorme (2006), Bain và cs. (2009), Rowley và cs. (2011), Ziegler và cs. (2001), Orlov và cs. (2012), Luu và cs. (2013, 2014) và Hecht và cs. (2013). Hệ thống danh pháp và phân loại khoa học được cập nhật theo Nguyễn Văn Sáng và cs. (2009) cùng cơ sở dữ liệu Amphibian Species of the World của Frost (2018). Tình trạng bảo tồn loài được tra cứu và đối chiếu theo Sách Đỏ Việt Nam (2007) và Danh lục Đỏ thế giới IUCN (2017, 2018).

Phương pháp nghiên cứu thực địa và xử lý số liệu bao gồm các bước:

• Phương pháp điều tra sơ thám và thiết lập tuyến: Dựa trên bản đồ địa hình và hiện trạng thảm thực vật, tác giả thiết lập 10 tuyến điều tra khảo sát thực địa cắt qua các dải độ cao khác nhau (từ 700 m đến trên 1.100 m) và 4 dạng sinh cảnh sống đặc trưng: Sinh cảnh 1 (Rừng trên núi đá vôi ít bị tác động), Sinh cảnh 2 (Khe suối), Sinh cảnh 3 (Nương rẫy), và Sinh cảnh 4 (Đồng ruộng và khu dân cư). Tọa độ các điểm nghiên cứu và vị trí thu mẫu được xác định chính xác bằng thiết bị định vị vệ tinh GPS Map 78S.
• Phương pháp thu thập và xử lý mẫu vật: Mẫu vật được quan sát và thu bắt chủ yếu bằng tay hoặc kẹp/vợt chuyên dụng, tập trung vào ban đêm trong khung giờ từ 19h00 đến 24h00 (giai đoạn hoạt động mạnh của lưỡng cư) và một số cá thể thu thập vào ban ngày. Tổng cộng tác giả đã thu thập 67 mẫu vật ếch cây. Mẫu sau khi bắt được chụp ảnh, gây mê bằng bông thấm Ethyl axetat trong vòng 24 giờ. Mẫu mô gan hoặc cơ phục vụ phân tích sinh học phân tử ADN được lưu giữ riêng trong cồn 90° cách ly với phóc-môn. Mẫu vật hình thái được cố định trong cồn 80° - 90° từ 8 đến 10 tiếng (với mẫu kích thước lớn được tiêm cồn vào khoang bụng và bắp cơ để chống thối hỏng), sau đó chuyển sang bảo quản lâu dài trong cồn 70° tại phòng mẫu Trường Đại học Lâm nghiệp.
• Phương pháp phân tích hình thái: Đo đạc 48 chỉ tiêu hình thái học chi tiết (như chiều dài mút mõm - lỗ huyệt SVL, rộng đầu HW, dài đầu HL, đường kính mắt ED, đường kính màng nhĩ TD, chiều dài chi trước FLL, chiều dài chi sau HLL, dài bàn chân FoL...) theo phương pháp của Orlov và cs. (2012) có bổ sung, sử dụng thước kẹp điện tử Alpha-Tool có độ chính xác 0,01 mm. Công thức màng bơi được tính theo phương pháp của Glaw.
• Phương pháp xử lý thống kê sinh thái: Sử dụng phần mềm PAST Statistics (Hammer và cs., 2001) để phân tích cụm tập hợp nhóm và tính toán chỉ số tương đồng thành phần loài Sørensen: $$d_{jk} = \frac{2M}{2M + N}$$ Trong đó, $M$ là số loài xuất hiện đồng thời ở cả hai khu vực so sánh, $N$ là tổng số loài chỉ xuất hiện riêng biệt ở một trong hai khu vực. Nguồn dữ liệu thứ cấp gồm các báo cáo điều tra đa dạng sinh học của Hạt Kiểm lâm huyện Quan Hóa, Niên giám thống kê huyện Quan Hóa và Quan Sơn (2011, 2014), cùng các công bố khoa học tại các vườn quốc gia, khu bảo tồn thiên nhiên lân cận.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần I: Tổng quan về các vấn đề nghiên cứu

Phần này hệ thống hóa các hiểu biết sinh học về họ Ếch cây (Rhacophoridae), hiện có 417 loài trên thế giới, thích nghi chuyên hóa với đời sống trên cây nhờ sự phát triển của các đĩa bám ở đầu ngón và màng bơi giữa các ngón tay, chân. Tác giả tổng kết tiến trình nghiên cứu khu hệ lưỡng cư Việt Nam từ những khảo sát đầu tiên của Albert Morice (1875) thời Pháp thuộc, các công trình của Bourret (1942), Trần Kiên và cộng sự (1981), đến danh lục của Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trường (1996, 2005, 2009). Đặc biệt giai đoạn từ năm 2010 đến 2018 ghi nhận sự phát hiện liên tiếp của 20 loài ếch cây mới tại Việt Nam. Đối với Khu bảo tồn Nam Động, tác giả chỉ rõ khoảng trống nghiên cứu khi các báo cáo trước đây (Ngô Xuân Nam và cs., 2013; Đồng Thanh Hải và cs., 2016) mới chỉ ghi nhận 04 loài ếch cây sơ bộ, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải điều tra chuyên sâu.

Phần II: Đặc điểm khu vực nghiên cứu

Tác giả phân tích các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội của địa bàn. Khu bảo tồn Nam Động có địa hình núi dốc hiểm trở, độ cao trung bình từ 700 - 900 m, độ dốc từ 10 - 45° nghiêng theo hướng Tây Bắc - Đông Nam, mang đặc trưng của địa hình karst núi đá vôi. Khí hậu mang tính chất lục địa núi cao với nhiệt độ trung bình từ 23 - 25°C (thấp nhất 14°C, cao nhất 38°C), lượng mưa trung bình năm đạt 1.760 mm và độ ẩm không khí bình quân 86%. Đất đai chủ yếu là các nhóm đất feralit phát triển trên đá granit, sa thạch sét và đá vôi. Về mặt dân sinh, khu vực tiếp giáp 12 thôn bản thuộc 4 xã với 947 hộ, 4.333 nhân khẩu; đồng bào dân tộc thiểu số chiếm đa số (dân tộc Mường chiếm 75,3%, dân tộc Thái chiếm 19,5%, dân tộc Kinh chiếm 5,2%). Tỷ lệ nghèo cao, thu nhập bình quân đầu người chỉ đạt 5,8 triệu đồng/người/năm (bằng 0,67 lần bình quân chung của tỉnh). Đặc biệt, đất sản xuất nông nghiệp của các xã vùng đệm chỉ chiếm 83,72 ha (0,5% tổng diện tích tự nhiên), tạo áp lực rất lớn lên tài nguyên rừng thông qua hoạt động canh tác nương rẫy, chăn thả gia súc và săn bắt động vật hoang dã.

Phần III: Mục tiêu, đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày cụ thể thiết kế nghiên cứu thực địa, bao gồm tọa độ và hành trình của 10 tuyến điều tra khảo sát (tiêu biểu như tuyến Bản Lở – Lán Pha Phanh, Lán Pha Phanh – Khe cá cóc, Lán Pha Phanh – Pa Há...). Trình bày bảng danh mục 48 chỉ tiêu hình thái đo đạc và kỹ thuật xác định công thức màng bơi. Chi tiết hóa quy trình gây mê mẫu vật bằng Ethyl axetat, cố định mẫu bằng cồn nồng độ cao và bảo quản trong cồn 70°, kết hợp kỹ thuật tiêm cồn khoang bụng chống phân hủy đối với các mẫu thể tạng lớn. Giới thiệu công thức tính chỉ số tương đồng Sørensen và quy trình ứng dụng phần mềm PAST Statistics trong xử lý ma trận số liệu sinh thái.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương tập trung vào các kết quả khảo sát thực tế và phân tích chuyên môn:

1. Thành phần loài và phân loại học: Ghi nhận 11 loài ếch cây thuộc 6 giống tại Khu bảo tồn Nam Động. Cung cấp danh lục chi tiết kèm tên khoa học, tên tác giả mô tả loài, bậc đe dọa và số lượng mẫu thu thập. Giống Theloderma chiếm tỷ lệ cao nhất với 4 loài, giống Rhacophorus có 3 loài; 4 giống còn lại (Gracixalus, Raorchestes, Kurixalus, Polypedates) mỗi giống ghi nhận 1 loài.

STT	Tên Việt Nam	Tên khoa học	Số mẫu (n)	SĐVN (2007)	IUCN (2017)	Đặc hữu	Ghi chú
1	Nhái cây quang	Gracixalus quangi	3	-	VU	+	Ghi nhận mới cho KBT
2	Ếch cây sần bắc bộ	Theloderma corticale	5	EN	LC	+	Mới cho KBT và Thanh Hóa
3	Ếch cây sần go-don	Theloderma gordoni	2	-	LC	-	Mới cho KBT và Thanh Hóa
4	Ếch cây lớn	Rhacophorus smaragdinus	2	-	NT	-	Ghi nhận mới cho KBT
5	Ếch cây ki-ô	Rhacophorus kio	1	EN	LC	-	Ghi nhận mới cho KBT
6	Nhái cây tí hon	Raorchestes parvulus	3	-	LC	-	Ghi nhận mới cho KBT
7	Ếch cây sần nhỏ	Kurixalus bisacculus	7	-	LC	-	Ghi nhận mới cho KBT
8	Ếch cây đốm trắng	Theloderma albopunctatum	8	-	LC	-	Ghi nhận mới cho KBT
9	Ếch cây ooc-lốp	Rhacophorus orlovi	12	-	LC	-	Đã ghi nhận từ trước
10	Ếch cây sần đỏ	Theloderma lateriticum	1	-	LC	+	Mới cho KBT và Thanh Hóa
11	Ếch cây đầu to	Polypedates megacephalus	5	-	LC	-	Đã ghi nhận từ trước

2. Mô tả hình thái 09 loài ghi nhận mới: Cung cấp đầy đủ số đo hình thái trắc lượng, màu sắc cá thể khi còn sống và sau khi ngâm cồn, cùng sinh cảnh vi mô của từng loài. Điển hình như loài Rhacophorus kio có kích thước cơ thể lớn nhất (SVL cá thể đực đạt 78,6 mm; bàn chân dài FoL đạt 61,8 mm); Gracixalus quangi có kích thước nhỏ (SVL 21,9 mm), lưng có hoa văn chữ X màu nâu nhạt, họng và bụng màu vàng chanh; Theloderma corticale có thân phủ nhiều nốt sần u lớn dạng rêu đá màu ô-liu pha nâu đỏ; Theloderma gordoni có kích thước SVL 44,8 mm, da có nhiều mụn cóc thô ráp và đốm màu đất sét.

3. Phân bố theo đai cao và sinh cảnh sống:

• Theo đai cao: Đai cao 700 - <800 m tập trung độ phong phú loài lớn nhất với 8 loài sinh sống (Theloderma corticale, T. gordoni, Rhacophorus smaragdinus, Kurixalus bisacculus, Theloderma albopunctatum, T. lateriticum, Rhacophorus orlovi, Polypedates megacephalus). Đai cao 800 - <900 m ghi nhận 4 loài; đai cao 900 - <1000 m ghi nhận 5 loài (Gracixalus quangi, T. corticale, Raorchestes parvulus, K. bisacculus, P. megacephalus). Đai cao >1000 m ghi nhận ít nhất với 2 loài (Rhacophorus kio tại độ cao 1.118 m và P. megacephalus).
• Theo sinh cảnh sống: Rừng trên núi đá vôi ít bị tác động (SC 1) là sinh cảnh tối ưu, nơi ghi nhận sự hiện diện của toàn bộ 11/11 loài (chiếm 100%). Sinh cảnh khe suối (SC 2) ghi nhận 7 loài. Sinh cảnh nương rẫy (SC 3) ghi nhận 2 loài (Rhacophorus smaragdinus và Polypedates megacephalus). Sinh cảnh đồng ruộng và khu dân cư (SC 4) chỉ ghi nhận duy nhất 1 loài chịu đựng biên độ sinh thái rộng là Polypedates megacephalus.

4. Độ tương đồng thành phần loài: Phân tích chỉ số Sørensen giữa Khu bảo tồn Nam Động với 4 khu bảo tồn thiên nhiên có sinh cảnh núi đá vôi tương đồng ở miền Bắc cho thấy: Nam Động có độ tương đồng thành phần loài ếch cây cao nhất với Khu bảo tồn thiên nhiên Ngọc Sơn – Ngổ Luông và thấp nhất với Khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nước Vân Long.

5. Giá trị bảo tồn, mối đe dọa và giải pháp: Khẳng định giá trị tài nguyên với 3 loài đặc hữu Việt Nam và 3 loài nằm trong danh mục đe dọa toàn cầu/quốc gia. Xác định 3 nhóm mối đe dọa chính: hoạt động săn bắt động vật hoang dã của người dân bản địa; mất và suy thoái sinh cảnh sống do mở rộng nương rẫy, khai thác gỗ, chăn thả gia súc; và ô nhiễm nguồn nước do sử dụng thuốc bảo vệ thực vật trong thâm canh nông nghiệp. Tác giả đề xuất các nhóm giải pháp: tăng cường tuần tra bảo vệ sinh cảnh vùng lõi; kiểm soát sử dụng hóa chất nông nghiệp ở vùng đệm; quy hoạch phát triển kinh tế nâng cao sinh kế người dân; và ưu tiên bảo tồn nguồn gen 4 loài quý hiếm gồm Theloderma corticale, Theloderma gordoni, Theloderma lateriticum và Gracixalus quangi.

Kết quả và đóng góp của nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã mang lại các số liệu cụ thể và đóng góp khoa học có giá trị thực tiễn:

• Bổ sung thành phần loài cho khu hệ: Phát hiện và lập danh lục 11 loài ếch cây thuộc 6 giống tại Khu bảo tồn Nam Động. Trong đó, có 09 loài được ghi nhận mới cho khu bảo tồn (trước đó chỉ có 02 loài được ghi nhận là Polypedates megacephalus và Rhacophorus orlovi).
• Ghi nhận mới về phân bố địa lý: Bổ sung 03 loài ếch cây lần đầu tiên được ghi nhận xuất hiện tại tỉnh Thanh Hóa, bao gồm: Ếch cây sần bắc bộ (Theloderma corticale), Ếch cây sần go-don (Theloderma gordoni), và Ếch cây sần đỏ (Theloderma lateriticum).
• Cung cấp dẫn liệu hình thái và sinh thái học chi tiết: Khóa luận đã xây dựng được bảng đo đạc 48 chỉ tiêu hình thái trắc lượng chi tiết, công thức màng bơi, mô tả màu sắc tiêu bản sống và ngâm cồn, cùng sinh cảnh vi mô của 9 loài ghi nhận mới dựa trên 67 mẫu vật thực thu.
• Xác định giá trị bảo tồn cao: Xác định được 02 loài nằm trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) ở thứ hạng Nguy cấp (EN) là Theloderma corticale và Rhacophorus kio; 01 loài trong Danh lục Đỏ IUCN (2017) ở bậc Sẽ nguy cấp (VU) là Gracixalus quangi; 01 loài ở bậc Gần bị đe dọa (NT) là Rhacophorus smaragdinus; cùng 03 loài là động vật đặc hữu của Việt Nam (Gracixalus quangi, Theloderma corticale, Theloderma lateriticum).
• Cơ sở khoa học cho quản lý bảo tồn: Phân tích định lượng sự phân bố theo đai cao và sinh cảnh khẳng định tính ưu việt của rừng trên núi đá vôi tự nhiên đối với sự sinh tồn của họ Ếch cây, từ đó đề xuất trực tiếp các giải pháp quản lý quần thể và kiểm soát mối đe dọa nhân sinh cho Ban quản lý khu bảo tồn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Nghiên cứu được thực hiện trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp đại học nên thời gian khảo sát thực địa chỉ bố trí thành 3 đợt ngắn hạn qua các năm 2017 - 2018. Địa hình núi đá vôi chia cắt hiểm trở và thời tiết phức tạp gây khó khăn cho việc tiếp cận các đỉnh núi cao, dẫn đến số lượng mẫu vật thu thập được ở một số loài còn ít (như Theloderma lateriticum và Rhacophorus kio mỗi loài mới chỉ thu được 01 cá thể mẫu vật). Ngoài ra, nghiên cứu chưa phân tích sâu được cấu trúc quần thể theo mùa khô cũng như chưa trực tiếp triển khai phân tích sinh học phân tử ADN trong nội dung khóa luận.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần tiếp tục mở rộng các tuyến điều tra lên các đỉnh núi có đai cao trên 1.000 m; kéo dài thời gian theo dõi liên tục các mùa trong năm để làm rõ đặc điểm sinh thái sinh sản, biến động mật độ quần thể; đồng thời tiến hành giải trình tự gen ty thể từ các mẫu mô đã thu thập để làm rõ mối quan hệ di truyền quần thể của các loài đặc hữu và quý hiếm tại khu vực.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và nghiên cứu sinh thuộc các ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học, Sinh thái học, Động vật học rừng làm tài liệu tham khảo phương pháp luận về điều tra thực địa lưỡng cư, phương pháp đo 48 chỉ tiêu trắc lượng hình thái học và kỹ thuật lập công thức màng bơi.
• Cán bộ quản lý khu bảo tồn và kiểm lâm: Tài liệu cung cấp số liệu hiện trạng phân bố, đặc điểm sinh cảnh và các mối đe dọa thực tế, phục vụ trực tiếp công tác xây dựng phương án quản lý bảo vệ rừng bền vững tại Khu bảo tồn Nam Động và các khu bảo tồn thiên nhiên núi đá vôi vùng Bắc Trung Bộ.
• Nội dung tham khảo nổi bật: Phần mô tả chi tiết hình thái học mẫu sống - mẫu ngâm của 9 loài ghi nhận mới và ma trận phân tích chỉ số tương đồng Sørensen bằng phần mềm PAST Statistics.

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận tổng cộng bao nhiêu loài Ếch cây tại Khu bảo tồn Nam Động và có phát hiện mới nào về phân bố địa lý?
Nghiên cứu đã ghi nhận được 11 loài ếch cây thuộc 6 giống của họ Rhacophoridae. Trong đó, có 09 loài ghi nhận mới cho Khu bảo tồn Nam Động và đặc biệt có 03 loài lần đầu tiên được ghi nhận phân bố tại tỉnh Thanh Hóa, bao gồm: Ếch cây sần bắc bộ (Theloderma corticale), Ếch cây sần go-don (Theloderma gordoni) và Ếch cây sần đỏ (Theloderma lateriticum).

2. Loài Ếch cây nào có kích thước cơ thể lớn nhất và nhỏ nhất trong các loài được đo đạc trong khóa luận?
Loài có kích thước lớn nhất ghi nhận được là Ếch cây ki-ô (Rhacophorus kio) với chiều dài cơ thể từ mút mõm đến lỗ huyệt (SVL) của cá thể đực trưởng thành đạt 78,6 mm. Loài có kích thước nhỏ nhất là Nhái cây tí hon (Raorchestes parvulus) với SVL con đực đạt 19,4 mm và con cái đạt 24,6 mm.

3. Sự phân bố của các loài Ếch cây tại khu vực nghiên cứu có đặc điểm gì nổi bật theo độ cao và sinh cảnh?
Về đai cao, đa số các loài tập trung phong phú nhất ở đai cao từ 700 - <800 m với 8 loài xuất hiện, trong khi đai cao >1000 m chỉ ghi nhận 2 loài. Về sinh cảnh sống, sinh cảnh rừng trên núi đá vôi ít bị tác động là nơi cư trú của toàn bộ 11 loài (100%), sinh cảnh khe suối có 7 loài, trong khi sinh cảnh nương rẫy chỉ có 2 loài và sinh cảnh đồng ruộng, khu dân cư chỉ ghi nhận duy nhất 1 loài (Polypedates megacephalus).

4. Khóa luận đã ghi nhận những loài nào có tên trong Sách Đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN?
Nghiên cứu ghi nhận 02 loài có tên trong Sách Đỏ Việt Nam (2007) ở bậc Nguy cấp (EN) là Ếch cây sần bắc bộ (Theloderma corticale) và Ếch cây ki-ô (Rhacophorus kio); 01 loài có tên trong Danh lục Đỏ IUCN (2017) ở bậc Sẽ nguy cấp (VU) là Nhái cây quang (Gracixalus quangi); cùng 01 loài ở mức Gần bị đe dọa (NT) là Ếch cây lớn (Rhacophorus smaragdinus).

5. Những mối đe dọa chính đối với các loài Ếch cây tại Khu bảo tồn Nam Động được xác định là gì?
Nghiên cứu chỉ ra ba mối đe dọa chủ yếu gồm: hoạt động săn bắt trực tiếp của người dân vùng đệm; mất và suy thoái sinh cảnh sống do chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy, khai thác gỗ và chăn thả gia súc; cùng với việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật trong canh tác nông nghiệp gây ô nhiễm nguồn nước suối tự nhiên.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Phạm Văn Thiện đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu nghiên cứu thông qua việc xác định thành phần gồm 11 loài ếch cây thuộc 6 giống tại Khu bảo tồn các loại hạt trần quý, hiếm Nam Động, bổ sung 09 loài mới cho khu bảo tồn và 03 loài mới cho khu hệ lưỡng cư tỉnh Thanh Hóa. Nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu trắc lượng hình thái học chi tiết của 67 mẫu vật thực địa và làm sáng tỏ quy luật phân bố gắn liền với hệ sinh thái rừng trên núi đá vôi ít bị tác động. Những phát hiện khoa học cùng các đề xuất quản lý trong khóa luận là cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ công tác bảo tồn đa dạng sinh học và bảo vệ nguồn gen các loài động vật quý hiếm tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu là Albert Morice, một nhà vật lý và động vật học ngƣời pháp khảo sát ở Miền Nam Việt Nam giai đoạn 1873-1877 đã xuất bản cuốn Coup D’oeil sur la Faune de la Cochinchine Francaise (1875). Năm 1939, ông công bố một số loài ếch nhái: Ophryophryne microstoma, Huia nasica, Rana kuhlii, Kurixalus banaensis, Rhacophorus leucomystax và Philautus banaensis. Năm 1942, trong chuyến tham khảo về Ếch nhái Đông Dƣơng. đã ghi nhận thêm 4 loài Ếch nhái: Rana kokchangae, Rana verrucospinosa, Megophrys longipes, Philautus petersi.

Trần Kiên, Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1981), đã tổng hợp và thống kê đƣợc ở miền Bắc có 69 loài ếch nhái thuộc 03 bộ 09 họ. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc (1996), công bố danh lục Ếch nhái ở Việt Nam có 82 loài Ếch nhái. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2005), đã thống kê đƣợc 162 loài ếch nhái thuộc 09 họ, 03 bộ. Nguyễn Văn Sáng, Hồ Thu Cúc và Nguyễn Quảng Trƣờng (2009), công bố danh lục Bò sát ếch nhái ở Việt Nam có 176 loài ếch nhái thuộc 34 họ, 06 bộ 3 Từ năm 2010 đến nay có thêm 20 loài thuộc 07 giống ếch cây đƣợc mô tả mới ở Việt Nam nhƣ: Gracixalus quangi (2011); Rhacophorus hoabinhensis (2017); Theloderma annae (2016); Theloderma vietnamense (2015); Theloderma auratum (2018) [25].

Tình hình nghiên cứu các loài ch nhái tại KBT Nam Động Đối với KBT Nam Động, cho đến nay mới chỉ có hai chƣơng trình điều tra về Ếch nhái tại KBT Nam Động bởi Ngô Xuân Nam và cộng sự, 2013. Báo cáo kết quả chƣơng trình điều tra đa dạng sinh học hệ thực vật, động vật rừng và nguồn gen sinh vật khu vực dự kiến thành lập Khu bảo tồn các loài hạt trần quý hiếm tại xã Nam động, huyện Quan Hóa, đối với động vật mới chỉ nghiên cứu về khu hệ Thú, chƣa có cuộc điều tra nào về khu hệ ếch nhái [3]. Đồng Thanh Hải và cộng sự, 2016. Báo cáo chuyên đề động vật xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học; điều tra, lập danh lục khu hệ động vật rừng tại Khu bảo tồn các loại hạt trần quý, hiếm Nam Động, đã ghi nhận đƣợc 23 loài ếch nhái thuộc 07 họ, 02 bộ, trong đó có 04 loài ếch cây [4].

4 PHẦN II ĐẶC ĐIỂM KHU V C NGHIÊN CỨU 2. Quá trình hình thành KBT Nam Động KBT Nam Động là KBT mới đƣợc thành lập theo quyết định số 87/QĐ- UBND ngày 08/01/2014 của chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa với tổng diện tích vùng lõi là 646,95 ha, tại xã Nam Động, huyện Quan Hóa. Đƣợc phân ra các phân khu chức năng: Phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 502,84 ha và phân khu phục hồi sinh thái 144,11 ha. Vùng đệm khu bảo tồn nằm trên địa phận 07 thôn (bản) thuộc xã Nam Động, huyện Quan Hóa và 05 thôn (bản) thuộc 03 xã Sơn Lƣ, Sơn Điện, Trung Thƣợng huyện Quan Sơn.

Tổng diện tích vùng đệm là 3. Điều kiện tự nhiên 2. Vị trí địa ý KBT Nam Động có đơn vị hành chính nằm trên địa bàn xã Nam Động, huyện Quan Hóa, cách trung tâm huyện 25 km và cách Thành phố Thanh Hóa 150km theo hƣớng Đông Nam. - Tọa độ địa lý: Từ 20° 18' 07” đến 20° 19' 38” vĩ độ Bắc; Từ 104° 52' 8” đến 104° 53' 26” kinh độ Đông - Ranh giới tiếp giáp + Phía Bắc giáp khoảnh 1,2,3,4,5 tiểu khu 185; khoảnh 1,2 tiểu khu 187 huyện Quan Hóa.

+ Phía Nam giáp xã Sơn Lƣ và xã Sơn Điện, huyện Quan Sơn. + Phía Đông giáp khoảnh 3, 4 tiểu khu 187 (huyện Quan Hóa) và xã Trung Thƣợng huyện Quan Sơn. + Phía Tây giáp khoảnh 4 và 5, tiểu khu 185 huyện Quan Hóa và xã Sơn Điện huyện Quan Sơn. Bản đồ vị trí địa lý Khu bảo tồn Nam Động 2.

ịa hình, địa mạo KBT Nam Động, huyện Quan Hóa có địa hình núi dốc phức tạp, hiểm trở, mạng lƣới sông dày đặc, bị chia cắt bởi các đƣờng phân thủy, thung lung và khe suối, bề mặt địa hình thay đổi thất thƣờng tạo nên các dạng địa hình dốc mang nét đặc trƣng của HST núi đá vôi. Có độ cao trung bình từ 700-900 m, độ dốc từ 10-450 và nghiêng theo hƣớng Tây Bắc, Đông Nam. Khí hậu v thủy văn KBT Nam Động nằm trong vùng khí hậu núi cao phía Tây Bắc của tỉnh nên có khí hậu lục địa chia làm hai mùa rõ rệt (mùa mƣa và mùa khô). Tổng nhiệt độ khoảng 8.0000C/năm; lƣợng mƣa dao động từ 1.900 mm tùy theo từng vùng.

- Độ ẩm: Độ ẩm thấp nhất thƣờng xảy ra vào đầu tháng 1 hoặc tháng 12 (xuống tới 19-40%); từ tháng 5-10 độ ẩm thấp do gió Tây khô nóng gây ra, hạn hán ở nhiều nơi, có khi hạn hán nghiêm trọng kéo dài vào những năm gió Tây kéo dài và mƣa đến chậm. - Nhiệt độ: Khí hậu nhiệt đới vùng cao, đặc biệt khía hậu ảnh hƣởng của khu vực phía Tây Bắc Bộ nhiều hơn là Trung Bộ. Nhiệt độ trung bình từ 23- 6 250C, trung bình thấp nhất là 140C, cao nhất là 380C; biên dộ nhiệt độ ngày đêm giao động từ 4-100C. - Gió: Gió ở đây yếu, tốc độ gió trong bão không quá 25m/s; ảnh hƣởng của gió tây khô nóng không đáng kể.

Hằng năm có từ 3-5 ngày có sƣơng muối, đặc biệt xuất hiện băng giá ở một vài nơi. - Lượng mưa: Trung bình năm từ 1.760 mm, độ ẩm không khí trung bình năm là 86% nhƣng phân bố không đều ở các tháng trong năm. Khí hậu thủy văn vùng này có nhiệt độ thấp, mùa hè mát mẻ và mƣa nhiều, mùa động lạnh, ít mƣa, thiên tai chủ yếu là rét đậm, sƣơng muối, sƣơng giá. Nhìn chung khí hậu ở đây tƣơng đối thuận lợi cho việc phát triển trồng trọt, chăn nuôi, nhất là phát triển nghề liên quan đến rừng.

ất đai, thổ nhưỡng KBT Nam Động đƣợc hình thành từ các loại đá Granit, Riolit, Phiến thạch sét, Sa thạch sét, Sạn kết, Đá vôi gồm các nhóm đất sau: - Nhóm đất feralit màu vàng đỏ phát triển trên đá Granit phân bố ở vùng núi trung bình. - Nhóm đất feralit màu đỏ vàng phát triển trên đá sa thạch, phiến thạch phân bố ở những vùng núi thấp, đồi cao. - Nhóm đất feralit mùn phát triển trên đá phiến thạch sét và đá sa thạch có kết cấu mịn phân bố trên vùng núi cao. - Đất dốc tụ nằm dọc theo chân núi, tổ hợp đất thung lũng bao gồm đất dốc tụ tích lũy và các sản phẩm hỗn hợp.

Tổ hợp đất thung lung lẫn nhiều sỏi sạn và các cấp hạt.3 Điều kiện kinh tế - xã hội 2.3 Tình hình kinh t * Sản xuất nông nghiệp: Những năm qua sản xuất nông nghiệp đã có những bƣớc phát triển đáng khích lệ. Trồng trọt đang chuyển dần theo hƣớng phát triển bền vững, đã giảm diện tích canh tác nƣơng rẫy, tập trung thâm canh ruộng nƣớc và các bãi chuyên màu. Công tác chuyển đôi cơ cấu giống cây trồng, vật nuôi đƣợc xã tập trung chỉ đạo thực hiện có hiệu quả, từ đó giá trị sản xuất đƣợc tăng lên, năng suất cây 7 trồng tăng qua các năm, một số sản phẩm nông nghiệp đã trở thành hàng hóa. Các giống lúa lai, ngô lai đƣợc đƣa vào sản xuất rộng rãi đã góp phần ổn định an sinh xã hội trên địa bàn.

Thu nhập bình quân đầu ngƣời hiện nay là: 5,8 triêu/ngƣời/năm, mới chỉ đạt 0,67 lần so với thu nhập bình quân trong tỉnh. Diện tích sử dụng đất của các xã vùng đệm KBT Nam Động Loại đất Diện tích (ha) Tỷ lệ phần trăm (%) Đất tự nhiên 16.744,33 100 Đất sản xuất nông nghiệp 83,72 0,5 Đất Lâm nghiệp 5.611,83 33,5 Đất nuôi trồng thủy sản 6,88 0,04 Đất phi nông nghiệp (đất ở, đất 75,66 0,45 chuyên dung ….) Đất chƣa sủ dụng 12.1 cho thấy diên tích đất sử dụng cho nông nghiệp chiếm rất ít với 0,5%. Việc thiếu đất sản xuất nhƣ vậy khiến đời sống của ngƣời dân khó phát triển, làm tăng nguy cơ đốt nƣơng rẫy và săn bắt động vật rừng nhằm phục vụ cho đời sống hàng ngày. * Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mai và dịch vụ Cơ cấu kinh tế của xã những năm gần đây cớ sự chuyển dịch theo hƣớng giảm dần tỷ trọng nghành nông, lâm nghiệp, tăng dần tỉ trọng nghành tiểu thủ công nghiệp, xây dựng, dịch vụ và thƣơng mại, nhƣng tốc độ diễn ra chậm.

tỷ trọng cơ cấu nghành kinh tế là: nông, lâm, thủy sản chiếm 78,7%; công nghiệp – xây dựng chiếm 9,9% và dịch vụ - thƣơng mại chiếm 11,4%. * Công tác tài nguyên – môi trường Hiện nay các thôn, bản vùng đêm của KBT có 536/947 hộ đƣợc sử dụng nƣớc sạch, chiếm 56,5%; có 239/947 hộ đã đƣợc dùng điện lƣới, chiếm 25,2% các hộ còn lại dùng điện nƣớc tự phát tại 9/12 thôn/bản.3 2 Dân số v ao động * Dân số ở các xã vùng đệm của KBT KBT Nam Động nằm trên địa bàn xã Nam Động, huyện Quan Hóa, nhƣng có diện tích tiếp giáp với 3 xã của huyện Quan Sơn là: xã Sơn Lƣ (bản Hẹ và bản Bìn), xã Sơn Điện (bản Na Hồ và bản Xủa), xã Trung thƣợng (bản Bàng). Dân số toàn vùng là 4.333 khẩu (Theo số liệu niên giám thống kê huyện Quan 8 Hóa, Quan Sơn năm 2011, và số liệu các xã tính đến tháng 10/2014), cụ thể tại bảng 2. Tỷ lệ tăng dân số toàn vùng là 0,94% trong đó tỷ lệ tăng dân số tự nhiên thấp nhất ở xã Sơn Điện chỉ 0,8%.

Tổng hợp dân số và lao động các xã vùng đệm KBT TT Tên huyện/xã Số hộ Số khẩu Lao động I Huyện Quan Hóa 565 2.540 II Huyện Quan Sơn 382 1.183 1 Xã Sơn Điện 111 647 411 2 Xã Sơn Lƣ 177 773 491 3 Xã Trung Thƣợng 94 442 281 Tổng 947 4.723 (Nguồn: UBND huyện Quan Hóa, huyện Quan Sơn đến tháng 10/2014) * Dân số các thôn tiếp giáp: KBT Nam Động tiếp giáp với 12 thôn thuộc 04 xã của 02 huyện (huyện Quan Sơn và huyện Quan Hóa) cụ thể ở bảng 2. Bảng thống kê các thôn giáp ranh KBT TT Xã Thôn (Bản) Số hộ Số nhân khẩu I Huyện Quan Hóa Bản Lở 139 648 Bâu 60 265 Nót 37 136 1 Xã Nam Động Bất 88 375 Chiềng 170 735 Làng 28 120 Khƣơng 43 192 II Huyện Quan Sơn Hẹ 93 420 1 Xã Sơn Lƣ Bìn 84 353 Na Hồ 43 249 2 Xã Sơn Điện Xủa 68 398 3 Xã Trung Thƣợng Bàng 94 442 Tổng cộng 947 4.333 nhân khẩu 947 hộ, đây là một áp lực rất lớn đến tài nguyên thiên nhiên của KBT cũng nhƣ việc chăn nuôi gia súc, gia cầm, khai thác gỗ, củi; các hoạt động đã làm ảnh hƣởng đến nguồn tài nguyên.