Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA CSR VÀ UY TÍN DOANH NGHIỆP 1. Khái niệm chung về CSR và uy tín doanh nghiệp 1. Khái niệm CSR 1.
Định nghĩa CSR là từ viết tắt của “Corporate social responsibility” được tạm dịch nghĩa là “trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp”. Đây là một khái niệm không còn xa lạ trên thế giới.TS Phạm Văn Đức, trong bài viết “Vấn đề trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở Việt Nam: một số vấn đề lý luận và thực tiễn cấp bách” thì “Thuật ngữ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp chính thức xuất hiện cách đây hơn 50 năm, khi H.Bowen công bố cuốn sách của mình với nhan đề “Trách nhiệm xã hội của doanh nhân” (Social Responsibilities of the Businessmen) (1953) nhằm mục đích tuyên truyền và kêu gọi người quản lý tài sản không làm tổn hại đến các quyền và lợi ích của người khác, kêu gọi lòng từ thiện nhằm bồi hoàn những thiệt hại do các doanh nghiệp làm tổn hại cho xã hội. Tuy nhiên, từ đó đến nay, thuật ngữ trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đang được hiểu theo nhiều cách khác nhau”. [29] Người đầu tiên thực hiện CSR, có thể nói là ông Norris, CEO đầu tiên của công ty Control Data đã phác thảo những ý tưởng đầu tiên về CSR vào năm 1955.
Theo Noris, các doanh nghiệp nên sử dụng tài năng và nguồn lực của mình nhằm đáp ứng những nhu cầu của xã hội. Ý tưởng này thể hiện sự kết nối và trách nhiệm của doanh nghiệp với cộng đồng. Tuy nhiên ông đã không thành công trong việc triển khai những ý tưởng của mình. United Way là người đã phát triển ý tưởng của Noris thành chiến lược thành công giúp doanh nghiệp gia tăng lợi thế cạnh tranh đồng thời phát triển cộng đồng lâu dài [5].
11 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo định nghĩa do Hội đồng kinh doanh thế giới về Phát triển bền vững (World Business Council for Sustainable Development) đưa ra: “CSR là cam kết của công ty đóng góp cho việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua việc tuân thủ chuẩn mực về bảo vệ môi trường, bình đẳng giới, an toàn lao động, quyền lợi lao động, trả lương công bằng, đào tạo và phát triển nhân viên, phát triển cộng đồng… theo cách có lợi cho cả công ty cũng như phát triển chung của xã hội”. Đây là một định nghĩa khá đầy đủ về CSR, định nghĩa đã đề cập đến nhiều khía cạnh như môi trường, bình đẳng giới, an toàn lao động, phát triển cộng đồng… và đặc biệt có nhấn mạnh hoạt động CSR “có lợi cho cả công ty cũng như sự phát triển chung của xã hội” [1] Ngày nay, CSR được xem như một khái niệm liên ngành của nhiều lĩnh vực: phát triển bền vững, trách nhiệm doanh nghiệp và quản trị doanh nghiệp trong quan hệ với các bên liên quan. Điều này thể hiện ở một số khái niệm mới được đưa ra trong những năm gần đây. Có thể kể tới như: Kotler và Lee trong nghiên cứu của mình về CSR năm 2005 đã tuyên bố: "trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp là một cam kết cải thiện cộng đồng thông qua các hoạt động kinh doanh tùy ý và đóng góp của các nguồn lực công ty." [5] Theo Ngân hàng Thế giới (www.org/privatesector), ngày 24 tháng 3 năm 2004, thì “CSR là cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững, phối hợp với người lao động, gia đình của họ, cộng đồng địa phương và xã hội nhằm cải thiện chất lượng cuộc sống theo hướng có lợi cho việc kinh doanh cũng như sự phát triển chung.” Giáo sư Hà Tôn Vinh, tổng giám đốc tổ hợp giáo dục, đào tạo và tư vấn Stellar Management ở Việt Nam trong Hội thảo “CSR công cụ tạo dựng hình ảnh và lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp Việt Nam”, tổ chức tại TP.HCM ngày 08/ 09/ 2011, đã định nghĩa CSR dựa vào một số các yếu tố rất quan trọng: CSR là sự hợp tác giữa nhiều tổ chức, trong đó có chính phủ, các doanh nghiệp, các tổ chức xã hội, các viện và các đại học, nhằm đưa đến 12 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com nhằm tạo sự tôn trọng gọi là tôn trọng môi trường, tôn trọng xã hội, tôn trọng vấn đề sử dụng người lao động, không hủy hoại môi trường, đưa vị thế của doanh nghiệp lên cao hơn.
Như vậy, có thể rút ra các kết luận sau đây về khái niệm CSR: - CSR bao gồm các vấn đề xã hội và môi trường - CSR là không hoặc không nên tách biệt với chiến lược kinh doanh và các hoạt động của doanh nghiệp. Nó gắn liền các mối quan tâm về xã hội và môi trường của lãnh đạo doanh nghiệp vào chiến lược kinh doanh và hoạt động của doanh nghiệp đó. Nghĩa là bên cạnh các hoạt động về mặt kinh tế để mang lại lợi nhuận, các doanh nghiệp cần thiết phải thực hiện các hoạt động CSR trong chiến lược của mình để phát triển một cách bền vững. - CSR là một quá trình được thực hiện một cách tự nguyện Theo những phân tích ở trên ta có thể thấy các đối tượng của CSR bao gồm 3 đối tượng cơ bản sau: Thứ nhất là người lao động, cán bộ công nhân viên: doanh nghiệp cần tuân thủ đầy đủ, nghiêm chỉnh các quy định về pháp luật, về vấn đề sử dụng lao động, đảm bảo an toàn lao động, xây dựng mối quan hệ thân thiện, tốt đẹp trong nội bộ doanh nghiệp,… Thứ hai là các bên liên quan (stakeholders): Các bên liên quan bao gồm cổ đông, người tiêu dùng, gia đình của người lao động.
Trách nhiệm với cổ động là những ràng buộc, cam kết liên quan đến quyền và phạm vi sử dụng tài sản ủy thác; đảm bảo sự trung thực, minh bạc trong thông tin, trong phần lợi tức mà cổ đông đáng được hưởng,… Trách nhiệm với người tiêu dùng được sử dụng hàng hóa, dịch vụ đúng với những gì nhà sản xuất đã cam kết. Thứ ba là cộng đồng: Trách nhiệm với cộng đồng là trách nhiệm góp phần nâng cao, cải thiện và phát triển cuộc sống cộng đồng mà gần nhất là địa phương nơi doanh nghiệp hoạt động, đóng góp cho sự phát triển bền vững 13 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com môi trường văn hóa - kinh tế - xã hội của quốc gia. Ví dụ như trách nhiệm đối với môi trường là trách nhiệm bảo vệ môi trường xung quanh hoặc ít nhất không vì lý do kinh tế mà gây ảnh hưởng xấu tới môi sinh; sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên… 1.2 Vai trò của CSR với doanh nghiệp Có thể thấy CSR với các doanh nghiệp có 4 vai trò chính đó là: - Vai trò về phát triển thương hiệu - Vai trò về kinh tế, - Vai trò về truyền thông - Vai trò về xã hội. Thứ nhất, vai trò về phát triển thương hiệu: Thương hiệu luôn là niềm tự hào của doanh nghiệp và là giá trị cao nhất mà doanh nghiệp muốn vươn tới.
Song song với các hoạt động truyền thông khác, các hoạt động CSR cũng giữ vai trò quan trọng trong việc xây dựng hình ảnh thương hiệu của doanh nghiệp. Và đặc biệt, CSR còn mang lại những giá trị thương hiệu lâu dài và bên vững. CSR có thể không mang lại lợi nhuận trước mắt nhưng có thể mang lại những lợi ích lâu dài. Và một điều không thể phủ nhận được rằng mục tiêu hoạt động của doanh nghiệp không chỉ giới hạn ở lợi nhuận, thước đo thành công của doanh nghiệp không chỉ là lợi nhuận kinh doanh mà còn là thương hiệu, là niềm tin và sự yêu mến của đối tác và khách hàng.
Vì bản chất những hoạt động CSR là những đóng góp của doanh nghiệp với xã hội, con người trên cơ sở tinh thần tự nguyện và thiện chí nên những hoạt động đó đều được đa phần công chúng ủng hộ và đánh giá cao. Điều đó góp phần tạo dựng hình ảnh tốt đẹp của công ty, tổ chức trong mắt công chúng họ. Ví dụ như chương trình TSEP – Toyota cùng em học an toàn giao thông của Công ty Toyota Việt Nam thể hiện trách nhiệm của công ty trong việc giáo dục trẻ em về an toàn giao thông. Chính những chương trình mang 14 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com tính xã hội tích cực như vậy sẽ góp phần quảng bá hình ảnh, thương hiệu của tổ chức tới đông đảo công chúng.
Hay nói cách khác nhờ những chương trình CSR mà thương hiệu của doanh nghiệp dễ dàng được công chúng biết đến và chấp nhận hơn. Mặc dù những tác động tích cực này không thể thấy ngay trước mắt những có thể đạt được những mục tiêu dài hạn về chiến lược thương hiệu của doanh nghiệp. Toàn cầu hóa và sự phát triển kinh tế xuyên quốc gia đã đặt doanh nghiệp trong nhiều mối quan hệ phức tạp hơn, nó đòi hỏi một doanh nghiệp không chỉ là đại diện cho chính mình mà còn là bộ mặt của quốc gia trên toàn thế giới. Chính vì vậy, thương hiệu mà một doanh nghiệp xây dựng không phải chỉ ở bề nổi mà phải xây dựng theo chiều sâu.
Thực hiện trách nhiệm xã hội chính là doanh nghiệp đang vun đắp chiều sâu thương hiệu của mình. Bởi chỉ có đạo đức và trách nhiệm thì doanh nghiệp mới kinh doanh được lâu dài, tức doanh nghiệp càng có trách nhiệm xã hội bao nhiêu, càng có khả năng sinh lợi nhiều bấy nhiêu và ngược lại. Và trách nhiệm xã hội phải là do doanh nghiệp tự nguyện, với thiện chí vì sự phát triển chung của cộng đồng, nên nó sẽ trở thành một phần trong triết lý thương hiệu của doanh nghiệp. Điều đó cũng đòi hỏi doanh nghiệp phải thể hiện trách nhiệm xã hội của mình một cách toàn diện chứ không phải chỉ thể hiện ở một số khía cạnh nào đó hay chỉ là “bề nổi” để phục vụ những mục đích riêng.
Thứ hai, vai trò về kinh tế: Theo quan điểm của Friedman (1970) thì CSR là một hoạt động sinh lợi nhuận “có một và chỉ một trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – đó là sử dụng nguồn tài nguyên của mình và tham gia vào các hoạt động nhằm tăng lợi nhuận”. Nhiều người cho rằng các hoạt động CSR là những hoạt động công ty tình nguyện cống hiến cho xã hội, và chi phí để thực hiện các hoạt động CSR ảnh hưởng đến lợi nhuận của công ty. Tuy nhiên, bản thân những hoạt động CSR có thể không mang lại lợi nhuận trước mắt cho doanh nghiệp nhưng nó 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com mang lại những lợi ích dài hạn như cải thiện quan hệ trong công việc, giảm bớt tai nạn, giảm tỷ lệ nhân viên thôi việc, tăng năng suất lao động.