chương 1: Tổng quan nghiên cứu và chương 2: Những lý luận chung về công tác xã hội đối với học sinh bị bạo lực học đường. Trên cơ sở đó, luận án xây dựng cơ sở lý luận và khung lý thuyết nghiên cứu. Cách thức thực hiện: Các tài liệu được mã hóa, phân loại theo các chủ đề, hướng nghiên cứu, phân tích, ghi nhận những kết quả của những nghiên cứu đã có, chỉ ra những khoảng trống trong những nghiên cứu đó, qua đó khẳng định tính cấp thiết của việc nghiên cứu đề tài luận án. Nguồn tài liệu bao gồm: Sách, giáo trình, các bài báo tạp chí khoa học và hội thảo khoa học trong và ngoài nước; luận án, tài liệu lưu trữ, tài liệu trên website.
Một số trang mạng tìm kiếm tài liệu học thuật tiếng Anh về bạo lực học đường, công tác xã hội trường học như: https://scholar.vn/ (Trang tìm kiếm các tài liệu học thuật của Google), các trang web của tạp chó nước ngoài; Một số tài liệu là bài tạp chí, báo trong nước như: http://lib.vn/opac/ (Trang tìm kiếm tài liệu Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam); http://w.php/index/index (Tạp chí khoa học trực tuyến Việt Nam); 6 http://opac.vn/pages/opac/wpid-home. Ngoài ra, một số tạp chí khoa học: Tạp chí Tâm lí học; Tạp chí Tâm lí học xã hội; Tạp chí Giáo dục; Tạp chí Khoa học giáo dục; Tạp chí Giáo dục và Xã hội đã cung cấp nhiều nghiên cứu khác nhau về các góc độ, cách tiếp cận về bạo lực học đường. Các văn bản, báo cáo của các cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước về bạo lực học đường như Các văn bản, thông tư, chính sách của Chính phủ, Bộ giáo dục và đào tạo, Cục cảnh sát thuộc bộ công an liên quan đến bạo lực học đường. Các tổ chức khác như: UNICEF, Tổ chức Plan Việt Nam, Viện Y – Xã hội học … 3.
Phương pháp chuyên gia a. Mục đích: Thu thập ý kiến của những chuyên gia có kinh nghiệm, có kiến thức chuyên sâu, có hoạt động thực tiễn trong làm việc với học sinh tại trường học. Những chuyên gia ở các ngành công tác xã hội, tâm lý học, giáo dục học, … Trên cơ sở thu thập ý kiến góp ý của các chuyên gia để xây dựng bảng hỏi về thực trạng học sinh bị bạo lực học đường và thực trạng các hoạt động CTXH với học sinh bị BLHĐ tại các trường THCS. Nội dung: Xin ý kiến các chuyên gia về nội hàm của các khái niệm công cụ của luận án, từ đó để xây dựng khung lý thuyết và bảng trưng cầu ý kiến của học sinh về thực trạng bạo lực học đường và hoạt động công tác xã hội trong can thiệp với học sinh bị bạo lực học đường.
Cách thức tiến hành: Lấy ý kiến của chuyên gia CTXH, tâm lí học trường học, giảng viên tại các trường đại học. Hình thức thực hiện dưới dạng trao đổi, nói chuyện, thảo luận nhóm chuyên gia, xemina khoa học, ví dụ xemina về ―Công tác xã hội với vấn đề bạo lực học đường của học sinh‖ là một phiên thảo luận trong Hội thảo về Công tác xã hội trường học của Khoa Công tác xã hội, trường ĐHSP Hà Nội. Phương pháp điều tra bảng hỏi và xử lý số liệu a. Mục đích: Thu thập những thông tin định lượng về thực trạng học sinh bị bạo lực học đường ở các trường THCS, hậu quả của học sinh khi bị bạo lực học đường; Cách thức ứng phó của học sinh khi bị bạo lực đường và nhu cầu được hỗ trợ khi bị bạo lực học đường tại trường học; Thực trạng của các hoạt động công tác xã hội trong can thiệp với học sinh bị 7 bạo lực học đường tại trường trung học cơ sở và các yếu tố ảnh hưởng.
Mẫu nghiên cứu: Mẫu điều tra chính thức là 700 học sinh từ lớp 6 đến lớp 9, những học sinh này được sự đồng ý và giới thiệu của Ban giám hiệu và giáo viên chủ nhiệm tại các trường. Các em sau khi được điều tra viên giới thiệu và nêu mục đích khảo sát đã tự nguyện đồng ý tham gia khảo sát. Lựa chọn mẫu khảo sát: Ở 2 trường THCS công lập VC và NTT, điều tra viên chọn 6 lớp ngẫu nhiên ở mỗi trường (từ lớp 6 đến lớp 9), sĩ số mỗi lớp khoảng từ 40 đến 50 học sinh. Riêng với 01 trường dân lập LQĐ, điều tra viên tiến hành khảo sát 8 lớp (mỗi lớp 30 học sinh).
Thời gian khảo sát: Tháng 3 năm 2019 Hình thức khảo sát: Học sinh trực tiếp điền vào bảng khảo sát. Nội dung khảo sát và thang đánh giá Tìm hiểu ý kiến của học sinh về thực trạng học sinh bị bạo lực học đường và thực trạng các hoạt động can thiệp của trường học khi học sinh bị bạo lực học đường. Nội dung của các câu hỏi được chia thành các nhóm như sau: 1/ Nhóm câu hỏi về thực trạng học sinh bị bạo lực học đường, bao gồm: Nhận thức của học sinh về BLHĐ (5 items); Những hành vi bạo lực học sinh đã có trải nghiệm trong 6 tháng gần đây (51 items); Đặc điểm về tâm lý cá nhân và xã hội của học sinh (30 items); Hậu quả khi học sinh bị bạo lực (16 items). 2/ Nhóm câu hỏi về thực trạng học sinh ứng phó khi bị bạo lực học đường (40 items).
3/ Nhóm câu hỏi về nhu cầu hỗ trợ của học sinh khi bị bạo lực học đường, bao gồm những nội dung, hình thức hỗ trợ (16 items). 4/ Nhóm câu hỏi về thực trạng các hoạt động CTXH của trường học với học sinh bị bạo lực học đường, bao gồm: Hoạt động phòng ngừa (13 items); Hoạt động hỗ trợ theo nhóm (10 items) và hỗ trợ cá nhân (9 items). 5/ Nhóm câu hỏi về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động CTXH trong phòng ngừa, hỗ trợ học sinh bị bạo lực học đường (25 items). Những câu hỏi được thiết kế theo thang Liker 5 bậc.
Cách thức tiến hành Ban giám hiệu và giáo viên chủ nhiệm tại các trường đồng ý cho nhóm điều tra viên tiến hành khảo sát ý kiến học sinh. Giáo viên chủ nhiệm đưa điều tra viên đến các lớp học và giới thiệu với tập thể lớp để thu thập thông tin bằng bảng điều tra khảo sát. Điều tra viên tiến hành các bước như sau: - Bước 1: Điều tra viên giới thiệu mục đích, nội dung khảo sát - Bước 2: Hướng dẫn học sinh điền vào phiếu khảo sát, trả lời những thắc mắc, những điều học sinh chưa hiểu, hoàn thành điền phiếu khảo sát. - Bước 3: Sau khi thu bảng hỏi và mã hóa phiếu.
Tổng cộng đã có 700 học sinh tham gia nghiên cứu. Học sinh tham gia nghiên cứu phân bổ tương đối đồng đều theo trường và theo 4 khối lớp học. Phƣơng pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học Phương pháp này được sử dụng để xử lí, phân tích, đánh giá định lượng và định tính các kết quả nghiên cứu, đảm bảo độ tin cậy và tính khách quan trong sai số cho phép, phần mềm được dùng là SPSS 22. Các chỉ số được dùng trong phân tích thống kê gồm: - Thống kê mô tả: số lượng, tỷ lệ %, điểm trung bình và độ lệch chuẩn được sử dụng để mô tả thực trạng học sinh bị BLHĐ, thực trạng hoạt động CTXH can thiệp đối với học sinh bị bạo lực học đường.
- Sử dụng phép so sánh (tỷ lệ HS bị BLHĐ giữa các trường, khối lớp, giới tính …) lệnh tương quan giữa biến phụ thuộc và biến độc lập để xem xét mối quan hệ giữa các hoạt động CTXH đối với học sinh bị BLHĐ với các yếu tố. Mức ý nghĩa thống kê được xác định là 0,05. - Cách tính khoảng điểm theo thang Liker 5 bậc như sau: STT Khoảng điểm Ý nghĩa 1 Từ 1.80: Chưa bao giờ/ Hoàn toàn không đúng/ Hoàn toàn không cần thiết/ Hoàn toàn không thay đổi 2 Từ 1.60 Hiếm khi/ Hầu như không đúng/ Hầu như không cần thiết/ Hầu như không thay đổi 3 Từ 2.40 Thỉnh thoảng/ Có khi đúng, khi không đúng/ Bình thường/ Có khi thay đổi, có khi không thay đổi 4 Từ 3.20 Thường xuyên/ Hầu như đúng/ Hầu như cần thiết/ Hầu như có thay đổi 5 từ 4.00 Rất thường xuyên/ Hoàn toàn đúng/ Hoàn toàn cần thiết/ Hoàn toàn có thay đổi 9 4. Phương pháp phỏng vấn sâu a.
Mục đích: Thu thập các ý kiến bổ sung của học sinh THCS và giáo viên, những người đóng vai trò hoạt động như nhân viên CTXH trường học sau khi trưng cầu ý kiến bằng bảng hỏi để làm sáng tỏ thêm các thông tin về thực trạng bị bạo lực học đường và thực trạng các hoạt động của CTXH với học sinh bị bạo lực học đường. Nội dung: Tìm hiểu về một số suy nghĩ, quan điểm, nhận định của học sinh THCS và giáo viên, cán bộ tư vấn tâm lý, nhân viên CTXH về thực trạng học sinh bị BLHĐ và các hoạt động của nhà trường trong phòng ngừa, hỗ trợ học sinh bị bạo lực học đường. + Bảng phỏng vấn sâu dành cho học sinh: câu hỏi về học sinh đã trải nghiệm bạo lực học đường trong tình huống nào, thời gian gần đây nhất là khi nào? Điều gì khiến HS bị BLHĐ, Ảnh hưởng của BLHĐ, HS phản ứng như thế nào khi bị BLHĐ, HS có tìm người hỗ trợ, hiệu quả của sự hỗ trợ đó. Đánh giá kĩ năng, thái độ của người hỗ trợ? Nhu cầu về hỗ trợ khi bị BLHĐ của học sinh? + Bảng phỏng vấn sâu dành cho người hỗ trợ: Đánh giá về tình trạng BLHĐ của HS tại trường? Những nguyên nhân của hiện tường BLHĐ? Hậu quả? Lần gần đây nhất hỗ trợ HS là khi nào? Cách hỗ trợ ra sao? Có hiệu quả không? Nhu cầu của người hỗ trợ … c.
Mẫu phỏng vấn sâu: Nghiên cứu thiết kế một số mẫu phỏng vấn sâu học sinh và cán bộ quản lý, đại diện ban giám hiệu, giáo viên chủ nhiệm và cán bộ tư vấn tâm lý (những người đã và đang thực hiện các hoạt động trợ giúp học sinh bị BLHĐ) tại các trường. So với điều tra bằng bảng hỏi thì địa bàn thực hiện phỏng vấn sâu được thực hiện thêm tại 1 trường THCS trên địa bàn Hà Nội. Do vậy số lượng trường là 4 trường THCS VC (Hoài Đức), THCS NTT (Đống Đa), THCS LQĐ (Hà Đông) và THCS Dân lập LQĐ (Nam Từ Liêm). Cụ thể như sau: - Mẫu học sinh: 02 học sinh nam và 02 học sinh nữ đã từng có trải nghiệm với BLHĐ (lớp 01 HS nam lớp 6, 01 HS nam và 01 HS nữ lớp 7, 01 HS nữ lớp 8).