phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phần nội dung của luận văn được kết cấu gồm 3 chương. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG KHAI, MINH BẠCH, TRÁCH NHIỆM GIẢI TRÌNH TRONG TỔ CHỨC, HOẠT ĐỘNG CỦA CƠ QUAN HÀNH CHÍNH NHÀ NƢỚC 1. Khái niệm công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình trong tổ chức, hoạt động của cơ quan hành chính nhà nƣớc 1. Công khai Tổng Bí thư, chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng đã từng dẫn câu nói của Lê - nin: “tính công khai như thanh bảo kiếm, nó phanh phui cắt bỏ những ung nhọt, đồng thời làm lành vết thương của chúng ta” [60] từ đó khẳng định tác dụng và sức mạnh của tính công khai trong công cuộc phòng, chống tham nhũng nói riêng và tổ chức và hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước nói chung.
Công khai, minh bạch sẽ tạo điều kiện để người dân cũng như toàn xã hội tham gia giám sát hoạt động của các cơ quan nhà nước, góp phần giải tỏa những bức xúc trong dư luận xã hội. Công khai, minh bạch sẽ làm cho công chức nhà nước có ý thức hơn trong việc thực hiện chức trách, công vụ, đồng thời giúp thu hồi được tài sản trong các vụ án tham nhũng. Để hiểu hết được ý nghĩa và vai trò của công khai, minh bạch cần nắm bắt được cốt lõi của hai khái niệm này. Cụ thể, theo sách đại từ điển tiếng Việt, công khai là "không giấu giếm, bí mật mà cho mọi người cùng biết" [56].
Hay theo từ điển tiếng Việt thì công khai là việc “không giữ kín, mà để cho mọi người đều có thể biết” [5]. Luật Phòng, chống tham nhũng Luật PCTN 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007 và 2012) quy định: “Công khai là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị công bố, cung cấp thông tin chính thức về văn bản, hoạt động hoặc về nội dung nhất định”. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Như vậy, công khai có thể được hiểu là: Các hoạt động, thông tin của các cơ quan, tổ chức, đơn vị phải được được thông báo, cung cấp một cách rộng rãi trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc các phương tiện khác mà mọi cá nhân, tổ chức, đơn vị có thể tiếp cận và tham gia một cách dễ dàng. Minh bạch Minh bạch là một khái niệm khá trừu tượng.
Để đo lường tính minh bạch của một công việc hết sức khó khăn. Nhiều người vẫn thường hiểu minh bạch đồng nghĩa với công khai. Thực ra khái niệm minh bạch là một khái niệm rộng hơn, nó bao gồm cả cơ hội, tính bình đẳng trong tiếp cận thông tin, tính tin cậy, nhất quán của thông tin, tính dự đoán trước được và sự cởi mở của cơ quan cung cấp thông tin. Ẩn chứa trong khái niệm “minh bạch” là sự khoáng đạt, tự do thông tin và trách nhiệm giải trình.
Một tổ chức có thể được mô tả là “minh bạch” nếu quản lý chủ trương truyền đạt thông tin chuẩn xác về tổ chức của họ cho công chúng [57]. Thuật ngữ minh bạch (tiếng Anh là Transparency) được hiểu là cởi mở, thẳng thắn, trung thực trong tất cả giao tiếp, giao dịch và hoạt động. Từ điển tiếng Việt nêu khái niệm minh bạch là “rõ ràng, rành mạch” [5]. Luật PCTN 2005 (sửa đổi, bổ sung năm 2007, 2012) quy định: “Minh bạch tài sản, thu nhập là việc kê khai tài sản, thu nhập của người có nghĩa vụ kê khai và khi cần thiết được xác minh, kết luận”.
Như vậy có thể hiểu minh bạch là đòi hỏi mọi hoạt động phải rõ ràng, tường minh, các quy định phải cụ thể công khai, không che đậy, giấu giếm để người thực hiện cũng như người dân có thể thực hiện và kiểm tra được. Với khái niệm đều thể hiện sự rõ ràng, trong sáng, không giấu giếm, thể hiện qua việc công bố, cung cấp thông tin, giải trình về một vấn đề nào đó, công khai, minh bạch thường được sử dụng như một biện pháp hữu hiệu để phòng, chống các hành vi tiêu cực trong cơ quan hành chính nhà nước nói chung và hành vi tham nhũng nói riêng. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Trách nhiệm giải trình Về khái niệm “trách nhiệm giải trình” (Accountability), từ điển Merriam - Webster định nghĩa đó là “sự bắt buộc hoặc sự sẵn sàng nhận trách nhiệm và trả lời cho hành động của mình”.
Như vậy, trọng tâm của khái niệm này đó là “trách nhiệm” và “khả năng giải thích/chứng minh” [66]. Luật PCTN 2018 quy định: “Trách nhiệm giải trình là việc cơ quan, tổ chức, đơn vị, cá nhân có thẩm quyền làm rõ thông tin, giải thích kịp thời, đầy đủ về quyết định, hành vi của mình trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ được giao”. Như vậy, có thể hiểu trách nhiệm giải trình là nghĩa vụ cung cấp thông tin, giải thích, trả lời một cách đầy đủ, chính xác, rõ ràng, rành mạch, không giấu giếm gắn liền với việc thực hiện trách nhiệm và chịu trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân người có chức vụ quyền hạn. Khái niệm công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của chính quyền Luật PCTN năm 2018 quy định: “Công khai, minh bạch về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị là việc công bố, cung cấp thông tin, giải trình về tổ chức bộ máy, việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm trong khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vụ”.
Như vậy, trong hoạt động của bộ máy nhà nước, công khai nghĩa là mọi hoạt động của nhà nước phải được công bố hoặc phổ biến, truyền tải trên các phương tiện thông tin đại chúng, làm cho mọi người dân có thể tiếp cận được các quyết định của nhà nước một cách dễ dàng; minh bạch nghĩa là không những phải công khai mà còn phải trong sáng, không khuất tất, không rắc rối, không gây khó khăn cho công dân trong tiếp cận thông tin. Trên tinh thần đó có thể hiểu công khai, minh bạch trong quản lý hành chính nhà nước là việc làm cho mọi người dân có thể biết và hiểu cơ quan hành chính nhà nước có 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chức năng, nhiệm vụ gì, hoạt động như thế nào trong khuôn khổ phù hợp với thực tiễn và các hoạt động của pháp luật. Có nhiều văn bản đề cập đến vấn đề công khai, minh bạch trong tổ chức, nhất là trong hoạt động của cơ quan nhà nước, như: Luật PCTN 2018 (quy định tại khoản 3 Điều 4); Luật Đất đai 2013 (Điều 43 quy định: cơ quan tổ chức lập quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất có trách nhiệm tổ chức lấy ý kiến đóng góp của nhân dân về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất; Luật Đầu tư công 2014 và 2019 (quy định tại Điều 14: Công khai, minh bạch trong đầu tư công); Luật Kinh doanh bất động sản năm 2006 (quy định tại Điều 11: tổ chức, cá nhân kinh doanh bất động sản có trách nhiệm công khai thông tin về bất động sản đưa vào kinh doanh. Thông tin về bất động sản có thể được công khai tại sàn giao dịch bất động sản hoặc trên các phương tiên thông tin đại chúng, nội dung thông tin về bất động sản); Luật Kinh doanh bất động sản năm 2014 (quy định tại điều 6: Công khai thông tin về bất động sản đưa vào kinh doanh) Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định về nguyên tắc tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương: Hiện đại, minh bạch, phục vụ Nhân dân, chịu sự giám sát của Nhân dân (Khoản 2 Điều 5).
Tuy nhiên, khái niệm theo Luật PCTN là đầy đủ, bao quát hơn cả. Vì vậy, trong phạm vi nghiên cứu này, luận văn sử dụng khái niệm nêu tại Luật PCTN 2018: “Công khai, minh bạch về tổ chức và hoạt động của cơ quan, tổ chức, đơn vị là việc công bố, cung cấp thông tin, giải trình về tổ chức bộ máy, việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm trong khi thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, đơn vị”. Ý nghĩa, vai trò của việc thực hiện công khai, minh bạch trong tổ chức và hoạt động của chính quyền Công khai, minh bạch có ý nghĩa, vai trò rất quan trọng trong đời sống 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xã hội cũng như trong tổ chức, hoạt động của bộ máy nhà nước và các cơ quan, đơn vị. Với hệ thống các cơ quan hành chính nhà nước, một trong những chức năng chủ yếu là cung cấp dịch vụ hành chính (dịch vụ công) cho công dân, tổ chức, doanh nghiệp.
Hoạt động này mang tính chất phục vụ nhân dân nhiều hơn, hiệu quả của hoạt động hành chính xét dưới góc độ cung cấp dịch vụ công được đánh giá bằng mức độ hài lòng của người dân và chất lượng, hiệu quả cung cấp dịch vụ. Nói cách khác, khi chất lượng và hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính được nâng cao thì mức độ hài lòng của nhân dân cũng tăng lên, điều đó phụ thuộc vào mức độ công khai, minh bạch trong hoạt động hành chính. Ngược lại, khi sự công khai, minh bạch không được đề cao, quá trình xây dựng thể chế sẽ có chỗ cho hiện tượng “mua, bán chính sách”, thủ tục hành chính không rõ ràng là cơ hội để cán bộ công quyền nhũng nhiều, hạch sách người dân, là môi trường để những hành vi tham nhũng, tiêu cực nảy sinh. Việc được tiếp cận với các thông tin cho phép công dân chất vấn, chỉ trích và phản đối hành động của chính quyền mà họ không đồng tình cũng như cho phép họ tìm cách phản ánh các hành vi sai trái của các quan chức.
Công khai gắn liền với minh bạch phải có trách nhiệm tạo điều kiện để người dân có thể tiếp cận được với các văn bản và thông tin của chính quyền [68]. Ở Việt Nam, quản lý hành chính nhà nước là một quá trình được xác định từ khâu ra quyết định quản lý nhà nước (xây dựng và ban hành các văn bản quy phạm pháp luật), chỉ đạo việc tổ chức thực hiện đến khâu thanh tra, kiểm tra việc thực hiện các quy định đó. Trong hoạt động hành chính vẫn mang tính chất xin-cho; đội ngũ cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước còn nhiều biểu hiện quan liêu, hách dịch, cửa quyền. Điều này gây khó khăn, phiền hà cho các cơ quan, tổ chức, cá nhân mỗi khi có công việc cần giải quyết tại các cơ quan hành chính nhà nước.
Sự quan liêu cùng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.