Cơ Sở Địa Lý Cho Định Hướng Bảo Vệ Môi Trường Khu Vực Di Sản Thiên Nhiên Vịnh Hạ Long

Luận văn thạc sĩ HUS nghiên cứu cơ sở địa lý nhằm định hướng bảo vệ môi trường khu vực di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long, Quảng Ninh.

• Tác giả: Đặng Thị Ngọc
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Cao Huần
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sử dụng và bảo vệ tài nguyên môi trường
• Đề tài: Cơ Sở Địa Lý Cho Định Hướng Bảo Vệ Môi Trường Khu Vực Di Sản Thiên Nhiên Vịnh Hạ Long, Tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 0.1. TÍNH CẤP THIẾT
• 0.2. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
• 0.3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU
• 0.5. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA
• 0.6. CẤU TRÚC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TIẾP CẬN ĐỊA LÝ TỔNG HỢP TRONG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG KHU VỰC DI SẢN THIÊN NHIÊN VỊNH HẠ LONG
• 1.1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1.1. Khái quát các công trình nghiên cứu theo hướng địa lý tổng hợp
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu về vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long
• 1.1.2.1. Nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên và môi trường
• 1.1.2.1.1. Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn
• 1.1.2.1.2. Nghiên cứu về địa chất, địa mạo
• 1.1.2.1.3. Nghiên cứu về thảm thực vật
• 1.1.2.1.4. Nghiên cứu về môi trường
• 2. CHƯƠNG 2: PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI VÀ CẢNH QUAN KHU VỰC DI SẢN THIÊN NHIÊN VỊNH HẠ LONG
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG TỔ CHỨC KHÔNG GIAN PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG KHU VỰC DI SẢN THIÊN NHIÊN VỊNH HẠ LONG
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Cơ sở Địa lý Bảo vệ Môi trường Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long, một trong những di sản thiên nhiên thế giới được UNESCO công nhận, không chỉ nổi tiếng với cảnh quan tuyệt đẹp mà còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Cơ sở địa lý của Vịnh Hạ Long bao gồm các yếu tố tự nhiên như địa hình, khí hậu và hệ sinh thái đa dạng. Những yếu tố này tạo nên một môi trường sống phong phú cho nhiều loài động thực vật, đồng thời cũng là nền tảng cho các hoạt động kinh tế như du lịch và khai thác tài nguyên. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các hoạt động kinh tế cũng đặt ra nhiều thách thức cho việc bảo vệ môi trường tại đây.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái của Vịnh Hạ Long

Vịnh Hạ Long có diện tích khoảng 1553 km² với hơn 1969 hòn đảo, chủ yếu là đảo đá vôi. Địa hình đa dạng với các hang động, vịnh nhỏ và bãi biển tạo nên một hệ sinh thái phong phú. Hệ sinh thái này không chỉ có giá trị về mặt sinh học mà còn là nguồn tài nguyên quý giá cho ngành du lịch. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự đa dạng sinh học tại Vịnh Hạ Long rất cao, với nhiều loài động thực vật quý hiếm.

1.2. Vai trò của Vịnh Hạ Long trong phát triển bền vững

Vịnh Hạ Long đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh. Ngành du lịch tại đây không chỉ mang lại nguồn thu lớn mà còn tạo ra nhiều việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, để phát triển bền vững, cần có các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực từ các hoạt động kinh tế.

II. Thách thức trong Bảo vệ Môi trường Vịnh Hạ Long

Mặc dù Vịnh Hạ Long có nhiều lợi thế, nhưng cũng phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Các hoạt động khai thác tài nguyên, du lịch không bền vững và ô nhiễm môi trường đang đe dọa đến sự tồn tại của hệ sinh thái nơi đây. Việc quản lý tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả.

2.1. Tác động của khai thác tài nguyên đến môi trường

Khai thác tài nguyên thiên nhiên như khoáng sản và hải sản đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường. Sự suy giảm đa dạng sinh học và ô nhiễm nước là những vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc khai thác không bền vững có thể dẫn đến sự cạn kiệt tài nguyên và làm suy giảm chất lượng môi trường.

2.2. Ô nhiễm môi trường và các nguồn gây ô nhiễm

Ô nhiễm môi trường tại Vịnh Hạ Long chủ yếu đến từ các hoạt động du lịch, giao thông vận tải và sinh hoạt của người dân. Nước thải từ các tàu du lịch và khu dân cư đã làm ô nhiễm nguồn nước, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Cần có các biện pháp kiểm soát ô nhiễm hiệu quả để bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp Bảo vệ Môi trường tại Vịnh Hạ Long

Để bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long, cần áp dụng các phương pháp quản lý bền vững. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các giải pháp như quy hoạch sử dụng đất hợp lý, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ môi trường.

3.1. Quy hoạch sử dụng đất bền vững

Quy hoạch sử dụng đất hợp lý là một trong những giải pháp quan trọng để bảo vệ môi trường. Cần xác định rõ các khu vực bảo tồn và phát triển, từ đó hạn chế các hoạt động gây ô nhiễm và suy thoái tài nguyên. Việc này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo điều kiện cho phát triển kinh tế bền vững.

3.2. Phát triển du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái là một phương pháp hiệu quả để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các hoạt động du lịch được tổ chức một cách bền vững sẽ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường. Đồng thời, du lịch sinh thái cũng tạo ra nguồn thu nhập cho người dân địa phương.

IV. Ứng dụng thực tiễn và Kết quả nghiên cứu

Các nghiên cứu về môi trường Vịnh Hạ Long đã chỉ ra rằng việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn của cộng đồng. Các dự án bảo vệ môi trường đã được triển khai và mang lại nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp mới để đảm bảo sự phát triển bền vững.

4.1. Các dự án bảo vệ môi trường thành công

Nhiều dự án bảo vệ môi trường đã được thực hiện tại Vịnh Hạ Long, như dự án bảo tồn sinh thái và quản lý chất thải. Những dự án này không chỉ giúp cải thiện chất lượng môi trường mà còn nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường.

4.2. Đánh giá tác động của các giải pháp bảo vệ môi trường

Đánh giá tác động của các giải pháp bảo vệ môi trường là rất cần thiết để xác định hiệu quả của các biện pháp đã thực hiện. Các nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường đã giúp cải thiện đáng kể chất lượng nước và đa dạng sinh học tại Vịnh Hạ Long.

V. Kết luận và Tương lai của Bảo vệ Môi trường Vịnh Hạ Long

Bảo vệ môi trường Vịnh Hạ Long là một nhiệm vụ cấp thiết và cần thiết cho sự phát triển bền vững. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng, cộng đồng và các tổ chức phi chính phủ trong việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường. Tương lai của Vịnh Hạ Long phụ thuộc vào những nỗ lực này.

5.1. Tầm quan trọng của sự hợp tác trong bảo vệ môi trường

Sự hợp tác giữa các bên liên quan là rất quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Các tổ chức, cộng đồng và chính quyền cần làm việc cùng nhau để xây dựng các kế hoạch bảo vệ môi trường hiệu quả.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho Vịnh Hạ Long

Định hướng phát triển bền vững cho Vịnh Hạ Long cần tập trung vào việc bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, phát triển du lịch sinh thái và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các chính sách và biện pháp cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu cho hƣớng nghiên cứu này là các công trình nghiên cứu của Docutraev - ngƣời đầu tiên thực hiện nguyên tắc tổng hợp trong nghiên cứu các điều kiện tự nhiên của các địa phƣơng cụ thể. Sau Docutraev, những công trình nghiên cứu về sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trƣờng dựa trên quan điểm tổng hợp của các nhà địa lý Xô Viết (trƣớc đây) và các nhà địa lý Nga, Ucraina, Ba Lan, Tiệp, Bungari, Đức,. đã hoàn thiện lý luận và ứng dụng trong thực tiễn (Shisenkô P., 1988 - Địa lý tự nhiên ứng dụng; Ixatrenkô, 1991 - Cảnh quan học ứng dụng. Các công trình nghiên cứu này đã đề cập đến xem xét một cách tổng hợp và toàn diện từ tự nhiên đến môi trƣờng, kinh tế và xã hội.

Gần đây, có tác phẩm nổi tiếng “Integrated Environmental Planning” của James K.Lain (Đại học Ohio, Mỹ, 2003) đề cập đến quy hoạch môi trƣờng tổng hợp theo quan điểm địa lý học. Tiếp cận tổng hợp đã đƣợc áp dụng vào Việt Nam cả về lý luận lẫn trong thực tiễn nghiên cứu địa lý trong các công trình nghiên cứu của nhiều nhà địa lý và nhanh chóng trở thành một lĩnh vực nghiên cứu có tính ý nghĩa thực tiễn cao. Trong vài thập niên gần đây, ở Việt Nam đã có nhiều công trình nghiên cứu về cảnh quan cũng nhƣ đánh giá tổng hợp nhằm mục đích sử dụng hợp lý lãnh thổ và bảo vệ môi trƣờng nhƣ các công trình mang tính chất lý thuyết cảnh quan ứng dụng của các tác giả Vũ Tự Lập, Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Cao Huần,. Năm 1976, trong “Cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam”, Vũ Tự Lập đã trình bày về phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu tổng hợp cảnh quan.

Qua công trình này, quan điểm tổng hợp trong nghiên cứu địa lý tự nhiên đã đƣợc đề cao và quan điểm tổng hợp đã chinh phục đƣợc nhiều ngƣời bởi tính logic của nó. Quan điểm tổng hợp đã có -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] những đóng góp to lớn trong nghiên cứu địa lý phục vụ thực tiễn sản xuất. Năm 1997, trong “Cơ sở cảnh quan học của việc sử dụng hợp tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường lãnh thổ Việt Nam”, các tác giả Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Thƣợng Hùng, Nguyễn Ngọc Khánh đã đề cập khá đầy đủ về những biến đổi của tự nhiên dƣới tác động của con ngƣời, đƣa ra các giải pháp sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng. Các công trình nghiên cứu về vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long a) Nghiên cứu tài nguyên thiên nhiên và môi trường - Nghiên cứu về khí hậu - thủy văn: đƣợc đề cập một cách chung nhất trong các nghiên cứu của Phạm Ngọc Toàn và Phan Tất Đắc (1975) [23] về khí hậu Việt Nam, đặc điểm khí hậu tỉnh Quảng Ninh; các số liệu quan trắc về khí hậu - thủy, hải văn tại các trạm Hồng Gai, Bãi Cháy, Cô Tô.

- Nghiên cứu về địa chất, địa mạo: đã đƣợc nghiên cứu từ rất sớm trong các công trình nghiên cứu về những nét cơ bản địa chất cấu trúc của phần Bắc, Trung và Nam Đông Dƣơng của các nhà địa chất Pháp vào những năm đầu thế kỷ XX. Sau năm 1975, công tác điều tra địa chất và khoáng sản đƣợc tiến hành có hệ thống trên toàn vùng biển nói chung và vùng biển vịnh Hạ Long nói riêng. Có thể kể đến các công trình của Trần Đức Lƣơng và Nguyễn Xuân Bao (bản đồ địa chất Việt Nam tỉ lệ 1/500.000, 1981 - 1985), Nguyễn Công Lƣợng (bản đồ địa chất Hòn Gai - Móng Cái tỉ lệ 1/200.000, 1976 - 1979), Trần Đức Thạnh (“Lịch sử địa chất Vịnh Hạ Long”, 2002). Trong khoảng thời gian trƣớc năm 2000 còn có một số nghiên cứu địa mạo mang tính khái quát: địa mạo thềm lục địa Đông Dƣơng và các vùng kế cận của Lƣu Tỳ và đồng nghiệp năm 1986.

Các báo cáo về thềm biển ở Việt Nam trong đó có các hệ thống giồng cát ở đồng bằng Nam bộ của Vũ Văn Phái (1982), Nguyễn Thế Thôn (1986),…Về đặc điểm quá trình bồi tụ ở bờ biển Việt Nam của Nguyễn Xuân Trƣờng (1982). Bên cạnh đó là những nghiên cứu về địa mạo Di sản thế giới Vịnh Hạ Long của IUCN. - Nghiên cứu về thảm thực vật: Vịnh Hạ Long có một thảm thực vật tự nhiên đa dạng và phong phú. Những nghiên cứu về thực vật của khu vực Hạ Long - Cẩm Phả đƣợc đề cập chung nhất trong các công trình nghiên cứu về một số đặc điểm cơ bản của hệ thực vật và những hệ sinh thái rừng nhiệt đới ở Việt Nam (Trần Ngũ Phƣơng, 1970; Lê Trần Chấn và nnk, 1999; Thái Văn Trừng, 1999; Phan Nguyên Hồng, 1999 [30]).

Và đƣợc nghiên cứu cụ thể hơn trong “ Điều tra nghiên cứu các hệ sinh thái thực vật thành phố Hạ Long và vùng phụ cận” của Vũ Quang Côn & -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. - Nghiên cứu về môi trường: Hiện nay có nhiều di sản thiên nhiên thế giới đang bị suy thoái do sức ép từ các hoạt động của cộng đồng dân cƣ sinh sống phía ngoài các di sản. Vì vậy vấn đề môi trƣờng của các di sản đã và đang đƣợc các nhà khoa học trên thế giới rất quan tâm. Đã có rất nhiều dự án, công trình nghiên cứu nhằm bảo vệ môi trƣờng và bảo tồn vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long nhƣ: + Dự án Bảo tàng sinh thái Hạ Long (theo Việt báo - 15/07/2006): Xây dựng phƣơng pháp tiếp cận mới nhất đối với việc quản lý Di sản, phát triển bền vững tài nguyên môi trƣờng và bảo tồn văn hóa, lịch sử ở khu vực Di sản thế giới.

Dự án Bảo tàng Sinh thái giúp Vịnh Hạ Long hòa hợp với các cộng đồng xung quanh thông qua việc phát huy các nguồn tài nguyên của khu vực Di sản, góp phần phát triển cộng đồng, giáo dục môi trƣờng một cách tổng quan. + Dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long do Viện nghiên cứu phát triển du lịch - Tổng cục du lịch thực hiện từ năm 2005 - 2008. Dự án đã phân tích diễn biến về môi trƣờng tự nhiên trong 3 năm thông qua các chỉ tiêu về chất lƣợng môi trƣờng môi trƣờng đất, môi trƣờng nƣớc ven bờ, nƣớc biển, nƣớc sinh hoạt, nƣớc ngầm, môi trƣờng không khí, chất thải rắn, nƣớc thải tác động đến môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long. Dựa trên kết quả phân tích đó dự án đã chỉ ra những nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng và xây dựng các tiểu dự án bảo vệ môi trƣờng du lịch biển Vịnh Hạ Long + Dự án bảo vệ Môi trƣờng Vịnh Hạ Long (Tạp chí Môi trƣờng - 30/05/2011): do Ban chỉ đạo quản lý môi trƣờng Vịnh Hạ Long phối hợp với Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) tổ chức và quản lý, đƣợc khởi động từ 14/4/2010.

Dự án nhằm thực hiện tăng cƣờng năng lực quản lý nguồn tài nguyên thiên nhiên và quản lý môi trƣờng cho du lịch bền vững tại khu vực Hạ Long, hƣớng tới mục tiêu tổng thể của việc bảo tồn môi trƣờng Vịnh Hạ Long và các vùng phụ cận. JICA cũng đã tiến hành nghiên cứu, quan trắc về môi trƣờng khu vực Vịnh Hạ Long, thống kê những hoạt động ảnh hƣởng đến môi trƣờng khu vực Hạ Long nhƣ khai thác than, phát triển khu công nghiệp. + Bên cạnh đó là các công trình nghiên cứu về đặc điểm địa hoá môi trƣờng, chất lƣợng môi trƣờng nƣớc - trầm tích ven bờ và hiện trạng ô nhiễm khá nhiều, tập trung vào các khu vực cửa sông, vũng vịnh và các khu du lịch trọng điểm trên dải ven biển Việt Nam của nhiều nhà khoa học: Lƣu Văn Diệu (1991 - 1993), Nguyễn Chu Hồi và nnk (1995 - 1996), Võ Văn Lành và nnk (1996), Phạm Văn Lƣợng và nnk (1996, 1997), Phạm Văn Ninh và nnk (1996, 1998), Nguyễn Hữu Cử và nnk -6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] (1995), Phí Văn Chín và nnk (1994), Đỗ Hoài Dƣơng (1992), Đào Mạnh Tiến (1998), Mai Trọng Nhuận và Đào Mạnh Tiến (1996, 1997),… + Ngoài ra, còn có các công trình nghiên cứu về hiện trạng môi trƣờng của vùng khai thác than Quảng Ninh và giải pháp giảm thiểu, trong đó có khai thác than ở Hạ Long - Cẩm Phả: “Đề xuất giải pháp lấp biển sử dụng đất đá thải của mỏ than Cẩm Phả để mở rộng quỹ đất và bảo vệ môi trƣờng biển” của Đặng Trung Thuận (1998); “Các giải pháp công nghệ phòng chống ô nhiễm môi trƣờng do khai thác than ở vùng than Quảng Ninh” của Đặng Văn Bát và nnk (1999); “Thực trạng công nghệ khai thác tại các mỏ than Quảng Ninh và giải pháp nhằm giảm tổn thất tài nguyên và sự cố môi trƣờng” của Lê Nhƣ Hùng và nnk (2002); “Báo cáo đánh giá môi trƣờng chiến lƣợc của quy hoạch phát triển ngành than Việt Nam đến năm 2020, có xét đến năm 2030” của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (2010);… Tuy đã đạt một số kết quả tốt, nhƣng trong lĩnh vực điều tra, đánh giá tài nguyên môi trƣờng vùng di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long còn một số tồn tại nhƣ: Phần lớn các đề tài là các nghiên cứu mang tính chất chuyên ngành, nội dung nghiên cứu chỉ chuyên sâu theo từng lĩnh vực riêng biệt nhƣ thủy sản, địa chất, khoáng sản, hải dƣơng học, hàng hải, du lịch… mà chƣa có đƣợc nghiên cứu một cách hệ thống đồng bộ theo quan điểm tổng hợp, liên ngành, phát triển bền vững. Để giải quyết đƣợc các hạn chế nêu trên, trong đề tài của luận văn, tác giả sẽ tiến hành thu thập, kế thừa có chọn lọc các tài liệu hiện có, điều tra bổ sung những yếu tố tài nguyên, môi trƣờng, liên kết tổng hợp các tài liệu để có đƣợc một bộ cơ sở dữ liệu về tài nguyên, môi trƣờng phục vụ công tác quy hoạch, phát triển kinh tế và bảo tồn vùng di sản thiên nhiên Vịnh Hạ Long.

b) Hướng nghiên cứu, đánh giá tổng hợp - Nghiên cứu quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội và quy hoạch ngành: mang tính chất định hƣớng cho phát triển kinh tế - xã hội và các ngành kinh tế. Các định hƣớng phát triển kinh tế - xã hội của Hạ Long và Cẩm Phả đến nay dựa trên các điều chỉnh, bổ sung quy hoạch tổng thể đến 2010 và định hƣớng đến 2020 của tỉnh Quảng Ninh do UBND tỉnh lập năm 1995, 2005, của thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả; Quy hoạch sử dụng đất thành phố Hạ Long và thị xã Cẩm Phả.