Luận văn thạc sĩ mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu ownership structure và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp firm performance nghiên cứu các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán tp hcm hsx

Nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động doanh nghiệp tại các công ty niêm yết trên sàn chứng khoán TP HCM.

• Tác giả: Lương Thị Kim Chi
• Người hướng dẫn: PGS.TS Phan Thị Bích Nguyệt
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính Doanh Nghiệp
• Đề tài: Mối Quan Hệ Giữa Cơ Cấu Sở Hữu Và Hiệu Quả Doanh Nghiệp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Cấu trúc bài nghiên cứu
• 1.4. Điểm mới của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG KẾT LÝ THUYẾT
• 2.1. Quản trị công ty (corporate governance)
• 2.2. Vấn đề đại diện (agency problem)
• 2.3. Cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của công ty
• 2.3.1. Cơ cấu sở hữu
• 2.3.2. Hiệu quả hoạt động của công ty
• 2.3.3. Cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của công ty
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nguồn dữ liệu
• 3.2. Các biến và cách đo lường
• 3.2.1. Biến độc lập
• 3.2.2. Biến phụ thuộc
• 3.3. Thống kê mô tả
• 3.4. Mô hình thực nghiệm
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM VÀ THẢO LUẬN KẾT QUẢ
• 4.1. Mô hình gốc
• 4.2. Mô hình mở rộng
• 4.3. Tổng kết kết quả nghiên cứu
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HẠN CHẾ CỦA ĐỀ TÀI
• 5.1. Hạn chế của đề tài
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về cơ cấu sở hữu và hiệu quả doanh nghiệp trên HSX

Cơ cấu sở hữu và hiệu quả doanh nghiệp là hai yếu tố quan trọng trong quản trị công ty. Nghiên cứu này tập trung vào mối quan hệ giữa chúng, đặc biệt là trong bối cảnh các công ty niêm yết trên Sàn giao dịch chứng khoán TP.HCM (HSX). Cơ cấu sở hữu không chỉ ảnh hưởng đến cách thức quản lý mà còn tác động đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Việc hiểu rõ mối quan hệ này sẽ giúp các nhà đầu tư và quản lý đưa ra quyết định tốt hơn.

1.1. Khái niệm cơ cấu sở hữu trong doanh nghiệp

Cơ cấu sở hữu đề cập đến cách thức phân chia quyền sở hữu trong một công ty. Điều này bao gồm tỷ lệ sở hữu của cổ đông, nhà đầu tư tổ chức, và nhà nước. Mỗi loại hình sở hữu có thể ảnh hưởng khác nhau đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

1.2. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp là gì

Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp thường được đo bằng các chỉ số như lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA). Chỉ số này phản ánh khả năng sinh lời và quản lý tài sản của công ty. Nghiên cứu sẽ xem xét mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và ROA.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu cơ cấu sở hữu

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về cơ cấu sở hữu và hiệu quả doanh nghiệp, nhưng vẫn còn nhiều thách thức trong việc xác định mối quan hệ giữa chúng. Các yếu tố như quy định pháp lý, văn hóa doanh nghiệp và môi trường kinh tế có thể tạo ra sự khác biệt trong kết quả nghiên cứu.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến cơ cấu sở hữu

Cơ cấu sở hữu có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như quy định pháp lý, sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài, và các chính sách của nhà nước. Những yếu tố này có thể tạo ra sự khác biệt trong cách thức quản lý và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

2.2. Thách thức trong việc đo lường hiệu quả doanh nghiệp

Việc đo lường hiệu quả doanh nghiệp không chỉ dựa vào các chỉ số tài chính mà còn cần xem xét các yếu tố phi tài chính. Điều này tạo ra thách thức trong việc xác định mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả doanh nghiệp

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa các thành phần trong cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết trên HSX. Mô hình hồi quy sẽ giúp xác định các yếu tố nào có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả hoạt động.

3.1. Mô hình hồi quy OLS trong nghiên cứu

Mô hình hồi quy OLS (Ordinary Least Squares) sẽ được sử dụng để phân tích dữ liệu từ các công ty niêm yết. Mô hình này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến độc lập và biến phụ thuộc, trong đó biến phụ thuộc là hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính của các công ty niêm yết trên HSX trong giai đoạn 2008-2011. Phương pháp thu thập dữ liệu sẽ đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của thông tin.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Cụ thể, tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và nhà nước có ảnh hưởng tích cực đến ROA, trong khi sở hữu của ban giám đốc không có mối quan hệ rõ ràng.

4.1. Phân tích kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy cho thấy tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài có mối quan hệ cùng chiều với ROA. Điều này cho thấy sự tham gia của nhà đầu tư nước ngoài có thể nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Các nhà quản lý có thể sử dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh cơ cấu sở hữu nhằm tối ưu hóa hiệu quả hoạt động. Việc thu hút nhà đầu tư nước ngoài có thể là một chiến lược quan trọng để nâng cao hiệu quả doanh nghiệp.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu này đã chỉ ra mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trên HSX. Tuy nhiên, vẫn cần nhiều nghiên cứu hơn để hiểu rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này trong bối cảnh Việt Nam.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động là một chủ đề quan trọng. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài và nhà nước có ảnh hưởng tích cực đến hiệu quả hoạt động.

5.2. Triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Các nghiên cứu trong tương lai có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu để bao gồm các yếu tố khác như văn hóa doanh nghiệp và môi trường kinh tế. Điều này sẽ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, quản trị công ty (corporate governance) ngày càng trở thành chủ đề trọng tâm trong nghiên cứu kinh tế và tài chính doanh nghiệp. Tại Việt Nam, với sự phát triển nhanh chóng của thị trường chứng khoán, đặc biệt là Sàn giao dịch chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSX) với hơn 300 công ty niêm yết, việc nghiên cứu mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp trở nên cấp thiết. Giai đoạn nghiên cứu từ 2008 đến 2011 với mẫu 57 công ty niêm yết trên HSX được lựa chọn nhằm đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của dữ liệu. Mục tiêu chính của nghiên cứu là kiểm tra ảnh hưởng của các thành phần sở hữu gồm sở hữu nước ngoài, sở hữu tổ chức, sở hữu nhà quản lý và sở hữu nhà nước đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, được đo lường bằng tỷ lệ lợi nhuận ròng trên tổng tài sản (ROA). Nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ vai trò của từng thành phần sở hữu trong cơ cấu vốn mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách trong việc hoàn thiện hệ thống quản trị công ty tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản, thu hút vốn đầu tư và thúc đẩy sự phát triển bền vững của doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết quản trị công ty (corporate governance) và lý thuyết đại diện (agency theory). Quản trị công ty được hiểu là hệ thống các mối quan hệ giữa ban giám đốc, hội đồng quản trị, cổ đông và các bên liên quan nhằm đảm bảo công ty hoạt động hiệu quả và có trách nhiệm. Lý thuyết đại diện tập trung vào mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông và nhà quản lý, xuất phát từ sự tách biệt quyền sở hữu và quyền kiểm soát. Cơ cấu sở hữu (ownership structure) là thành phần quan trọng trong hệ thống quản trị công ty, bao gồm các khái niệm chính như sở hữu nước ngoài, sở hữu tổ chức, sở hữu nhà quản lý và sở hữu nhà nước. Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được đo lường chủ yếu qua chỉ số ROA, phản ánh khả năng sinh lời trên tổng tài sản. Các nghiên cứu trước đây cho thấy mối quan hệ phức tạp giữa các thành phần sở hữu và hiệu quả hoạt động, với các kết quả không đồng nhất tùy thuộc vào môi trường kinh tế và thể chế.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính được thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của 57 công ty niêm yết trên HSX trong giai đoạn 2008-2011, loại trừ các công ty thuộc lĩnh vực tài chính do đặc thù riêng biệt. Mẫu nghiên cứu gồm 228 quan sát, đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy. Phương pháp phân tích sử dụng hồi quy tuyến tính đa biến (OLS) để kiểm tra mối quan hệ giữa các biến độc lập (các thành phần sở hữu) và biến phụ thuộc (ROA). Các biến kiểm soát bao gồm tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu và tỷ lệ thanh toán hiện hành nhằm loại trừ ảnh hưởng của các yếu tố tài chính khác. Quá trình chọn mẫu được thực hiện qua hai giai đoạn: loại bỏ các công ty không đủ dữ liệu và thu thập thông tin chi tiết về cơ cấu sở hữu. Kiểm định đa cộng tuyến, phân phối chuẩn phần dư và độ phù hợp của mô hình được thực hiện để đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Sở hữu nước ngoài và hiệu quả hoạt động: Biến sở hữu nước ngoài (FOROWN) có hệ số hồi quy 0,236 với mức ý nghĩa 1%, cho thấy mối quan hệ cùng chiều mạnh mẽ với ROA. Khi tỷ lệ sở hữu nước ngoài tăng 1%, ROA tăng tương ứng 0,236%. Đây là biến có ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả hoạt động trong mẫu nghiên cứu.

2. Sở hữu tổ chức và hiệu quả hoạt động: Biến sở hữu tổ chức (INSOWN) có hệ số hồi quy 0,066 với mức ý nghĩa 5%, cho thấy mối quan hệ cùng chiều nhưng mức độ ảnh hưởng thấp hơn so với sở hữu nước ngoài. Tăng 1% sở hữu tổ chức tương ứng với tăng 0,066% ROA.

3. Sở hữu nhà quản lý và hiệu quả hoạt động: Biến sở hữu nhà quản lý (MANOWN) không có mối quan hệ có ý nghĩa thống kê với ROA, cho thấy chưa xác định được ảnh hưởng rõ ràng của thành phần này trong mẫu nghiên cứu.

4. Sở hữu nhà nước và hiệu quả hoạt động: Khi mở rộng mô hình, biến sở hữu nhà nước (DGOV) thể hiện mối quan hệ nghịch chiều với ROA với hệ số hồi quy -0,043 và mức ý nghĩa 5%. Các công ty có vốn nhà nước kiểm soát trên 51% có xu hướng có hiệu quả hoạt động thấp hơn so với các công ty không thuộc nhóm này.

5. Biến kiểm soát: Tỷ lệ tổng nợ trên vốn chủ sở hữu có quan hệ nghịch chiều với ROA (-0,018, ý nghĩa 1%), trong khi tỷ lệ thanh toán hiện hành có quan hệ cùng chiều (0,006, ý nghĩa 5%).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sự đóng góp tích cực của vốn sở hữu nước ngoài và tổ chức trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động doanh nghiệp, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Sở hữu nước ngoài mang lại lợi thế về quản lý, công nghệ và nguồn lực tài chính, giúp doanh nghiệp tăng cường năng lực cạnh tranh. Sở hữu tổ chức, dù ảnh hưởng nhỏ hơn, cũng góp phần giám sát và hỗ trợ quản trị doanh nghiệp. Ngược lại, sở hữu nhà nước có tác động tiêu cực, có thể do các vấn đề về quản lý, chính sách và thiếu động lực cải thiện hiệu quả trong các doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối. Việc không tìm thấy mối quan hệ rõ ràng giữa sở hữu nhà quản lý và hiệu quả có thể do đặc thù kiêm nhiệm trong các công ty Việt Nam, làm mờ vai trò giám sát của nhóm này. Các biến kiểm soát phản ánh đúng vai trò của cấu trúc tài chính trong việc ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện mức độ ảnh hưởng của từng thành phần sở hữu đến ROA và bảng tổng hợp hệ số hồi quy cùng mức ý nghĩa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường thu hút vốn sở hữu nước ngoài: Các doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài tham gia sở hữu cổ phần, nhằm tận dụng nguồn lực tài chính, công nghệ và quản trị tiên tiến, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; chủ thể: Bộ Tài chính, Sở Giao dịch Chứng khoán, doanh nghiệp.

2. Phát triển và nâng cao vai trò nhà đầu tư tổ chức trong nước: Khuyến khích các tổ chức tài chính, quỹ đầu tư phát triển năng lực giám sát và hỗ trợ doanh nghiệp, góp phần cải thiện quản trị và hiệu quả kinh doanh. Thời gian thực hiện: 2-4 năm; chủ thể: Ngân hàng Nhà nước, các quỹ đầu tư, doanh nghiệp.

3. Cải thiện quản trị và minh bạch trong doanh nghiệp có vốn nhà nước: Đẩy mạnh cổ phần hóa, giảm tỷ lệ sở hữu nhà nước kiểm soát, đồng thời nâng cao chất lượng quản trị, minh bạch thông tin để tăng hiệu quả hoạt động. Thời gian thực hiện: 3-5 năm; chủ thể: Chính phủ, Bộ Tài chính, doanh nghiệp nhà nước.

4. Nghiên cứu sâu hơn về vai trò sở hữu nhà quản lý và cơ cấu sở hữu: Khuyến khích các nghiên cứu tiếp theo tập trung phân tích chi tiết ảnh hưởng của sở hữu nhà quản lý và các yếu tố liên quan như kiêm nhiệm, tập trung sở hữu nhằm làm rõ tác động đến hiệu quả doanh nghiệp. Thời gian thực hiện: liên tục; chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cơ cấu sở hữu đến hiệu quả hoạt động, từ đó điều chỉnh chiến lược quản trị và huy động vốn phù hợp.

2. Nhà đầu tư và cổ đông: Cung cấp thông tin về vai trò của các thành phần sở hữu trong việc nâng cao giá trị doanh nghiệp, hỗ trợ quyết định đầu tư chính xác.

3. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản trị công ty, cổ phần hóa và phát triển thị trường vốn hiệu quả.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, mô hình phân tích và kết quả thực nghiệm để phát triển các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực tài chính doanh nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu sở hữu ảnh hưởng thế nào đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp?
   Cơ cấu sở hữu tác động qua việc xác định quyền kiểm soát và giám sát quản lý, ảnh hưởng đến quyết định chiến lược và hiệu quả sử dụng tài sản. Ví dụ, sở hữu nước ngoài thường mang lại quản trị tốt hơn và hiệu quả cao hơn.

2. Tại sao sở hữu nhà nước lại có mối quan hệ nghịch chiều với hiệu quả hoạt động?
   Doanh nghiệp có vốn nhà nước chi phối thường gặp khó khăn về quản lý, chính sách và thiếu động lực cải thiện hiệu quả, dẫn đến kết quả hoạt động thấp hơn so với doanh nghiệp tư nhân.

3. ROA có phải là chỉ số đo lường hiệu quả tốt nhất?
   ROA phản ánh khả năng sinh lời trên tổng tài sản, là chỉ số toàn diện và phổ biến trong nghiên cứu tài chính doanh nghiệp, phù hợp với mục tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động tài chính.

4. Tại sao không tìm thấy mối quan hệ rõ ràng giữa sở hữu nhà quản lý và hiệu quả?
   Hiện tượng kiêm nhiệm và đặc thù quản trị tại Việt Nam làm mờ vai trò giám sát của nhà quản lý, khiến ảnh hưởng của thành phần này chưa được thể hiện rõ trong dữ liệu.

5. Phương pháp hồi quy OLS có phù hợp với nghiên cứu này không?
   Hồi quy OLS là phương pháp phổ biến và phù hợp để phân tích mối quan hệ tuyến tính giữa các biến định lượng trong mẫu nghiên cứu có cấu trúc dữ liệu bảng như trong nghiên cứu này.

Kết luận

• Nghiên cứu xác nhận mối quan hệ có ý nghĩa giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của các công ty niêm yết trên HSX trong giai đoạn 2008-2011.
• Thành phần sở hữu nước ngoài và sở hữu tổ chức có ảnh hưởng cùng chiều tích cực đến ROA, trong khi sở hữu nhà nước có ảnh hưởng nghịch chiều.
• Sở hữu nhà quản lý chưa thể hiện mối quan hệ rõ ràng với hiệu quả hoạt động trong mẫu nghiên cứu.
• Kết quả nghiên cứu hỗ trợ các chính sách cổ phần hóa, thu hút vốn đầu tư nước ngoài và phát triển nhà đầu tư tổ chức trong nước.
• Các nghiên cứu tiếp theo cần mở rộng mẫu, bổ sung các thành phần sở hữu khác và phân tích sâu hơn về vai trò sở hữu nhà quản lý.

Các nhà quản lý doanh nghiệp và cơ quan chức năng nên áp dụng kết quả nghiên cứu để điều chỉnh cơ cấu sở hữu, nâng cao hiệu quả hoạt động và phát triển bền vững. Các nhà nghiên cứu được khuyến khích tiếp tục khai thác các khía cạnh chưa rõ ràng trong cơ cấu sở hữu và quản trị công ty tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu; Chương 2: Tổng kết lý thuyết và các nghiên cứu đã có; Chương 3: Phương pháp và mô hình nghiên cứu; Chương 4: Kết quả thực nghiệm và thảo luận kết quả; Chương 5: Kết luận và Hạn chế của đề tài.5 Điểm mới của đề tài ƒ Trước hết, đối với nghiên cứu gốc của Uwuigbe và Olusanmi (2012), hai tác giả này không xem xét thành phần sở hữu nhà nước trong cơ cấu sở hữu của các công ty tại Nigieria mà chỉ xem xét thành phần sở hữu nước ngoài, sở hữu của ban giám đốc và sở hữu nhà đầu tư tổ chức. Tuy nhiên, ngoài các thành phần sở hữu trên, tại Việt Nam, rất nhiều công ty có sự góp mặt của cổ đông nhà nước, có thể thông qua hình thức công ty mẹ-con hoặc đầu tư vốn. Vì vậy, có thể nói thành phần sở hữu nhà nước là một đặc điểm trong cơ cấu sở hữu của các doanh nghiệp Việt Nam. Do đó, bài nghiên cứu này có sự khác biệt so với nghiên cứu gốc ở chỗ có bổ sung biến sở hữu nhà nước vào cơ cấu sở hữu để xem xét mối quan hệ với hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp.

ƒ Đối các đề tài nghiên cứu Việt Nam, đã có một vài nghiên cứu về ảnh hưởng riêng lẻ của các thành phần sở hữu như vốn sở hữu nước ngoài, vốn sở hữu nhà nước lên hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu nghiên cứu mối quan hệ riêng lẻ của một thành phần sở hữu đối với hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp tại Việt Nam. Một nghiên cứu đáng chú ý có xem xét nhiều thành phần sở hữu cùng lúc là luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Quốc Việt TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 năm 2010 với đề tài “Nghiên cứu ảnh hưởng của các nhân tố điều hành công ty đến hiệu quả hoạt động của công ty cổ phần”. Mục tiêu nghiên cứu của luận án này là “Nghiên cứu mối tương quan giữa các nhân tố điều hành công ty với hiệu quả hoạt động của công ty cổ phần tại Việt Nam, đại diện cho nền kinh tế đang chuyển đổi sang cơ chế thị trường và môi trường pháp lý chưa hoàn thiện”.

Như vậy, tuy có xem xét nhiều thành phần sở hữu cùng lúc trong cơ cấu sở hữu nhưng luận án này có mục tiêu nghiên cứu khác với mục tiêu nghiên cứu của học viên. Luận án sử dụng tỷ lệ ROA làm biến phụ thuộc và các biến độc lập gồm có cấu trúc sở hữu , tính chất của HĐQT , tính chất của BKS, tính chất của ban giám đốc, các biến kiểm soát. Cụ thể, trong biến lớn là cấu trúc sở hữu, tác giả xem xét 3 biến nhỏ là các thành phần sở hữu, gồm tỷ lệ sở hữu nhà nước, tỷ lệ sở hữu nước ngoài, tỷ lệ sở hữu của tư nhân lớn. Tỷ lệ sở hữu của ban giám đốc được tách thành một biến lớn để xem xét.

Các biến độc lập được cùng lúc đưa vào mô hình để tiến hành kiểm định thực nghiệm. Dữ liệu được lấy trong thời gian 3 năm, từ 2006 đến 2008. Vì vậy, đề tài của học viên có một số điểm khác biệt so với nghiên cứu của tác giả Phạm Quốc Việt: Thứ nhất, đề tài này chỉ chọn nghiên cứu một yếu tố là quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Thứ hai, đề tài này mở rộng thời gian thu thập dữ liệu ra 4 năm, từ 2008 đến 2011 để có thể phản ánh rõ hơn mối quan hệ giữa các biến nghiên cứu.

Thứ ba, trong Luận án của tác giả Phạm Quốc Việt chưa xem xét thành phần sở hữu tổ chức (institutional ownership) trong cơ cấu sở hữu đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, đề tài này sẽ xem xét thêm biến này trong mô hình để kiểm tra mối quan hệ giữa phần vốn sở hữu của các tổ chức đối với hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC 2.1 Quản trị công ty (corporate governance) Vì cơ cấu sở hữu là một thành phần trong hệ thống quản trị công ty nên phần này sẽ đề cập vắn tắt đến khái niệm quản trị công ty. Quản trị công ty là một chủ đề ngày càng có tầm quan trọng đáng kể, thu hút nhiều tranh luận trên thế giới, nhất là sau sự sụp đổ hàng loạt của các tổ chức tài chính lớn trong vài năm gần đây (Mishari et al.

Tuy nhiên, chưa có một khái niệm quản trị công ty chung trên thế giới. Holly và Marsha (1999) cho rằng thuật ngữ quản trị công ty mang cả nghĩa hẹp lẫn nghĩa rộng. Về nghĩa rộng, quản trị công ty bao gồm sự kết hợp của các luật, quy định, quy tắc và thực tiễn từng ngành nhằm giúp các công ty thu hút vốn, hoạt động hiệu quả, tạo ra lợi nhuận, đáp ứng cả nghĩa vụ pháp lý và kỳ vọng của xã hội nói chung. Jean et al.

đã khái quát trong cuốn sách viết về chủ đề quản trị doanh nghiệp, Principles of Contemporary Corporate Governance của mình rằng “quản trị công ty là một hệ thống điều chỉnh, giám sát cách thức quản trị công ty và cân bằng lợi ích của tất cả những đối tượng chịu ảnh hưởng bởi cách thức quản trị công ty, như các cổ đông nội bộ và các đối tượng khác (các bên liên quan ngoài công ty, chính quyền và cộng đồng địa phương) nhằm bảo đảm công ty thực hiện hành vi có trách nhiệm và đạt hiệu qủa cũng như khả năng sinh lợi cao nhất”. Trong Bộ nguyên tắc về quản trị công ty (Principles of Corporate Governance) của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) cũng bàn về quản trị công ty như sau: “Quản trị công ty là một yếu tố then chốt để đẩy mạnh hiệu quả thị trường, phát triển kinh tế cũng như tăng cường lòng tin của nhà đầu tư. Quản trị công ty liên quan tới một tập hợp các mối quan hệ giữa Ban Giám đốc, Hội đồng Quản trị, cổ đông và các bên có quyền lợi liên quan khác. Quản trị công ty cũng thiết lập cơ cấu qua đó giúp xây dựng mục tiêu của công ty, xác định phương tiện để đạt được các mục tiêu đó, và giám sát hiệu quả thực hiện mục tiêu.

Quản trị công ty tốt cần tạo được sự khuyến khích đối với Hội đồng Quản trị và Ban Giám đốc để thực hiện các mục tiêu vì lợi ích công ty và cổ đông, và phải tạo điều kiện giám sát hiệu quả. Sự tồn tại của hệ thống quản trị công ty hiệu quả trong phạm vi một công ty và trong cả nền kinh tế nói chung góp TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 phần tạo ra mức độ tin tưởng là nền tảng cho sự vận hành của kinh tế thị trường. Nhờ đó, chi phí vốn thấp hơn và công ty được khuyến khích sử dụng các nguồn lực hiệu quả hơn, và vì thế củng cố sự phát triển”. Về nghĩa hẹp, Holly và Marsha (1999) cho rằng quản trị công ty liên quan đến mối quan hệ giữa các nhà quản lý (ban giám đốc) và cổ đông công ty.

OECD thừa nhận trên thực tế đây cũng là bắt nguồn cho các vấn đề quản trị. Định nghĩa quản trị công ty được Mishari et al. Có thể thấy, dù chưa có một khái niệm chung nhưng hầu hết các khái niệm đưa ra đều liên quan đến vấn đề đại diện (agency problem) sẽ đề cập dưới đây.2 Vấn đề đại diện (agency problem) Lý thuyết đại diện là cơ sở lý thuyết quan trọng nhất, xem xét và giải thích mối quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của công ty (Juan et al. Vincent Ongore (2011) khi nghiên cứu quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của các công ty tại Kenya cũng sử dụng lý thuyết đại diện làm khung lý thuyết cho nghiên cứu của mình.

Về lý thuyết đại diện, Haslinda và Benedict (2009) đã cho biết như sau: “Lý thuyết đại diện trong kinh tế được khai thác bởi Alchian và Demsetz (1972) và tiếp tục được phát triển bởi Jensen và Meckling (1976). Lý thuyết đại diện được định nghĩa là "mối quan hệ giữa những người chủ, chẳng hạn như cổ đông với các chủ thể đại diện như các giám đốc và những người quản lý công ty". Theo lý thuyết này, cổ đông là những chủ sở hữu công ty thuê các chủ thể đại diện để thực hiện công việc. Các chủ sở hữu giao phó các hoạt động kinh doanh cho những người đại diện là các giám đốc hoặc người quản lý.

Các cổ đông mong đợi những người đại diện hành động và đưa ra quyết định dựa trên lợi ích của cổ đông. Ngược lại, những người đại diện lại không phải luôn luôn đưa ra quyết định vì lợi ích cao nhất của cổ đông. Vấn đề này lần đầu tiên được Adam Smith chỉ ra trong thế kỷ 18, sau đó được Ross (1973) khám phá thêm và sau đó Jensen và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 10 Meckling (1976) đã hình thành nên mô tả chi tiết đầu tiên về lý thuyết đại diện. Trong lý thuyết đại diện, những người đại diện có thể xuất hiện hành vi cơ hội, tư lợi và không đạt được sự phù hợp giữa nguyện vọng của cổ đông và những gì người đại diện theo đuổi.” Theo Uwuigbe và Olusanmi (2012), hầu hết các nghiên cứu về quan hệ giữa cơ cấu sở hữu và hiệu quả hoạt động của các công ty đều liên quan đến vấn đề đại diện; và vấn đề đại diện bắt nguồn từ sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền kiểm soát công ty (Alireza và Ali, 2011).

Vấn đề đại diện nảy sinh từ mối quan hệ giữa các cổ đông và nhà quản lý do xung đột lợi ích trong công ty (Alireza và Ali, 2011). Hai tác giả này cũng dẫn ra rằng việc tách biệt quyền sở hữu và quyền kiểm soát trong mô hình công ty hiện đại đã làm giảm động lực cho các nhà quản lý (ban giám đốc) thực hiện tối đa hóa hiệu quả hoạt động công ty. Cổ đông quan tâm đến việc tối đa hóa giá trị doanh nghiệp, trong khi mục tiêu của các quản lý có thể là củng cố lợi ích riêng, an toàn công việc cũng như uy tín cá nhân (Mishari et al. Mishari et al.