CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG DOANH NGHIỆP 1. TỔNG QUAN VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ 1. Khái niệm về chuyển đổi số Sự xuất hiện của các công nghệ mới như internet, dữ liệu lớn và công nghệ di động đã mang tính đột phá trong hầu hết mọi ngành công nghiệp. Vì vậy, các công ty phải nhận thức được sự gián đoạn này xảy ra ở các ngành liên quan và có phản ứng tương ứng.
Để duy trì hoạt động kinh doanh phù hợp với thị trường kỹ thuật số ngày nay và đảm bảo khả năng cạnh tranh, các công ty phải thực hiện chuyển đổi kỹ thuật số nếu không họ sẽ phá sản (Andersson và đtg, 2018). Gần đây, Chuyển đổi kỹ thuật số đang là một xu hướng thú vị đối với cả các nhà nghiên cứu và thực hành IS chiến lược (Vial, 2019). Các nhà nghiên cứu đã định nghĩa chuyển đổi kỹ thuật số theo nhiều cách khác nhau (Westerman, Calméjane, Bonnet, Ferraris và McAfee, 2011); (Bekkhus, 2016) định nghĩa chuyển đổi kỹ thuật số là việc sử dụng công nghệ kỹ thuật số để tăng hiệu suất của tổ chức. Trong khi đó Piccinini và đtg (2015b), Horlacher, Klarner và Hess (2016); Singh và Hess (2017); Paavola, Hallikainen và Elbanna (2017) đã định nghĩa chuyển đổi kỹ thuật số là một cách tận dụng các công nghệ kỹ thuật số mới để giúp công ty đầu tư có khả năng nâng cao trải nghiệm của khách hàng, vận hành trơn tru hoặc tạo ra các mô hình kinh doanh mới.
Ngoài ra Eymann và đtg (2015); Nwankpa và Roumani (2016); Andriole (2017); Clohessy, Acton và Morgan, (2017) đề cập đến sự thay đổi do công nghệ kỹ thuật số mang lại trong tổ chức, dẫn đến thay đổi sản phẩm, cơ cấu tổ chức hoặc thậm chí tự động hóa các quy trình hệ thống. Mặc dù các nhà nghiên cứu định nghĩa chuyển đổi kỹ thuật số theo nhiều cách khác nhau nhưng tất cả đều có điểm chung là “sự thay đổi cách làm việc thông thường do sự ra đời của các công nghệ kỹ thuật số mới hoặc cải tiến các công nghệ lạc hậu nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của công ty”. Theo chương trình Hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số giai đoạn 2021-2025 6 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho rằng CĐS trong doanh nghiệp được định nghĩa là “việc tích hợp, áp dụng công nghệ số để nâng cao hiệu quả kinh doanh, hiệu quả quản lý, nâng cao năng lực, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và tạo ra các giá trị mới” Quá trình chuyển đổi số có thể liên quan đến việc số hóa dữ liệu quản lý và kinh doanh của doanh nghiệp, sử dụng công nghệ số để tự động hóa và tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ, quản lý, sản xuất kinh doanh, báo cáo và phối hợp công việc trong doanh nghiệp, cũng như thay đổi toàn diện mô hình kinh doanh để tạo ra giá trị mới cho doanh nghiệp. Đặc điểm của chuyển đổi số trong doanh nghiệp Theo nghiên cứu của McKinsey , một đặc điểm quan trọng của chuyển đổi số trong doanh nghiệp là tập trung vào việc nâng cao trải nghiệm của khách hàng.
Các công ty thường bắt đầu quá trình chuyển đổi số bằng cách xây dựng sự hiểu biết sâu sắc về khách hàng, bao gồm việc xác định rõ ràng ai là khách hàng, các đặc điểm nhân khẩu học của họ, cũng như cách thức họ tương tác với doanh nghiệp. Liên tục cải thiện và nâng cao trải nghiệm của khách hàng được xem là yếu tố then chốt để đảm bảo thành công cho quá trình chuyển đổi số. Bỏ qua việc chú trọng vào trải nghiệm khách hàng có thể dẫn đến thất bại của nỗ lực chuyển đổi số. Xác định rõ ràng và tối ưu hóa các quy trình nghiệp vụ: Các quy trình nghiệp vụ trong doanh nghiệp phải được xác định rõ ràng, sắp xếp hợp lý và minh bạch.
Việc xác định quy trình nghiệp vụ rõ ràng là rất quan trọng để chuyển đổi số thành công. Việc có được các quy trình như vậy không chỉ tạo ra dữ liệu cần thiết cho việc ra quyết định, mà còn cho phép tổ chức phản ứng linh hoạt hơn và nhanh hơn với nhu cầu luôn thay đổi của thị trường. Điều này cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc xây dựng và phát triển thương hiệu của doanh nghiệp (Deloitte,2020) Tích hợp chặt chẽ giữa dữ liệu và quy trình: Trong quá trình chuyển đổi số, các quyết định của doanh nghiệp cần được dựa trên dữ liệu (Data Driven). Dữ liệu này được sinh ra từ các quy trình nghiệp vụ trong doanh nghiệp.
Việc sử dụng dữ liệu để ra quyết định sẽ thay đổi cách thức hoạt động của doanh nghiệp. Sử dụng dữ liệu cũng sẽ hỗ trợ việc điều chỉnh chiến lược hoặc đưa ra các quyết định chiến lược 7 tiếp theo ( Gartner, 2021). Tập trung vào "giá trị" thay vì chỉ quan tâm đến "hoạt động": Chuyển đổi số không chỉ đơn thuần là xây dựng một hệ thống công nghệ trên nền tảng công nghệ thông tin. Thay vào đó, đây là một cách tiếp cận hoàn toàn mới về cách thức doanh nghiệp mang lại giá trị thông qua hệ sinh thái các hoạt động.
Chuyển đổi số thay đổi văn hóa doanh nghiệp theo hướng thách thức hiện trạng và tích cực tìm kiếm các cơ hội để gia tăng giá trị cho khách hàng theo những cách mới, sáng tạo. Điều này thậm chí có thể dẫn đến việc hình thành các mô hình kinh doanh mới. Lợi ích của chuyển đổi số với doanh nghiệp Các nghiên cứu từ các tổ chức uy tín như Gartner và IDC cho thấy rằng chuyển đổi số mang lại nhiều lợi ích toàn diện cho doanh nghiệp, bao gồm quản lý, nghiên cứu và kinh doanh. Có thể thấy rõ, CĐS mang rất nhiều lợi ích đối với doanh nghiệp, như: - Tăng cường hiệu quả và năng suất là một trong những lợi ích lớn nhất của chuyển đổi số.
Cụ thể, công nghệ số đóng vai trò quan trọng trong việc tự động hóa các quy trình công việc, giảm thiểu sai sót, và tăng tốc độ thực hiện. Điều này mang lại nhiều cải thiện đáng kể cho hoạt động kinh doanh và tiết kiệm chi phí. - Nâng cao khả năng cạnh tranh: Việc áp dụng công nghệ số không chỉ giúp doanh nghiệp thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường mà còn mở rộng phạm vi hoạt động, từ đó tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững. Bên cạnh đó CĐS còn giúp doanh nghiệp có thể phát triển các sản phẩm và dịch vụ mới, đáp ứng nhu cầu khách hàng ngày càng phức tạp (Accenture, 2022).
- Cải thiện trải nghiệm khách hàng: Sử dụng các công cụ phân tích dữ liệu, doanh nghiệp có thể cung cấp dịch vụ nhanh hơn, cá nhân hóa hơn, từ đó nâng cao sự hài lòng và trung thành của khách hàng (Forrester, 2019). - Nâng cao tính minh bạch và hiệu quả của hệ thống quản trị doanh nghiệp: Tham gia vào quá trình chuyển đổi số, các giám đốc doanh nghiệp có thể truy cập 8 vào các báo cáo kinh doanh một cách chủ động và thuận tiện. Những hoạt động chung của công ty như ghi nhận doanh số từ nhân viên, thay đổi nhân sự, và cập nhật sản phẩm đều được hiển thị rõ ràng trong phần mềm quản lý. Điều này giúp giảm thiểu sự chậm trễ và cho phép các giám đốc điều hành doanh nghiệp của mình một cách hiệu quả và minh bạch hơn so với trước đây (Accenture, 2022).
Các hình thức chuyển đổi số với doanh nghiệp Theo Andrew Annacone (2019) đề xuất 4 hình thức CĐS: - Chuyển đổi quy trình kinh doanh: Đề cập đến việc sử dụng công nghệ để cải tiến các quy trình nghiệp vụ, dịch vụ và mô hình doanh nghiệp. Công nghệ như dữ liệu, API, và học máy giúp các công ty tái thiết quy trình, giảm chi phí, thời gian và nâng cao chất lượng. Ví dụ, Airbus sử dụng màn hình hiển thị trực tiếp để cải thiện kiểm tra máy bay, và Domino's Pizza cải tiến quy trình đặt hàng với Domino’s AnyWare, cho phép đặt hàng từ bất kỳ thiết bị nào, tăng tiện lợi cho khách hàng và thúc đẩy doanh số. Chuyển đổi quy trình đang trở thành xu hướng quan trọng, mang lại giá trị lớn cho doanh nghiệp.
- Chuyển đổi mô hình kinh doanh: Chuyển đổi mô hình kinh doanh tập trung vào việc thay đổi cách tạo ra giá trị trong ngành. Khác với chuyển đổi quy trình, chuyển đổi mô hình kinh doanh nhằm vào các yếu tố cốt lõi của doanh nghiệp. Ví dụ, Netflix đã thay đổi cách phân phối video, Apple cải tiến dịch vụ âm nhạc với iTunes, và Uber đổi mới ngành taxi. Các công ty bảo hiểm như Allstate và Metromile sử dụng dữ liệu để tính phí bảo hiểm theo từng dặm.
Những sáng kiến này thường đòi hỏi sự lãnh đạo từ bộ phận chiến lược và các đơn vị kinh doanh. Việc thực hiện chuyển đổi mô hình kinh doanh mở ra các cơ hội mới và thúc đẩy sự phát triển, và là hướng đi mà các doanh nghiệp nên theo đuổi. - Chuyển đổi Lĩnh vực Kinh doanh (Domain Transformation): Chuyển đổi lĩnh vực kinh doanh, tuy ít được quan tâm, nhưng mang lại cơ hội lớn cho doanh nghiệp. Các công nghệ mới đang tái định hình sản phẩm và dịch vụ, làm mờ ranh giới giữa các ngành và tạo ra nhóm đối thủ cạnh tranh mới.
Nhiều giám đốc không nhận ra rằng cơ hội thực sự nằm ngoài lĩnh vực hiện tại của họ. Việc khám phá các 9 lĩnh vực kinh doanh mới do công nghệ mang lại có thể tạo ra giá trị lớn. Theo đuổi những cơ hội này đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định lại chiến lược kinh doanh của mình. - Chuyển đổi văn hóa và tổ chức: Một phần quan trọng của quá trình chuyển đổi số, yêu cầu thay đổi tư duy, quy trình và năng lực.
Doanh nghiệp cần quy trình làm việc nhanh nhẹn, thử nghiệm liên tục, quyết định phi tập trung và hợp tác với hệ sinh thái kinh doanh. Ban đầu, nhiều doanh nghiệp thành công không tập trung vào chuyển đổi văn hóa, mà đưa các kỹ năng và tư duy số hóa vào qua các dự án cụ thể. Ví dụ, việc phát triển các API nội bộ đã buộc các nhóm làm việc phải áp dụng quy trình số hóa, chứng minh lợi ích của chuyển đổi số. Với tốc độ thay đổi công nghệ nhanh chóng, các ngành công nghiệp cần thay đổi để theo kịp.
Doanh nghiệp theo đuổi chuyển đổi số toàn diện sẽ thành công hơn. Có ba điểm chính rút ra từ chuyển đổi số: 1. Nhiều doanh nghiệp chỉ tập trung vào chuyển đổi quy trình hoặc tổ chức. Chuyển đổi số đa chiều đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa các lãnh đạo từ CIO, CDO, đến CEO.