Chuyển đổi mô hình tổ chức của trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia phù hợp với phát triển thị trường điện tại việt nam

Khám phá mô hình tổ chức mới của trung tâm điều độ hệ thống điện quốc gia, phù hợp với sự phát triển thị trường điện tại Việt Nam.

• Tác giả: Đặng Xuân Hợp
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Thương Huyền
• Trường học: Trường Đại học Công nghệ Đông Á
• Chuyên ngành: Quản trị Kinh doanh
• Đề tài: Chuyển Đổi Mô Hình Tổ Chức Trung Tâm Điều Độ Hệ Thống Điện Quốc Gia Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU VÀ HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TRUNG TÂM SANG MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Một số lý luận về mô hình tổ chức Doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái quát chung về doanh nghiệp
• 1.1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp
• 1.1.1.2. Đặc điểm của các doanh nghiệp
• 1.2. Mô hình doanh nghiệp
• 1.2.1. Khái niệm mô hình doanh nghiệp
• 1.2.2. Phân loại các mô hình doanh nghiệp
• 1.3. Vai trò của các mô hình doanh nghiệp
• 1.4. Nguyên tắc điều chỉnh, chuyển đổi cơ cấu tổ chức Doanh nghiệp theo mục tiêu chiến lược
• 1.4.1. Lý do của việc điều chỉnh, chuyển đổi cơ cấu tổ chức Doanh nghiệp
• 1.4.2. Mối quan hệ biện chứng giữa chiến lược với cơ cấu tổ chức
• 1.4.3. Những vấn đề cần chú trọng khi xây dựng, điều chỉnh, chuyển đổi cơ cấu tổ chức của Doanh nghiệp
• 1.4.4. Quy trình xây dựng và điều chỉnh, chuyển đổi cơ cấu tổ chức của Doanh nghiệp
• 1.5. Sự cần thiết khách quan của việc chuyển đổi mô hình Trung tâm sang mô hình Doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tại Việt Nam
• 1.5.1. Sự phát triển hệ thống điện và Thị trường điện tại Việt Nam
• 1.5.1.1. Quy mô phát triển của hệ thống điện Việt Nam
• 1.5.1.2. Lộ trình phát triển của Thị trường điện Việt Nam
• 1.6. Cơ sở thực tiễn của việc chuyển đổi mô hình Trung tâm sang mô hình doanh nghiệp trong điều kiện phát triển Thị trường điện tại Việt Nam
• 1.7. Sự phù hợp của việc chuyển đổi mô hình Trung tâm sang mô hình Doanh nghiệp trong điều kiện phát triển Thị trường điện tại Việt Nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG CỦA TRUNG TÂM ĐIỀU ĐỘ HỆ THỐNG ĐIỆN QUỐC GIA
• 2.1. Giới thiệu chung về mô hình tổ chức hoạt động của Trung tâm
• 2.1.1. Tên gọi và trụ sở
• 2.1.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 2.1.3. Mục tiêu hoạt động và ngành, nghề kinh doanh
• 2.2. Ngành nghề kinh doanh
• 2.3. Hình thức pháp lý, tư cách pháp nhân
• 2.4. Hiện trạng mô hình tổ chức hoạt động của Trung tâm
• 2.4.1. Mô hình tổ chức quản lý
• 2.5. Tình hình hoạt động của Trung tâm
• 2.5.1. Công tác điều độ hệ thống điện
• 2.5.1.1. Mục tiêu cơ bản của Điều độ hệ thống điện Quốc gia
• 2.5.1.2. Phân cấp điều độ hệ thống điện Quốc gia và trách nhiệm của các cấp điều độ
• 2.5.1.3. Kết quả công tác vận hành hệ thống điện trong các năm qua
• 2.5.2. Công tác điều hành Thị trường điện
• 2.5.2.1. Lập kế hoạch vận hành Thị trường điện
• 2.5.2.2. Công tác lập lịch huy động tổ máy ngày tới, giờ tới và vận hành thời gian thực
• 2.5.2.3. Tính toán thanh toán thị trường điện.4 Đăng ký tham gia Thị trường điện
• 2.5.2.4. Thủ tục đóng điện công trình mới
• 2.5.3. Hạ tầng công nghệ thông tin và SCADA
• 2.5.3.1. Hệ thống SCADA/EMS
• 2.5.3.2. Cơ sở hạ tầng Thị trường điện
• 2.6. Tài sản và nguồn vốn
• 2.6.1. Chế độ hạch toán
• 2.6.2. Vốn kinh doanh và giá trị phần vốn tại đơn vị 2015 – 2017
• 2.6.3. Tổng hợp về kết quả thực hiện các chi phí hoạt động của đơn vị 2015-2017
• 2.7. Công tác đầu tư xây dựng
• 2.8. Tình hình sử dụng nhà xưởng đất đai
• 2.9. Những thuận lợi và khó khăn trong hoạt động SX-KD
• 2.10. Đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia
• 2.10.1. Ưu điểm của mô hình tổ chức và hoạt động hiện tại của Trung tâm
• 2.10.2. Tồn tại hạn chế của mô hình tổ chức và hoạt động hiện tại của Trung tâm.
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG ÁN VÀ LỘ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TRUNG TÂM ĐIỀU ĐỘ HỆ THỐNG ĐIỆN QUỐC GIA SANG MÔ HÌNH CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN NHÀ NƯỚC MỘT THÀNH VIÊN
• 3.1. Phân tích và đề xuất mô hình
• 3.1.1. Sự cần thiết duy trì mô hình SMO thống nhất tại Việt Nam
• 3.1.2. Về chức năng, nhiệm vụ mới của SMO trong VWEM
• 3.1.3. Những thay đổi đối khối lượng công việc so với các chức năng hiện hữu
• 3.1.4. Các chức năng mới
• 3.2. Phương án chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHHNN MTV
• 3.2.1. Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của việc chuyển đổi mô hình
• 3.2.2. Mục tiêu, sứ mệnh, tầm nhìn
• 3.2.3. Phương án chuyển đổi; Yêu cầu, thiết kế cơ cấu tổ chức bộ máy chuyển đổi mô hình
• 3.3. Nội dung cụ thể về phương án chuyển đổi
• 3.3.1. Tên gọi và trụ sở
• 3.3.2. Ngành, nghề kinh doanh
• 3.3.3. Mục tiêu hoạt động
• 3.3.4. Tư cách pháp nhân
• 3.3.5. Ngành nghề kinh doanh
• 3.4. Mô hình tổ chức giai đoạn 2020 - 2021
• 3.4.1. Mô hình Công ty EVNVSMO
• 3.4.2. Mô hình đơn vị trực thuộc: Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền
• 3.4.3. Chức năng, nhiệm vụ
• 3.4.4. Chức năng, nhiệm vụ của các phòng thuộc Công ty EVNNSMO
• 3.4.5. Chức năng, nhiệm vụ của các phòng thuộc Trung tâm Điều độ Hệ thống điện miền
• 3.5. Mô hình tổ chức giai đoạn từ sau năm 2020 (từ năm 2022)
• 3.6. Định biên lao động và cơ cấu nhân sự
• 3.6.1. Giai đoạn từ sau năm 2020 (từ 2022)
• 3.7. Vốn điều lệ
• 3.8. Cơ chế hoạt động của Công ty
• 3.8.1. Mối quan hệ đối với các đơn vị cấp trên
• 3.8.1.1. Đối với Cơ quan Điều tiết Điện lực
• 3.8.1.2. Đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam
• 3.8.2. Mối quan hệ với các đối tác
• 3.8.2.1. Đối với các đơn vị Phát điện
• 3.8.2.2. Đối với các đơn vị Truyền tải Điện
• 3.8.2.3. Đối với các đơn vị Phân phối điện
• 3.8.2.4. Đối với các đơn vị Bán buôn điện
• 3.8.2.5. Đối với đơn vị xuất nhập khẩu điện
• 3.8.2.6. Đối với các đơn vị đại diện giao dịch
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: MỘT SỐ KINH NGHIỆM QUỐC TẾ VÀ TRONG NƯỚC VỀ VIỆC CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG TRONG LĨNH VỰC ĐIỆN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chuyển Đổi Mô Hình Tổ Chức EVNNLDC

Bài viết này tập trung vào việc chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) tại Việt Nam. Hiện tại, EVNNLDC là đơn vị hạch toán phụ thuộc của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), thực hiện điều độ tập trung truyền thống và điều hành giao dịch Thị trường điện ở cấp độ phát điện cạnh tranh (VCGM). Để đáp ứng yêu cầu vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh (VWEM), việc chuyển đổi mô hình tổ chức là cần thiết. Mục tiêu là tạo ra một EVNNLDC có pháp nhân và hạch toán độc lập với EVN, đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động, độc lập với người mua và người bán trên Thị trường điện. Việc chuyển đổi này hướng đến ba mục tiêu chính: đánh giá ưu nhược điểm, làm rõ vai trò trong VWEM, và đề xuất giải pháp về mô hình tổ chức phù hợp.

1.1. Sự Cần Thiết Chuyển Đổi Mô Hình EVNNLDC

Việc chuyển đổi mô hình tổ chức của EVNNLDC là một yêu cầu cấp thiết, xuất phát từ nhiều yếu tố quan trọng. Thứ nhất, yêu cầu tái cơ cấu ngành điện theo lộ trình phát triển của Thị trường điện do Chính phủ đề ra. Thứ hai, quy mô phát triển nhanh chóng của hệ thống điện và Thị trường điện đòi hỏi tổ chức lại công tác sản xuất trong nội bộ Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia. Thứ ba, các chức năng và nhiệm vụ mới của Trung tâm trong Thị trường điện cần được đáp ứng bằng việc hình thành các phòng ban mới và cơ cấu lại nhiệm vụ của các phòng ban hiện có. Những yếu tố này tạo nên một bức tranh tổng thể về sự cần thiết phải thay đổi để EVNNLDC có thể hoạt động hiệu quả và đáp ứng được các yêu cầu ngày càng cao của ngành điện lực Việt Nam.

1.2. Mục Tiêu Của Chuyển Đổi Mô Hình Tổ Chức EVNNLDC

Việc chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) sang mô hình mới, hạch toán độc lập trong EVN, được thực hiện với ba mục tiêu chính. Mục tiêu thứ nhất là đánh giá ưu điểm, nhược điểm, khó khăn của Trung tâm trong VWEM theo Đề án Tái cơ cấu ngành điện và thiết kế VWEM. Mục tiêu thứ hai là làm rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của Trung tâm trong VWEM qua các giai đoạn phát triển của Thị trường điện. Mục tiêu thứ ba là đề xuất, kiến nghị, giải pháp về mô hình tổ chức, cơ chế hoạt động, quan hệ công tác và cơ chế tài chính phù hợp để đảm bảo thực hiện tốt các chức năng của SMO trong VWEM.

II. Thách Thức Trong Vận Hành Hệ Thống Điện Hiện Tại

Hiện tại, EVNNLDC đang đối mặt với nhiều thách thức trong quá trình vận hành hệ thống điện. Một trong những thách thức lớn nhất là sự gia tăng nhanh chóng của các nguồn năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió. Sự biến động của các nguồn này gây khó khăn cho việc dự báo và điều chỉnh phụ tải, ảnh hưởng đến độ tin cậy cung cấp điện. Bên cạnh đó, việc tích hợp các công nghệ mới như lưới điện thông minh và hệ thống SCADA/EMS đòi hỏi EVNNLDC phải liên tục nâng cao năng lực và kỹ năng của đội ngũ cán bộ, cũng như đầu tư vào cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin hiện đại. Ngoài ra, việc tham gia vào thị trường điện cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về tính minh bạch và hiệu quả trong hoạt động.

2.1. Tích Hợp Năng Lượng Tái Tạo Vào Lưới Điện Quốc Gia

Việc tích hợp năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện mặt trời và điện gió, vào lưới điện quốc gia đang tạo ra những thách thức đáng kể cho Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC). Sự biến động của các nguồn năng lượng này gây khó khăn cho việc dự báo phụ tải và điều chỉnh hệ thống điện một cách linh hoạt. Điều này đòi hỏi EVNNLDC phải phát triển các công cụ và phương pháp mới để quản lý sự không ổn định của năng lượng tái tạo, đồng thời đảm bảo an ninh năng lượng và độ tin cậy cung cấp điện cho toàn bộ hệ thống.

2.2. Nâng Cấp Hạ Tầng Công Nghệ Thông Tin và SCADA

Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của việc vận hành hệ thống điện hiện đại, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) cần phải liên tục nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và hệ thống SCADA/EMS. Việc này bao gồm việc đầu tư vào các phần mềm và phần cứng mới, cũng như đào tạo đội ngũ cán bộ để sử dụng và bảo trì các công nghệ này một cách hiệu quả. Một hệ thống SCADA/EMS mạnh mẽ sẽ giúp EVNNLDC giám sát và điều khiển hệ thống điện một cách chính xác và kịp thời, từ đó nâng cao hiệu quả vận hành và giảm thiểu rủi ro.

III. Phương Án Chuyển Đổi EVNNLDC Sang Mô Hình Công Ty TNHH

Để giải quyết các thách thức và đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường điện, phương án chuyển đổi EVNNLDC sang mô hình Công ty TNHH Nhà nước Một Thành Viên (TNHHNN MTV) được đề xuất. Mô hình này cho phép EVNNLDC có tính tự chủ cao hơn trong hoạt động, đồng thời vẫn đảm bảo sự kiểm soát của Nhà nước. Việc chuyển đổi sẽ bao gồm việc xác định lại chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức, và cơ chế tài chính của EVNNLDC. Mục tiêu là tạo ra một đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện hiệu quả, minh bạch, và độc lập, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành điện lực Việt Nam.

3.1. Ưu Điểm Của Mô Hình Công Ty TNHHNN MTV

Mô hình Công ty TNHHNN MTV mang lại nhiều ưu điểm cho Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC). Thứ nhất, nó tạo ra sự độc lập về pháp lý và tài chính, giúp EVNNLDC hoạt động một cách minh bạch và hiệu quả hơn. Thứ hai, nó cho phép EVNNLDC chủ động hơn trong việc đưa ra các quyết định kinh doanh và đầu tư, từ đó nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường điện. Thứ ba, nó tạo điều kiện thuận lợi cho việc thu hút vốn đầu tư từ các nguồn khác nhau, giúp EVNNLDC phát triển cơ sở hạ tầng và công nghệ một cách nhanh chóng.

3.2. Thay Đổi Về Chức Năng Nhiệm Vụ Của EVNNLDC

Việc chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHHNN MTV sẽ kéo theo những thay đổi quan trọng về chức năng nhiệm vụ của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC). Bên cạnh việc tiếp tục thực hiện các nhiệm vụ truyền thống như điều độ hệ thống điện và điều hành thị trường điện, EVNNLDC sẽ phải đảm nhận thêm các nhiệm vụ mới như quản lý rủi ro, dự báo phụ tải và tối ưu hóa hệ thống điện. Điều này đòi hỏi EVNNLDC phải có một đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao và khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường điện.

IV. Lộ Trình Chuyển Đổi Mô Hình Tổ Chức EVNNLDC Giai Đoạn 2020 2025

Lộ trình chuyển đổi mô hình tổ chức của EVNNLDC được chia thành các giai đoạn cụ thể từ 2020 đến 2025. Giai đoạn đầu tập trung vào việc chuẩn bị các điều kiện pháp lý và tổ chức cần thiết cho việc chuyển đổi. Giai đoạn tiếp theo là thực hiện việc chuyển đổi sang mô hình Công ty TNHHNN MTV, bao gồm việc thành lập công ty, chuyển giao tài sản và nhân sự. Giai đoạn cuối cùng là hoàn thiện cơ cấu tổ chức và cơ chế hoạt động của công ty, đảm bảo hoạt động hiệu quả và bền vững trong thị trường điện.

4.1. Giai Đoạn Chuẩn Bị Chuyển Đổi 2020 2021

Giai đoạn chuẩn bị chuyển đổi (2020-2021) là giai đoạn quan trọng để đảm bảo sự thành công của quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC). Trong giai đoạn này, các công việc chính bao gồm việc xây dựng và phê duyệt đề án chuyển đổi, rà soát và điều chỉnh các quy định pháp lý liên quan, đánh giá tác động của việc chuyển đổi đến các bên liên quan, và chuẩn bị các nguồn lực cần thiết cho việc chuyển đổi.

4.2. Giai Đoạn Thực Hiện Chuyển Đổi 2022 2023

Giai đoạn thực hiện chuyển đổi (2022-2023) là giai đoạn chính trong quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC). Trong giai đoạn này, các công việc chính bao gồm việc thành lập Công ty TNHHNN MTV, chuyển giao tài sản và nhân sự từ EVNNLDC sang công ty mới, xây dựng và ban hành các quy chế hoạt động của công ty, và triển khai các hoạt động kinh doanh theo mô hình mới.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kết Quả Nghiên Cứu Chuyển Đổi EVNNLDC

Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn tổng quan về quá trình chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách và quy định liên quan đến việc tái cơ cấu ngành điện, cũng như để hướng dẫn các đơn vị khác trong ngành điện thực hiện các quá trình chuyển đổi tương tự. Ngoài ra, nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để đào tạo và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ trong ngành điện.

5.1. Đề Xuất Chính Sách và Quy Định Liên Quan

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở để đề xuất các chính sách và quy định liên quan đến việc tái cơ cấu ngành điện, đặc biệt là trong lĩnh vực điều độ hệ thống điện và điều hành thị trường điện. Các chính sách và quy định này cần phải đảm bảo tính minh bạch, công bằng và hiệu quả, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thị trường điện cạnh tranh.

5.2. Hướng Dẫn Chuyển Đổi Cho Các Đơn Vị Khác

Kinh nghiệm chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) có thể được sử dụng để hướng dẫn các đơn vị khác trong ngành điện thực hiện các quá trình chuyển đổi tương tự. Các đơn vị này có thể học hỏi từ những thành công và thất bại của EVNNLDC, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu và áp dụng vào thực tế của mình.

VI. Kết Luận và Tương Lai Phát Triển EVNNLDC Trong Thị Trường Điện

Việc chuyển đổi mô hình tổ chức của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) là một bước đi quan trọng để đáp ứng yêu cầu phát triển của thị trường điện Việt Nam. Mô hình Công ty TNHHNN MTV sẽ giúp EVNNLDC hoạt động hiệu quả hơn, minh bạch hơn và độc lập hơn, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành điện lực Việt Nam. Trong tương lai, EVNNLDC cần tiếp tục đổi mới và nâng cao năng lực để đáp ứng những thách thức mới của thị trường điện, đồng thời đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng và độ tin cậy cung cấp điện cho đất nước.

6.1. Tiếp Tục Đổi Mới và Nâng Cao Năng Lực

Để đáp ứng những thách thức mới của thị trường điện, Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) cần tiếp tục đổi mới và nâng cao năng lực trên nhiều phương diện. Điều này bao gồm việc đầu tư vào công nghệ mới, đào tạo đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn cao, và xây dựng các quy trình hoạt động hiệu quả.

6.2. Đảm Bảo An Ninh Năng Lượng Quốc Gia

Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia (EVNNLDC) đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh năng lượng và độ tin cậy cung cấp điện cho đất nước. Để thực hiện tốt vai trò này, EVNNLDC cần phải có khả năng dự báo và ứng phó với các tình huống khẩn cấp, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các đơn vị khác trong ngành điện.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống điện Việt Nam đang trải qua giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng phụ tải duy trì ở mức cao nhằm đáp ứng mục tiêu phát triển kinh tế từ 6,0% đến 7,0%/năm. Theo Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia, nhu cầu điện sản xuất và nhập khẩu dự kiến đạt khoảng 265 đến 278 tỷ kWh vào năm 2020 và tăng lên mức 400 đến 431 tỷ kWh vào năm 2025. Tính đến cuối năm 2017, tổng công suất lắp đặt của toàn hệ thống đã chạm mốc 45.410 MW với 76 nhà máy tham gia thị trường điện lực, tương ứng 20.728 MW công suất phát cạnh tranh.

Trước yêu cầu vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh và chuẩn bị cho thị trường bán lẻ điện cạnh tranh theo Quyết định số 63/2013/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, mô hình tổ chức hiện tại của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia bộc lộ nhiều điểm nghẽn. Với tư cách là một đơn vị hạch toán phụ thuộc trực thuộc Tập đoàn Điện lực Việt Nam, cơ cấu này gây ra xung đột lợi ích giữa vai trò điều hành thị trường và quyền sở hữu các tài sản nguồn phát, truyền tải của tập đoàn mẹ. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là làm thế nào để tái cấu trúc tổ chức này thành một pháp nhân độc lập, bảo đảm tính công bằng, minh bạch và an toàn hệ thống.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là phân tích toàn diện thực trạng hoạt động giai đoạn 2015 - 2018, xác định các chức năng mới của đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện, từ đó xây dựng phương án chuyển đổi sang mô hình Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Nhà nước trong giai đoạn 2020 - 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược đối với việc hoàn thiện cơ chế thị trường, giảm tỷ lệ sai lệch tần số hệ thống dưới 0,30%, nâng cao năng suất lao động và tối ưu hóa chi phí vận hành ngành năng lượng quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản trị chiến lược và cơ cấu tổ chức kinh điển của Alfred Chandler với nguyên lý cốt lõi là cơ cấu tổ chức phải đi theo và phục vụ mục tiêu chiến lược. Khi môi trường kinh doanh và chiến lược phát triển thị trường năng lượng thay đổi từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung sang cơ chế thị trường cạnh tranh, bộ máy điều hành bắt buộc phải chuyển đổi tương ứng để tránh tình trạng suy giảm hiệu quả quản trị. Bên cạnh đó, nghiên cứu kết hợp lý thuyết tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước và mô hình tổ chức vận hành thị trường điện độc lập theo chuẩn mực quốc tế.

Khung phân tích tập trung vào năm khái niệm chủ đạo: mô hình tổ chức doanh nghiệp nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ theo Luật Doanh nghiệp, đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện tích hợp, thị trường phát điện cạnh tranh, thị trường bán buôn điện cạnh tranh và quy trình tái cấu trúc tổ chức 6 bước. Theo chuẩn phân loại quy mô kinh tế, doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật cần bảo đảm quy mô vốn kinh doanh trên 10 tỷ đồng và lực lượng lao động trên 300 người. Nghiên cứu làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa việc phân quyền quản lý, định biên nhân sự và tối ưu hóa luồng thông tin vận hành thời gian thực.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo kỹ thuật, báo cáo tài chính và hồ sơ quản trị nhân sự của Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia cùng ba trung tâm điều độ miền Bắc, Trung, Nam trong giai đoạn 2015 - 2018. Khung pháp lý tham chiếu bao gồm các văn bản chỉ đạo then chốt như Quyết định số 168/QĐ-TTg về đề án tái cơ cấu ngành điện, Quyết định số 852/QĐ-TTg về sắp xếp doanh nghiệp trực thuộc tập đoàn điện lực và Quyết định số 598/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát toàn bộ tổng thể gồm 430 cán bộ công nhân viên đang công tác tại cơ quan trung tâm và ba chi nhánh miền, cùng 76 nhà máy điện đang vận hành thương mại trên thị trường điện. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu toàn bộ tổng thể nhằm bảo đảm tính chính xác tuyệt đối, tránh sai số chọn mẫu trong phân tích định biên lao động và đánh giá khối lượng vận hành. Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả, so sánh định lượng các chỉ tiêu kinh tế - kỹ thuật, phân tích ma trận điểm mạnh - điểm yếu - cơ hội - thách thức và đối chuẩn với mô hình điều độ tại các quốc gia phát triển. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ năm 2018 đến cuối năm 2019 nhằm phục vụ kế hoạch chuyển đổi giai đoạn 2020 - 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, phân tích cơ cấu nhân lực cho thấy đội ngũ cán bộ có trình độ chuyên môn kỹ thuật rất cao nhưng phân bổ chưa đồng đều giữa các bộ phận. Tính đến ngày 30 tháng 6 năm 2018, tổng số lao động là 430 người, trong đó trình độ đại học trở lên chiếm tới 89,36% với 3 tiến sĩ, 74 thạc sĩ và 304 kỹ sư chuyên ngành. Tỷ lệ lao động trực tiếp sản xuất chiếm 62,20% tổng biên chế. Tốc độ tăng năng suất lao động bình quân giai đoạn 2014 - 2017 đạt 10,20%/năm, vượt mức tăng tiền lương bình quân là 7,50%/năm. Tuy nhiên, tình trạng dôi dư lao động cục bộ đã xuất hiện tại khu vực miền Trung với khoảng 30 nhân sự thuộc bộ phận vận hành vi ba và lái xe cần được sắp xếp lại.

Thứ hai, tốc độ mở rộng quy mô lưới điện và nguồn phát tạo áp lực vận hành cực lớn lên bộ máy điều độ. Trong năm 2017, công suất đặt toàn hệ thống đạt 45.410 MW, tăng 9,62% so với mức 41.422 MW của năm 2016. Khối lượng tài sản kỹ thuật bao gồm 7.414,46 km đường dây 500 kV, 17.010 km đường dây 220 kV cùng 49 trạm biến áp 500 kV với tổng dung lượng 29.400 MVA và 235 trạm biến áp 220 kV đạt 48.053 MVA. Chỉ số độ lệch tần số duy trì ở mức 0,067%, hoàn thành tốt định mức kế hoạch giao là 0,30%, nhưng số lần dao động tần số vượt ngưỡng 50 ± 0,5 Hz trong năm 2017 ghi nhận tới 3.399 lần.

Thứ ba, công tác điều hành thị trường điện đạt bước tiến vượt bậc nhưng cấu trúc tổ chức cũ không còn bắt kịp tốc độ giao dịch. Trong suốt giai đoạn 2012 - 2018, đơn vị đã xử lý thành công trên 120.000 bản chào ngày và 117.000 bản chào giờ từ 76 nhà máy điện, tăng 145,16% về số lượng nhà máy tham gia so với thời điểm khởi động năm 2012 với 31 nhà máy. Đồng thời, đơn vị đã triển khai thao tác xa thành công cho 19 trạm biến áp 220 kV trên toàn quốc.

Thứ tư, mô hình đơn vị hạch toán phụ thuộc làm hạn chế quyền tự chủ về tài chính, đầu tư công nghệ thông tin và gây trở ngại pháp lý lớn đối với tính minh bạch khi chuyển sang thị trường bán buôn điện cạnh tranh.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP CÁC CHỈ SỐ QUẢN TRỊ VÀ KỸ THUẬT                 |
+------------------------------------+------------+------------+--------------+
| Chỉ số đánh giá                    |  Năm 2015  |  Năm 2016  |   Năm 2017   |
+------------------------------------+------------+------------+--------------+
| Tổng nhân sự (người)               |    430     |    433     |     438      |
| Tỷ lệ trình độ Đại học trở lên (%) |   85,35%   |   87,53%   |    89,36%    |
| Công suất đặt hệ thống (MW)        |   36.840   |   41.422   |    45.410    |
| Chiều dài đường dây 500kV (km)     |  6.750,0   |  7.100,5   |   7.414,5    |
| Số nhà máy tham gia thị trường     |     59     |     69     |      76      |
+------------------------------------+------------+------------+--------------+

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế bắt nguồn từ sự phân cấp quản trị chưa hoàn thiện và tính chất phụ thuộc tài chính của chi nhánh vào tập đoàn mẹ. Việc xử lý thông tin vận hành theo thời gian thực đòi hỏi quyền ra quyết định tức thời, nhưng cơ chế phê duyệt nhiều tầng nấc làm kéo dài thời gian đầu tư các dự án công nghệ thông tin chuyên dụng phục vụ tính toán thị trường.

So sánh với các nghiên cứu tái cơ cấu ngành năng lượng tại một số quốc gia trên thế giới, việc duy trì mô hình tích hợp vận hành hệ thống và vận hành thị trường dưới dạng một pháp nhân doanh nghiệp nhà nước độc lập là hoàn toàn phù hợp với điều kiện lưới điện Việt Nam. Dữ liệu nghiên cứu có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ phân bổ cơ cấu lao động theo học vị và bảng theo dõi diễn biến tăng trưởng phụ tải điện giai đoạn 2015 - 2018. Kết quả này chứng minh rằng việc chuyển đổi mô hình là bước đi bắt buộc để vừa bảo đảm an ninh hệ thống năng lượng quốc gia, vừa đáp ứng yêu cầu khách quan của nền kinh tế thị trường.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái định hình tư cách pháp nhân bằng cách chuyển đổi Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia thành Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tập đoàn Điện lực Việt Nam và Bộ Công Thương cần hoàn tất phê duyệt điều lệ hoạt động, bàn giao vốn và tài sản độc lập trong giai đoạn 2020 - 2021, bảo đảm 100% các điều kiện pháp lý để vận hành thị trường bán buôn điện cạnh tranh hoàn chỉnh.

Thứ hai, thiết kế lại cấu trúc bộ máy quản trị nội bộ và chuẩn hóa định biên nhân sự. Ban Lãnh đạo đơn vị cần thành lập mới các phòng chuyên trách về giám sát thị trường, tính toán thanh toán thị trường giao ngay và kỹ thuật công nghệ thông tin SCADA/EMS/MMS. Đồng thời, xây dựng phương án đào tạo chuyển đổi nghề nghiệp cho 30 lao động dôi dư tại khu vực miền Trung sang công tác điều khiển thao tác xa tại các trung tâm điều khiển trước quý 4 năm 2020, nâng tỷ trọng nhân lực chuyên sâu về thị trường điện lên trên 25% tổng biên chế.

Thứ ba, đẩy mạnh hiện đại hóa hạ tầng công nghệ và tự động hóa lưới truyền tải. Khối Kỹ thuật và Công nghệ thông tin cần tập trung nâng cấp hệ thống phần mềm tính toán thị trường, mở rộng điều khiển từ xa từ 19 trạm biến áp 220 kV lên 100% các trạm 220 kV và 500 kV đủ điều kiện trước năm 2025. Giải pháp này hướng tới mục tiêu kiểm soát độ lệch tần số luôn nằm trong giới hạn an toàn dưới 0,050% và giảm thiểu 20% sự cố quá tải lưới truyền tải.

Thứ tư, thực hiện lộ trình tách biệt độc lập hoàn toàn khỏi Tập đoàn Điện lực Việt Nam sau năm 2022. Chính phủ và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp cần chủ trì chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu vốn nhà nước của công ty về cơ quan quản lý nhà nước độc lập. Mục tiêu là triệt tiêu hoàn toàn xung đột lợi ích sở hữu, bảo đảm tính công bằng tuyệt đối cho tất cả các thành viên tham gia thị trường bán lẻ điện cạnh tranh giai đoạn 2023 - 2025.

+-----------------------------------------------------------------------------+
|               LỘ TRÌNH CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TỔ CHỨC VÀ NHÂN SỰ                |
+-------------------+-----------------------------------+---------------------+
| Giai đoạn         | Mô hình tổ chức mục tiêu          | Trọng tâm nhân sự   |
+-------------------+-----------------------------------+---------------------+
| 2020 - 2021       | Công ty TNHH MTV thuộc EVN        | Định biên 430 - 450 |
| (Giai đoạn 1)     | Hạch toán độc lập                 | Bố trí lại 30 LĐ    |
+-------------------+-----------------------------------+---------------------+
| Sau năm 2022      | Doanh nghiệp độc lập ngoài EVN    | Mở rộng chuyên sâu  |
| (Giai đoạn 2)     | Trực thuộc cơ quan đại diện vốn   | Thị trường & CNTT   |
+-------------------+-----------------------------------+---------------------+

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm Bộ Công Thương, Cục Điều tiết Điện lực và Ủy ban Quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Luận văn cung cấp luận cứ khoa học, căn cứ pháp lý và cơ sở thực tiễn để hoạch định chính sách tái cơ cấu ngành năng lượng, xây dựng các văn bản quy phạm pháp luật và phê duyệt đề án chuyển đổi doanh nghiệp nhà nước.

Nhóm thứ hai là ban lãnh đạo và bộ phận tham mưu chiến lược của Tập đoàn Điện lực Việt Nam cùng Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia. Nghiên cứu mang lại bộ cẩm nang hoàn chỉnh về thiết kế sơ đồ tổ chức, cơ chế điều hành ba cấp điều độ, phương án xử lý lao động dôi dư và lộ trình phân bổ vốn điều lệ cho pháp nhân mới.

Nhóm thứ ba là các đơn vị phát điện, đơn vị truyền tải, tổng công ty phân phối và các nhà đầu tư năng lượng tái tạo. Tài liệu giúp các doanh nghiệp nắm vững quy trình lập lịch huy động tổ máy, cấu trúc thanh toán thị trường giao ngay dựa trên 120.000 bản chào dữ liệu thực tế và chuẩn bị hạ tầng kỹ thuật đấu nối phù hợp.

Nhóm thứ tư là các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Quản trị Kinh doanh và Kinh tế Năng lượng. Luận văn là case study điển hình về việc vận dụng lý thuyết quản trị tổ chức của Alfred Chandler vào quá trình chuyển đổi mô hình quản trị tại các doanh nghiệp hạ tầng huyết mạch quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Việc chuyển đổi mô hình Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia có ý nghĩa cấp bách như thế nào đối với ngành điện? Quá trình này mang tính sống còn nhằm xóa bỏ xung đột lợi ích khi tập đoàn mẹ vừa sở hữu nguồn phát vừa điều hành hệ thống. Mô hình doanh nghiệp độc lập giúp bảo đảm tính minh bạch, đối xử bình đẳng với 76 nhà máy điện tham gia thị trường có tổng công suất 20.728 MW và tạo dựng niềm tin cho các nhà đầu tư tư nhân.

Tại sao Việt Nam lựa chọn mô hình tích hợp vận hành hệ thống và thị trường thay vì tách rời? Mô hình tích hợp giúp bảo đảm tối đa an ninh năng lượng quốc gia và tiết giảm chi phí vận hành. Với quy mô lưới điện đạt 45.410 MW công suất năm 2017 và cơ sở hạ tầng truyền tải phức tạp, việc kết hợp giữa chỉ huy kỹ thuật và điều hành thị trường giúp xử lý sự cố tức thời mà không làm gián đoạn các phiên thanh toán giao dịch.

Nguồn nhân lực hiện tại của đơn vị có đáp ứng được yêu cầu của mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên? Lực lượng lao động hoàn toàn đáp ứng tốt nhờ nền tảng chất lượng vượt trội với 89,36% có trình độ đại học trở lên và tốc độ tăng năng suất lao động đạt 10,20%/năm. Khi chuyển đổi, doanh nghiệp chỉ cần tập trung bồi dưỡng nghiệp vụ kinh doanh thị trường bán buôn và sắp xếp lại khoảng 30 lao động dôi dư tại các trạm chuyển tiếp vi ba miền Trung.

Lộ trình chuyển đổi mô hình tổ chức của đơn vị được phân kỳ thành những giai đoạn nào? Lộ trình gồm hai bước chính: Giai đoạn 2020 - 2021 thành lập Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên hạch toán độc lập thuộc tập đoàn điện lực; Giai đoạn từ sau năm 2022 tách hoàn toàn khỏi tập đoàn thành tổng công ty độc lập trực thuộc cơ quan quản lý vốn nhà nước nhằm phục vụ thị trường bán buôn hoàn chỉnh và thị trường bán lẻ điện cạnh tranh.

Mô hình doanh nghiệp mới sẽ cải thiện các chỉ tiêu an toàn và độ tin cậy của lưới điện truyền tải ra sao? Cơ chế tài chính độc lập cho phép đơn vị chủ động đầu tư hệ thống tự động hóa và nâng cấp SCADA/EMS. Điều này giúp kiểm soát chỉ số độ lệch tần số FDI ở mức tối ưu 0,067%, giảm thiểu số lần dao động tần số vượt ngưỡng 50 ± 0,5 Hz và mở rộng điều khiển từ xa cho toàn bộ các trạm biến áp 220 kV trên toàn quốc.

Kết luận

• Khẳng định tính tất yếu khách quan của việc chuyển đổi mô hình Trung tâm Điều độ Hệ thống điện Quốc gia nhằm đáp ứng lộ trình phát triển thị trường điện cạnh tranh tại Việt Nam.
• Tổng kết cơ sở dữ liệu thực tiễn vững chắc với quy mô hệ thống 45.410 MW, lực lượng 430 lao động chất lượng cao và năng lực tiếp nhận trên 120.000 bản chào giao dịch.
• Xác lập mô hình đích là Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Vận hành Hệ thống điện và Thị trường điện độc lập, thực hiện chức năng điều hành thống nhất cả về kỹ thuật và thương mại.
• Hoàn thiện lộ trình thực hiện hai bước khả thi: hạch toán độc lập trong tập đoàn giai đoạn 2020 - 2021 và tách biệt sở hữu hoàn toàn sau năm 2022.
• Đóng góp hệ thống giải pháp toàn diện bao gồm tái cơ cấu phòng ban, sắp xếp nhân sự dôi dư, đổi mới cơ chế tài chính và đẩy mạnh hiện đại hóa công nghệ SCADA/EMS.

Luận văn là công trình khoa học có giá trị ứng dụng thực tiễn sâu sắc, cung cấp giải pháp căn cơ cho tiến trình tái cấu trúc ngành năng lượng Việt Nam giai đoạn 2020 - 2025. Các nhà hoạch định chính sách, cấp quản lý doanh nghiệp và giới nghiên cứu học thuật hãy tham khảo, áp dụng ngay các giải pháp trong công trình này để thúc đẩy sự phát triển bền vững, minh bạch của thị trường điện lực quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC CHUYỂN ĐỔI MÔ HÌNH TRUNG TÂM SANG MÔ HÌNH DOANH NGHIỆP TRONG ĐIỀU KIỆN PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG ĐIỆN TẠI VIỆT NAM 1. Một số lý luận về mô hình tổ chức Doanh nghiệp 1. Khái quát chung về doanh nghiệp 1. Khái niệm doanh nghiệp Doanh nghiệp là gì? Đây là một khái niệm có nhiều cách hiểu: - Có người cho rằng: Doanh nghiệp là một đơn vị kinh tế được thành lập để thực hiện các hoạt động kinh doanh, nhằm mục đích sinh lợi.

- Luật doanh nghiệp nước ta năm 1999 ghi: “ Doanh nghiệp là tổ chức kinh tế có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch ổn định, được đăng ký kinh doanh theo quy định của pháp luật nhằm mục đích thực hiện các hoạt động kinh doanh”. - Viện thống kê và nghiên cứu kinh tế Pháp (INSEE) thì cho rằng: “Doanh nghiệp là một tổ chức (tác nhân) kinh tế mà chức năng chính của nó là sản xuất ra của cải vật chất hoặc các dịch vụ dùng để bán”. Doanh nghiệp Nơi SX Nơi phân chia Nơi hợp tác và Nơi thực hành lợi ích xử lý các quan quyền lực Kết hợp các hệ đầu vào để Các thu nhập Chủ DN ra SX của cải cho người lao Xung đột giữa quýêt định, các và/hoặc dịch động, các chủ các thành viên cán bộ truyền vụ đem bán sở hữu, các nhà của DN(những đạt nhân viên cung ứng đầu người ăn lương và công nhân vào và các nhà lãnh thực hiện đạo) Hình 1.1 Khái quát về doanh nghiệp 14 1. Đặc điểm của các doanh nghiệp Từ các định nghĩa khác nhau về doanh nghiệp có thể tìm ra các điểm chính như sau: Doanh nghiệp Nơi Là Tổ hợp Sản Phân chia lợi nhuận Gây tìm nhóm các xuất tổn hại kiếm người nhân để bán Người đến lợi có tổ tố sản (các Lao động Người môi nhuận chức và xuất đầu sở hữu trường có cấp (các ra) bậc nhân tố đầu Người vào) chủ nợ người cung ứng Hình 1.2 Đặc điểm chung của các doanh nghiệp - Doanh nghiệp là các tổ chức, các đơn vị được thành lập chủ yếu để tiến hành các hoạt động kinh doanh.

- Doanh nghiệp là một chủ thể kinh doanh có quy mô đủ lớn (vượt quy mô của các cá thể, các hộ gia đình.) như hợp tác xã, công ty, xí nghiệp v.Thuật ngữ doanh nghiệp có tính quy ước để phân biệt với lao động độc lập hoặc người lao động và hộ gia đình của họ. - DN là một tổ chức sống, theo nghĩa, nó cũng có một chu kỳ sống riêng từ lúc thực hiện một ý đồ, suy giảm hoặc tăng trưởng, các bước thăng trầm phát triển hoặc bị diệt vong. Như vậy, Doanh nghiệp là các chủ thể kinh doanh có quy mô đủ lớn để tiến hành các hoạt động kinh doanh.2 Mô hình doanh nghiệp 1.1 Khái niệm mô hình doanh nghiệp 15 Từ trước tới nay chúng ta đã được biết đến rất nhiều khái niệm về doanh nghiệp và các loại hình doanh nghiệp nhưng chúng ta lại không biết khái niệm Mô hình doanh nghiệp là gì? Theo Dore F. d Stefano, Mô hình doanh nghiệp là một tài liệu ngắn gọn mô tả diện mạo một công ty và nó phân biệt với các đối thủ khác bằng chính chất lượng hàng hóa và dịch vụ của nó.

Xuất phát từ các định nghĩa khác nhau của từng loại hình doanh nghiệp và định nghĩa mô hình doanh nghiệp ở trên. Chúng ta có thể hiểu: Mô hình doanh nghiệp là một loại hình doanh nghiệp cụ thể, nó mô tả diện mạo, hình thức tổ chức và đặc trưng riêng có của từng loại hình doanh nghiệp. Có nhiều mô hình doanh nghiệp khác nhau và mỗi loại mô hình doanh nghiệp có đặc điểm riêng để phân biệt với các mô hình doanh nghiệp khác.2 Phân loại các mô hình doanh nghiệp (i) Phân loại theo quy định của Luật Doanh nghiệp số 68/2014/QH13 ban hành ngày 26/11/2014 do Quốc hội ban hành, có các loại hình Doanh nghiệp sau: + Doanh nghiệp nhà nước (DNNN): Doanh nghiệp nhà nước là tổ chức kinh tế do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ hoặc có cổ phần, vốn góp chi phối được tổ chức dưới hình thức công ti Nhà nước, công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn. Doanh nghiêp nhà nước là doanh nghiệp một chủ trong trường hợp nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ (tức sở hữu 100%).

Doanh nghiệp nhà nước nhiều chủ sở hữu trong trường hợp có cổ phần, vốn góp chi phối có tỉ lệ trên 50% và dưới 100%. - Đặc điểm của doanh nghiệp nhà nước: Chủ đầu tư: là Nhà nước hoặc Nhà nước cùng với các tổ chức, cá nhân khác. Sở hữu vốn: Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ (100%) hoặc sở hữu phần vốn góp chi phối (trên 50% nhưng dưới 100% vốn điều lệ). Hình thức tồn tại: doanh nghiệp nhà nước có nhiều hình thức tồn tại.

Nếu doanh nghiệp nhà nước do nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ thì có các loại hình doanh nghiệp như: công ty nhà nước, công ty cổ phần nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước. Nếu doanh nghiệp do nhà nước sở hữu trên 50% vốn điều lệ thì có thể tồn 16 tại dưới các loại hình doanh nghiệp sau: công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn Trách nhiệm tài sản: doanh nghiệp nhà nước chịu trách nhiệm trong phạm vi tài sản của doanh nghiệp. Nhà nước chịu trách nhiệm hữu hạn trong phạm vi tài sản góp vốn vào doanh nghiệp. Tư cách pháp lý: doanh nghiệp nhà nước có tư cách pháp nhân.

Luật áp dụng: Các công ty nhà nước đã thực hiện chuyển đổi thành công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn sẽ tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp. Các loại doanh nghiệp nhà nước khác tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp. - Phân loại doanh nghiệp nhà nước: Dựa vào hình thức tổ chức doanh nghiệp nhà nước có năm loại, gồm: Thứ nhất, công ty nhà nước: là doanh nghiệp do nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ thành lập, tổ chức quản lý và tồn tại dưới hình thức công ty Nhà nước độc lập và tổng công ty nhà nước. Thứ hai, công ty cổ phần nhà nước: là công ty cổ phần mà toàn bộ cổ đông là các công ty nhà nước hoặc tổ chức được nhà nước ủy quyền góp vốn.

Tổ chức và hoạt động theo Luật doanh nghiệp năm 2005. Thứ ba, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên là công ty trách nhiệm hữu hạn do nhà nước sở hữu toàn bộ vốn điều lệ. Tổ chức quản lí và đăng ký theo Luật doanh nghiệp năm 2005. Thứ tư, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước có từ hai thành viên trở lên: là công ty trách nhiệm hữu hạn trong đó có tất cả các thành viên đều là công ty nhà nước hoặc có thành viên là công ty nhà nước, thành viên được ủy quyền góp vốn.

Được tổ chức và hoạt động theo luật doanh nghiệp. Thứ năm, doanh nghiệp cổ phần, vốn góp chi phối của nhà nước: là doanh nghiệp mà cổ phần hoặc vốn góp của nhà nước chiếm trên 50% vốn điều lệ. Nhà nước giữ quyền chi phối doanh nghiệp. Dựa theo nguồn vốn: có hai loại Thứ nhất, Doanh nghiệp nhà nước do nhà nước sở hữu 100% vốn, gồm: công ty nhà nước, công ty cổ phần nhà nước, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước một thành viên, công ty trách nhiệm hữu hạn nhà nước hai thành viên trở lên.

17 Thứ hai, Doanh nghiệp do nhà nước có cổ, vốn góp chi phối, gồm: công ty cổ phần nhà nước mà nhà nước chiếm trên 50% cổ phiếu, công ty trách nhiệm hữu hạn mà nhà nước chiếm trên 50% vốn góp. Dựa theo mô hình tổ chức quản lý: có hai loại Thứ nhất, doanh nghiệp nhà nước có hội đồng quản trị: hội đồng quản trị là cơ quan đại diện trực tiếp chủ sở hữu nhà nước, chịu trách nhiệm trước nhà nước. Thứ hai, doanh nghiệp nhà nước không có hội đồng quản trị: giám đốc doanh nghiệp được nhà nước bổ nhiệm hoặc tuê để điều hành hoạt động của doanh nghiệp. + Doanh nghiệp tư nhân (DNTN).

Doanh nghiệp tư nhân là doanh nghiệp do một cá nhân làm chủ và tự chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình về mọi hoạt động của doanh nghiệp. Doanh nghiệp tư nhân không được phát hành bất kỳ loại chứng khoán nào. Mỗi cá nhân chỉ được quyền thành lập một doanh nghiệp tư nhân. Chủ doanh nghiệp tư nhân không được đồng thời là chủ hộ kinh doanh, thành viên công ty hợp danh.

Doanh nghiệp tư nhân không được quyền góp vốn thành lập hoặc mua cổ phần, phần vốn góp trong công ty hợp danh, công ty trách nhiệm hữu hạn hoặc công ty cổ phần. Vốn đầu tư của chủ doanh nghiệp tư nhân do chủ doanh nghiệp tự đăng ký. Chủ doanh nghiệp tư nhân có nghĩa vụ đăng ký chính xác tổng số vốn đầu tư, trong đó nêu rõ số vốn bằng Đồng Việt Nam, ngoại tệ tự do chuyển đổi, vàng và các tài sản khác; đối với vốn bằng tài sản khác còn phải ghi rõ loại tài sản, số lượng và giá trị còn lại của mỗi loại tài sản. Toàn bộ vốn và tài sản kể cả vốn vay và tài sản thuê được sử dụng vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp phải được ghi chép đầy đủ vào sổ kế toán và báo cáo tài chính của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật.

Trong quá trình hoạt động, chủ doanh nghiệp tư nhân có quyền tăng hoặc giảm vốn đầu tư của mình vào hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Việc tăng hoặc giảm vốn đầu tư của chủ doanh nghiệp phải được ghi chép đầy đủ vào sổ kế toán. Trường hợp giảm vốn đầu tư xuống thấp hơn vốn đầu tư đã đăng ký thì chủ doanh nghiệp tư nhân chỉ được giảm vốn sau khi đã đăng ký với Cơ quan đăng ký kinh doanh. 18 Chủ doanh nghiệp tư nhân có toàn quyền quyết định đối với tất cả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, việc sử dụng lợi nhuận sau khi đã nộp thuế và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật.

Chủ doanh nghiệp tư nhân có thể trực tiếp hoặc thuê người khác quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh. Trường hợp thuê người khác làm Giám đốc quản lý doanh nghiệp thì vẫn phải chịu trách nhiệm về mọi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Chủ doanh nghiệp tư nhân là nguyên đơn, bị đơn hoặc người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài hoặc Tòa án trong các tranh chấp liên quan đến doanh nghiệp.