Luận văn thạc sĩ về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang

Đề tài Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tỉnh Hà Giang: Luận văn thạc sĩ với cơ sở khoa học chặt chẽ, đóng góp giá trị cho nghiên cứu và thực tiễn

• Tác giả: Phạm Văn Hoan
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Danh Tốn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chuyển Dịch Cơ Cấu Ngành Kinh Tế Ở Tỉnh Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ
• 2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ Ở TỈNH HÀ GIANG GIAI ĐOẠN 2008-2014
• 4. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP THÚC ĐẨY CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ Ở TỈNH HÀ GIANG GIAI ĐOẠN 2015-2020
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là một chủ trương quan trọng của Đảng và Nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Cơ cấu ngành kinh tế không chỉ ảnh hưởng đến sự phân bổ tài nguyên mà còn quyết định đến hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững. Nghiên cứu về chuyển dịch kinh tế ở Việt Nam đã chỉ ra rằng, việc chuyển dịch này cần phải dựa trên các yếu tố như công nghệ, chính sách phát triển và hội nhập quốc tế. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam diễn ra chậm và chưa đồng bộ, dẫn đến nhiều hạn chế trong phát triển kinh tế. Đặc biệt, trong giai đoạn 2008-2014, tỉnh Hà Giang đã có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan

Nhiều công trình nghiên cứu đã được thực hiện về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam. Các tác giả như Bùi Tất Thắng và Ngô Đình Giao đã phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình này, từ lý luận đến thực tiễn. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, việc chuyển dịch cơ cấu ngành cần phải gắn liền với các chính sách phát triển kinh tế bền vững và hiệu quả. Đặc biệt, các nghiên cứu đã nhấn mạnh vai trò của chính sách phát triển trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế tại các tỉnh miền núi phía Bắc, trong đó có Hà Giang.

II. Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang giai đoạn 2008 2014

Giai đoạn 2008-2014, chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang đã có những bước tiến đáng kể. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều hạn chế. Đánh giá kinh tế cho thấy, mặc dù tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm, nhưng ngành công nghiệp và dịch vụ chưa phát triển tương xứng với tiềm năng. Các chính sách phát triển kinh tế chưa thực sự hiệu quả trong việc thu hút đầu tư và phát triển các ngành mũi nhọn. Điều này dẫn đến việc cơ cấu ngành kinh tế chưa thực sự bền vững và hiệu quả. Cần có những giải pháp cụ thể để khắc phục những hạn chế này, nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành theo hướng hiện đại và bền vững.

2.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội

Tỉnh Hà Giang có nhiều đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Địa hình núi non, khí hậu khắc nghiệt đã tạo ra những thách thức trong phát triển nông nghiệp và công nghiệp. Tuy nhiên, đây cũng là cơ hội để phát triển các sản phẩm nông sản đặc trưng và du lịch. Chính sách phát triển cần phải linh hoạt và phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh, nhằm tối ưu hóa nguồn lực và phát huy thế mạnh của địa phương.

III. Quan điểm và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang giai đoạn 2015 2020

Để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2015-2020, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện quy hoạch phát triển các ngành, tập trung vào các ngành có tiềm năng và lợi thế cạnh tranh. Huy động và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư là yếu tố then chốt để phát triển. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất và dịch vụ cũng là một trong những giải pháp quan trọng. Chính sách đào tạo nhân lực và chuyển lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ cần được chú trọng, nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế.

3.1. Hoàn thiện chính sách phát triển

Chính sách phát triển cần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn và nhu cầu của thị trường. Cần có các chính sách khuyến khích đầu tư vào các ngành mũi nhọn, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp phát triển. Việc liên kết và hợp tác giữa các ngành, các địa phương cũng cần được thúc đẩy, nhằm tạo ra sức mạnh tổng hợp trong chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Các chính sách cần phải linh hoạt và kịp thời, đáp ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường và nhu cầu phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là một chủ đề trọng yếu trong chiến lược phát triển kinh tế của Việt Nam, đặc biệt trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và hội nhập quốc tế. Tỉnh Hà Giang, với đặc thù là một tỉnh miền núi phía Bắc, đã trải qua quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế từ năm 2008 đến 2014 với nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, tốc độ chuyển dịch chưa thực sự bền vững, hiệu quả chưa cao, và kinh tế phát triển chưa tương xứng với tiềm năng của địa phương. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Hà Giang trong giai đoạn 2008-2014, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế giai đoạn 2015-2020, tầm nhìn đến năm 2030.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngành kinh tế chính của tỉnh Hà Giang, bao gồm nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, dựa trên số liệu thống kê từ các cơ quan chức năng địa phương. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng trưởng kinh tế bền vững và cải thiện đời sống người dân. Theo số liệu thống kê, tỷ trọng ngành nông nghiệp trong GDP của Hà Giang giảm dần trong khi công nghiệp và dịch vụ có xu hướng tăng, phản ánh sự chuyển dịch cơ cấu theo hướng CNH, HĐH. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ chiếm khoảng 30-40%, cho thấy nhu cầu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực là rất cấp thiết.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế và lý thuyết phát triển kinh tế vùng miền. Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế nhấn mạnh quá trình thay đổi tỷ trọng và mối quan hệ giữa các ngành kinh tế nhằm đạt được cơ cấu hợp lý, hiện đại và hiệu quả hơn. Lý thuyết phát triển kinh tế vùng miền tập trung vào vai trò của các yếu tố địa lý, xã hội và kinh tế đặc thù trong việc hình thành và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở từng địa phương.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Cơ cấu ngành kinh tế: Tổ hợp các ngành kinh tế với tỷ trọng và mối quan hệ tương quan trong nền kinh tế.
• Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế: Quá trình thay đổi tỷ trọng và cấu trúc các ngành kinh tế theo hướng hiện đại hóa và nâng cao hiệu quả.
• Công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH): Quá trình phát triển kinh tế dựa trên ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng suất lao động.
• Nguồn nhân lực chất lượng cao: Lao động có trình độ chuyên môn, kỹ năng phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế hiện đại.
• Yếu tố thị trường và vai trò Nhà nước: Thị trường định hướng hoạt động sản xuất kinh doanh, trong khi Nhà nước đóng vai trò định hướng, quản lý và hỗ trợ phát triển kinh tế.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, kết hợp phân tích định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính là số liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo thống kê của UBND tỉnh Hà Giang, các sở ngành liên quan và các văn bản pháp luật, nghị quyết của địa phương từ năm 2008 đến 2014. Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm toàn bộ các số liệu kinh tế xã hội liên quan đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của tỉnh trong giai đoạn nghiên cứu.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Phân tích thống kê mô tả để đánh giá xu hướng chuyển dịch cơ cấu ngành qua các năm.
• Phân tích so sánh tỷ trọng GDP và lao động giữa các ngành kinh tế.
• Phân tích chính sách để đánh giá tác động của các cơ chế, chính sách địa phương đến chuyển dịch cơ cấu ngành.
• Phương pháp kết hợp logic với lịch sử nhằm liên kết lý thuyết với thực tiễn địa phương, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp.

Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2008 đến 2014 cho phần phân tích thực trạng, và đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2015-2020 với tầm nhìn đến năm 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chuyển dịch cơ cấu GDP theo hướng tích cực: Tỷ trọng ngành nông nghiệp trong GDP giảm từ khoảng 45% năm 2008 xuống còn khoảng 35% năm 2014, trong khi công nghiệp và dịch vụ tăng từ 30% lên gần 45%. Điều này cho thấy sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế theo hướng CNH, HĐH đang diễn ra ở Hà Giang.

2. Cơ cấu lao động chuyển dịch chậm: Tỷ lệ lao động trong nông nghiệp vẫn chiếm khoảng 60% tổng lao động xã hội năm 2014, giảm nhẹ so với khoảng 70% năm 2008. Tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt khoảng 35%, thấp hơn nhiều so với mức trung bình của cả nước, cho thấy chất lượng nguồn nhân lực còn hạn chế.

3. Ứng dụng khoa học công nghệ còn yếu: Mức đầu tư cho khoa học công nghệ chiếm chưa đến 1% tổng vốn đầu tư phát triển của tỉnh, thấp hơn nhiều so với mức trung bình quốc gia. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, hạn chế khả năng cạnh tranh của các ngành công nghiệp và dịch vụ.

4. Hạ tầng kinh tế xã hội còn nhiều bất cập: Mạng lưới giao thông, điện, thông tin liên lạc chưa đồng bộ, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa. Khoảng 40% xã trên địa bàn tỉnh chưa có đường ô tô đến trung tâm xã, gây khó khăn cho phát triển kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bao gồm điều kiện tự nhiên khó khăn, nguồn lực đầu tư hạn chế, trình độ dân trí và chất lượng nguồn nhân lực thấp, cùng với hạ tầng kỹ thuật chưa phát triển đồng bộ. So với các tỉnh miền núi khác như Lào Cai và Yên Bái, Hà Giang còn tụt hậu về tốc độ chuyển dịch cơ cấu ngành và hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Biểu đồ thể hiện tỷ trọng GDP theo ngành kinh tế qua các năm sẽ minh họa rõ xu hướng chuyển dịch tích cực của Hà Giang. Bảng số liệu về cơ cấu lao động và tỷ lệ lao động qua đào tạo cũng cho thấy sự chậm trễ trong chuyển dịch nguồn nhân lực.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của chính sách địa phương trong việc thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, đồng thời nhấn mạnh cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, các cấp và sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp và người dân.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy hoạch phát triển ngành kinh tế: Xây dựng và cập nhật quy hoạch phát triển các ngành công nghiệp, nông nghiệp và dịch vụ dựa trên lợi thế so sánh của tỉnh, tập trung vào các ngành có giá trị gia tăng cao. Chủ thể thực hiện là UBND tỉnh phối hợp với các sở ngành, thời gian hoàn thành trong năm 2016-2017.

2. Huy động và sử dụng hiệu quả vốn đầu tư: Tăng cường thu hút đầu tư từ các nguồn trong và ngoài nước, ưu tiên đầu tư cho các dự án công nghiệp chế biến, hạ tầng giao thông và công nghệ cao. Cần có chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ thủ tục hành chính. Thời gian thực hiện từ 2015 đến 2020.

3. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ: Tăng tỷ lệ đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, khuyến khích doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chủ thể là các sở ngành liên quan và doanh nghiệp, triển khai ngay từ năm 2015.

4. Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao: Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề cho lao động, đặc biệt là lao động trẻ và lao động ở vùng khó khăn. Hỗ trợ đào tạo nghề và chuyển đổi nghề cho lao động nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Thời gian thực hiện 2015-2020, do Sở Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì.

5. Xây dựng và hoàn thiện cơ sở hạ tầng: Đẩy mạnh đầu tư xây dựng hệ thống giao thông, điện, viễn thông, đặc biệt ở các vùng sâu, vùng xa để tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển kinh tế. Thời gian thực hiện 2015-2020, do Sở Giao thông vận tải và các đơn vị liên quan đảm nhiệm.

6. Hoàn thiện chính sách phát triển thị trường: Tăng cường xúc tiến thương mại, mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm trong và ngoài tỉnh, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế. Chủ thể là Sở Công Thương phối hợp với các doanh nghiệp, triển khai từ năm 2016.

7. Thúc đẩy liên kết và hợp tác phát triển kinh tế: Khuyến khích liên kết giữa các doanh nghiệp, hợp tác công tư, phát triển chuỗi giá trị sản phẩm, đặc biệt trong lĩnh vực nông nghiệp và du lịch. Thời gian thực hiện 2015-2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách địa phương: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế phù hợp với đặc thù tỉnh miền núi, giúp nâng cao hiệu quả chuyển dịch cơ cấu ngành.

2. Các nhà nghiên cứu kinh tế vùng miền: Tài liệu tham khảo hữu ích về lý thuyết và thực tiễn chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở vùng núi phía Bắc, đặc biệt là các yếu tố ảnh hưởng và giải pháp phát triển.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ bối cảnh kinh tế, tiềm năng và thách thức của tỉnh Hà Giang, từ đó có chiến lược đầu tư phù hợp, khai thác hiệu quả các ngành kinh tế trọng điểm.

4. Cơ quan đào tạo và phát triển nguồn nhân lực: Tham khảo để xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, đáp ứng nhu cầu chuyển dịch lao động từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là gì?
   Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế là quá trình thay đổi tỷ trọng và cấu trúc các ngành kinh tế nhằm đạt được cơ cấu hợp lý, hiện đại và hiệu quả hơn, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Ví dụ, giảm tỷ trọng nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp và dịch vụ.

2. Tại sao chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế lại quan trọng đối với tỉnh miền núi như Hà Giang?
   Vì chuyển dịch cơ cấu giúp tỉnh khai thác hiệu quả nguồn lực, nâng cao năng suất lao động, phát triển các ngành kinh tế có giá trị gia tăng cao, từ đó cải thiện đời sống người dân và thu hẹp khoảng cách phát triển với các vùng khác.

3. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Hà Giang?
   Bao gồm điều kiện tự nhiên, nguồn nhân lực, tiến bộ khoa học công nghệ, hạ tầng kinh tế xã hội, chính sách địa phương và sự hội nhập kinh tế quốc tế. Ví dụ, hạ tầng giao thông yếu kém làm hạn chế phát triển công nghiệp và dịch vụ.

4. Chính sách nào đã được tỉnh Hà Giang triển khai để thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành?
   Tỉnh đã ban hành các nghị quyết về thu hút nhân lực, hỗ trợ đào tạo nghề, đầu tư phát triển hạ tầng, khuyến khích ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực phục vụ chuyển dịch cơ cấu ngành?
   Cần tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng nghề, hỗ trợ chuyển đổi nghề cho lao động nông nghiệp, đồng thời thu hút nhân tài và phát triển đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên gia kỹ thuật. Ví dụ, chính sách hỗ trợ học nghề và đào tạo sau đại học cho cán bộ tỉnh Hà Giang.

Kết luận

• Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Hà Giang giai đoạn 2008-2014 đã có những chuyển biến tích cực nhưng còn nhiều hạn chế về tốc độ và hiệu quả.
• Tỷ trọng ngành nông nghiệp giảm, công nghiệp và dịch vụ tăng, tuy nhiên cơ cấu lao động chuyển dịch chậm và chất lượng nguồn nhân lực còn thấp.
• Hạ tầng kinh tế xã hội chưa đồng bộ, đầu tư cho khoa học công nghệ còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh của tỉnh.
• Luận văn đề xuất các giải pháp cụ thể về quy hoạch ngành, huy động vốn, phát triển nguồn nhân lực, ứng dụng khoa học công nghệ và hoàn thiện hạ tầng.
• Các bước tiếp theo cần tập trung triển khai đồng bộ các giải pháp trong giai đoạn 2015-2020, đồng thời theo dõi, đánh giá để điều chỉnh phù hợp, nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế bền vững và hiệu quả.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu được khuyến khích áp dụng kết quả nghiên cứu này để thúc đẩy phát triển kinh tế tỉnh Hà Giang, góp phần nâng cao đời sống người dân và phát triển bền vững vùng miền núi phía Bắc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận, thực tiễn về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Chương 2: Phương pháp nghiên cứu Chương 3: Thực trạng chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang giai đoạn 2008-2014 Chương 4: Quan điểm và giải pháp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở tỉnh Hà Giang giai đoạn 2015-2020 \ 3 z Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN VỀ CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH KINH TẾ 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài. Các công trình nghiên cứu về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam nói chung.

Cuốn sách “Chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam” của Bùi Tất Thắng (2006), NXB khoa học xã hội. Trong cuốn sách này tác giả đã 1) Nghiên cứu những vấn đề lý luận chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế với các nội dung: khái niệm, chỉ tiêu phản ánh, nhân tố ảnh hƣởng đến chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. 2) Phản ánh, đánh giá thực trạng quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam từ thập kỷ 1990 đến 2005 từ hai khía cạnh cơ cấu GDP và cơ cấu lao động, chỉ ra những nguyên nhân chủ yếu của những thành tựu và hạn chế của quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong giai đoạn này. 3) Trên cơ sở nghiên cứu lý luận, phân tích thực tiễn và xem xét những nhân tố mới ảnh hƣởng tới sự chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam, tác giả cuốn sách đƣa ra quan điểm chung về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam là tăng nhanh một cách bền vững tỷ trọng của những lĩnh vực kinh tế hoạt động dựa trên công nghệ - kỹ thuật hiện đại, đạt năng xuất lao động cao, hiệu quả kinh tế lớn.

Quan điểm chung này đƣợc luận giải rõ thông qua phân tích hai luận điểm căn bản về chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế. Luận điểm thứ nhất: Trên bình diện tổng quan, quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ CNH ở Việt Nam hiện nay về cơ bản phải tuân theo quy luật chung của chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ CNH. Đồng thời tích cực tiếp cận những lĩnh vực khoa học công nghệ hiện đại một cách có lựa chọn và có sự chuẩn bị tốt các điều kiện về con ngƣời, cơ chế chính sách và cơ sở vật chất. Luận điểm thứ hai: Quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong thời kỳ công nghiệp hoá ở Việt Nam hiện nay phải hƣớng vào hội nhập và dựa vào hội nhập để để thúc đẩy nhanh quá trình hội nhập.

4) Đề xuất giải pháp chủ yếu thúc 4 z đẩy chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế ở Việt Nam. Đó là các giải pháp cơ bản, dài hạn (Lựa chọn mô hình CNH, xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế thị trƣờng, khai thông các kênh huy động các nguồn lực cho phát triển và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế, mở rộng thị trƣờng) và các giải pháp trực tiếp, trƣớc mắt (lựa chọn các ngành cần tập trung phát triển, xác định những lĩnh vực nhà nƣớc trực tiếp đầu tƣ). Cuốn sách “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nền kinh tế quốc dân” (1994), của Ngô Đình Giao, NXB chính trị quốc gia. Trong tác phẩm này tác giã đã phân tích các căn cứ lý luận và thực tiễn của quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hƣớng CNH-HĐH; phân tích các quan điểm, phƣơng hƣớng xây dựng cơ cấu kinh tế có hiệu quả ở Việt Nam.

Cuốn “Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn - những vấn đề lý luận và thực tiễn” (1998), của Lê Đình Thắng, Nxb Nông nghiệp, đề cập một số vấn đề cần thiết chuyển dịch cơ cấu kinh tế Nông nghiệp Việt Nam và một số giải pháp ở tầm vĩ mô nhằm thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn. Đặng Kim Sơn (2012) với công trình “Tái cơ cấu Nông nghiệp Việt Nam theo hướng giá trị gia tăng cao”, Nxb Chính trị quốc gia. Cuốn sách nêu rõ bên cạnh những thành tựu đạt đƣợc, nông nghiệp Việt Nam còn nhiều tồn tại, yếu kém, phải chịu áp lực cạnh tranh lớn do sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, năng suất, chất lƣợng sản phẩm thấp, công nghệ lạc hậu, vệ sinh an toàn thực phẩm chƣa đáp ứng yêu cầu, hệ thống pháp luật chƣa đồng bộ, có nhiều điểm chƣa phù hợp, tăng trƣởng kinh tế nông nghiệp trong thời gian qua chủ yếu mới theo chiều rộng, tăng trƣởng mới chỉ tạo ra khối lƣợng ngày càng nhiều nhƣng giá rẻ và giá trị gia tăng thấp. Trên cơ sở đó, tác giả phân tích định hƣớng cơ cấu nền nông nghiệp Việt Nam theo hƣớng có đƣợc giá tri gia tăng ngày càng cao.

Trong cuốn “Tăng trưởng và công nghiệp hoá, hiện đại hoá ở Việt Nam - Bài toán huy động và sử dụng vốn”, do Võ Trí Thành chủ biên, Nxb khoa học xã hội (2007), có chƣơng 4 bàn về “Tăng trƣởng, chuyển dịch cơ cấu theo Kế hoạch 2006- 2010; tính khả thi và hiệu quả đầu tƣ”. Trong chƣơng này, nhóm tác giả đã sử dụng 5 z ba mô hình định lƣợng khác nhau tiến hành dự báo, tính toán kiểm định nhu cầu đầu tƣ trong mối quan hệ với tăng trƣởng kinh tế và sự dịch chuyển cơ cấu ngành theo mục tiêu Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2006-2010. Kết quả cho thấy tính khả thi trong thực hiện mục tiêu tăng trƣởng kinh tế và chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 2006 - 2010 là khá cao. Tuy nhiên, ẩn chứa trong Kế hoạch đó là không ít vấn đề cần lƣu tâm.

Thứ nhất, nền kinh tế Việt Nam đã có mức phụ thuộc rất lớn vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Chính vì vậy, việc thực hiện kế hoạch có thể vấp phải những rủi ro. Thứ hai, tăng trƣởng kinh tế Việt Nam đã và sẽ dựa chủ yếu vào phát triển của khu vực công nghiệp. Đây vẫn có thể là xu hƣớng hợp lý trong quá trình CNH trong nhiều năm tới.

Tuy nhiên, sự phát triển của khu vực công nghiệp không đi kèm với mức tăng trƣởng tƣơng xứng của khu vực dịch vụ là điều đáng lo ngại. Thứ ba, tăng trƣởng và sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo Kế hoạch 2006- 2010 đòi hỏi mức vốn đầu tƣ rất cao, cho thấy hiệu quả đầu tƣ ở Việt Nam tiếp tục thấp. Các tác giả đi đến kết luận “Thông điệp ở đây là rất rõ ràng: Việt Nam phải đẩy mạnh cải cách, tạo khả năng nền kinh tế thích ứng tốt hơn với những biến động từ bên ngoài và có thể huy động, sử dụng vốn một cách hiệu quả để thực hiện mục tiêu tăng trƣởng và CNH. Lƣu ý là những cải cách mạnh mẽ về thể chế kinh tế và đặc biệt là việc mở cửa nhất là đối với khu vực dịch vụ, theo cam kết gia nhập WTO và các cam kết quốc tế khác đã chƣa đƣợc tính đầy đủ trong Kế hoạch và cả các mô hình”.

Cuốn “Mô hình công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hướng XHCN ở Việt Nam” của các tác giả Đỗ Hoài Nam và Trần Đình Thiên, Nxb khoa học xã hội (2009), đã đề cập tới hàng loạt các vấn đề liên quan đến nhận thức lý luận và thực tiễn cơ bản về CNH, HĐH theo định hƣớng XHCN ở Việt Nam. Riêng về vấn đề chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế trong quá trình CNH, HĐH ở Việt Nam, công trình này đã đề cập tới một số vấn đề sau: 6 z Thứ nhất: Một số mô hình chuyển dịch cơ cấu Hàn quốc; Malaysia; nền kinh tế Đài loan; sự thay đổi của Trung quốc và Ấn độ. Thứ hai: Động thái tăng trƣởng và cơ cấu ngành của Việt Nam qua các giai đoạn 1992-1997, 1998-2001, 2002-2006, các nhận xét đƣợc đƣa ra ở đây là. - So với chính bản thân mình, cơ cấu ngành của nền kinh tế nƣớc ta đã có sự chuyển dịch khá mạnh, thực tế chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế cho thấy nền kinh tế đang thoát ra khỏi trình độ nông nghiệp và nhập vào nền kinh tế công nghiệp với tốc độ tƣơng đối nhanh.

- Khoảng cách về trình độ cơ cấu của nền kinh tế nƣớc ta năm 2005 so với nền kinh tế trong khu vực (đo bằng các chỉ số phản ánh tỷ phần cơ cấu) hầu nhƣ không thay đổi so với thời điểm xuất phát cách đây 15 năm (1990). Nhìn tổng thể, cơ cấu kinh tế của chúng ta vẫn còn thấp hơn đáng kể so với các nền kinh tế khác. Sự vƣợt trội đáng kể của các nƣớc so với Việt Nam về tỷ trọng của ngành công nghiệp chế tạo và ngành dịch vụ trong GDP tại điểm mốc của năm 2005 là một chỉ báo quan trọng. - Về cơ bản, tăng trƣởng của nền kinh tế Việt Nam vẫn dựa trên các ngành thâm dụng vốn tài nguyên và đầu tƣ công từ ngân sách nhà nƣớc.

Vai trò đóng góp của khoa học và công nghệ còn nhỏ bé và nhƣ vậy xu hƣớng hiện đại hoá của quá trình CNH ở Việt Nam là yếu. Tình hình trên cho thấy quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế của Việt Nam diễn ra chậm, dẫn tới trình độ cơ cấu bị tụt hậu khá xa so với các nƣớc trong khu vực, nó cũng phản ánh một thực tế rằng quá trình tăng trƣởng nhanh hơn của nền kinh tế của nƣớc ta trong hai thập niên qua không đi liền với một tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế ngành theo hƣớng hiện đại tƣơng ứng so với các nƣớc khác. Đây chính là vấn đề cốt lõi đặt ra khi kiểm định lại giá trị của mô hình CNH, HĐH và các giải pháp tiến hành khi vận dụng chúng vào đời sống thực tiễn. Thứ ba: Định hƣớng phát triển cơ cấu ngành trong mô hình CNH, HĐH rút ngắn ở Việt Nam.

Đó là: - Định hƣớng phát triển cơ cấu ngành theo quy trình công nghệ. 7 z Tuân theo định hƣớng cơ cấu này, các doanh nghiệp Việt Nam trƣớc hết phải xác định đúng lợi thế theo quy trình công nghệ của mình để chen vào chuỗi giá trị gia tăng toàn cầu và khẳng định vị trí của mình trong đó. Nhƣng nhƣ vậy vẫn chƣa đủ, nhiệm vụ quan trọng hơn đặt ra cho Việt Nam là phải luôn có ý thức nỗ lực tạo ra lợi thế cạnh tranh mới để nâng cao vị thế của mình trong mạng, chiếm đƣợc khâu tạo giá trị gia tăng cao trong toàn bộ quy trình.