CHƯƠNG I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN TRONG KẾ TOÁN BÁN HÀNG 1. Khái niệm doanh thu bán hàng: - Khái niệm về doanh thu: Theo chuẩn mức kế toán Việt Nam số 01: Doanh thu là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế, toán phát sinh từ các hoạt động sản xuất kinh doanh thông thường của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu. Doanh thu phát sinh trong quá trình hoạt động kinh doanh thông thường của doanh nghiệp và thường bao gồm: Doanh thu bán hàng hóa, doanh thu cung cấp dịch vụ,tiền lãi, cổ tức và lợi nhuận được chia….
- Khái niệm về doanh thu bán hàng: + Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong năm, phát sinh từ các hoạt động tiêu thụ hàng hóa, sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp, được khách hàng chấp nhận thanh toán. + Doanh thu bán hàng là toàn bộ số tiền thu được, hoặc sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ phát sinh doanh thu như bán sản phẩm, hàng hóa cung cấp dịch vụ cho khách hàng bao gồm cả các khoản phụ thu và phí thu thêm ngoài giá bán ( nếu có) ( 9/10/2002 Bộ trưởng tài chính ban hành thông tư số 89/2003/TT-BTC hướng dẫn kế toán thực hiện bốn chuẩn mực kế toán ban hành tại quyết định số 149/2001/QĐ-BTC ngày 31/12/2002, trong đó có chuẩn mức số 02 và chuẩn mực số 14) 1. Khái niệm các khoản giảm trừ doanh thu: Là các khoản phát sinh trong quá trình bán hàng, theo quy định cuối kỳ được trừ vào doanh thu thực tế. Các khoản giảm trừ khỏi doanh thu bao gồm: - Chiết khấu thương mại là khoản doanh nghiệp bán giảm giá niêm yết hàng cho khách hàng mua hàng với khối lượng lớn.
SVTH: Nguyễn Thị Hồng Yến 8 Lớp: Kế toán K40DK21 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD:CN.Nguyễn Thu Hoài - Hàng bị trả lại là số sản phẩm hàng hoá, dịch vụ, lao vụ đã tiêu thụ bị khách trả lại do những nguyên nhân vi phạm cam kết, vi phạm hợp đồng kinh tế, Hàng hoá bị kém phẩm chất, không đúng chủng loại quy cách. - Giảm giá hàng bán: Là khoản giảm trừ được người bán chấp nhận một cách đặc biệt, do hàng hoá kém phẩm chất, không đúng quy cách trên hợp đồng. Doanh thu thuần: Doanh thu thuần là khoản doanh thu bán hàng sau khi đã trừ các khoản giảm trừ doanh thu như: thuế tiêu thụ đặc biệt,thuế xuất khẩu,các khoản chiết khấu, giảm giá hàng bán, doanh thu hàng bán bị trả lại. các khoản này cuối tháng sẽ kết chuyển vào bên Nợ 511.
sau khi xác định được doanh thu thuẩn sẽ kết chuyển Nợ TK511/ Có TK911 1. Giá vốn hàng bán: Là giá trị vốn thành phẩm, hàng hoá, dịch vụ xuất bán trong kỳ. Đối với doanh nghiệp sản xuất đó là giá trị thực tế thành phẩm xuất kho. Đối với doanh nghiệp thương mại giá vốn hàng bán bao gồm tổng giá trị mua hàng và các khoản chi phí mua hàng.2 ĐẶC ĐIỂM BÁN HÀNG TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1.1 Giá bán: - Giá bán hàng hoá của doanh nghiệp được xác định trên nguyên tắc phải đảm bảo bù đắp được giá vốn, chi phí đã bỏ ra đồng thời đảm bảo cho doanh nghiệp có một khoản lợi nhuận định mức.
Trên nguyên tắc đó giá bán hàng hoá được xác định như sau: Giá bán hàng hoá = Giá thực tế + Thặng số thương mại Thặng số thương mại dùng để bù đắp chi phí và hình thành lợi nhuận, nó được tình theo tỷ lệ % trên giá thực tế của hàng hoá tiêu thụ. Như vậy: Giá bán hang hoá = Giá mua thực tế( 1+% Thặng số thương mại).2 Phương thức bán hàng: a. Bán buôn: Bán buôn là phương thức bán mà kết thúc quá trình bán hàng, hàng hóa vẫn còn trong lưu thông. SVTH: Nguyễn Thị Hồng Yến 9 Lớp: Kế toán K40DK21 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD:CN.Nguyễn Thu Hoài Căn cứ vào địa điểm giao nhận và giao hàng, bán buôn được chia thành các hình thức sau: + Bán buôn qua kho Là bán buôn hàng hóa mà hàng bán được từ kho bảo quản của doanh nghiệp (hàng hóa vận động từ kho của doanh nghiệp).
Có hai hình thức bán buôn qua kho: - Bán buôn qua kho theo hình thức giao hàng trực tiếp: Theo hình thức này bên mua đề cử đại diên đến kho của doanh nghiệp thương mại để nhận hàng. Doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, giao trực tiếp cho đại diện bên mua. Sau khi đại diên bên mua nhận đủ hàng, đã thanh toán tiền hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác định là tiêu thụ. - Bán buôn qua kho theo hình thức chuyển hàng: Theo hình thức này, căn cứ vào hợp đồng đã ký kết theo đơn đặt hàng, doanh nghiệp thương mại xuất kho hàng hóa, bằng phương tiện vận tải của mình hoặc đi thuê ngoài, chuyển hàng giao cho bên mua ở một địa điểm thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Hàng hóa này được xác định là tiêu thụ khi nhận được tiền do bên mua thanh toán hoặc có giấy báo có của bên mua và chấp nhận thanh toán. Chí phí vận chuyển do doanh nghiệp thương mại chịu hay bên mua chịu là do sự thỏa thuận của hai bên. Nếu doanh nghiệp thương mại chịu thì tính vào chi phí bán hàng, nếu bên mua chịu thì sẽ tính vào khoản phải thu của khách hàng.
+ Bán buôn vận chuyển thẳng Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, không đưa về qua kho mà chuyển bán thẳng cho bên mua thứ ba. Phương thức này có thể thực hiện theo hai hình thức: - Bán hàng vận chuyển thẳng theo hình thức giao trực tiếp(còn gọi là hình thức giao tay ba) Theo hình thức này doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua và giao trực tiếp cho đại diên bên mua tại kho người bán. Sau khi giao hàng, đại diện của bên mua ký nhận đủ hàng, bên mua đã thanh toán tiền hàng hoặc chấp nhận nợ, hàng hóa được xác nhận là tiêu thụ. - Bán buôn vận chuyển thẳng theo hình thức gửi hàng SVTH: Nguyễn Thị Hồng Yến 10 Lớp: Kế toán K40DK21 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD:CN.Nguyễn Thu Hoài Theo hình thức này, doanh nghiệp thương mại sau khi mua hàng, nhận hàng mua, bằng phương tiện vân tải của mình thuê ngoài chuyển hàng đến giao cho bên mua ở một địa điểm đã được thỏa thuận.
Hàng hóa chuyển bán trong trường hợp này vẫn thuộc quyền sở hữu của doanh nghiệp thương mại. Khi nhận được tiền của bên mua thanh toán hoặc giấy báo có của bên mua đã nhận được hàng và chấp nhận thanh toán thì hàng được xác nhận là tiêu thụ. Bán lẻ: là phương thức bán hàng trực tiếp cho người tiêu dùng hoặc các tổ chức kinh tế hoặc các đơn vị tập thể mua về để tiêu dùng nội bộ. Phương thức này thường có 4 hình thức: - Hình thức bán hàng thu tiền tập chung Theo hình thức này việc thu tiền của người mua và giao hàng cho người mua tách rời nhau.
Mỗi quầy có một nhân viên thu tiền làm nhiệm vụ thu tiền của khách, viết hóa đơn hoặc tích sao kê cho khách để khách đến nhận hàng ở quầy do nhân viên bán hàng giao. Hết ca, hết ngày bán hàng, nhân viên bán hàng căn cứ vào hóa đơn, tích giao hàng cho khách hoặc kiểm kê hàng hóa hàng tồn quầy để xác đinh số lượng hàng đã bán trong ngày, trong ca và lập báo cáo bán hàng. Nhân viên thu tiền nộp hàng cho thủ quỹ và làm giấy nộp tiền. - Hình thức bán hàng thu tiền trực tiếp Theo hình thức này, nhân viên bán hàng trực tiếp thu tiền và giao hàng cho khách.Hết ca, hết ngày bán hàng nhân viên phải kiểm kê kiểm tra hàng hóa tồn quầy xác định số hàng đã bán được trong ca, trong ngày để lập báo cáo bán hàng đồng thời lập giấy nộp tiền và nộp cho thủ quỹ.
- Hình thức bán hàng tự phục vụ Theo hình thức này, khách hàng tự chọn lấy hàng hóa sau đó mang đến bộ phận thu tiền để thanh toán tiền hàng. Nhân viên thu tiền sẽ lập hóa đơn bán hàng và thu tiền của khách hàng - Hình thức bán trả góp Theo hình thức này, người mua được trả tiền mua hàng thành nhiều lần trong một thời gian nhất định và người mua phải trả tiền cho doanh nghiệp một số tiền lớn hơn số tiền giá bán trả tiền ngay một lần. SVTH: Nguyễn Thị Hồng Yến 11 Lớp: Kế toán K40DK21 Luan van Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD:CN.Nguyễn Thu Hoài c. Phương thức bán hàng đại lý: Là phương thức bán hàng mà trong đó doanh nghiệp thương mại giao hàng cho cơ sở nhận bán đại lý, ký gửi để doanh nghiệp này trực tiếp bán hàng.
Sau khi bán được hàng cơ sở đại lý thanh toán tiền hàng cho doanh nghiệp thương mại và được hưởng một khoản tiền gọi là hoa hồng đại lý. Số hàng chuyển giao cho cơ sở đại lý vẫn thuộc quyền của doanh nghiệp thương mại, đến khi nào cơ sở đại lý thanh toán tiền hoặc chấp nhận thanh toán tiền thì nghiệp vụ bán hàng mới hoàn thành.3 Phương Thức Thanh Toán: Sau khi giao hàng cho bên mua được chấp nhận thanh toán thì bên bán có thể nhận tiền hàng theo nhiều phương thức khác nhau tuỳ thuộc vào sự tín nhiệm, thoả thuận giữa hai bên mà lựa chọn phương thức thanh toán cho phù hợp. Hiện nay các doanh nghiệp thương mại thường áp dụng các phuơng thức thanh toán sau: - Phương thức thanh toán trực tiếp - Phương thức thanh toán chậm trả * Phương thức thanh toán trực tiếp: Là phương thức thanh toán mà quyển sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển từ người mua sang người bán ngay sau khi quyền sở hữu hàng hoá bị chuyển giao. Thanh toán trực tiếp có thể bằng tiền mặt, ngân phiếu, séc hoặc có thể bằng hàng hoá (Nếu bán theo phương thức hàng đổi hàng).
Ở phương thức này sự vận động của hàng hoá gắn liền với sự vận động của tiền tệ. * Phương thức thanh toán chậm trả: Là phương thức thanh toán mà quyền sở hữu về tiền tệ sẽ được chuyển giao sau một khoảng thời gian so với thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hoá. Do đó hình thành công nợ phải thu của khách hàng.