Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÍ LUẬN VỀ ĐỀ TÀI 1. Du lịch và các loại hình du lịch 1. Du lịch Thuật ngữ du lịch trở nên rất thông dụng, bắt nguồn từ tiếng Pháp: “Tour” nghĩa là đi vòng quanh cuộc dạo chơi, còn “Touriste” là người đi dạo chơi. Từ du lịch (Tourism) xuất hiện sớm nhất trong quyển từ điển Oxford xuất bản năm 1811 ở Anh, có hai ý nghĩa là đi xa và du lãm.
Ý tứ là rời nhà đi xa rồi trở về, trong thời gian ấy thì tham quan, du lãm ở một vài địa phương. Du lịch với bản chất là du ngoạn của con người theo một lịch trình nhất định để đi tìm cái đẹp, cái mới lạ và sự lịch lãm ở đời, đã có quá trình hình thành và phát triển từ xa xưa ở cả phương Đông và phương Tây. Bên cạnh đó, du lịch gắn liền với việc nghỉ ngơi, giải trí nhằm phục hồi, nâng cao sức khoẻ và khả năng lao động của con người. Trong vòng hơn sáu thập kỷ qua, kể từ khi thành lập Hiệp hội quốc tế các tổ chức du lịch IUOTO (International of Union Official Travel Organization) năm 1925 tại Hà Lan, có rất nhiều khái niệm du lịch được đưa ra với những cách tiếp cận khác nhau.
Thuật ngữ du lịch chính thức xuất hiện khi Thomas Cook (người Anh) tổ chức chuyến du lịch đầu tiên với phương tiện vận chuyển là tàu thuỷ, có phục vụ ăn uống với bánh mỳ kẹp thịt, trà và vui chơi giải trí (nghe nhạc) trong chuyến đi. Kể từ đây, ngành Du lịch bắt đầu xác định vị thế của nó và phát triển rộng khắp. Đầu tiên du lịch được hiểu là việc đi lại của từng cá nhân hoặc một nhóm người rời khỏi chỗ ở của mình trong thời gian ngắn đến các vùng xung quanh để nghỉ ngơi, giải trí hay chữa bệnh. Ngày nay, người ta đã thống nhất rằng, về cơ bản tất cả các hoạt động di chuyển ở trong hay ngoài nước trừ việc cư trú chính trị, tìm việc và xâm lược, đều mang ý nghĩa du lịch.
Nếu xác định du lịch là sự di chuyển nơi này sang nơi khác, thì từ hàng triệu năm trước con người đã thực hiện những chuyến đi từ Tây bán cầu sang Đông bán cầu. Tuy nhiên, mục đích của những cuộc hành trình đó khá đơn giản, chủ yếu là tìm kiếm thức ăn và trốn tránh kẻ thù. Mà du lịch là quá trình hoạt động của con người rời khỏi nơi cư trú thường xuyên đến một nơi khác với mục đích chủ yếu là được thẩm nhận những sắc thái văn hoá và cảnh quan thiên nhiên vùng, miền khác với nơi cư trú thường xuyên. Thực chất, du lịch là quá trình du ngoạn của con người theo một lịch trình nhất định để thưởng thức cái đẹp, cái mới lạ, không nhằm mục đích sinh lợi bằng đồng tiền.
Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO) đưa ra định nghĩa: “Du lịch là một tập hợp các hoạt động và dịch vụ đa dạng liên quan đến việc di chuyển tạm thời của con người ra khỏi nơi ở thường xuyên của họ nhằm mục đích tiêu khiển, nghỉ ngơi, văn hoá, dưỡng sức… và nhìn chung là vì những lí do không phải để kiếm sống”. Hội nghị Liên Hợp Quốc tế về Du lịch ở Roma năm 1963 định nghĩa: “Du lịch là tổng hoà các mối quan hệ, hiện tượng, các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nước của họ với mục đích hoà bình. Nơi họ đến lưu trú không phải là nơi làm việc của họ”.Pirogionic (1985), khái niệm du lịch có thể được xác định một cách đầy đủ như sau: “Du lịch là một hoạt động của dân cư trong thời gian rảnh rỗi liên quan tới sự di chuyển và lưu trú tạm thời bên ngoài nơi cư trú thường xuyên nhằm nghỉ ngơi, chữa bệnh, phát triển thể chất và tinh thần, nâng cao trình độ nhận thức- văn hoá hoặc thể thao, kèm theo việc tiêu thụ những giá trị về tự nhiên, kinh tế, văn hoá”. Định nghĩa của Hội nghị Quốc tế về thống kê du lịch ở Otawa, Canada tháng 06/1991: “Du lịch là tổng hoạt động của con người đi tới một nơi khác ngoài môi trường thường xuyên (nơi ở của mình), trong một khoảng thời gian ít hơn khoảng thời gian đã được các tổ chức du lịch quy định trước, mục đích của chuyến đi không phải là để tiến hành các hoạt động kiếm tiền trong phạm vi vùng tới thăm”.
Các học giả Trung Quốc trên cở sở phân tích bản chất và thuộc tính của việc du lịch đã đưa ra định nghĩa: “Du lịch là một hiện tượng kinh tế xã hội nảy sinh trong điều kiện kinh tế xã hội nhất định, là sự tổng hoà tất cả các quan hệ và hiện tượng do việc lữ hành để thoả mãn mục đích chủ yếu là nghỉ ngơi, tiêu khiển, giải trí và văn hoá nhưng lưu động chứ không định cư mà tạm thời cư trú của mọi người dẫn tới”. Theo Điều 4 Luật Du lịch Việt Nam: “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong khoảng thời gian nhất định”. Tóm lại, du lịch đã ra đời và trở thành một nhu cầu không thiết yếu trong cuộc sống của con người ngày nay. Hoạt động du lịch không những giúp con người cân bằng cuộc sống, giúp làm việc hiệu quả hơn mà còn gắn kết mọi người trong cộng đồng, xã hội lại với nhau; cung cấp thêm sự hiểu biết về các vùng, miền văn hoá khác nhau.
Các loại hình du lịch Hoạt động du lịch có tính đa dạng và phong phú về loại hình dựa vào tài nguyên, đặc điểm, vị trí phương tiện và mục đích. Các loại hình du lịch được chia theo các tiêu chí cơ bản như: Tài nguyên du lịch, theo mục đích chuyến đi, theo lãnh thổ hoạt động, theo đặc điểm địa lý du lịch, theo phương tiện đi lại, theo loại hình cư trú, theo lứa tuổi, theo độ dài chuyến đi, theo hình thức tổ chức. 1/ Phân loại theo tài nguyên du lịch: Du lịch là một ngành có định hướng tài nguyên rõ rệt. Theo đó, hoạt động du lịch được chia thành hai nhóm chính là: Du lịch văn hóa và du lịch thiên nhiên.
Du lịch văn hóa là hoạt động du lịch tập trung khai thác tài nguyên du lịch nhân văn, các tài nguyên này do con người tạo nên, nó có giá trị về kiiến trúc nghệ thuật, thời gian và không gian. Du lịch thiên nhiên là việc sử dụng các tài nguyên có sẵn trong tự nhiên nhằm đáp ứng nhu cầu về với thiên nhiên của con người. 2/ Phân loại theo mục đích chuyến đi: Dựa vào mục đích chuyến đi có du lịch thuần tuý và du lịch kết hợp. Du lịch thuần tuý bao gồm các loại như: Tham quan (phong cảnh, công trình văn hóa… ); Giải trí; Nghỉ dưỡng (nghỉ biển, nghỉ núi); Thể thao( Golf, tennis, leo núi, săn bắn, câu cá…); Khám phá (mạo hiểm, tìm hiểu thiên nhiên, văn hóa…).
Du lịch với mục đích kết hợp: Khách du lịch đi với những công việc khác nhau đồng thời kết hợp với việc tham quan những danh lam thắng cảnh tại nơi đi qua hoặc nơi đến; Tín ngưỡng (hành hương); Học tập, nghiên cứu (đi thực tế, thực tập, điền dã, thực hiện đề tài…); Thể thao (tham gia các cuộc thi đấu, tập luyện thể thao); Kinh doanh (tìm cơ hội, ký hợp đồng trực tiếp); Cộng tác; Chữa bệnh; Thăm thân; Mục đích khác… 3/ Phân loại du lịch theo lãnh thổ hoạt động: Sẽ có du lịch quốc tế và du lịch nội địa. Du lịch quốc tế là hoạt động du lịch diễn ra ít nhất ở 2 nước với việc đón khách nước ngoài vào nước bản địa và gửi khách ra nước ngoài, có sử dụng và thanh toán bằng ngoại tệ. Du lịch nội địa là hoạt động du lịch diễn ra trong phạm vi lãnh thổ một quốc gia. 4/ Phân loại theo đặc điểm địa lý của điểm du lịch: Tuỳ thuộc vào đặc điểm địa lý, mỗi vùng du lịch có những đặc thù riêng mang thế mạnh để phát triển các loại hình du lịch như: Du lịch miền biển với các vùng ven biển, phát triển nhất vào mùa nóng; Du lịch nghỉ núi, thường phát triển khi có nhiệt độ thích hợp với việc nghỉ dưỡng; Du lịch đô thị; Du lịch đồng quê.
5/ Phân loại theo phương tiện giao thông: Ngày nay có nhiều loại phương tiện giao thông dùng trong ngành du lịch như: Du lịch bằng xe đạp; Du lịch bằng ô tô; Du lịch tàu hoả; Du lịch tàu thuỷ; Du lịch máy bay… Trong đó, du lịch tàu biển hiện nay đang phát triển mạnh mẽ. Có những con tàu du lịch như một khách sạn 5 sao trên biển đưa du khách đi du lịch vòng quanh các nước ven biển. Ngoài những phương tiện giao thông hiện đại, một số động vật cũng được sử dụng trong phát triển du lịch, rất thích hợp với du lịch ở các bản, làng. 6/ Phân loại theo loại hình cư trú: Phụ thuộc vào nhu cầu lưu trú của du khách mà nhà cung ứng có thể đáp ứng vào các loại hình lưu trú: Khách sạn, Motel; Nhà trọ; Camping; Bungalow; Làng du lịch.
7/ Phân loại theo lứa tuổi du lịch: Lứa tuổi khác nhau có nhu cầu và sở thích du lịch cũng khác nhau. Vì vậy, có du lịch thiếu niên (độ tuổi dưới 17); du lịch thanh niên (độ tuổi từ 17 đến 35); du lịch người cao tuổi. 8/ Phân loại theo độ dài chuyến đi: Dựa vào thời gian dành cho du lịch của khách có thể phân thành: Du lịch ngắn ngày (từ 1 - 3 ngày); Du lịch dài ngày, chủ yếu là nghỉ phép, nghỉ hè và nghỉ đông. 9/ Phân loại theo hình thức tổ chức: Dựa trên việc đăng ký của du khách có thể chia ra: du lịch theo đoàn và du lịch cá nhân.
Nhìn chung, việc phân loại theo các tiêu chí trên chỉ mang tính chất tương đối giúp các nhà quản lý thuận tiện trong việc theo dõi nhu cầu của khách nhằm đáp ứng tốt nhất cho du khách. Vì trên thực tế, các loại hình du lịch này có sự liên quan đến nhau như khi đi du lịch du khách đều cần được phục vụ cả về phương tiện vận chuyển, lưu trú, ăn uống, nghỉ ngơi, vui chơi, giải trí… Các tài nguyên du lịch tự nhiên và nhân văn đan xem với nhau trong các điểm du lịch, tuyến du lịch tạo nên các tour du lịch hấp dẫn. Du khách có thể thẩm nhận các giá trị văn hóa của tài nguyên nhân văn bên cạnh những giá trị của cảnh quan thiên nhiên của các tài nguyên tự nhên. Du lịch văn hóa trong xu thế hiện nay 1.