phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục công trình khoa học của tác giả liên quan đến luận án và Danh mục tài liệu tham khảo, luận án kết cấu thành 4 chương 9 tiết. 5 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài 1. Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân và chống chủ nghĩa cá nhân Tình hình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến vấn đề đạo đức cách mạng và chống chủ nghĩa cá nhân trong Đảng.
Người coi đó là cuộc đấu tranh trực tiếp liên quan tới vận mệnh của Đảng và quyết định đến thành công của sự nghiệp cách mạng. Chính vì vậy, việc tìm hiểu, nghiên cứu tư tưởng của Người về khái niệm, nguồn gốc, bản chất, biểu hiện, tác hại của chủ nghĩa cá nhân đã được các nhà chính trị, các nhà khoa học quan tâm sâu sắc. Trong số các tác phẩm đã công bố liên quan đến tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân, có những công trình tiêu biểu sau: Cuốn “Chống chủ nghĩa cá nhân” của tác giả Nguyễn Chí Thanh [124], trên cơ sở quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò, sức mạnh của vũ khí tư tưởng nhằm phát huy ý chí và tinh thần cộng sản, tác giả đã chỉ rõ nguồn gốc, hoàn cảnh phát sinh chủ nghĩa cá nhân trong Đảng, trong quân đội ta; đồng thời nêu nên những biểu hiện, hình thái và sự phát triển của nó và đề ra phương hướng để khắc phục. Về nguồn gốc của chủ nghĩa cá nhân, tác giả cho rằng: “Chủ nghĩa cá nhân không phải là tư tưởng của một giai cấp nào thuần túy, mà là sản phẩm của chế độ tư hữu và chủ yếu là của giai cấp bóc lột” [124, tr.9]; chủ nghĩa cá nhân có trong tất cả mỗi con người, “không gặp dịp thì nó lắng xuống, có cơ hội thì nó lại lồng lên” [124, tr.
Về biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân và sự phát triển của nó, tác giả chỉ rõ: “Chủ nghĩa cá nhân thể hiện ra từng nơi, từng lúc khác nhau và từng trình độ, cương vị của từng người khác nhau nữa. Ở nông thôn biểu hiện ra ở chỗ tự tư tự lợi trong vấn đề thuế khóa, diện tích, sản lượng. Còn trong quân đội ta, thì có khi nó biểu hiện bằng tham ô, lãng phí, công thần, kiêu ngạo, địa vị, đòi hỏi hưởng thụ,…” [124, tr. Cũng theo tác giả, muốn nhận dạng được chủ nghĩa cá nhân phải xuất phát từ: “Cách xem xét và giải quyết vấn đề quan hệ giữa cá nhân và tổ 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com chức, giữa lợi ích cá nhân và lợi ích cách mạng theo lập trường, quan điểm và tư tưởng nào?” [124, tr.
Có thể thấy, đây là một luận điểm quan trọng về tư duy, phương pháp luận của tác giả, bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên cơ sở giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và tập thể để thấy rõ bản chất và sự biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân. Về tác hại của chủ nghĩa cá nhân, theo tác giả: “Chủ nghĩa cá nhân dù lớn hay nhỏ tuy mức độ có khác nhau, nhưng đều là một thứ vi trùng đục khoét tư tưởng của người cách mạng, gây ra một thứ tác hại cho cách mạng và làm cho người đó ăn cũng không ngon, ngủ không yên” [124, tr. Do đó, để chống lại chủ nghĩa cá nhân, làm theo lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, tác giả nhấn mạnh, phải dùng thứ vũ khí hữu hiệu nhất là “phê bình và tự phê bình”. Như vậy, trên cơ sở đưa ra những quan điểm sâu sắc về phương pháp nhận diện chủ nghĩa cá nhân, về bản chất, về sự phát triển của chủ nghĩa cá nhân và cách thức tiêu diệt nó, cuốn sách chính là cơ sở lý luận quan trọng để nghiên cứu sinh tìm hiểu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân.
Tác giả Phạm Huy Kỳ trong “Quan hệ cá nhân - xã hội trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh với vấn đề giáo dục đạo đức cách mạng cho cán bộ lãnh đạo, quản lý hiện nay” [63], bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên cơ sở nghiên cứu về quan niệm đạo đức của người cán bộ, đảng viên trong việc giải quyết mối quan hệ giữa cá nhân - xã hội, giữa lợi ích riêng - lợi ích chung, tác giả cũng cho rằng: “Chủ nghĩa cá nhân là sản phẩm tất yếu của chế độ chiếm hữu tư nhân về tư liệu sản xuất” [63, tr. “ à sản phẩm của chế độ cũ - chế độ bóc lột, cho nên trong chế độ mới - xã hội chủ nghĩa, chủ nghĩa cá nhân tồn tại với tư cách là tàn dư của quá khứ. Nhưng nếu chế độ mới chưa có một cơ sở kinh tế - xã hội mang đặc trưng riêng, vững chắc và hoàn thiện, vẫn còn sử dụng những hình thức phát triển kinh tế của chế độ cũ, nghĩa là cơ sở kinh tế của chủ nghĩa cá nhân vẫn còn tồn tại, thì đương nhiên chủ nghĩa cá nhân không chỉ tồn tại với tư cách là tàn dư nữa mà nó vẫn tiếp tục nảy sinh và phát triển” [63, tr. Tác giả nhấn mạnh, “đặc trưng nổi bật của chủ nghĩa cá nhân là tính ích kỷ, hẹp hòi, thiển cận, chỉ chăm lo vun vén cá nhân, thỏa mãn nhu cầu, lợi ích của riêng mình mà không quan tâm đến lợi ích của người khác, lợi ích của cộng đồng, xã hội.
Đặc trưng ấy thể hiện tính chất vô đạo 7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com đức của chủ nghĩa cá nhân, nó đối lập hoàn toàn với bản chất chế độ xã hội chủ nghĩa” [63, tr. Theo đó, tác giả cho rằng, hậu quả của những việc làm vô đạo đức của những người cá nhân chủ nghĩa không đơn giản chỉ ảnh hưởng đến một vài cá nhân mà còn tác động xấu đến một bộ phận lớn trong xã hội, thậm chí toàn xã hội. Như vậy, bằng cách nhìn nhận, xem xét chủ nghĩa cá nhân trên cơ sở sự giải quyết mối quan hệ lợi ích giữa cá nhân và xã hội, chủ nghĩa cá nhân qua những luận giải của tác giả Phạm Huy Kỳ được hiểu là: Thứ nhất, chủ nghĩa cá nhân luôn tuyệt đối hóa cái “tôi”, lấy bản thân mình làm trung tâm, đối lập cá nhân với cộng đồng xã hội; con người cá nhân chủ nghĩa vì thế luôn sẵn sàng dùng mọi thủ đoạn, bất chấp cả đạo đức và luật pháp để thỏa mãn những nhu cầu, lợi ích của mình. Thứ hai, chủ nghĩa cá nhân coi lợi ích cá nhân là mục đích cơ bản của hoạt động và là tiêu chuẩn chủ yếu để đánh giá, xem xét mọi hiện tượng xung quanh; do đó, động cơ và mục đích của người cá nhân chủ nghĩa trong hoạt động của mình bao giờ cũng tuân theo nguyên tắc có lợi cho bản thân.
Thứ ba, trong mối quan hệ giữa cá nhân và xã hội, chủ nghĩa cá nhân dẫn dắt con người đến chỗ nhận thức phiến diện, một chiều, cá nhân chỉ đòi hỏi quyền lợi từ phía xã hội mà không ý thức được trách nhiệm và nghĩa vụ của mình đối với xã hội. Tiếp cận từ góc độ văn hóa, tác giả Phạm Ngọc Anh trong “Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về nâng cao đạo đức cách mạng, quét sạch chủ nghĩa cá nhân - Nhìn từ góc độ văn hóa” [62], đã nêu nên những nét khái quát về biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, như: “Chủ nghĩa cá nhân làm tha hóa các quan hệ cơ bản nhất của một con người: Với mình, với người, với việc, được thể hiện ra thành các hình thức rất đặc thù: Tham ô, hủ hóa, lãng phí, xa hoa, tham dạnh trục lợi, thích địa vị, quyền hành, độc đoán, chuyên quyền, coi khinh nhân dân, xa rời thực tế…” [62, tr. Theo đó, tác giả cho rằng, xét về bản chất, chủ nghĩa cá nhân làm tha hóa các quan hệ cơ bản nhất của một con người, làm hủy hoại các quan hệ mang tính nhân bản vốn là một biểu hiện đặc trưng nội tại của bất kỳ nền văn hóa chân chính nào. Hậu quả của chủ nghĩa cá nhân “là làm thay đổi, đảo lộn các giá trị xã hội, các giá trị làm người, biến dạng thang bậc giá trị mà cách mạng dày công vun trồng, nuôi dưỡng” [62, tr.
8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Với cách tiếp cận này, chủ nghĩa cá nhân được xem xét, nhìn nhận trong ba mối quan hệ chủ yếu của mỗi người - đối với mình, đối với người và đối với việc. Cụ thể: Đối với mình: Người cá nhân chủ nghĩa coi mình là trung tâm của thế giới, đối lập “cái tôi” riêng biệt, tự thân với toàn bộ thế giới còn lại, đề cao “cái tôi” lên đến tận cùng giới hạn, ngoài “cái tôi” ra, không có gì là giá trị. Đối với người: Tỏ thái độ quan liêu, hống hách với quần chúng, vi phạm nghiêm trọng quyền làm chủ của nhân dân, lên mặt “quan cách mạng”. Đối với việc: Con người cá nhân chủ nghĩa không chịu được kỷ luật, luôn thể hiện tính tự do vô tổ chức, không có tinh thần trách nhiệm trong công việc, việc gì khó thì đùn cho người khác, gặp việc nguy hiểm thì tìm cách trốn tránh.
Mặc dù mới chỉ đề cập một cách khái quát nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa cá nhân, nhưng với việc xem xét chủ nghĩa cá nhân trong các mối quan hệ cơ bản của con người, tác giả đã làm toát lên bản chất, đặc trưng chủ yếu và hậu quả nghiêm trọng của căn bệnh nguy hiểm này. Trong Luận án Tiến sĩ về “Ảnh hưởng của chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay - thực trạng và giải pháp ngăn chặn, khắc phục” [133], tiếp cận từ góc độ triết học - chính trị, tác giả Vũ Công Toàn đã nghiên cứu tương đối kỹ các mặt căn bản làm thành diện mạo của chủ nghĩa cá nhân, đó là: hái niệm, cấu trúc, đặc điểm và tác hại của chủ nghĩa cá nhân đối với đội ngũ cán bộ ở các doanh nghiệp Quân đội nhân dân Việt Nam hiện nay. Tác giả chỉ rõ, chủ nghĩa cá nhân là tuyệt đối hóa lợi ích cá nhân, tách rời, coi thường và đối lập với lợi ích chung của tập thể, của cộng đồng và xã hội.