phần mở đầu, phụ lục, kết luận gồm có 4 chương, 9 tiết và danh mục tài liệu tham khảo. 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết lương giáo là nội dung quan trọng luôn được Đảng, Nhà nước và các nhà khoa học quan tâm, tập trung nghiên cứu. Lực lượng làm công tác nghiên cứu tôn giáo, tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết lương giáo khá đông đảo, bao gồm các nhà khoa học công tác ở trong và ngoài quân đội. Trong đó, có nhà khoa học, đồng thời làm công tác quản lý về tôn giáo, về giáo dục, đào tạo hoặc trên các lĩnh vực khác.
Tuỳ theo đối tượng, phạm vi nghiên cứu, các tác giả đã đề cập, khai thác những góc độ khác nhau của tư tưởng nói trên. Có thể khái quát trên một số vấn đề chính sau: 1. Những vấn đề đã nghiên cứu liên quan đến luận án 1. Nhóm nghiên cứu về vấn đề chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc Thời gian qua, có nhiều công trình khoa học đã nghiên cứu, đề cập trực tiếp tới vấn đề này như: Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh, Phùng Hữu Phú (chủ biên), Nxb CTQG, HN, 1995; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và mặt trận đoàn kết dân tộc, Nguyễn Bích Hạnh và Nguyễn Văn Khoa, Nxb Lao động, HN, 2001; Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết với vấn đề phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ mới, Học viện CTQG Hồ Chí Minh, Nxb CTQG, HN, 2004; 60 năm Quân đội nhân dân Việt Nam xây dựng, chiến đấu, trưởng thành dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, Phạm Văn Trà, Nxb QĐND, HN, 2004; Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trong tình hình mới, Mẫn Văn Mai (chủ biên), Nxb QĐND, HN, 2006; Chính sách của Nhà nước Việt Nam đối với Phật giáo Nam tông và đạo Tin lành vùng đồng bào dân tộc thiểu số nhằm phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành của 10 Đảng và Chính phủ, Đề án do Học viện CTQG và Văn phòng Chính phủ chủ trì, HN, 2006.
Ngoài ra một số luận văn, luận án KHXH nhân văn quân sự cũng đề cập đến chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc, như: Quân đội nhân dân Việt Nam trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước hiện nay, Phạm Văn Tuấn, luận án tiến sĩ Triết học, Học viện Chính trị, HN, 2009; Vai trò của lực lượng vũ trang quân khu 2 trong đấu tranh chống chia rẽ dân tộc trên địa bàn quân khu hiện nay, Lê Việt Hùng, luận văn thạc sĩ Triết học, Học viện CTQS, HN, 2006. Một số bài viết như: Phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân, Trần Quang Nhiếp, Tạp chí Cộng sản, số 20, tháng 10/2000; Đại đoàn kết toàn dân tộc - động lực to lớn nhất trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, Trịnh Quốc Tuấn, Tạp chí Quốc phòng toàn dân, tháng 4/2003; Những biểu hiện sinh động về chính sách đại đoàn kết dân tộc đúng đắn của Đảng, Nhà nước ta, Trần Hậu, Tạp chí Lịch sử Đảng, số 11/2007… Trong những công trình trên, các tác giả đã nêu và phân tích khá sâu sắc, có sức thuyết phục các nội dung chính như: Cơ sở hình thành chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh; chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh trong cách mạng giải phóng dân tộc và trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc XHCN; những nội dung cơ bản trong chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và một số nội dung trong tư tưởng của Người như: Vấn đề tôn giáo trong tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh; phát huy tiềm năng cách mạng của đồng bào các tôn giáo trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc; phương pháp đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh.v…xem đây là một bộ phận, một khía cạnh để thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc. Ngoài những nội dung trên, các tác giả còn làm sâu sắc thêm một số nội dung liên quan vấn đề đại đoàn kết như: Đại đoàn kết toàn dân không chỉ là truyền thống mà còn là bài học sống còn của dân tộc ta trong lịch sử dựng 11 nước và giữ nước; sự tác động của mặt trái kinh tế thị trường tới khối đại đoàn kết toàn dân hiện nay; vai trò của Đảng và mối quan hệ giữa tăng cường đoàn kết trong Đảng với củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc; một số chính sách của Nhà nước Việt Nam đối với Phật giáo Nam tông và đạo Tin lành vùng đồng bào dân tộc thiểu số, góp phần ổn định chính trị xã hội; đấu tranh làm thất bại âm mưu thủ đoạn lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo của các thế lực thù địch tại một số địa bàn trọng điểm… Trong cuốn sách 60 năm quân đội nhân dân Việt Nam xây dựng, chiến đấu, trưởng thành dưới lá cờ vẻ vang của Đảng, Đại tướng Phạm Văn Trà, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng đã chỉ rõ: Quân đội nhân dân Việt Nam là quân đội kiểu mới, mang bản chất giai cấp công nhân, là quân đội của dân, do dân, vì dân “từ nhân dân mà ra, vì nhân dân chiến đấu”.
Quân đội ta không chỉ thực hiện tốt chức năng chiến đấu, mà phải thực hiện tốt cả chức năng công tác, chức năng lao động sản xuất. Chức năng công tác của Quân đội được hiểu là công tác vận động quần chúng nhân dân, trong đó có vận động đồng bào các dân tộc thiểu số, đồng bào theo tôn giáo…Xuất phát từ chức năng, nhiệm vụ, vì vậy quân đội có vai trò to lớn trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước. Đồng thời, đây cũng là vinh dự, trách nhiệm chính trị lớn lao, là tình cảm sâu sắc của quân đội ta đối với Đảng, Nhà nước và nhân dân, được thể hiện xuyên suốt trong lịch sử từ khi thành lập quân đội đến nay và mai sau. Trong đề tài Quân đội nhân dân Việt Nam thực hiện chính sách dân tộc của Đảng và Nhà nước ta trong tình hình mới, các tác giả tập trung làm rõ vai trò của quân đội trong thực hiện chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước hiện nay.
Thể hiện ở các nội dung chủ yếu sau: Làm cho đồng bào các dân tộc thiểu số hiểu rõ và thực hiện tốt chính sách dân tộc của Đảng, Nhà nước ta hiện nay; xây dựng cơ sở hạ tầng vùng dân tộc miền núi; tham gia củng cố kiện toàn các tổ chức chính trị-xã hội, bồi dưỡng cán bộ kế cận người dân tộc thiểu số; củng cố thế trận quốc phòng toàn dân gắn với thế 12 trận an ninh nhân dân, giữ gìn trật tự, an toàn xã hội, bảo vệ cuộc sống hoà bình, ổn định của đồng bào dân tộc. Trong công trình Quân đội nhân dân Việt Nam trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước hiện nay, tác giả đã làm rõ một số nội dung chủ yếu: đưa ra quan niệm và xác định nội hàm chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc; vai trò, đặc điểm quân đội trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc; khảo sát kết quả, rút ra bài học kinh nghiệm và dự báo nhân tố tác động đến quân đội trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết dân tộc trong thời gian tới. Từ đó, tác giả đề xuất giải pháp cơ bản để quân đội thực hiện tốt chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhà nước hiện nay, đó là: Nâng cao nhận thức, trách nhiệm và năng lực của cán bộ, chiến sĩ trong thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc; vận dụng tốt các nội dung, phương thức thực hiện chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc; tham gia giải quyết có hiệu quả các “điểm nóng” ở địa phương, tích cực đấu tranh, ngăn ngừa và làm thất bại sự chống phá khối đại đoàn kết toàn dân tộc của các thế lực thù địch; kết hợp xây dựng đơn vị vững mạnh với xây dựng cơ sở chính trị - xã hội trên địa bàn và tăng cường quan hệ đoàn kết quân dân. Nhóm nghiên cứu về tôn giáo và vấn đề đoàn kết tôn giáo Đây là lĩnh vực nhạy cảm, mang đậm tính chính trị - xã hội, vì vậy, nhiều nhà khoa học đã đầu tư thời gian, tập trung công sức nghiên cứu vấn đề này.
Tiêu biểu như một số công trình: Xu hướng phát triển tôn giáo hiện nay ở nước ta và những vấn đề đặt ra cho công tác lãnh đạo, quản lý, Lê Hữu Nghĩa (chủ nhiệm), Học viện CTQG Hồ Chí Minh, HN, 2003; Lý luận về tôn giáo và tình hình tôn giáo ở Việt Nam, Đặng Nghiêm Vạn, tái bản lần thứ ba, Nxb CTQG, HN, 2007.