Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo Và Sự Vận Dụng Chính Sách Ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích tư tưởng hồ chí minh về đoàn kết tôn giáo và sự vận dụng tư tưởng đó vào thực hiện chính sách đoàn, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Nguyễn Xuân Trung
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Ngọc Anh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: CNDVBC và CNDVLS
• Đề tài: Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo Và Chính Sách Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• 1.1. Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo
• 1.2. Những công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc, đoàn kết tôn giáo
• 1.3. Những công trình nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, đoàn kết tôn giáo trong thực hiện công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước ta
• 2. Chương 2: TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO
• 2.1. Cơ sở hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo
• 2.2. Những quan điểm cơ bản về đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh
• 3. Chương 3: SỰ VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO CỦA ĐẢNG VÀ NHÀ NƯỚC VÀO THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Sự vận dụng của Đảng, Nhà nước thông qua các chủ trương, chính sách
• 3.2. Những kết quả đạt được và nguyên nhân của những kết quả đó trong thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh
• 3.3. Một số hạn chế và nguyên nhân của những hạn chế đó trong thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam
• 4. Chương 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM, NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP CƠ BẢN NHẰM TĂNG CƯỜNG KHỐI ĐOÀN KẾT TÔN GIÁO THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 4.1. Bài học kinh nghiệm và những vấn đề đặt ra trong thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay
• 4.2. Phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm củng cố khối đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo là một bộ phận quan trọng trong hệ thống tư tưởng của Người. Nó thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến vai trò của tôn giáo và đồng bào các tôn giáo trong sự nghiệp cách mạng Việt Nam. Hồ Chí Minh luôn khẳng định sự bình đẳng giữa các tôn giáo, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải đoàn kết các tôn giáo để xây dựng một nước Việt Nam độc lập, tự do, hạnh phúc. Tư tưởng này không chỉ mang ý nghĩa lý luận sâu sắc mà còn có giá trị thực tiễn to lớn trong việc xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Nó giúp tạo nên sức mạnh tổng hợp để bảo vệ và phát triển đất nước. Nền tảng của tư tưởng này là sự kế thừa và phát triển những giá trị tốt đẹp của văn hóa dân tộc. Đồng thời, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.

1.1. Nghiên cứu về Hồ Chí Minh và Tôn Giáo Tổng quan

Nhiều công trình nghiên cứu đã tập trung phân tích tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng, khẳng định những đóng góp to lớn của Người trong việc giải quyết vấn đề tôn giáo ở Việt Nam. Các công trình này làm rõ quan điểm của Hồ Chí Minh về sự bình đẳng giữa các tôn giáo, sự tôn trọng tự do tín ngưỡng của người dân và vai trò của các tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đặc biệt, nhấn mạnh vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc quy tụ, đoàn kết các tôn giáo, các tầng lớp nhân dân. Từ đó, tạo nên sức mạnh tổng hợp để thực hiện thắng lợi các mục tiêu cách mạng. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về những nội dung này để vận dụng hiệu quả hơn nữa trong tình hình mới.

1.2. Đại Đoàn Kết Dân Tộc và Tôn Giáo Quan điểm Hồ Chí Minh

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc luôn xem đoàn kết tôn giáo là một bộ phận không thể tách rời. Người khẳng định, đồng bào các tôn giáo là một bộ phận quan trọng của dân tộc Việt Nam. Cần phải đoàn kết, tôn trọng và tạo điều kiện để họ thực hiện quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của mình. Đồng thời, phát huy vai trò của các tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ, muốn đoàn kết tôn giáo phải xóa bỏ mọi định kiến, phân biệt đối xử, tôn trọng sự khác biệt về tín ngưỡng, tôn giáo và cùng nhau xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, văn minh. Thực hiện tốt tư tưởng này góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

II. Cơ Sở Hình Thành Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo không phải là một sự hình thành ngẫu nhiên. Nó có những cơ sở lý luận và thực tiễn vững chắc. Cơ sở lý luận là chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đề tôn giáo. Theo đó, tôn giáo là một hiện tượng xã hội phức tạp, có tính lịch sử và có vai trò nhất định trong đời sống xã hội. Cơ sở thực tiễn là truyền thống đoàn kết dân tộc của Việt Nam. Trong lịch sử, các tôn giáo đã có những đóng góp quan trọng vào sự nghiệp dựng nước và giữ nước. Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy những truyền thống tốt đẹp này, đồng thời vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để hình thành nên tư tưởng độc đáo về đoàn kết tôn giáo.

2.1. Ảnh hưởng của Lịch Sử Việt Nam Đến Đoàn Kết Tôn Giáo

Lịch sử Việt Nam với những cuộc đấu tranh chống ngoại xâm đã hun đúc nên tinh thần yêu nước, đoàn kết dân tộc. Trong quá trình đó, các tôn giáo đã cùng nhau chia sẻ những khó khăn, gian khổ, góp phần vào thắng lợi chung của dân tộc. Hồ Chí Minh đã nhận thức sâu sắc vai trò của các tôn giáo trong lịch sử và khẳng định cần phải phát huy truyền thống đoàn kết này trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Việc nghiên cứu lịch sử cho thấy rõ tôn giáo và văn hóa Việt Nam luôn có sự gắn bó mật thiết, hỗ trợ lẫn nhau để phát triển.

2.2. Chủ Nghĩa Mác Lênin và Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Tôn Giáo

Chủ nghĩa Mác-Lênin cung cấp cơ sở lý luận khoa học để nhận thức về bản chất và vai trò của tôn giáo trong xã hội. Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủ nghĩa Mác-Lênin vào điều kiện cụ thể của Việt Nam để giải quyết vấn đề tôn giáo một cách phù hợp. Người nhấn mạnh sự cần thiết phải tôn trọng tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời đấu tranh chống lại những hành vi lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ dân tộc, chống phá cách mạng. Quan điểm này thể hiện rõ trong Chính sách tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam.

2.3. Tín Ngưỡng Dân Gian Việt Nam Nguồn gốc của Tư Tưởng

Tín ngưỡng dân gian Việt Nam có vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của người dân. Các tín ngưỡng này thể hiện khát vọng về một cuộc sống tốt đẹp, bình an và hạnh phúc. Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của tín ngưỡng dân gian, đồng thời phê phán những hủ tục lạc hậu, mê tín dị đoan. Người cũng khuyến khích đồng bào các tôn giáo phát huy những giá trị đạo đức tốt đẹp của tôn giáo để xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Nghiên cứu về tín ngưỡng dân gian Việt Nam giúp hiểu sâu sắc hơn về tư tưởng của Người.

III. Quan Điểm Của Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo Bí Quyết

Hồ Chí Minh có những quan điểm hết sức rõ ràng và cụ thể về đoàn kết tôn giáo. Người khẳng định sự bình đẳng giữa các tôn giáo, tôn trọng tự do tín ngưỡng của người dân, đồng thời kêu gọi đồng bào các tôn giáo phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết, cùng nhau xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh. Người cũng nhấn mạnh vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong việc tập hợp, đoàn kết các tôn giáo. Để thực hiện đoàn kết tôn giáo, Hồ Chí Minh yêu cầu cán bộ, đảng viên phải gần gũi, tôn trọng đồng bào các tôn giáo, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của họ và giải quyết kịp thời những khó khăn, vướng mắc.

3.1. Tự Do Tín Ngưỡng ở Việt Nam Quan điểm Hồ Chí Minh

Tự do tín ngưỡng ở Việt Nam là một trong những nội dung quan trọng trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo. Người khẳng định, mọi người dân đều có quyền tự do theo hoặc không theo một tôn giáo nào. Nhà nước có trách nhiệm bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng của người dân, đồng thời nghiêm cấm mọi hành vi xâm phạm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo. Theo Hồ Chí Minh, tự do tín ngưỡng phải gắn liền với trách nhiệm công dân, với việc tuân thủ pháp luật và xây dựng một xã hội tốt đẹp. Pháp luật Việt Nam hiện nay vẫn tiếp tục quán triệt tư tưởng này.

3.2. Vai Trò của Tôn Giáo Trong Sự Nghiệp Xây Dựng Đất Nước

Hồ Chí Minh đánh giá cao vai trò của tôn giáo trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Người cho rằng, các tôn giáo có những giá trị đạo đức tốt đẹp, có thể góp phần vào việc xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Người cũng kêu gọi đồng bào các tôn giáo phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết, cùng nhau xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh. Theo Hồ Chí Minh, tôn giáo không chỉ là vấn đề tâm linh mà còn là một lực lượng xã hội quan trọng, cần được phát huy trong sự nghiệp cách mạng. Các hoạt động tôn giáo hợp pháp luôn được Nhà nước tạo điều kiện.

IV. Chính Sách Của Đảng và Nhà Nước Về Đoàn Kết Tôn Giáo Hiện Nay

Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn nhất quán thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo, tôn trọng tự do tín ngưỡng của người dân, đồng thời tạo điều kiện để các tôn giáo hoạt động theo pháp luật. Chính sách này được thể hiện rõ trong các văn kiện của Đảng, các luật và nghị định của Nhà nước. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo còn gặp nhiều khó khăn, thách thức. Cần phải tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện chính sách để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Đặc biệt, cần chú trọng đấu tranh chống lại những âm mưu lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ dân tộc, chống phá cách mạng.

4.1. Pháp Luật Về Tôn Giáo ở Việt Nam Cập nhật mới nhất

Pháp luật về tôn giáo ở Việt Nam không ngừng được hoàn thiện để đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Các văn bản pháp luật quy định rõ quyền và nghĩa vụ của các tổ chức tôn giáo, của người có tín ngưỡng, tôn giáo và của Nhà nước trong việc quản lý các hoạt động tôn giáo. Pháp luật cũng nghiêm cấm mọi hành vi lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật, xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Việc nắm vững và thực hiện đúng pháp luật về tôn giáo là trách nhiệm của mọi công dân.

4.2. Quản Lý Nhà Nước Về Tôn Giáo Giải pháp hiệu quả

Quản lý nhà nước về tôn giáo đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm quyền tự do tín ngưỡng, tôn giáo của người dân, đồng thời ngăn chặn những hành vi lợi dụng tôn giáo để vi phạm pháp luật. Quản lý nhà nước về tôn giáo bao gồm nhiều nội dung, như xây dựng và ban hành các văn bản pháp luật về tôn giáo, đăng ký hoạt động tôn giáo, quản lý đất đai, tài sản của các tổ chức tôn giáo, giải quyết các tranh chấp liên quan đến tôn giáo. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về tôn giáo góp phần ổn định chính trị - xã hội.

V. Ứng Dụng Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo Thực Tiễn

Việc ứng dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo vào thực tiễn đã mang lại những kết quả tích cực. Khối đại đoàn kết dân tộc ngày càng được củng cố, đồng bào các tôn giáo tích cực tham gia vào các phong trào thi đua yêu nước, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Tuy nhiên, vẫn còn những hạn chế trong việc ứng dụng tư tưởng này. Cần phải tiếp tục đổi mới phương thức vận động quần chúng, tăng cường đối thoại, lắng nghe ý kiến của đồng bào các tôn giáo và giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh. Việc nghiên cứu thực tiễn đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam giúp rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu.

5.1. Các Tôn Giáo Lớn ở Việt Nam Đoàn kết và phát triển

Các tôn giáo lớn ở Việt Nam, như Phật giáo, Công giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, đều có những đóng góp quan trọng vào sự phát triển của đất nước. Các tôn giáo này luôn phát huy tinh thần yêu nước, đoàn kết, sống tốt đời đẹp đạo, góp phần xây dựng một xã hội văn minh, tiến bộ. Nhà nước luôn tạo điều kiện để các tôn giáo hoạt động theo pháp luật, đồng thời khuyến khích các tôn giáo tham gia vào các hoạt động từ thiện, nhân đạo. Tìm hiểu về các tôn giáo lớn ở Việt Nam giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về đời sống tôn giáo ở Việt Nam.

5.2. Đấu Tranh Chống Lợi Dụng Tôn Giáo Kinh nghiệm và giải pháp

Việc đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo để gây chia rẽ dân tộc, chống phá cách mạng là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác tôn giáo. Các thế lực thù địch thường lợi dụng những vấn đề phức tạp, nhạy cảm liên quan đến tôn giáo để kích động, gây rối, chia rẽ khối đại đoàn kết dân tộc. Cần phải tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức của người dân về âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, đồng thời có những biện pháp đấu tranh kiên quyết, hiệu quả. Nghiên cứu về đấu tranh chống lợi dụng tôn giáo giúp chúng ta có thêm kinh nghiệm và giải pháp để bảo vệ an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội.

VI. Tương Lai Của Tư Tưởng Hồ Chí Minh Về Đoàn Kết Tôn Giáo

Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh hiện nay. Để phát huy hơn nữa giá trị của tư tưởng này, cần phải tiếp tục nghiên cứu, quán triệt sâu sắc trong toàn Đảng, toàn dân. Đồng thời, cần phải vận dụng sáng tạo vào điều kiện cụ thể của từng địa phương, từng đơn vị. Cần chú trọng xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác tôn giáo có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn cao và có khả năng vận động quần chúng tốt. Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo là một di sản quý báu, cần được giữ gìn và phát huy để xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh.

6.1. Tôn Giáo và Phát Triển Bền Vững Góc nhìn tương lai

Tôn giáo và phát triển bền vững có mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Các tôn giáo có thể đóng góp vào sự phát triển bền vững thông qua việc truyền bá những giá trị đạo đức tốt đẹp, khuyến khích lối sống tiết kiệm, bảo vệ môi trường, và tham gia vào các hoạt động từ thiện, nhân đạo. Nhà nước cần tạo điều kiện để các tôn giáo tham gia vào các hoạt động phát triển bền vững, đồng thời khuyến khích sự hợp tác giữa các tôn giáo và các tổ chức xã hội khác. Thúc đẩy tôn giáo và phát triển bền vững góp phần xây dựng một xã hội tốt đẹp hơn.

6.2. Sự Khác Biệt Tôn Giáo và Đoàn Kết Dân Tộc Vượt qua thách thức

Việc tôn trọng sự khác biệt tôn giáo là một yếu tố quan trọng để xây dựng khối đoàn kết dân tộc vững mạnh. Cần phải xóa bỏ mọi định kiến, phân biệt đối xử dựa trên cơ sở tôn giáo, tạo điều kiện để mọi người dân được tự do thực hành tín ngưỡng, tôn giáo của mình. Đồng thời, cần phải đấu tranh chống lại những hành vi lợi dụng sự khác biệt tôn giáo để gây chia rẽ dân tộc, chống phá cách mạng. Vượt qua sự khác biệt tôn giáo và đoàn kết dân tộc góp phần xây dựng một xã hội hòa bình, ổn định và phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ Triết học của tác giả Nguyễn Xuân Trung với đề tài "Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo và sự vận dụng tư tưởng đó vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay" được bảo vệ năm 2014 tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Phạm Ngọc Anh và PGS. Nguyễn Thúy Vân. Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (Mã số: 62.05).

Về tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu, tác giả trình bày rằng tôn giáo là một hình thái ý thức xã hội nhạy cảm, có ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống đạo đức, văn hóa, tinh thần và chính trị của các cộng đồng dân cư. Trái với nhận định trước đây cho rằng tôn giáo sẽ nhanh chóng mất đi cùng với sự phát triển của chủ nghĩa xã hội, thực tế cuối thế kỷ XX và đầu thế kỷ XXI chứng kiến sự hồi sinh và phát triển mạnh mẽ của tôn giáo trên phạm vi toàn cầu cũng như tại Việt Nam. Sự phát triển này làm nảy sinh các vấn đề phức tạp về văn hóa - xã hội và an ninh quốc gia, đồng thời tôn giáo tiếp tục bị các thế lực thù địch lợi dụng nhằm chia rẽ khối đoàn kết dân tộc. Trong bối cảnh đổi mới, Đảng và Nhà nước Việt Nam xác định đại đoàn kết dân tộc là mục tiêu quan trọng nhất của đoàn kết tôn giáo. Mặc dù công tác tôn giáo đã đạt được nhiều thành tựu, thực tiễn vẫn bộc lộ những khó khăn, hạn chế đòi hỏi phải được giải quyết từ phương diện lý luận. Do đó, việc nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo dưới góc độ triết học và đánh giá sự vận dụng tư tưởng này vào thực tiễn chính sách từ năm 1990 đến nay là một yêu cầu lý luận và thực tiễn cấp bách.

Mục đích và các nhiệm vụ nghiên cứu được văn bản xác định cụ thể như sau:

• Mục đích nghiên cứu: Nghiên cứu một cách hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo; sự vận dụng những quan điểm đó của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong giai đoạn hiện nay, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả xây dựng, củng cố khối đoàn kết tôn giáo trong khối đại đoàn kết dân tộc ở Việt Nam hiện nay.
• Nhiệm vụ nghiên cứu (đánh số theo văn bản):
  1. Khái quát, hệ thống hóa những nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo.
  2. Đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.
  3. Đề xuất giải pháp thực hiện tốt đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm củng cố và phát huy sức mạnh của khối đại đoàn kết dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án:

• Đối tượng nghiên cứu: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo và sự vận dụng tư tưởng này vào thực hiện đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay.
• Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung tìm hiểu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo (chủ yếu trong giai đoạn 1945 - 1969), mối quan hệ giữa tôn giáo và dân tộc, giữa đoàn kết tôn giáo với khối đại đoàn kết dân tộc, cùng các thành quả của Đảng và Nhà nước trong quá trình vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo vào công cuộc đổi mới từ năm 1990 đến năm 2014.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã phân loại và tổng quan toàn diện các công trình nghiên cứu liên quan theo ba nhóm chủ đề chính:

Nhóm thứ nhất: Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo. Nhóm này gồm có công trình của tác giả nước ngoài như cuốn sách Thập giá và lưỡi gươm (1988) của Linh mục Trần Tam Tỉnh (Đại học Laval, Canada); hồi ký của Jean Sainteny; sách Hồ Chí Minh với Trung Quốc (1990) của Hoàng Tranh; bài viết của nhà báo Ôxíp Manđenxtam (1923); cuốn Đồng chí Hồ Chí Minh (1995) của Epghênhi Côbêlép. Các công trình trong nước tiêu biểu gồm sách Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng (1996, 1998) và Những vấn đề lý luận và thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam (1998) của Viện Nghiên cứu Tôn giáo với các bài viết của Phạm Như Cương, Đỗ Quang Hưng; bài viết của Ngô Phương Bá (2003); đề cương bài giảng Chủ nghĩa C.Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo (1999) của Trung tâm khoa học về tín ngưỡng và tôn giáo thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh; tài liệu tổng thuật của Nguyễn Đăng Vịnh (2001); sách của Mã Giang (2003); kỷ yếu hội thảo Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo (2003) do GS.TS Lê Hữu Nghĩa và TS Nguyễn Đức Lữ đồng chủ biên; luận văn của Đào Thị Hạnh (2005); bài viết của GS.TS Đỗ Quang Hưng (2002); luận án tiến sĩ của Phạm Hữu Xuyên (2007); và đề tài cấp bộ của PGS.TS Nguyễn Đức Lữ (2008).

Nhóm thứ hai: Các công trình nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết tôn giáo. Nhóm này bao gồm các sách chuyên khảo: Chiến lược đại đoàn kết Hồ Chí Minh do Phùng Hữu Phú chủ biên (1995); Một số nội dung cơ bản trong tư tưởng đại đoàn kết Hồ Chí Minh của Nguyễn Khánh Bật, Bùi Đình Phong, Hoàng Trang (1995); Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết và mặt trận đoàn kết dân tộc của Nguyễn Bích Hạnh, Nguyễn Văn Khoan (2001); Tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết với vấn đề phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời kỳ đổi mới của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh (2004); Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc, tôn giáo và đại đoàn kết trong cách mạng Việt Nam do Đỗ Quang Hưng chủ biên (2003); đề tài nghiên cứu Khắc phục ảnh hưởng tiêu cực của tôn giáo đối với sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc do Nguyễn Mạnh Hưởng làm chủ nhiệm (2003); sách của TS Vũ Văn Hậu (2009); luận văn thạc sĩ của Lý Thị Bích Hồng (2001), Nguyễn Xuân Trung (2008), Đỗ Xuân Hiển (2008), Trần Thị Tuyết Hà (2001), Nguyễn Đức Thịnh (2001), Hồ Xuân Định (2004), Trần Thị Mai Thanh (2005); luận án tiến sĩ của Nguyễn Văn Siu (2011) và Lê Bá Trình (2012); cùng nhiều bài viết trên Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, Tạp chí Dân vận, Tạp chí Tư tưởng - Văn hóa, Tạp chí Giáo dục lý luận của Nguyễn Đức Lữ, Lê Đại Nghĩa, Nguyễn Mạnh Hưởng, Văn Thanh Mai, Phạm Hữu Xuyên, Lê Bá Trình, Nguyễn Xuân Trung.

Nhóm thứ ba: Các công trình nghiên cứu sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, đoàn kết tôn giáo trong thực hiện công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nước. Nhóm này gắn liền với dấu mốc Nghị quyết số 24-NQ/TW (1990) của Bộ Chính trị và các công trình đánh giá sau 20 năm thực hiện; luận án phó tiến sĩ của Nguyễn Đức Lữ (1992); sách của Nguyễn Thanh Xuân (1994); sách của Đặng Nghiêm Vạn, Phạm Như Cương, Vũ Khiêu, Trần Đình Hượu, Hà Văn Tấn (1994); sách của Nguyễn Hữu Khiển (2001); sách của Đặng Nghiêm Vạn (2001); đề tài cấp Nhà nước do GS.TS Lê Hữu Nghĩa làm chủ nhiệm (nghiệm thu 2003); các ấn phẩm của Ban Tôn giáo Chính phủ (2006, 2008, 2009); sách của Đỗ Quang Hưng (2005, 2008); và các công trình biên soạn của PGS.TS Nguyễn Đức Lữ (2011).

Từ việc tổng kết các công trình trên, tác giả đã chỉ ra năm khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết:

1. Chưa có công trình nào đề cập dưới góc độ chỉnh thể đầy đủ về mối quan hệ khăng khít giữa tôn giáo và dân tộc, giữa đoàn kết tôn giáo với đoàn kết dân tộc trong giai đoạn hiện nay.
2. Đa số các đề tài chỉ bàn về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với tôn giáo nói chung (nội hàm quá rộng) hoặc đoàn kết lương giáo (nội hàm hẹp). Khái niệm "đoàn kết tôn giáo" trong tư tưởng Hồ Chí Minh chưa được phân tích toàn diện ở ba bình diện: đoàn kết người có đạo với người không có đạo, đoàn kết giữa các tôn giáo khác nhau, và đoàn kết trong nội bộ từng tôn giáo.
3. Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận theo chuyên ngành Tôn giáo học hoặc Hồ Chí Minh học; còn thiếu công trình hệ thống hóa tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
4. Còn rất ít công trình khảo sát cụ thể kết quả vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam giai đoạn đổi mới để đưa ra dự báo và giải pháp cho tình hình mới.
5. Hầu hết các tài liệu khi đề cập đến sự vận dụng chỉ dừng lại ở phương pháp luận chung, chưa chỉ ra được những điểm nhấn, những quan điểm cụ thể của Hồ Chí Minh đã được Đảng và Nhà nước thể chế hóa và thực thi như thế nào.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Về cơ sở lý luận, luận án được xây dựng dựa trên nền tảng:

• Triết học Mác - Lênin, trực tiếp là các nguyên lý, quy luật và phạm trù của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử (đặc biệt là mối quan hệ biện chứng giữa tồn tại xã hội và ý thức xã hội, nguyên tắc tiếp cận lịch sử - cụ thể đối với tôn giáo).
• Hệ thống quan điểm trong tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết, tín ngưỡng, tôn giáo và đoàn kết tôn giáo.
• Các nghị quyết, chỉ thị, văn kiện của Đảng Cộng sản Việt Nam và hệ thống luật pháp, chính sách của Nhà nước Việt Nam về công tác tôn giáo.

Về khung phân tích và khái niệm, luận án làm rõ các khái niệm cốt lõi: khái niệm "đoàn kết", sự chuyển biến nội hàm của cặp khái niệm "Lương - Giáo" từ thời phong kiến nhà Nguyễn đến thời đại Hồ Chí Minh, và cấu trúc ba tầng bậc của "đoàn kết tôn giáo" (đoàn kết người theo tôn giáo và người không theo tôn giáo; đoàn kết giữa các tôn giáo khác nhau; đoàn kết đồng bào, chức sắc trong nội bộ từng tôn giáo). Đồng thời, luận án sử dụng khung phân tích nhìn nhận tôn giáo trên bình diện văn hóa - đạo đức và bản chất con người, coi đức tin tôn giáo và lòng yêu nước là hai mặt có thể dung hòa, thống nhất trong một công dân - tín đồ.

Về phương pháp nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể:

• Phương pháp logic kết hợp với phương pháp lịch sử để tái hiện sự hình thành, phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo qua các chặng đường cách mạng.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp để xử lý hệ thống văn bản, tác phẩm kinh điển, nghị quyết và tư liệu thực tiễn.
• Phương pháp đối chiếu, so sánh (như so sánh cách tiếp cận của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin với Hồ Chí Minh; so sánh kinh nghiệm xử lý tôn giáo của Liên Xô, Trung Quốc với Việt Nam).
• Phương pháp phân tích tình huống thực tế để đánh giá thực trạng thực hiện chính sách tôn giáo.

Về nguồn tư liệu và dữ liệu, luận án khai thác các nguồn văn kiện: Hồ Chí Minh Toàn tập; các tác phẩm kinh điển của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin; Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc (đặc biệt là Đại hội VI, IX), các Nghị quyết Trung ương (Nghị quyết số 24-NQ/TW của Bộ Chính trị năm 1990, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX); hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Sắc lệnh số 234/SL năm 1955, Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004...); báo cáo tổng kết của Ban Tôn giáo Chính phủ, Viện Nghiên cứu Tôn giáo, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh và các dữ liệu lịch sử từ các kho lưu trữ, thư viện chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Luận án có kết cấu gồm phần Mở đầu, 4 chương (10 tiết), Kết luận, Phụ lục và Danh mục tài liệu tham khảo.

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 (gồm 3 tiết) tập trung phân tích có hệ thống các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài theo ba mảng nội dung: tư tưởng Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo; tư tưởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết dân tộc và đoàn kết tôn giáo; và sự vận dụng tư tưởng này trong công tác tôn giáo của Đảng, Nhà nước. Chương này làm rõ những kết quả đã đạt được của các học giả tiền bối, đồng thời xác lập luận cứ về 5 khoảng trống nghiên cứu mà luận án hướng tới giải quyết, khẳng định tính tất yếu của việc tiếp cận đề tài từ chuyên ngành Triết học (Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử).

Chương 2: Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo

Chương 2 (gồm 2 tiết) trình bày một cách hoàn chỉnh cơ sở hình thành và các quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo:

Về cơ sở hình thành tư tưởng:

• Cơ sở lý luận: Sự kế thừa, vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin về tập hợp lực lượng cách mạng và giải quyết vấn đề tôn giáo; kết hợp với truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết cộng đồng và truyền thống bao dung, hòa đồng tôn giáo của dân tộc Việt Nam.
• Cơ sở thực tiễn: Xuất phát từ yêu cầu đấu tranh chống lại âm mưu chia rẽ tôn giáo của thực dân Pháp và đế quốc Mỹ (như việc Pháp lập ra các tổ chức Phật giáo bù nhìn năm 1922, 1933; Mỹ - Diệm cưỡng ép đồng bào Công giáo di cư vào Nam năm 1954); từ bài học thất bại của các phong trào yêu nước cuối thế kỷ XIX - đầu thế kỷ XX do chưa tập hợp được đồng bào có đạo; từ việc tham khảo kinh nghiệm giải quyết tôn giáo của Liên Xô (Sắc lệnh năm 1918, Hiến pháp năm 1918, 1936, các bài học về khuynh hướng tả khuynh, vô thần cực đoan) và phong trào Tam tự (tự quản, tự dưỡng, tự truyền) của Trung Quốc; cùng với việc nhận thức rõ thái độ chống cộng của Tòa thánh Vatican (thể hiện qua Thông điệp Divini Redemptoris năm 1937 của Giáo hoàng Piô XI). Ngoài ra, nhân tố chủ quan thuộc về phẩm chất cá nhân, trí tuệ và sự am hiểu sâu sắc đời sống tâm linh, tôn giáo của Nguyễn Ái Quốc đóng vai trò quyết định.

Về những quan điểm cơ bản:

• Vị trí, vai trò: Đoàn kết tôn giáo là một bộ phận khăng khít, hợp thành chiến lược đại đoàn kết toàn dân tộc; là chính sách lâu dài, nhất quán chứ không phải thủ đoạn chính trị nhất thời ("Đoàn kết của ta không những rộng rãi, mà còn đoàn kết lâu dài"). Mục tiêu là tạo sức mạnh tổng hợp để giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
• Nội dung đoàn kết: Thể hiện qua ba mối quan hệ: (1) Đoàn kết giữa đồng bào theo tôn giáo và đồng bào không theo tôn giáo (lương - giáo) trên cơ sở bình đẳng quyền lợi, nghĩa vụ công dân và mục tiêu độc lập tự do; (2) Đoàn kết giữa đồng bào theo các tôn giáo khác nhau; (3) Đoàn kết nội bộ từng tôn giáo (giữa giáo dân và chức sắc, giữa các hệ phái).
• Phương châm và nguyên tắc: Thực hiện theo phương châm "Rộng rãi - Toàn diện - Chặt chẽ - Lâu dài"; tôn trọng quyền tự do tín ngưỡng; tìm điểm "đại đồng", gác lại "tiểu dị"; nhìn nhận tôn giáo trên bình diện văn hóa, đạo đức và con người; gắn nhu cầu "phần xác ấm no" với "phần hồn thong dong".

Chương 3: Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo của Đảng và Nhà nước vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay

Chương 3 (gồm 3 tiết) đi sâu đánh giá thực tiễn vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ đổi mới (từ năm 1990):

• Sự vận dụng thông qua chủ trương, chính sách: Phân tích quá trình đổi mới tư duy lý luận của Đảng thể hiện qua Nghị quyết số 24-NQ/TW (1990) của Bộ Chính trị, Văn kiện Đại hội Đảng lần thứ IX, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 7 khóa IX và việc thể chế hóa thành các văn bản pháp luật của Nhà nước (tiêu biểu là Pháp lệnh Tín ngưỡng, tôn giáo năm 2004). Đường lối của Đảng khẳng định tín ngưỡng, tôn giáo là nhu cầu tinh thần của một bộ phận nhân dân, tôn giáo đang và sẽ tồn tại cùng dân tộc trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội.
• Những kết quả đạt được và nguyên nhân: Đời sống tôn giáo được tôn trọng và đảm bảo; các cơ sở thờ tự được tu bổ, xây dựng; các tổ chức tôn giáo được công nhận và hoạt động theo hiến chương; đồng bào có đạo tích cực tham gia các phong trào thi đua yêu nước, phát triển kinh tế - xã hội, từ thiện nhân đạo, sống "tốt đời, đẹp đạo", đồng hành cùng dân tộc; khối đại đoàn kết toàn dân tộc được giữ vững và mở rộng.
• Hạn chế và nguyên nhân: Một số cấp ủy, chính quyền địa phương nhận thức chưa đầy đủ, còn biểu hiện hẹp hòi hoặc buông lỏng quản lý; việc giải quyết các vấn đề đất đai, cơ sở thờ tự liên quan đến tôn giáo còn lúng túng; đời sống vật chất, văn hóa của một bộ phận đồng bào có đạo ở vùng sâu, vùng xa còn nhiều khó khăn; các thế lực xấu vẫn tìm cách lợi dụng vấn đề tôn giáo để kích động, chống phá.

Chương 4: Bài học kinh nghiệm, những vấn đề đặt ra và một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường khối đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 (gồm 2 tiết) đúc kết các bài học lý luận - thực tiễn và đề xuất phương hướng, giải pháp:

• Bài học kinh nghiệm và vấn đề đặt ra: Đúc kết bài học về việc luôn phân biệt rõ đức tin tôn giáo thuần túy với hành vi lợi dụng tôn giáo; bài học phát huy vai trò của người có uy tín, chức sắc tôn giáo; bài học gắn công tác tôn giáo với nâng cao đời sống nhân dân. Đồng thời, chương chỉ ra các vấn đề mới nảy sinh từ tác động của toàn cầu hóa, sự xuất hiện của các hiện tượng tôn giáo mới, và các phương thức lợi dụng tôn giáo tinh vi qua không gian mạng.
• Phương hướng và các nhóm giải pháp cơ bản:
  1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức trong toàn bộ hệ thống chính trị và xã hội về tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng đối với tôn giáo và đoàn kết tôn giáo.
  2. Tiếp tục bổ sung, hoàn thiện hệ thống thể chế, chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo, bảo đảm tính đồng bộ và khả thi.
  3. Đẩy mạnh phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần cho đồng bào các tôn giáo.
  4. Đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực và trình độ cho đội ngũ cán bộ chuyên trách làm công tác tôn giáo đáp ứng yêu cầu tình hình mới.
  5. Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, hiệu lực quản lý của Nhà nước, phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân; kiên quyết đấu tranh ngăn chặn mọi âm mưu lợi dụng tôn giáo gây chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

Cấu trúc chương	Tên chương theo văn bản	Trọng tâm nội dung và luận điểm chính
Chương 1	Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án	Tổng quan 3 nhóm công trình; chỉ ra 5 khoảng trống nghiên cứu lý luận và thực tiễn.
Chương 2	Tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo	Luận giải cơ sở lý luận, thực tiễn; xác lập vị trí chiến lược, nội dung (3 cấp độ) và phương châm đoàn kết tôn giáo.
Chương 3	Sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo của Đảng và Nhà nước vào thực hiện chính sách đoàn kết tôn giáo ở Việt Nam hiện nay	Đánh giá quá trình thể chế hóa chủ trương (từ Nghị quyết 24 năm 1990); phân tích kết quả, hạn chế và nguyên nhân thực tiễn.
Chương 4	Bài học kinh nghiệm, những vấn đề đặt ra và một số giải pháp cơ bản nhằm tăng cường khối đoàn kết tôn giáo theo tư tưởng Hồ Chí Minh ở Việt Nam hiện nay	Rút ra các bài học kinh nghiệm lịch sử; nhận diện thách thức mới; đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp cơ bản.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận, luận án góp phần hệ thống hóa một cách toàn diện những quan điểm cơ bản của Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Luận án làm rõ cấu trúc nội hàm của khái niệm đoàn kết tôn giáo, đặc biệt là việc chỉ ra tính tất yếu và vai trò của nội dung đoàn kết đồng bào trong nội bộ từng tôn giáo – một khía cạnh trước đây thường bị bỏ ngỏ hoặc chỉ được xem xét hạn hẹp trong phạm trù đoàn kết lương giáo. Đồng thời, công trình khẳng định tính cách mạng, khoa học và chiều sâu nhân văn trong cách tiếp cận của Hồ Chí Minh khi nhìn nhận tôn giáo trên bình diện văn hóa, đạo đức và con người.

Về mặt thực tiễn, luận án đã tổng kết và đánh giá có hệ thống thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam trong thời kỳ đổi mới (giai đoạn 1990 - 2014). Công trình đã chỉ rõ những thành tựu đạt được, các mặt tồn tại hạn chế cùng nguyên nhân trực tiếp và sâu xa; từ đó đúc kết những bài học kinh nghiệm quý báu và đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ (về nhận thức, pháp luật, phát triển kinh tế - xã hội, tổ chức cán bộ và phương thức quản lý) nhằm tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong giai đoạn hiện nay.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, do giới hạn phạm vi nghiên cứu của một luận án tiến sĩ chuyên ngành Triết học, công trình tập trung khảo sát văn bản tư tưởng Hồ Chí Minh chủ yếu trong giai đoạn 1945 - 1969 và khảo sát thực tiễn chính sách từ năm 1990 đến năm 2014. Các dữ liệu thực tiễn và khảo sát địa bàn mang tính đại diện theo các báo cáo tổng kết chung, chưa đi sâu phân tích định lượng chi tiết cho từng địa bàn đặc thù (như Tây Nguyên, Tây Bắc, Tây Nam Bộ).

Về hướng nghiên cứu tiếp, từ nền tảng lý luận của luận án, các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng khảo sát sự biến đổi của đời sống tôn giáo trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, tác động của không gian mạng và truyền thông số đối với sinh hoạt tôn giáo, cũng như đi sâu nghiên cứu các hiện tượng tôn giáo mới xuất hiện sau năm 2014 để tiếp tục hoàn thiện chính sách tôn giáo của Nhà nước Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho nhiều đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Phục vụ trực tiếp việc học tập, nghiên cứu trong các chuyên ngành Triết học, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tôn giáo học, Hồ Chí Minh học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam và Xây dựng Đảng.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu: Cung cấp tài liệu tham khảo có giá trị cao về mặt thư mục tổng quan (Chương 1) và khung lý luận triết học về mối quan hệ giữa tôn giáo, dân tộc và chủ nghĩa xã hội (Chương 2).
• Cán bộ lãnh đạo, quản lý và cán bộ chuyên trách công tác tôn giáo: Cán bộ thuộc Ban Tôn giáo Chính phủ, Ban Dân vận, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và cơ quan quản lý nhà nước các cấp có thể tham khảo các bài học kinh nghiệm, phân tích thực trạng và nhóm giải pháp tại Chương 3 và Chương 4 để ứng dụng vào công tác vận động quần chúng tín đồ và hoạch định chính sách tôn giáo.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm "đoàn kết tôn giáo" trong luận án được phân biệt với "đoàn kết lương giáo" như thế nào? Theo luận án, khái niệm "Lương - Giáo" xuất hiện từ thời nhà Nguyễn, ban đầu để chỉ người không theo đạo Thiên Chúa (Lương) và người theo đạo Thiên Chúa (Giáo), sau này được hiểu rộng ra là người không theo tôn giáo và người theo tôn giáo. "Đoàn kết lương giáo" chỉ phản ánh mối quan hệ giữa người có đạo và người không có đạo, hoặc người Công giáo với người ngoài Công giáo. Trong khi đó, "đoàn kết tôn giáo" theo tư tưởng Hồ Chí Minh có nội hàm rộng hơn, gồm ba nội dung: (1) đoàn kết giữa người theo tôn giáo và người không theo tôn giáo; (2) đoàn kết giữa các tôn giáo khác nhau; và (3) đoàn kết trong nội bộ từng tôn giáo (giữa giáo dân với chức sắc, giữa các hệ phái).

2. Hồ Chí Minh đã tiếp thu và phát triển sáng tạo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về tôn giáo như thế nào trong điều kiện Việt Nam? Chủ nghĩa Mác - Lênin nhấn mạnh cuộc đấu tranh về mặt nhận thức luận, phê phán bản chất duy tâm của tôn giáo để giải phóng giai cấp vô sản. Trong khi đó, ở Việt Nam, trước nguy cơ mất còn của dân tộc, Hồ Chí Minh không chủ trương đấu tranh trực diện về mặt thần học hay giáo lý, mà nhìn nhận tôn giáo trên bình diện văn hóa, đạo đức và con người. Người tìm kiếm sự tương đồng ("đại đồng"), gác lại sự khác biệt ("tiểu dị"), kết hợp hài hòa giữa đức tin tôn giáo và lòng yêu nước ("kính Chúa gắn liền với yêu nước", "sống theo Đảng, chết theo Chúa"), gắn việc chăm lo "phần xác ấm no" với "phần hồn thong dong".

3. Những cơ sở thực tiễn quốc tế nào đã tác động đến sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo? Cơ sở thực tiễn quốc tế gồm: (1) Kinh nghiệm giải quyết vấn đề tôn giáo của Nhà nước Xô viết (Sắc lệnh tách nhà thờ khỏi nhà nước năm 1918, Hiến pháp 1918, 1936) cùng bài học khắc phục các sai lầm tả khuynh, vô thần cực đoan; (2) Kinh nghiệm từ phong trào "Tam tự" (tự quản, tự dưỡng, tự truyền) của Công giáo và Tin Lành tại Trung Quốc sau năm 1949; (3) Việc nhận diện thái độ chống cộng sản của Tòa thánh Vatican qua Thông điệp Divini Redemptoris năm 1937 của Giáo hoàng Piô XI.

4. Dấu mốc lịch sử nào đánh dấu bước đổi mới thực sự trong nhận thức và chính sách tôn giáo của Đảng Cộng sản Việt Nam thời kỳ đổi mới? Mặc dù công cuộc đổi mới bắt đầu từ Đại hội VI (năm 1986), nhận thức và chính sách đối với tôn giáo của Đảng và Nhà nước Việt Nam chỉ thực sự đổi mới căn bản từ năm 1990 với việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 16/10/1990 về "Tăng cường công tác tôn giáo trong tình hình mới".

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Xuân Trung là công trình nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu về tư tưởng Hồ Chí Minh đối với đoàn kết tôn giáo dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử. Công trình đã làm rõ cơ sở hình thành, cấu trúc ba tầng bậc và giá trị nhân văn sâu sắc của tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời đánh giá toàn diện quá trình vận dụng tư tưởng này vào thực tiễn chính sách của Đảng và Nhà nước Việt Nam từ năm 1990 đến năm 2014. Qua đó, luận án đúc kết những bài học kinh nghiệm quý báu và xác lập hệ thống năm nhóm giải pháp cơ bản nhằm củng cố vững chắc khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong bối cảnh phát triển mới của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, phụ lục và tài liệu tham khảo, luận án gồm 4 chƣơng và 10 tiết. 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN Tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đại đoàn kết nói chung và đoàn kết tôn giáo nói riêng là một nội dung quan trọng và có ý nghĩa trong hệ thống tƣ tƣởng của Ngƣời. Đây cũng là nội dung đƣợc nhiều nhà khoa học quan tâm, tập trung nghiên cứu. Tùy theo đối tƣợng, phạm vi nghiên cứu, các tác giả đã đề cập, khai thác dƣới những góc độ khác nhau tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về đoàn kết tôn giáo.

Các công trình đƣợc tiếp cận, trình bày ở hình thức khác nhau nhƣ giáo trình, sách, bài báo, luận án, luận văn, v.v…Có thể khái quát kết quả nghiên cứu của các tác giả ở một số nội dung cơ bản dƣới đây: 1. Những công trình nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng, tôn giáo Tôn giáo, tín ngƣỡng là một trong những nội dung quan trọng đƣợc đề cập đến trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh. Những suy tƣ của Ngƣời trong quan niệm về tôn giáo, tín ngƣỡng mang những nội dung nhận thức mới, đặc biệt là cách ứng xử với hiện tƣợng xã hội này trong quá trình tồn tại và phát triển của nó. Có thể kể ra một số công trình tiêu biểu chuyên nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngƣỡng nhƣ sau: Năm 1988, Nxb Trẻ, Thành phố Hồ Chí Minh xuất bản cuốn Thập giá và lưỡi gươm của tác giả Trần Tam Tỉnh, Viện sĩ Viện hàn lâm Hoàng gia Canada, Giáo sƣ Đại học Laval tỉnh Quebec (Canada), một nhà nghiên cứu lịch sử công giáo, bằng những cứ liệu lịch sử trung thực, khách quan và những nhận xét tinh tế, đúng đắn, tác giả đã thể hiện đƣợc những tình cảm chân thực của Hồ Chí Minh đối với đồng bào Công giáo trong những giai đoạn lịch sử nóng bỏng và hết sức nhạy cảm.

Linh mục Trần Tam Tỉnh khẳng định: “Đối với giáo hội Công giáo, cụ Hồ Chí Minh đã tỏ ra hết sức có tình có lý. Chỉ hai tháng sau ngày độc lập, linh mục Lê Hữu Từ đƣợc phong làm trƣởng đoàn Chính phủ gồm bốn vị bộ trƣởng đến tham dự, trong đó có những cán bộ cao cấp nhất của Việt Minh là ông Phạm Văn Đồng và Võ Nguyên Giáp và vị cố vấn tối cao của Ngƣời là cựu Hoàng Bảo Đại. Trong thƣ chúc mừng giám mục mới, ngƣời tỏ sự vui sƣớng vì có một nhà lãnh đạo mới của ngƣời Công giáo đi theo chân đức Giêsu chịu đóng đinh hầu giúp giáo dân biết hy sinh và chiến đấu bảo vệ tự do và 7 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] độc lập của đất nƣớc. Ngày 25/2/1946, chính Ngƣời đích thân đi một mình không có đoàn bảo vệ, đến ngày Phát Diệm để long trọng tuyên bố: “Từ nay, giám mục Lê Hữu Từ sẽ là Cố vấn tối cao của Chánh phủ” [Trích theo 138, tr.

Đây thực sự là một tài liệu có giá trị cho những nhà nghiên cứu quan điểm Hồ Chí Minh đối với tôn giáo nói chung, Công giáo nói riêng. Cũng chủ đề này, còn nhiều tác giả đề cập đến và nêu bật lên những quan điểm của Ngƣời đối với tôn giáo. Đó cũng là biểu hiện cụ thể trong ứng xử kiên trì, mềm dẻo, sắc sảo, tùy cơ ứng biến nhƣng không một chút nghiêng ngả về lập trƣờng nguyên tắc. Điều đó cho thấy rõ quan điểm “Dĩ bất biến ứng vạn biến” của Ngƣời trong vấn đề tôn giáo.

Tất cả những điều đó đã đƣợc tác giả Ngô Phƣơng Bá thể hiện trong bài viết: Những biểu hiện sinh động của tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng in trong cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về dân tộc, tôn giáo và đại đoàn kết trong cách mạng Việt Nam, do Nxb Quân đội ấn hành năm 2003. Cuốn sách Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng của Viện nghiên cứu tôn giáo, Nxb Khoa học xã hội xuất bản lần đầu năm 1996; xuất bản lần thứ hai năm 1998 có tái bản bổ sung. Cuốn sách đã đề cập đến quan điểm của Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngƣỡng thông qua những giai đoạn lịch sử nhất định cũng nhƣ thông qua cách giải quyết vấn đề tôn giáo trong cách mạng giải phóng dân tộc ở nƣớc ta. Cuốn sách Những vấn đề lý luận và thực tiễn tôn giáo ở Việt Nam của Viện nghiên cứu Tôn giáo, Nxb Khoa học xã hội, 1998, là công trình tập thể của các nhà khoa học đề cập đến tƣ tƣởng tôn giáo tín ngƣỡng của Hồ Chí Minh.

Tác giả Phạm Nhƣ Cƣơng đã đặt Hồ Chí Minh trong sự so sánh với các nhà kinh điển của chủ nghĩa C.Lênin về vấn đề tôn giáo để làm nổi rõ sự vận dụng sáng tạo và phát triển lý luận về tín ngƣỡng, tôn giáo của Hồ Chí Minh, nhất là vấn đề phƣơng pháp luận, vấn đề sử dụng một cách tài tình, linh hoạt phép biện chứng của C. Cũng trong cuốn sách này, tác giả Đỗ Quang Hƣng còn cho rằng, Nguyễn Ái Quốc đã phác họa những đƣờng nét khá cơ bản về tính cách, bản chất, đặc tính một số tôn giáo, nhân vật tôn giáo của ngƣời Việt Nam và Á Đông. Viên ngọc sáng nhất trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo, tín ngưỡng là nhìn nhận vấn đề tôn giáo trên bình diện văn hóa - đạo đức, tôn giáo là vấn đề con người chứ không chỉ là vấn đề nhận thức luận, ý thức hệ.nay TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đề cƣơng bài giảng Chủ nghĩa C.Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo (Chƣơng trình sau đại học chuyên ngành khoa học về tín ngƣỡng và tôn giáo) do Trung tâm khoa học về tín ngƣỡng và tôn giáo - Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh ấn hành năm 1999. Tập bài giảng này đã giới thiệu những nội dung cơ bản trong quan điểm của Chủ nghĩa C.Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tôn giáo.

Bên cạnh đó, sách cũng giới thiệu một số tác phẩm của các nhà kinh điển chủ nghĩa C.Mác nhƣ: Phê phán triết học pháp quyền của Hêghen; Lút - Vích Phoi - Ơ - Bắc và Sự cáo chung của triết học cổ điển Đức; Chống Đuy Rinh…. Và một số tác phẩm của Hồ Chí Minh nói về tôn giáo. Tập bài giảng đã cung cấp những cứ liệu khoa học tốt cho những ai quan tâm tới vấn đề này. Năm 2001, Tổng cục Chính trị - Thƣ viện quân đội cho ấn hành tài liệu nghiên cứu phục vụ lãnh đạo mang tên: Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo do Nguyễn Đăng Vịnh tổng thuật.

Nội dung của sách trình bày ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu gồm ba phần chính: Phần một, thái độ Hồ Chí Minh đối với tôn giáo. Phần hai, tƣ tƣởng đoàn kết hòa hợp dân tộc - không phân biệt tín ngƣỡng, tôn giáo của Hồ Chí Minh. Phần ba, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tôn trọng quyền tự do tín ngƣỡng. Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng ta bàn về tôn giáo do Mã Giang tổng hợp cũng là một ấn phẩm do Tổng cục chính trị - Thƣ viện quân đội in ấn và lƣu hành năm 2003.

Cuốn sách đã trình bày những nội dung cơ bản của tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng, tôn giáo; quan điểm, chủ trƣơng, chính sách của Đảng và Nhà nƣớc ta về tín ngƣỡng, tôn giáo; vấn đề tôn giáo trong Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX và Văn kiện Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ƣơng khóa IX. Nhân kỷ niệm 112 năm ngày sinh của Hồ Chí Minh, Học viện chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đã tổ chức cuộc hội thảo: Nội dung cơ bản trong tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo. Các bài viết tham gia hội thảo này đƣợc Nxb Tôn giáo ấn hành thành cuốn sách Tư tưởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và công tác tôn giáo (2003) do GS.TS Lê Hữu Nghĩa và TS Nguyễn Đức Lữ đồng chủ biên. Cuốn sách gồm một đề dẫn và 18 tham luận của các nhà khoa học đến từ nhiều cơ quan, ban ngành khác nhau đƣợc chia thành hai phần: Phần thứ nhất gồm các bài viết Hồ Chí Minh về tôn giáo.

Phần thứ hai, gồm các bài tham luận Hồ Chí Minh về công tác tôn 9 (LUAN.nay TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cuốn sách đã trở thành tài liệu tham khảo tốt cho những ngƣời nghiên cứu tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về tôn giáo và hoặc làm công tác quản lý nhà nƣớc về tôn giáo. Trong luận văn khoa học lịch sử Hồ Chí Minh với luật pháp tôn giáo (Khoa Lịch sử, Trƣờng Đại học Khoa học Xã hội và Nhân Văn, Hà Nội, 2005), tác giả Đào Thị Hạnh đã phân tích vai trò của tôn giáo và pháp luật tôn giáo trong xã hội Việt Nam kể từ năm 1945 đến nay. Qua sự phân tích của tác giả, đã cho thấy quá trình hình thành, hoàn thiện pháp luật tôn giáo ở Việt Nam có tầm ảnh hƣởng và đóng góp rất lớn của Hồ Chí Minh - với tƣ cách là ngƣời đặt nền móng cho pháp luật tôn giáo ở Việt Nam.

Cũng bàn về chủ đề này, trƣớc đó, trên Tạp chí Nghiên cứu tôn giáo, số 3, năm 2002, GS.TS Đỗ Quang Hƣng đã có bài viết: Hồ Chí Minh và nền tảng luật pháp tôn giáo ở nước ta. Bài viết đã nêu ra một số nét về cống hiến xây dựng luật pháp tôn giáo của Hồ Chí Minh và những cứ liệu chứng minh cho những đóng góp đó của Ngƣời trong lịch sử. Trong luận án tiến sĩ triết học: Quan điểm Hồ Chí Minh về tín ngưỡng, tôn giáo (Viện nghiên cứu tôn giáo - Viện khoa học Xã hội Việt Nam, 2007) tác giả Phạm Hữu Xuyên đã phân tích cơ sở hình thành và quá trình phát triển, nội dung quan điểm tín ngƣỡng, tôn giáo của Hồ Chí Minh. Từ đó, tác giả đi vào phân tích, trình bày sự vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng tôn giáo của ĐCSVN giai đoạn từ 1969 đến nay.

Luận án là nguồn tài liệu tham khảo tốt cho những ngƣời nghiên cứu và hoạt động tôn giáo. Tuy nhiên, quan điểm của Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng, tôn giáo thì rất rộng, vì vậy khi tác giả để cập sự vận dụng quan điểm của Hồ Chí Minh về tín ngƣỡng tôn giáo của ĐCSVN giai đoạn từ 1969 đến nay thực chất là sự vận dụng về công tác tôn giáo của Đảng và Nhà nƣớc ta.