Luận văn thạc sĩ ussh chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở việt nam theo định hướng đại học nghiên cứu nghiên cứu trường hợp đại học quốc gia hà nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ussh chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở việt nam theo định hướng đại, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Trần Thị Bích Phượng
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo định hướng đại học nghiên cứu (Nghiên cứu trường hợp Đại học Quốc gia Hà Nội)
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm đổi mới
• 1.2. Khái niệm chính sách
• 1.3. Khái niệm đại học nghiên cứu
• 1.4. Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm
• 1.5. Khái niệm kết quả nghiên cứu khoa học
• 1.6. Tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vào hoạt động đổi mới trong các trường đại học
• 1.7. Kinh nghiệm quốc tế
• 1.7.1. Kinh nghiệm từ Hàn Quốc
• 1.7.2. Kinh nghiệm từ Nhật Bản
• 1.7.3. Kinh nghiệm từ Mỹ
• 1.7.4. Kinh nghiệm từ Ấn Độ
• 1.7.5. Một số quốc gia khác
• 1.8. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)
• 2.1. Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam
• 2.2. Về tổ chức và nhân lực
• 2.3. Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới
• 2.4. Chính sách
• 2.5. Kết quả nghiên cứu khoa học
• 2.6. Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội
• 2.7. Về tổ chức và nhân lực khoa học và công nghệ
• 2.8. Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới
• 2.9. Chính sách
• 2.10. Kết quả nghiên cứu khoa học
• 2.11. Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 2.13. Hình thành các thiết chế thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học theo định hướng đại học nghiên cứu (nghiên cứu trường hợp Đại học Quốc gia Hà Nội)
• 2.13.1. Hình thành thiết chế tự chủ trong các trường Đại học
• 2.13.2. Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học
• 2.13.3. Giải pháp chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong ĐHQGHN
• 2.14. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách thúc đẩy đổi mới trong giáo dục đại học

Chính sách thúc đẩy đổi mới trong các trường đại học Việt Nam đang trở thành một chủ đề nóng hổi. Đặc biệt, Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) là một trong những cơ sở giáo dục đại học đi đầu trong việc áp dụng các chính sách này. Mô hình đại học nghiên cứu đang được chú trọng, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo và nghiên cứu khoa học. Các chính sách này không chỉ tạo điều kiện cho sinh viên và giảng viên mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của nền giáo dục Việt Nam.

1.1. Khái niệm đổi mới giáo dục và chính sách liên quan

Đổi mới giáo dục là quá trình cải cách nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của hệ thống giáo dục. Chính sách giáo dục đại học tại Việt Nam đã được điều chỉnh để phù hợp với xu thế toàn cầu, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

1.2. Vai trò của Đại học Quốc gia Hà Nội trong đổi mới giáo dục

ĐHQGHN đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện các chính sách đổi mới giáo dục. Trường đã triển khai nhiều chương trình đào tạo và nghiên cứu khoa học, góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho đất nước.

II. Thách thức trong việc thực hiện chính sách đổi mới tại các trường đại học

Mặc dù có nhiều chính sách thúc đẩy đổi mới, nhưng các trường đại học Việt Nam vẫn gặp phải nhiều thách thức. Đặc biệt, việc thiếu nguồn lực tài chính và cơ sở vật chất là một trong những vấn đề lớn. Ngoài ra, sự thiếu hụt về nhân lực chất lượng cao cũng là một rào cản lớn trong việc thực hiện các chính sách này.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho hoạt động nghiên cứu

Nhiều trường đại học gặp khó khăn trong việc huy động nguồn tài chính cho các hoạt động nghiên cứu và đổi mới. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thực hiện các dự án nghiên cứu và phát triển.

2.2. Khó khăn trong việc thu hút nhân lực chất lượng cao

Việc thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao là một thách thức lớn. Nhiều giảng viên và nhà nghiên cứu có trình độ cao thường tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nhân lực trong các trường đại học.

III. Phương pháp thúc đẩy đổi mới trong giáo dục đại học

Để thúc đẩy đổi mới trong giáo dục đại học, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các trường đại học cần xây dựng các chương trình hợp tác quốc tế, tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, cũng như cải cách chương trình đào tạo để phù hợp với nhu cầu thực tiễn.

3.1. Tăng cường hợp tác quốc tế trong giáo dục

Hợp tác quốc tế giúp các trường đại học tiếp cận với các công nghệ và phương pháp giảng dạy tiên tiến. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng đào tạo mà còn tạo cơ hội cho sinh viên và giảng viên giao lưu học hỏi.

3.2. Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển

Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển là yếu tố then chốt trong việc thúc đẩy đổi mới. Các trường đại học cần có các quỹ nghiên cứu để hỗ trợ các dự án nghiên cứu có tiềm năng ứng dụng cao.

IV. Ứng dụng thực tiễn của chính sách đổi mới tại Đại học Quốc gia Hà Nội

ĐHQGHN đã áp dụng nhiều chính sách đổi mới thành công, tạo ra những kết quả tích cực trong đào tạo và nghiên cứu. Các chương trình đào tạo được thiết kế lại, phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động, đồng thời các kết quả nghiên cứu cũng được ứng dụng vào thực tiễn.

4.1. Các chương trình đào tạo đổi mới tại ĐHQGHN

ĐHQGHN đã triển khai nhiều chương trình đào tạo mới, chú trọng vào việc phát triển kỹ năng thực hành cho sinh viên. Điều này giúp sinh viên có thể dễ dàng thích nghi với môi trường làm việc sau khi tốt nghiệp.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn

Nhiều kết quả nghiên cứu tại ĐHQGHN đã được ứng dụng vào thực tiễn, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội và phát triển kinh tế. Điều này không chỉ nâng cao uy tín của trường mà còn tạo ra giá trị cho cộng đồng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của chính sách đổi mới

Chính sách thúc đẩy đổi mới trong giáo dục đại học tại Việt Nam, đặc biệt là tại ĐHQGHN, đang có những bước tiến tích cực. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu dài hạn, cần có sự đồng bộ trong các chính sách và sự hỗ trợ từ nhà nước cũng như các tổ chức xã hội.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, các trường đại học cần tiếp tục đổi mới và cải cách để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Việc xây dựng các chương trình đào tạo linh hoạt và hiện đại sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Vai trò của nhà nước trong việc hỗ trợ đổi mới

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn cho các trường đại học trong việc thực hiện đổi mới. Điều này bao gồm việc tăng cường đầu tư tài chính và tạo điều kiện thuận lợi cho các hoạt động nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thống giáo dục đại học Việt Nam tính đến năm 2013 ghi nhận quy mô gồm 207 trường đại học, 214 trường cao đẳng cùng đội ngũ hơn 91.000 giảng viên. Đáng chú ý, lực lượng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ trong các trường đại học chiếm tới 46,07% tổng nhân lực nghiên cứu và triển khai của toàn quốc với 62.095 người. Mặc dù nắm giữ nguồn lực chất xám dồi dào, các trường đại học tại Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu tập trung vào chức năng đào tạo truyền thống; tỷ trọng đầu tư tài chính cho hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ chỉ chiếm khiêm tốn 17,83% tổng nguồn lực quốc gia. Thực trạng này khiến hoạt động đổi mới sáng tạo, phát triển tài sản trí tuệ và thương mại hóa công nghệ trong môi trường học thuật còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển của nền kinh tế tri thức.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xây dựng luận cứ khoa học và đề xuất hệ thống chính sách đồng bộ nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo trong các trường đại học ở Việt Nam theo định hướng đại học nghiên cứu, lấy mô hình Đại học Quốc gia Hà Nội làm trường hợp điển hình. Phạm vi nghiên cứu bao quát các chính sách tác động đến hoạt động khoa học công nghệ từ năm 2000 đến năm 2015, tập trung khảo sát không gian thực tiễn tại các trường đại học và viện nghiên cứu thành viên thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc định hình giải pháp thể chế giúp các trường nâng cao năng lực tự chủ, gia tăng số lượng công bố quốc tế và hiện thực hóa mục tiêu nâng tỷ trọng doanh thu từ khoa học công nghệ đạt từ 15% đến 25% tổng nguồn thu theo định hướng của Chính phủ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng cách tiếp cận hệ thống và lý thuyết trò chơi trong khoa học chính sách để phân tích sự tương tác giữa chủ thể quản lý nhà nước, cơ sở giáo dục đại học và khối doanh nghiệp. Về bản chất của đổi mới sáng tạo, công trình áp dụng mô hình của Westland với công thức: Đổi mới sáng tạo bằng Phát minh cộng với Thương mại hóa. Khung lý thuyết này khẳng định một ý tưởng khoa học chỉ trở thành đổi mới khi được đưa vào thực tiễn sản xuất và mang lại giá trị gia tăng về kinh tế - xã hội.

Bên cạnh đó, nghiên cứu làm rõ các khái niệm công cụ then chốt gồm: Đại học nghiên cứu, Tự chủ đại học đi liền với Trách nhiệm giải trình, Kết quả nghiên cứu khoa học và Doanh nghiệp công nghệ tách ra từ trường đại học. Mô hình đại học nghiên cứu được định hình dựa trên liên kết bốn nhà: Nhà nước, Trường đại học, Doanh nghiệp và Cộng đồng. Kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc với mô hình Viện Khoa học và Công nghệ Tiên tiến KAIST, Nhật Bản với chính sách chuyển đổi 87 trường đại học quốc gia thành pháp nhân độc lập năm 2004, Hoa Kỳ với cơ chế đa dạng hóa nguồn tài chính ngoài ngân sách, cùng hệ thống Viện Công nghệ Ấn Độ IIT đã cung cấp bài học sâu sắc về việc trao quyền tự do học thuật và tự chủ tài chính toàn diện.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp của luận văn được thu thập từ báo cáo thống kê chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Sở hữu trí tuệ, cùng các bảng xếp hạng học thuật uy tín như SCImago và Webometrics trong giai đoạn 2000 - 2015. Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu thực hiện phỏng vấn sâu với cỡ mẫu gồm 20 chuyên gia là cán bộ lãnh đạo quản lý, giảng viên cao cấp và nhà khoa học trực tiếp chủ trì các đề tài khoa học công nghệ.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng tại các đơn vị nòng cốt thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội, trung bình 3 mẫu tại mỗi đơn vị như: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Trường Đại học Công nghệ, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Trường Đại học Kinh tế và các viện nghiên cứu chuyên ngành. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích định tính kết hợp thống kê mô tả là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các văn bản quy phạm pháp luật với trải nghiệm thực tế của đội ngũ nghiên cứu, từ đó phát hiện chính xác các rào cản thể chế và nguyên nhân khiến chính sách chưa đi vào cuộc sống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra nghịch lý lớn về cơ cấu nhân lực và phân bổ tài chính trong hệ thống giáo dục đại học. Mặc dù các trường đại học tập trung 46,07% tổng lực lượng nghiên cứu cả nước với hơn 8.000 tiến sĩ và khoảng 3.500 giáo sư, phó giáo sư, nhưng tổng kinh phí dành cho nghiên cứu và triển khai chỉ chiếm 17,83% toàn ngành. Trong cơ cấu tài chính khoa học công nghệ của trường đại học, nguồn vốn ngân sách nhà nước chiếm tỷ trọng áp đảo tới 82,17%, trong khi nguồn vốn đóng góp từ khu vực ngoài nhà nước và doanh nghiệp chỉ đạt 17,83%.

Hiệu quả tạo nguồn thu từ hoạt động khoa học công nghệ tại các trường đại học Việt Nam ở mức rất thấp. Thống kê tại 40 trường đại học lớn trong giai đoạn 2006 - 2008 cho thấy tỷ trọng doanh thu từ hoạt động khoa học công nghệ chỉ chiếm 3,92% tổng nguồn tài chính, chỉ đạt 26% so với mục tiêu 15% mà Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP đề ra. Đặc biệt, nguồn thu trực tiếp từ chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu chỉ chiếm vỏn vẹn 0,39%. Ngay tại Trường Đại học Bách khoa Hà Nội, đơn vị có thế mạnh vượt trội với doanh số chuyển giao đạt gần 450 tỷ đồng giai đoạn 2006 - 2010, tỷ trọng đóng góp của hoạt động này vào tổng thu toàn trường cũng chỉ đạt khoảng 2%.

Năng lực xác lập quyền sở hữu trí tuệ và công bố quốc tế còn khoảng cách lớn so với khu vực. Trong giai đoạn 2003 - 2010, toàn bộ khối trường đại học chỉ được cấp 11 bằng độc quyền sáng chế và giải pháp hữu ích, khối viện nghiên cứu có 19 bằng. Giai đoạn 2006 - 2010, bảng xếp hạng SCImago ghi nhận Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh có 720 bài báo quốc tế (xếp hạng 2.774), Đại học Quốc gia Hà Nội có 492 bài (xếp hạng 3.155) và Trường Đại học Bách khoa Hà Nội có 488 bài (xếp hạng 3.160). Về mặt thể chế, chương trình thí điểm tự chủ tài chính tại 5 trường đại học công lập từ năm 2005 đã bộc lộ nhiều bế tắc do thiếu tính đồng bộ với tự chủ nhân sự và vướng mắc về cơ chế thanh quyết toán.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ cơ chế quản lý tập trung, bao cấp kéo dài khiến các trường thụ động chờ đợi giao chỉ tiêu và kinh phí từ ngân sách. Sự thiếu vắng các tổ chức dịch vụ trung gian chuyên nghiệp như văn phòng chuyển giao công nghệ, vườn ươm sáng tạo và doanh nghiệp spin-off đã làm đứt gãy mối liên kết giữa nghiên cứu hàn lâm và thị trường sản xuất.

So sánh với quốc tế, quá trình cải cách năm 2004 tại Nhật Bản đã giúp 87 trường đại học quốc gia chuyển đổi thành công sang mô hình công ty độc lập, tiết kiệm được 13,7 tỷ yên chi phí trả lương công chức và thu về 11,8 tỷ yên từ bản quyền công nghệ trong năm 2005. Tại Hàn Quốc, có tới 96% giáo sư tại Đại học Quốc gia Seoul đồng thuận chuyển đổi quản trị để nâng cao tính cạnh tranh. Trong thực tiễn nghiên cứu, việc trình bày dữ liệu thông qua biểu đồ tròn so sánh cơ cấu nguồn thu nghiên cứu (3,92% thực tế so với mục tiêu 15%) cùng bảng ma trận đối chiếu số lượng sáng chế giữa các trường đại học sẽ giúp các nhà quản lý thấy rõ điểm nghẽn của dòng chảy tri thức.

Đề xuất và khuyến nghị

Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng Bộ Khoa học và Công nghệ cần hoàn thiện khung pháp lý và phân cấp quyền tự chủ toàn diện (bao gồm tự chủ về tổ chức bộ máy, nhân sự, tài chính và định hướng học thuật) cho các trường đại học nghiên cứu theo tinh thần của Luật Giáo dục đại học năm 2012 và Nghị định số 115/2005/NĐ-CP. Mục tiêu đặt ra là giúp các trường tự quyết định quy mô đào tạo, mở ngành và tuyển dụng nhân tài, phấn đấu nâng tỷ lệ nguồn thu khoa học công nghệ lên mức 25% tổng ngân sách trường đại học đến năm 2020.

Bộ Tài chính phối hợp với các bộ ngành liên quan sửa đổi cơ chế phân bổ và quyết toán kinh phí nghiên cứu theo hướng khoán chi đến sản phẩm cuối cùng; thực thi hiệu quả Thông tư số 78/2014/TT-BTC nhằm khuyến khích doanh nghiệp trích tối thiểu 10% thu nhập tính thuế lập quỹ phát triển khoa học công nghệ để đặt hàng nghiên cứu tại trường đại học. Giải pháp này cần hoàn thành việc hướng dẫn chi tiết trong giai đoạn 2016 - 2018 nhằm huy động nguồn lực đầu tư tư nhân đạt mức tối thiểu 30% trong tổng chi nghiên cứu của trường.

Đại học Quốc gia Hà Nội và các trường đại học định hướng nghiên cứu cần khẩn trương tái cấu trúc hệ thống quản trị, thành lập các Văn phòng chuyển giao công nghệ (TTO) và quỹ đầu tư mạo hiểm nội bộ. Mục tiêu giai đoạn 2016 - 2020 là ươm tạo thành công từ 5 đến 10 mô hình doanh nghiệp spin-off hoạt động độc lập dựa trên việc khai thác sáng chế của nhà khoa học, giải quyết dứt điểm các vướng mắc sở hữu tài sản công.

Hội đồng trường và ban giám hiệu các trường thành viên cần ban hành quy chế nội bộ về quản lý tài sản trí tuệ với tỷ lệ phân chia lợi nhuận tối thiểu từ 30% đến 50% cho tác giả sáng chế khi chuyển giao thương mại thành công. Chính sách đãi ngộ tài chính vượt trội này sẽ tạo động lực trực tiếp, hướng tới mục tiêu tăng số lượng đơn đăng ký sở hữu công nghiệp của toàn trường thêm 20% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà hoạch định chính sách tại các cơ quan quản lý nhà nước như Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài chính: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học và cơ sở thực tiễn vững chắc để rà soát, sửa đổi các văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến tự chủ đại học, đổi mới cơ chế tài chính công và cơ chế thành lập doanh nghiệp khoa học công nghệ trong trường đại học.

Ban giám đốc, ban giám hiệu và cán bộ quản lý tại các đại học quốc gia, đại học vùng và các trường đại học định hướng nghiên cứu: Công trình gợi mở mô hình chuyển đổi quản trị, phương thức đa dạng hóa nguồn tài chính ngoài ngân sách và cách thức xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ chuyển giao công nghệ hiệu quả trong khuôn viên đại học.

Đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tài liệu giúp nâng cao nhận thức về quy trình bảo hộ sở hữu trí tuệ, nắm vững các kênh thương mại hóa sản phẩm nghiên cứu và phương thức tiếp cận nguồn tài trợ từ các quỹ phát triển khoa học công nghệ.

Lãnh đạo các doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và các nhà đầu tư công nghệ: Nghiên cứu mở ra cơ hội thiết lập quan hệ hợp tác chiến lược với các trường đại học lớn, giúp doanh nghiệp tận dụng cơ sở hạ tầng phòng thí nghiệm và đón đầu các công nghệ nguồn có giá trị kinh tế cao.

Câu hỏi thường gặp

Đổi mới sáng tạo trong trường đại học nghiên cứu khác gì so với phát minh thông thường? Phát minh là việc tạo ra công nghệ hoặc nguyên lý hoàn toàn mới trong phòng thí nghiệm. Trong khi đó, đổi mới sáng tạo đòi hỏi phát minh phải được thương mại hóa thành công trên thị trường để tạo ra lợi nhuận và giá trị xã hội, theo đúng nguyên lý của Westland là đổi mới bằng phát minh cộng thương mại hóa.

Vì sao tỷ lệ thương mại hóa sáng chế tại các trường đại học Việt Nam thời gian qua còn rất thấp? Nguyên nhân chủ yếu do các đề tài nghiên cứu chưa bám sát nhu cầu thực tế của thị trường, thiếu các đơn vị trung gian chuyên trách về xúc tiến thương mại công nghệ, và khối trường đại học chỉ sở hữu vỏn vẹn 11 bằng độc quyền sáng chế trong suốt giai đoạn 2003 - 2010.

Quyền tự chủ toàn diện có vai trò quyết định thế nào đối với trường đại học nghiên cứu? Tự chủ là điều kiện tiên quyết giúp nhà trường linh hoạt trong việc huy động tài chính ngoài ngân sách, chủ động bổ nhiệm nhân sự chất lượng cao và tự do lựa chọn hướng nghiên cứu đột phá, tương tự như cách Viện KAIST của Hàn Quốc vươn lên top 21 thế giới về kỹ thuật.

Kinh nghiệm chuyển đổi mô hình đại học quốc gia của Nhật Bản mang lại bài học gì cho Việt Nam? Nhật Bản đã chuyển 87 trường đại học quốc gia sang mô hình công ty độc lập vào năm 2004, xóa bỏ tư cách công chức của cán bộ để tăng tính tự chủ, từ đó giúp các trường thu được 11,8 tỷ yên từ sáng chế và đạt 71,6 tỷ yên lợi nhuận năm 2005.

Chính sách tài chính hiện hành ưu đãi ra sao cho hoạt động nghiên cứu khoa học của trường đại học? Thông tư số 78/2014/TT-BTC quy định miễn thuế thu nhập doanh nghiệp đối với các khoản thu từ hợp đồng nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, đồng thời cho phép doanh nghiệp trích tối thiểu 10% thu nhập trước thuế lập quỹ phát triển khoa học công nghệ để liên kết nghiên cứu.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo và mô hình đại học nghiên cứu dựa trên triết lý tự chủ và trách nhiệm giải trình.
• Công trình đã chỉ rõ nghịch lý thực tiễn: trường đại học chiếm 46,07% nhân lực nghiên cứu nhưng nguồn thu từ khoa học công nghệ chỉ chiếm 3,92% tổng ngân sách hoạt động.
• Nghiên cứu đã nhận diện chính xác các điểm nghẽn thể chế, sự thiếu vắng của mô hình doanh nghiệp spin-off và nút thắt trong cơ chế tài chính thí điểm tự chủ.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ về quản trị học thuật và đa dạng hóa nguồn thu.
• Đề xuất hệ thống giải pháp thể chế 4 trọng tâm gắn liền với lộ trình cụ thể nhằm thúc đẩy Đại học Quốc gia Hà Nội phát triển thành đại học nghiên cứu đẳng cấp khu vực.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp khung chính sách hoàn chỉnh giúp gắn kết hữu cơ giữa đào tạo, nghiên cứu và thương mại hóa sản phẩm trí tuệ. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2016 đến năm 2020, việc hiện thực hóa các khuyến nghị này sẽ là chìa khóa tháo gỡ rào cản hành chính và giải phóng tối đa năng lực sáng tạo học thuật. Các nhà quản lý giáo dục, nhà khoa học và doanh nghiệp hãy chủ động tham khảo công trình nghiên cứu này để cùng chung tay kiến tạo hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đại học bền vững tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu 3. Mục tiêu nghiên cứu 4.

Phạm vi nghiên cứu 5. Câu hỏi nghiên cứu 7. Giả thuyết nghiên cứu 8. Phƣơng pháp nghiên cứu 9.

Kết cấu của Luận văn 21 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU 1. Các hệ khái niệm công cụ 2. Chính sách hoạt động đổi mới, vai trò của chính sách trong việc thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trƣờng đại học - Kinh nghiệm quốc tế CHƢƠNG 2.

THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) 1. Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trƣờng đại học theo định hƣớng đại học nghiên cứu 2. Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội 3. Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới ở Đại học Quốc gia Hà Nội CHƢƠNG 3.

HÌNH THÀNH CÁC THIẾT CHẾ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƢỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) 1. Triết lý chính sách trả quyền tự chủ cho hoạt động đổi mới của các trƣờng đại học theo định hƣớng đại học nghiên cứu 2. Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học 3. Các động lực thúc đẩy của chính sách dựa trên triết lý thực trả quyền tự chủ cho hoạt động đổi mới các trƣờng đại học - Tự chủ về tổ chức - Tự chủ về tài chính - Tự chủ về quản lý nhân lực - Tự chủ về hƣớng nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu khoa học - Tự chủ về thông tin Khoa học và Công nghệ và hợp tác quốc tế KẾT LUẬN VÀ KHUYỀN NGHỊ 22 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] NỘI DUNG NGHIÊN CỨU CHƢƠNG 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƢỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU 1. Khái niệm đổi mới Theo thống kê của Cocia (2005), đã có tới hơn 60 định nghĩa về đổi mới đƣợc đƣa ra theo quan điểm của các nhà quản lý, nhà công nghệ, nhà thƣơng mại… Tuy nhiên, các khái niệm này đều có một điểm chung là nhấn mạnh tới tính “sáng tạo”, “tính mới” hàm chứa trong “đổi mới” và mức độ “sáng tạo” và “tính mới” sẽ là một thƣớc đo quan trọng cho việc phân loại “đổi mới”. Ở Việt Nam, theo từ điển Wikipedia, “đổi mới” là một chƣơng trình cải cách kinh tế và một số mặt xã hội do Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xƣớng vào thập niên 1980. Chính sách Đổi Mới đƣợc chính thức thực hiện từ Đại hội đại biểu Đảng Cộng sản Việt Nam lần VI, năm 1986.

Ở định nghĩa này, công cuộc “Đổi mới” tại Việt Nam trong các bài nghiên cứu tiếng Anh gọi là “Renovation”1 hoặc “Reform”2, hoàn toàn khác nghĩa với “innovation”. Ý nghĩa của từ “đổi mới” (innovation) bắt nguồn từ “nova” gốc Latin có nghĩa là “mới”, thƣờng đƣợc hiểu là sự mở đầu cho một sự việc hoặc giải pháp mới.[12] Theo (Westland, 2002) thì Innovation = Invention + Commercialization Đây là cách hiểu đƣợc sử dụng nhiều nhất trên thế giới về “the business of Innovation ". Nó bao hàm hai ý nghĩa chính, 1 thứ đƣợc gọi là Innovation thì phải bắt nguồn từ 1 Invention và phải đƣợc “thƣơng mại hoá” (sinh ra tiền, lợi nhuận cho ngƣời thƣơng mại hoá nó). Những sáng chế mới, dù có đột phá 1 Xem https://en.org/wiki/Doi_Moi 2 Xem https://en.org/wiki/Meiji_Restoration 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tới mức nào đi chăng nữa mà không thể thƣơng mại hoá thì vẫn chỉ là invention mà thôi.

World Bank (2007) đã nêu ra sự khác nhau cơ bản giữa “phát minh sáng chế” và “đổi mới” nhƣ sau: - “Đổi mới” là những sáng tạo mang ý nghĩa xã hội và kinh tế. Chúng có thể là cái “hoàn toàn mới”, song phần lớn là những kết hợp mới từ các thành phần sẵn có. Ngƣợc lại, “phát minh sáng chế” là công nghệ hoàn toàn mới. - “Đổi mới” có thể là “đổi mới đột phá, đổi mới gián đoạn”, nhƣng thông thƣờng là tổng hợp của những đổi mới nhỏ, đƣợc tích lũy dần trong quá trình phát triển.

Ngƣợc lại, “phát minh sáng chế” chắc chắn phải là những “sáng tạo đột phá”, do các nhà nghiên cứu trình độ cao đƣa ra. - “Đổi mới” có thể là đổi mới kỹ thuật công nghệ, hoặc đổi mới quản lý, đổi mới thể chế, đổi mới chính sách. Trên thực tế, “đổi mới” thƣờng đƣợc nhìn nhận nhƣ một “chỉnh thể” từ việc kết hợp các ý nghĩa công nghệ, thể chế, và những thay đổi khác. - “Đổi mới” xuất hiện trong nhiều bối cảnh: để giải quyết các vấn đề khó khăn nút cổ chai trong sản xuất của doanh nghiệp, thay đổi các công nghệ hiện có, nhằm giải quyết vấn đề cạnh tranh, hoặc phải tuân theo yêu cầu của hệ thống tiêu chuẩn quốc tế, hoặc tiêu chuẩn trong nƣớc, hoặc theo yêu cầu về mặt y tế.

“Đổi mới” đƣợc hiểu là “quá trình của chuỗi các hoạt động tổ chức và sáng tạo mang lại giá trị bền vững”[9] Trong luận văn này khái niệm “đổi mới” đƣợc hiểu là “Sự kết hợp của các hoạt động mang tính mới và sáng tạo nhằm mục đích tạo ra các giá trị xã hội và kinh tế”. Khái niệm chính sách Khái niệm “chính sách” đƣợc xem xét ở nhiều cách tiếp cận khác nhau. Theo hướng tiếp cận xã hội học, chính sách là một tập hợp những biện pháp ƣu đãi đối với một nhóm xã hội nhất định để nhóm này đóng vai trò chủ 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chốt trong việc thực hiện một mục tiêu xã hội nào đó. Nhƣ vậy, một chính sách luôn dẫn đến những bất bình đẳng về mặt xã hội bởi có nhóm đƣợc ƣu đãi, nhóm không đƣợc ƣu đãi và nhóm bị thiệt.

Theo hướng tiếp cận chính trị học, chính sách là tập hợp biện pháp mà một chủ thể quyền lực đƣa ra để định hƣớng xã hội thực hiện mục tiêu chính trị của chủ thể quyền lực. Theo lý thuyết trò chơi (Game Theory) chính sách là một sự lựa chọn của các phương án chơi. Trong bối cảnh của sự cạnh tranh, lựa chọn một hoạt động mang tính tốt nhất không theo nghĩa tuyệt đối mà chỉ mang tính tƣơng đối. Nghĩa là các nhà hoạch định chính sách lựa chọn cách thức tiến hành các hoạt động theo nguyên tắc: lựa chọn phƣơng án tốt nhất trong tất cả các phƣơng án mà công ty, nhà kinh doanh biết.

Do đó, để đƣa ra một chính sách cần vận dụng lý thuyết phân tích hệ thống, lý thuyết lựa chọn tối ƣu cũng nhƣ nhiều công cụ toán học khác để quyết định cái tốt nhất. Tiếp cận hệ thống, chính sách vận hành và tác động vào xã hội theo quy luật của một hệ thống, trong đó có một chủ thể chính sách, đối tƣợng chính sách, sự tác động từ chủ thể, dẫn đến phản ứng xã hội trƣớc chính sách và tƣơng tác giữa chính sách với các “nhiễu” từ phía môi trƣờng xã hội. Nhƣ vậy, mỗi chính sách luôn đóng vai trò một công cụ tái đồng hóa hệ thống, nhƣng một mặt khác, sự xuất hiện một chính sách cũng làm cho hệ thống xuất hiện một yếu tố mất đồng bộ mới. Tổng hợp từ các cách tiếp cận trên, ta có định nghĩa chung nhất và đƣợc sử dụng trong nghiên cứu của tác giả: “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”[22] 3.

Khái niệm đại học nghiên cứu Theo GS. TSKH Trƣơng Quang Học thì ĐHNC mang một số đặc trƣng: Quy mô lớn, tính liên ngành cao. Trƣờng có hàng trăm mã 25 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ngành/chƣơng trình đào tạo. (ĐH Callifornia, Mỹ có gần 600 chƣơng trình đào tạo ở cả ba bậc, cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ.

; ĐH Thanh Hoa, Trung Quốc có hơn 100 chƣơng trình ĐH, 158 chƣơng trình thạc sĩ, 144 chƣơng trình tiến sĩ…; Hoạt động chủ yếu của đội ngũ cán bộ là NCKH và giảng dạy; Đội ngũ có chất lƣợng cao và có quyền tự chủ cao trong hoạt động, đặc biệt là trong NCKH; Kinh phí NCKH lớn và chủ yếu có từ các nguồn bên ngoài (chiếm > 50% tổng thu của trƣờng); Các điều kiện nghiên cứu đầy đủ về hạ tầng, trang thiết bị và thông tin; Số lƣợng sinh viên sau đại học (đặc biệt là nghiên cứu sinh) lớn và là lực lƣợng nghiên cứu quan trọng của trƣờng (thƣờng > 50%). ĐHNC có ba chức năng: Đào tạo, NCKH, phục vụ xã hội và sự kết hợp chặt chẽ ba chức năng này hiện nay cũng là xu hƣớng cơ bản trong chiến lƣợc phát triển giáo dục ĐH của các nƣớc trên thế giới. Các trƣờng đại học không chỉ là trung tâm đào tạo mà đã thực sự trở thành các trung tâm NCKH, sản xuất, sử dụng, phân phối, xuất khẩu tri thức và chuyển giao công nghệ mới hiện đại. Trong đó, NCKH và phục vụ thực tiễn vừa là phƣơng tiện (học qua NC), vừa là mục đích (học cho NC) vừa là động lực để đào tạo, nhất là đào tạo chất lƣợng cao.

Nói cách khác, NCKH và phục vụ xã hội là yếu tố quyết định nhất tới chất lƣợng đào tạo. Vì vậy, liên kết với các doanh nghiệp, với sản xuất (theo công thức: Nhà nƣớc – ĐH – Cộng đồng – Doanh nghiệp) là xu hƣớng ngày một phát triển[20] Theo hƣớng dẫn các tiêu chí trƣờng ĐHNC của ĐHQGHN thì ĐHNC có 4 giá trị cốt lõi: Phát minh và khám phá; Sáng tạo và sáng nghiệp; chất lƣợng đỉnh cao; mô hình mở và giải phóng mọi nguồn lực và 6 đặc trƣng cơ bản: qui mô đa ngành, đa lĩnh vực; tích hợp đào tạo với nghiên cứu ở cá bậc đại học; tập trung vào đào tạo sau đại học; giảng viên là nhà khoa học; NC chất lƣợng cao; lãnh đạo hiệu quả. Các tiêu chí đánh giá trƣờng ĐHNC theo ĐHQGHN là: Thành tích NCKH và chuyển giao tri thức; chất lƣợng đào tạo; mức độ quốc tế hoá; cơ sở hạ tầng phục vụ đào tạo và NCKH. 26 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.