Chương 1. Tổng quan nghiên cứu Tổng hợp những nghiên cứu về chính sách công và chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân trong các nghiên cứu ở Việt Nam và một số nước trên thế giới Chương 2. Cơ sở lý luận để xây dựng chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam Chương 2 trình bày những nền tảng lý luận, bao gồm phân tích và bổ sung các lý thuyết đã trình bày ở tổng quan, những khái niệm và nội dung lý thuyết cơ bản được sử dụng như cách tiếp cận chung trong toàn bộ các nội dung tiếp theo của luận án. Chương này cũng cung cấp cơ sở để chứng minh sự cần thiết phải xây dựng chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân.
Căn cứ để xây dựng cơ sở lý luận là thực tiễn tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam và thành tựu của những nghiên cứu trước. Chương 3: Cơ sở pháp lý và thực tiễn của chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam Nội dung chương 3 tập trung cung cấp dữ liệu khoa học chứng minh sự cần thiết phải ban hành chính sách mới về quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam do những bất cập trong chính sách và pháp luật hiện hành, những bất đồng ý kiến giữa người dân và cơ quan quản lý cũng như hiệu quả quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân của những cơ quan, tổ chức, cá nhân công và tư không thuộc thẩm quyền kiểm soát của các lưu trữ nhà nước. Chương 4: Cấu trúc chính sách quản lý tài liệu lưu trữ nhân dân ở Việt Nam Kết quả cuối cùng của luận án tập trung ở chương này với các phương án chính sách khác nhau. Mỗi phương án gồm mục tiêu và dự thảo giải pháp chính sách cùng với dự kiến tác động chính sách nếu được đưa vào thực hiện.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Chính sách quản lý tài liệu lƣu trữ nhân dân trong các nghiên cứu lƣu trữ học Việt Nam và thế giới 1. Khái niệm tài liệu lưu trữ nhân dân trong các nghiên cứu lưu trữ học 1 Trong lý thuyết lưu trữ học Anh ngữ và Liên bang Nga không sử dụng thuật ngữ “tài liệu lưu trữ nhân dân” như các học giả Việt Nam. Song, cách sử dụng khái niệm của họ cũng đa dạng, không thống nhất, thậm chí trong cùng một bài viết, nhưng đều có cơ sở và nội hàm khái niệm khá rõ ràng với các cặp khái niệm tương phản, thể hiện cách tiếp cận đối xứng trong việc phân chia đối tượng nghiên cứu: Tiêu chí Khái niệm Dựa trên sự phân biệt chủ Tài liệu lưu trữ công Tài liệu lưu trữ tư thể sở hữu giữa nhà nước (public archives) (private archives) và tư nhân Dựa trên nguồn gốc hình Tài liệu cơ quan Tài liệu phi cơ quan thành và chức năng phản (institutional archives) (non-institutional ảnh của tài liệu archives) Dựa trên tính chất tổ Tài liệu doanh nghiệp tư Tài liệu cá nhân, gia chức của đối tượng hình nhân/nhà thờ/các tổ chức đình-dòng họ, cộng đồng thành tài liệu tư nhân Tuy các nghiên cứu không sử dụng khái niệm nhân dân (people) để đặt tên cho một nhóm tài liệu lưu trữ nhưng “nhân dân” có mặt ở hầu hết các bài viết về quản lý tài liệu lưu trữ với hai ý nghĩa cơ bản: nhân dân là đối tượng phục vụ của các lưu trữ, và nhân dân chủ thể tạo thành tài liệu.
Trên thực tế, khái niệm tài liệu lưu trữ nhân dân và lưu trữ nhân dân (people archives) được sử dụng khá phổ biến cho các lưu trữ của những tổ chức lao động như nghiệp đoàn, phong trào công nhân như thư viện - lưu trữ Kark Marx tại thành phố London [87], và các lưu trữ của cộng đồng như lưu trữ của người Mỹ gốc Phi ở Hoa Kỳ, lưu trữ của nhân dân vùng 1 Cộng đồng lưu trữ học Anh ngữ gồm các chuyên gia và các nghiên cứu của các chuyên gia trong những nước sử dụng tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ, chủ yếu gồm Hoa Kỳ, Liên hiệp Anh, Canada và Australia. Vì lẽ đó, trong đời sống lưu trữ tại các quốc gia, khái niệm “tài liệu lưu trữ nhân dân” trở thành một thuật ngữ để chỉ những tài liệu của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Cách tiếp cận này gần gũi với định nghĩa về khái niệm “tài liệu lưu trữ phi cơ quan” (non-institution archives) của Canada, “tài liệu lưu trữ cá nhân” (personal archives) theo nghĩa rộng của Australia, hay “tài liệu lưu trữ nhân dân” của PGS. Nguyễn Văn Thâm, PGS.
Vương Đình Quyền, PGS. Cho nên, sự xuất hiện của khái niệm này trong lưu trữ học Việt Nam, với sự kế thừa từ công tác lưu trữ của Liên Xô, có thể coi là một biểu hiện cho ý chí, quan niệm, và định hướng xã hội chủ nghĩa, luôn hướng tới và phục vụ quần chúng, nhân dân lao động. Khái niệm "Tài liệu lưu trữ nhân dân" ở Việt Nam đang gây nhiều tranh cãi trong các học giả. Có hai cách hiểu cơ bản về khái niệm này: - Thứ nhất, tài liệu lưu trữ nhân dân (people archives) là tài liệu tư nhân (private archives), trong đó tất cả những tài liệu được hình thành từ những cơ quan, tổ chức, cá nhân, nhóm cá nhân ở khu vực tư đều là ngoại diên của khái niệm này.
Với các hiểu đó, Hội thảo quốc tế “Tổ chức và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ nhân dân” do Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn Hà Nội thực hiện năm 2012 đã tập hợp hơn 30 bài viết về các tài liệu lưu trữ của nhiều chủ thể sáng tạo tài liệu khác nhau từ cá nhân tới cộng đồng, doanh nghiệp tư nhân hay tổ chức phi chính phủ, tổ chức tôn giáo. Cách hiểu như vậy sử dụng nguồn gốc hình thành tài liệu với sự nhấn mạnh về đặc tính tư hữu để xác định tài liệu lưu trữ nhân dân nhưng lại 2 chưa giải thích thấu đáo về khái niệm "khu vực tư". Cho nên, cách hiểu này rộng nhưng thiếu rõ ràng vì chưa thể hiện đúng bản chất của khái niệm "nhân dân". 2 Khái niệm “khu vực tư” (private sector) trong luận án được hiểu là bộ phận của nền kinh tế được vận hành bởi các doanh nghiệp tư nhân.
Khu vực này bao gồm các cá nhân tư (các chủ sở hữu tư), các tổ chức tư (doanh nghiệp tư) và có trách nhiệm chính trong động lực của nền kinh tế. Khác với khu vực tư, khu vực công bao gồm các cơ quan trong bộ máy nhà nước, thực hiện cung cấp các dịch vụ và hàng hóa mà khu vực không hoặc không thể cung cấp. Cả khu vực tư và khu vực công đều hướng đến lợi nhuận cho chủ sở hữu, sự khác biệt là lợi nhuận của khu vực tư được phục vụ và tái đầu tư cho cá nhân, tổ chức tư, còn của khu vực công để tái đầu tư phát triển cho xã hội và quốc gia. Vì thế, khái niệm “phi lợi nhuận” chỉ áp dụng cho những loại hình cung ứng dịch vụ công của khu vực công và các tổ chức từ thiện, các loại tổ chức phi lợi nhuận khác.
Tổng hợp từ từ điển thuật ngữ kinh doanh http://www.com/definition/public- sector.html (truy cập tháng 3. 2018) và các website về hành chính và kinh tế khác. 10 c - Thứ hai, tài liệu lưu trữ nhân dân là tài liệu của các cá nhân, gia đình, dòng họ, các nhóm người trong xã hội. Vương Đình Quyền định nghĩa: "Tài liệu lưu trữ nhân dân là tài liệu hình thành trong quá trình sống và hoạt động của cá nhân, gia đình, dòng họ, làng xã xưa có giá trị thực tiễn, giá trị lịch sử thuộc sở hữu hợp pháp của công dân, làng xã" [25].
Cách hiểu này tập trung vào tài liệu của cá nhân, gia đình, dòng họ, làng xã xưa và cũng coi trọng yếu tố sở hữu nhưng không phân biệt được tính chất tài liệu trong trường hợp của những cá nhân hoạt động trong các cơ quan Đảng và Nhà nước, lại chưa đề cập tới những cộng đồng mới đang hình thành một cách tự nhiên và tự nguyện trong xã hội. Nói cách khác, định nghĩa của PGS. Vương Đình Quyền đã chú trọng đến khái niệm "nhân dân" với nghĩa là những công dân và tổ chức của công dân trong xã hội. Hai cách hiểu trên, về cơ bản là thống nhất với nhau và giới hạn ngoại diên của khái niệm theo hướng loại bỏ tài liệu các tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội phi nhà nước khỏi sự đề cập của khái niệm.
Trong khi đó, quan niệm của cộng đồng lưu trữ Anh ngữ không định nghĩa rõ về tài liệu lưu trữ nhân dân, mà sử dụng các khái niệm đề cập trực 3 tiếp như tài liệu lưu trữ doanh nghiệp , tài liệu lưu trữ nhà thờ, tài liệu lưu trữ cá nhân và tài liệu lưu trữ cộng đồng với quan điểm chung về tính sở hữu tư nhân của cơ quan, tổ chức tạo ra tài liệu. Sử dụng khái niệm có tính bao quát hơn, các nhà lưu trữ Canada đặt tài liệu của cá nhân, gia đình, dòng họ và các nhóm người thuộc sự bao hàm của khái niệm "tài liệu lưu trữ phi cơ quan" (non-institutional archives) với nghĩa là tài liệu được hình thành từ những chủ thể và hoạt động của chủ thể mà bản thân họ và hoạt động của họ không được tổ chức một cách chính thức bởi các thủ tục pháp lý hay hành chính. Còn các quốc gia khác như Anh và Hoa Kỳ, khái niệm "tài liệu lưu trữ nhân dân" được dùng trong thực tiễn để chỉ những tài liệu của người lao động, bao gồm tài liệu của những cá nhân trong phong trào công nhân, những cuộc đấu tranh, các trào lưu, các chiến dịch của người lao động. Đồng hành với cách hiểu này là khái niệm "lưu trữ nhân dân" hay "lưu trữ lao động" với nghĩa là nơi lưu 3 Tài liệu của doanh nghiệp ở các quốc gia trong cộng đồng lưu trữ Anh ngữ phần lớn là tài liệu tư vì Nhà nước chỉ kiểm soát và điều hành trực tiếp các doanh nghiệp hoạt động công ích như cấp thoát nước, môi trường,.
Hiện nay, các nước Anh ngữ, đặc biệt là Mỹ và Tây Âu cũng chia sẻ các dịch vụ này cho doanh nghiệp tư nhân theo hướng Nhà nước thuê công ty tư nhân thực hiện các dịch vụ trên. 11 c giữ và phục vụ khai thác tài liệu của người lao động, chủ yếu là công nhân.