Luận văn thạc sĩ về chính sách phát triển công nghệ cơ điện trong nông nghiệp tại Nghệ An

Nghiên cứu chính sách phát triển công nghệ cơ điện trong nông nghiệp tại Nghệ An, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển bền vững.

• Tác giả: Phan Thế Quyết
• Người hướng dẫn: TS. Trần Ngọc Ca
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Chính sách phát triển công nghệ cơ điện trong nông nghiệp (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Nghệ An)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CƠ ĐIỆN NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.1. Khái niệm về công nghệ
• 1.1.2. Các khái niệm về hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.1.2.1. Nghiên cứu khoa học
• 1.1.2.2. Phát triển công nghệ
• 1.2. Chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp
• 1.2.1. Khái niệm về chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp
• 1.2.2. Các kênh chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp
• 1.2.3. Các hình thức chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp
• 1.3. Đại cương về chính sách
• 1.3.1. Khái niệm chính sách và phân loại chính sách
• 1.3.2. Tác động của chính sách
• 1.3.3. Phạm vi ảnh hưởng của chính sách
• 1.3.4. Phân tích chính sách
• 1.4. Vai trò của công nghệ cơ điện nông nghiệp trong sản xuất
• 1.4.1. Các công nghệ cơ điện nông nghiệp góp phần chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nâng cao hiệu quả
• 1.4.2. Giải phóng sức lao động nặng nhọc cho nông dân
• 1.4.3. Nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp
• 1.4.4. Góp phần tạo công ăn, việc làm cho khu vực nông thôn
• 1.5. Kinh nghiệm của một số nước
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CƠ ĐIỆN NÔNG NGHIỆP TẠI NGHỆ AN
• 2.1. Một số đặc điểm về kinh tế - xã hội tỉnh Nghệ An
• 2.1.1. Về vị trí địa lý
• 2.1.2. Về địa hình, địa thế
• 2.1.3. Dân số và lao động
• 2.1.4. Cơ sở hạ tầng nông thôn
• 2.1.5. Hệ thống chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp ở Nghệ An
• 2.2. Hiện trạng về công nghệ cơ điện nông nghiệp ở Nghệ An
• 2.2.1. Nguồn động lực dùng trong sản xuất nông nghiệp
• 2.2.2. Cơ giới hoá các khâu canh tác trước thu hoạch
• 2.2.3. Công nghệ và thiết bị phục vụ các khâu trong thu hoạch
• 2.2.4. Công nghệ và thiết bị phục vụ khâu bảo quản và chế biến nông lâm sản
• 2.2.5. Công nghệ và thiết bị phục vụ cơ giới hoá chăn nuôi
• 2.2.6. Nhận xét và đánh giá
• 2.3. Quan điểm và định hướng phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp
• 2.4. Định hướng phát triển cơ điện nông nghiệp của Nghệ An đến năm 2020
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH CHÍNH SÁCH VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CƠ ĐIỆN TRONG NÔNG NGHIỆP: TRƯỜNG HỢP TỈNH NGHỆ AN
• 3.1. Phân tích một số chính sách hiện hành về phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An
• 3.1.1. Những điểm mạnh

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp

Chính sách phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Chính sách này không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn tạo ra những sản phẩm nông sản chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường. Đặc biệt, trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, việc áp dụng công nghệ mới vào sản xuất nông nghiệp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

1.1. Khái niệm và vai trò của công nghệ cơ điện nông nghiệp

Công nghệ cơ điện nông nghiệp bao gồm các thiết bị, máy móc và quy trình tự động hóa trong sản xuất nông nghiệp. Vai trò của nó là giải phóng sức lao động, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời giảm thiểu tổn thất trong quá trình sản xuất.

1.2. Lịch sử phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong việc phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp từ những năm 2000. Các chính sách khuyến khích đầu tư vào công nghệ mới đã giúp nhiều địa phương cải thiện năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

II. Những thách thức trong phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp

Mặc dù đã có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng việc phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp vẫn gặp phải nhiều thách thức. Các vấn đề như thiếu nguồn lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật yếu kém và nhận thức của người dân về công nghệ còn hạn chế là những rào cản lớn.

2.1. Thiếu nguồn lực tài chính cho đầu tư công nghệ

Nhiều nông dân và doanh nghiệp nhỏ không có đủ khả năng tài chính để đầu tư vào công nghệ mới. Điều này dẫn đến việc sử dụng các thiết bị lạc hậu, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.2. Hạ tầng kỹ thuật chưa phát triển đồng bộ

Hệ thống hạ tầng kỹ thuật tại nhiều vùng nông thôn còn yếu kém, gây khó khăn trong việc tiếp cận và áp dụng công nghệ mới. Việc thiếu đường giao thông, điện và nước sạch cũng làm giảm hiệu quả sản xuất.

III. Phương pháp phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp hiệu quả

Để phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp đồng bộ và toàn diện. Việc kết hợp giữa nghiên cứu, phát triển và chuyển giao công nghệ là rất quan trọng.

3.1. Tăng cường nghiên cứu và phát triển công nghệ mới

Các viện nghiên cứu và trường đại học cần đẩy mạnh nghiên cứu và phát triển các công nghệ mới phù hợp với điều kiện thực tế của nông dân. Việc này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn tạo ra những sản phẩm nông sản chất lượng cao.

3.2. Tạo điều kiện thuận lợi cho chuyển giao công nghệ

Cần có các chính sách hỗ trợ chuyển giao công nghệ từ các viện nghiên cứu đến nông dân. Việc tổ chức các khóa đào tạo, hội thảo và chương trình khuyến nông sẽ giúp nông dân tiếp cận và áp dụng công nghệ mới một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An

Tỉnh Nghệ An đã có nhiều ứng dụng công nghệ cơ điện nông nghiệp thành công, giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ mới đã được triển khai và mang lại hiệu quả cao.

4.1. Mô hình sản xuất nông nghiệp ứng dụng công nghệ mới

Nhiều mô hình sản xuất nông nghiệp tại Nghệ An đã áp dụng công nghệ cơ điện, như sử dụng máy móc trong thu hoạch và chế biến nông sản. Những mô hình này không chỉ giúp giảm sức lao động mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng công nghệ

Các nghiên cứu cho thấy việc áp dụng công nghệ cơ điện nông nghiệp đã giúp tăng năng suất từ 20-30% so với phương pháp truyền thống. Điều này chứng tỏ rằng công nghệ có vai trò quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho công nghệ cơ điện nông nghiệp

Chính sách phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp cần được tiếp tục hoàn thiện và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Định hướng tương lai là phát triển công nghệ bền vững, thân thiện với môi trường và nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

5.1. Định hướng phát triển công nghệ bền vững

Cần chú trọng phát triển các công nghệ thân thiện với môi trường, giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái. Việc này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn tạo ra những sản phẩm an toàn cho người tiêu dùng.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển công nghệ

Việc hợp tác với các tổ chức quốc tế và các nước phát triển sẽ giúp Việt Nam tiếp cận được những công nghệ tiên tiến, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm nông nghiệp trên thị trường quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là chủ trương trọng điểm của Đảng và Nhà nước Việt Nam, việc phát triển công nghệ cơ điện trong nông nghiệp trở thành một yếu tố then chốt nhằm nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và hiệu quả sản xuất. Tỉnh Nghệ An, với diện tích lớn nhất cả nước và tỷ trọng nông nghiệp chiếm phần lớn trong GDP, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc ứng dụng công nghệ cơ điện phù hợp để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Theo khảo sát tại 20 xã thuộc các huyện Yên Thành, Quỳnh Lưu, Nghĩa Đàn và Thanh Chương, hiện trạng công nghệ cơ điện nông nghiệp còn hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất và chuyển giao công nghệ chưa hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An, phân tích các chính sách hiện hành và đề xuất giải pháp chính sách phát triển công nghệ cơ điện phù hợp với điều kiện địa phương. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong tỉnh Nghệ An, tập trung vào các khâu trước, trong và sau thu hoạch sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là chính sách tài chính và tổ chức chuyển giao công nghệ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa, giải phóng sức lao động, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, góp phần phát triển kinh tế nông thôn và nâng cao đời sống người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về công nghệ, chuyển giao công nghệ và chính sách phát triển công nghệ trong nông nghiệp. Một số khái niệm chính bao gồm:

• Công nghệ: Được định nghĩa là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết và công cụ dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm, bao gồm cả phần cứng (máy móc, thiết bị) và phần mềm (quy trình, bí quyết kỹ thuật).
• Chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp: Hoạt động áp dụng công nghệ cơ điện mới vào sản xuất nông nghiệp nhằm giải phóng sức lao động, tăng năng suất và chất lượng sản phẩm.
• Chính sách phát triển công nghệ: Tập hợp các biện pháp được thể chế hóa nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển và ứng dụng công nghệ cơ điện trong nông nghiệp.
• Phân tích chính sách: Quá trình đánh giá hiệu quả, điểm mạnh, điểm yếu của các chính sách hiện hành để đề xuất điều chỉnh hoặc bổ sung phù hợp.

Khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình chuyển giao công nghệ qua các kênh như hệ thống khuyến nông, viện nghiên cứu, dự án phát triển, doanh nghiệp và các hình thức chuyển giao như tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn vận hành, chuyển giao trọn gói.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát kết hợp phân tích định tính và định lượng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 20 xã thuộc các huyện trọng điểm của tỉnh Nghệ An, phỏng vấn sâu lãnh đạo địa phương, các sở ngành liên quan, hộ nông dân sử dụng máy móc cơ điện và các đơn vị dịch vụ nông nghiệp. Phương pháp chọn mẫu theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện cho các vùng đặc thù.

Nguồn dữ liệu bao gồm số liệu thu thập từ khảo sát thực địa, phỏng vấn chuyên gia, tài liệu chính sách hiện hành của tỉnh và các địa phương khác, cùng các báo cáo nghiên cứu liên quan. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm và phân tích nội dung chính sách. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2007 đến 2010, tập trung vào đánh giá hiện trạng và đề xuất chính sách phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An còn hạn chế: Khoảng 60% diện tích đất gieo trồng được làm đất bằng máy móc cơ điện, tuy nhiên các công nghệ phục vụ các khâu gieo trồng, thu hoạch và bảo quản vẫn chưa phổ biến rộng rãi. Máy móc thu hoạch cơ giới mới chỉ được sử dụng ở một số vùng đồng bằng, còn vùng núi và vùng sâu xa tiếp nhận công nghệ rất hạn chế.

2. Chính sách phát triển công nghệ cơ điện còn nhiều bất cập: Các chính sách tài chính và tổ chức chuyển giao công nghệ hiện hành chưa phát huy hiệu quả cao. Khoảng 70% người sử dụng công nghệ và các nhà quản lý đánh giá các chính sách chưa đủ mạnh để thúc đẩy ứng dụng công nghệ mới, đặc biệt là thiếu chính sách hỗ trợ tài chính trực tiếp cho nông dân và doanh nghiệp.

3. Chuyển giao công nghệ chủ yếu qua các dự án và chương trình nhà nước: Các chương trình như Chương trình 135, chương trình khoa học công nghệ KC.07 đã hỗ trợ chuyển giao công nghệ cơ điện nhưng hiệu quả lan tỏa còn hạn chế, do công nghệ chưa phù hợp với điều kiện địa phương và trình độ người sử dụng.

4. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy vai trò quan trọng của chính sách hỗ trợ tài chính và phát triển công nghiệp chế tạo máy móc: Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đều có chính sách hỗ trợ tài chính mạnh mẽ, phát triển công nghiệp chế tạo máy nông nghiệp và xây dựng hệ thống dịch vụ bảo trì, sửa chữa máy móc, giúp nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa và hiệu quả sản xuất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân hạn chế phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp tại Nghệ An chủ yếu do điều kiện kinh tế xã hội còn khó khăn, trình độ dân trí thấp, hạ tầng kỹ thuật nông thôn chưa phát triển đồng bộ. Các chính sách hiện hành chưa thực sự đồng bộ và thiếu tính đặc thù phù hợp với điều kiện địa phương, dẫn đến hiệu quả chuyển giao công nghệ thấp.

So sánh với các nghiên cứu và kinh nghiệm quốc tế, việc phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài chính, chính sách phát triển công nghiệp chế tạo máy móc và chính sách đào tạo, nâng cao năng lực sử dụng công nghệ cho người dân. Việc xây dựng các mô hình chuyển giao công nghệ phù hợp với đặc điểm địa hình, tập quán canh tác và trình độ người sử dụng là yếu tố quyết định thành công.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ cơ giới hóa các khâu sản xuất nông nghiệp tại Nghệ An so với các tỉnh khác, bảng đánh giá mức độ hài lòng của người sử dụng công nghệ với các chính sách hiện hành, và sơ đồ mô hình các kênh chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách hỗ trợ tài chính cho nông dân và doanh nghiệp: Cần xây dựng các chính sách hỗ trợ vay vốn ưu đãi, trợ giá mua máy móc thiết bị cơ điện nông nghiệp, đặc biệt cho các hộ nghèo và vùng khó khăn. Mục tiêu tăng tỷ lệ cơ giới hóa lên 80% trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Tài chính, Ngân hàng Chính sách xã hội tỉnh Nghệ An.

2. Phát triển công nghiệp chế tạo máy móc nông nghiệp địa phương: Khuyến khích đầu tư phát triển các doanh nghiệp cơ khí chế tạo máy móc nông nghiệp phù hợp với điều kiện sản xuất của tỉnh, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Mục tiêu nâng cao tỷ lệ máy móc sản xuất trong nước lên 50% trong 7 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Công Thương.

3. Tăng cường đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực sử dụng công nghệ cho nông dân: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn vận hành máy móc, đồng thời phát triển các mô hình chuyển giao công nghệ phù hợp với đặc điểm địa phương. Mục tiêu đào tạo ít nhất 5000 nông dân/năm. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông, các huyện, xã.

4. Xây dựng hệ thống dịch vụ bảo trì, sửa chữa máy móc cơ điện nông nghiệp: Thiết lập các trung tâm dịch vụ kỹ thuật tại các huyện, hỗ trợ bảo dưỡng, sửa chữa máy móc, đảm bảo hoạt động liên tục và hiệu quả. Mục tiêu giảm thời gian máy móc ngừng hoạt động xuống dưới 5%. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và PTNT, các doanh nghiệp dịch vụ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý các sở ngành tỉnh Nghệ An: Giúp hiểu rõ thực trạng và các chính sách phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp, từ đó xây dựng kế hoạch, chính sách phù hợp.

2. Các nhà nghiên cứu, viện nghiên cứu và trường đại học trong lĩnh vực khoa học công nghệ nông nghiệp: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để phát triển các đề tài nghiên cứu, dự án chuyển giao công nghệ.

3. Doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh máy móc thiết bị nông nghiệp: Tham khảo để điều chỉnh sản phẩm, chiến lược kinh doanh phù hợp với nhu cầu và chính sách địa phương.

4. Nông dân và các tổ chức dịch vụ nông nghiệp: Nắm bắt các công nghệ mới, chính sách hỗ trợ để nâng cao hiệu quả sản xuất và dịch vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Công nghệ cơ điện nông nghiệp là gì?
   Công nghệ cơ điện nông nghiệp là tập hợp các máy móc, thiết bị và quy trình kỹ thuật áp dụng trong các khâu sản xuất nông nghiệp nhằm tăng năng suất, giảm sức lao động và nâng cao chất lượng sản phẩm.

2. Tại sao Nghệ An cần phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp?
   Vì Nghệ An có diện tích nông nghiệp lớn, tỷ trọng lao động nông nghiệp cao, nhưng hiện trạng cơ giới hóa còn thấp, cần công nghệ để nâng cao hiệu quả sản xuất, giải phóng sức lao động và tăng thu nhập cho nông dân.

3. Các chính sách hiện hành đã hỗ trợ phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp như thế nào?
   Hiện có các chính sách hỗ trợ tài chính, chuyển giao công nghệ qua các chương trình dự án, tuy nhiên hiệu quả chưa cao do chưa phù hợp với điều kiện địa phương và thiếu sự đồng bộ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả chuyển giao công nghệ cơ điện nông nghiệp?
   Cần xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển công nghiệp chế tạo máy móc, đào tạo người sử dụng và xây dựng hệ thống dịch vụ bảo trì sửa chữa máy móc.

5. Kinh nghiệm quốc tế nào có thể áp dụng cho Nghệ An?
   Các nước như Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc đã thành công nhờ chính sách hỗ trợ tài chính mạnh, phát triển công nghiệp chế tạo máy móc và hệ thống dịch vụ kỹ thuật, đồng thời chú trọng đào tạo và phát triển mô hình chuyển giao công nghệ phù hợp.

Kết luận

• Công nghệ cơ điện nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong chuyển dịch cơ cấu cây trồng, nâng cao năng suất và giải phóng sức lao động tại Nghệ An.
• Hiện trạng công nghệ và chính sách phát triển còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế của sản xuất nông nghiệp địa phương.
• Các chính sách tài chính và tổ chức chuyển giao công nghệ cần được hoàn thiện, đồng bộ và phù hợp với điều kiện đặc thù của Nghệ An.
• Kinh nghiệm quốc tế cho thấy sự phối hợp giữa chính sách hỗ trợ tài chính, phát triển công nghiệp chế tạo máy móc và đào tạo người sử dụng là yếu tố then chốt.
• Đề xuất các giải pháp chính sách cụ thể nhằm nâng cao tỷ lệ cơ giới hóa, phát triển công nghiệp chế tạo máy móc, đào tạo và xây dựng hệ thống dịch vụ kỹ thuật trong vòng 5-7 năm tới.

Next steps: Triển khai khảo sát mở rộng, xây dựng đề án chính sách chi tiết và tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn kỹ thuật.

Call to action: Các cơ quan quản lý, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thúc đẩy phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp, góp phần hiện đại hóa nông nghiệp Nghệ An.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ CƠ ĐIỆN NÔNG NGHIỆP Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn là một chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước nhằm thúc đẩy kinh tế phát triển, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người dân, đưa nông thôn tiến lên văn minh hiện đại. Là thành viên của Tổ chức thương mại thế giới (WTO) Việt Nam và các quốc gia đang phát triển khác phải đối mặt với nhiều thách thức. Nông sản cuả Việt Nam bị cạnh tranh khốc liệt, hàm lượng khoa học và công nghệ kết tinh trong hàng hóa nông sản của chúng ta vốn đã chưa cao lại phải chịu sự canh tranh khốc liệt.

Trước tình hình đó, nhiệm vụ các địa phương cần những giải pháp để khắc phục khó khăn, thách thức của hội nhập, trong đó có những giải pháp về khoa học và công nghệ. Đặc biệt, các tỉnh đều coi trọng việc đầu tư phát triển công nghệ cơ điện nông nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp. Thông qua việc phát triển công nghệ mới sẽ giúp địa phương chuyển dịch cơ cấu theo hướng sản xuất hàng hóa, sử dụng đất và tài nguyên trong nông nghiệp một cách có hiệu quả, bảo vệ môi trường nông nghiệp, nông thôn, tăng năng suất lao động, giải phóng được sức lao động nặng nhọc cho bà con nông dân, tăng thu nhập cho bà con nông dân, xóa dần khoảng cáh giữa các địa phương trong một tỉnh, giữa miền núi và đồng bằng. Vì vây, trước khi đi vào nghiên cứu chính sách phát triển công nghệ cơ điện trong nông nghiệp (hay còn gọi là cơ điện nông nghiệp) cần thiết phải đề cấp đến một số vấn đề lý luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm về công nghệ Ngày nay, cụm từ “Công nghệ” đã trở nên phổ biên như công nghệ chế biến, công nghệ nano, công nghệ vũ trụ .v… nó rất gần gũi với các hoạt động của con người.

Nhưng đề hiểu được nó cần một quá trình tư duy về nó. Thuật ngữ công nghệ xuất phát từ tiếng Hy Lạp “techne” có nghĩa là một nghệ thuật hay kỹ năng, và “logia” có nghĩa là một khoa học hay sự nghiên cứu. 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khi xem xét công nghệ với tư cách là sản phẩm có thể trao đổi, mua bán, một thành tố quyết định của thị trường công nghệ. Trong báo cáo của Ban Chính sách Công nghệ, Viện Chiến lược và Chính sách khoa học và công nghệ tại Hội nghị Khoa học năm 2002 đã nêu ra một số khái niệm về công nghệ như sau: Định nghĩa 1: Theo tác giả F.

Root, "công nghệ là dạng kiến thức có thể áp dụng được vào việc sản xuất ra các sản phẩm và sáng tạo ra các sản phẩm mới". Trong định nghĩa này, bản chất của công nghệ là dạng kiến thức và mục tiêu sử dụng công nghệ là áp dụng vào sản xuất và tạo ra các sản phẩm mới. Định nghĩa 2: do tác giả R. Jones (1970) đưa ra, cho rằng "công nghệ là cách thức mà qua đó các nguồn lực được chuyển thành hàng hóa".

Như vậy về bản chất, công nghệ là cách thức (cũng là kiến thức); và mục tiêu sử dụng công nghệ là để chuyển hóa nguồn lực thành hàng hóa. Định nghĩa 3: "Công nghệ là tập hợp các kiến thức về một quy trình hoặc/và các kỹ thuật chế biến cần thiết để sản xuất ra các vật liệu, cấu kiện và sản phẩm công nghiệp hoàn chỉnh". Đây là định nghĩa của tác giả J. Baranson (1976), theo đó, bản chất của công nghệ là tập hợp các kiến thức với mục tiêu là sản xuất ra các vật liệu, cấu kiện và sản phẩm.

Định nghĩa 4: "Công nghệ là nguồn lực bao gồm kiến thức được áp dụng để nâng cao hiệu quả sản xuất và marketing những sản phẩm và dịch vụ đang có và tạo ra những sản phẩm và dịch vụ mới" theo J. Trong định nghĩa này công nghệ về bản chất cũng là kiến thức và có mục tiêu nâng cao hiệu quả sản xuất và đưa được sản phẩm ra thị trường. Định nghĩa 5: Theo E. Graham (1988) "Công nghệ là kiến thức không cầm nắm được, không phân chia được và có lợi về mặt kinh tế khi sử dụng để sản xuất ra các sản phẩm và dịch vụ".

Như vậy với định nghĩa này công nghệ cũng có bản chất là kiến thức và mục tiêu là để sản xuất ra sản phẩm và dịch vụ. 9 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Định nghĩa 6: Tác giả P. (1986) cho rằng "Công nghệ là sự áp dụng khoa học vào công nghiệp bằng cách sử dụng những nghiên cứu và cách xử lý một cách có hệ thống và có phương pháp". Công nghệ là kiến thức (có sẵn trong óc con người, không phải hàng hóa).

Theo đây bản chất của công nghệ là kiến thức khoa học; và mục tiêu là để áp dụng vào công nghiệp. Định nghĩa 7: nhằm mục đích tiêu chuẩn hoá công tác thống kê về cán cân thanh toán công nghệ (TBP), OECD(1990) định nghĩa ‘công nghệ được hiểu là một tập hợp các kỹ thuật, mà bản thân chúng được định nghĩa là một tập hợp các hành động và qui tắc lựa chọn chỉ dẫn việc ứng dụng có trình tự các kỹ thuật đó mà theo hiểu biết của con người thì sẽ đạt được một kết quả định trước (và đôi khi được kỳ vọng) trong hoàn cảnh cụ thể nhất định.” Công nghệ trong định nghĩa này được hiểu là tập hợp các hành động và qui tắc lựa chọn và có mục đích là đạt được một kết quả mong muốn. Định nghĩa 8: Tổ chức PRODEC (1982) đưa ra định nghĩa "công nghệ là mọi loại kỹ năng, kiến thức, thiết bị và phương pháp được sử dụng trong sản xuất công nghiệp, chế biến và dịch vụ". Như vậy công nghệ có bản chất là kỹ năng, kiến thức, thiết bị, phương pháp; Mục tiêu là để sử dụng trong sản xuất công nghiệp, chế biến và cung cấp dịch vụ.

Định nghĩa 9: Ngân hàng thế giới (1985) định nghĩa "công nghệ là phương pháp chuyển hóa các nguồn lực thành sản phẩm, gồm 3 yếu tố: thông tin về phương pháp; phương tiện, công cụ sử dụng phương pháp để thực hiện việc chuyển hóa; sự hiểu biết phương pháp hoạt động như thế nào và tại sao". Theo định nghĩa này thì công nghệ là thông tin, công cụ, sự hiểu biết và mục tiêu: để chuyển hóa nguồn vào thành sản phẩm. Định nghĩa 10: "công nghệ là một đầu vào cần thiết cho sản xuất, và như vậy, nó được mua và bán trên thị trường như một hàng hóa và được thể hiện ở một trong những dạng sau: tư liệu sản xuất và đôi khi là các sản phẩm trung gian, được mua và bán trên thị trường, đặc biệt là gắn với các quyết định đầu tư; nhân lực, thông thường là có trình độ và đôi khi là nhân lực có trình độ cao và chuyên sâu, với khả năng sử dụng đúng các thiết bị và kỹ thuật và làm chủ 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] được bộ máy giải quyết vấn đề và xử lý thông tin; thông tin, dù đó là thông tin kỹ thuật hay thông tin thương mại, được tung ra thị trường hay được giữ bí mật như một phần của hoạt động độc quyền". Định nghĩa này của UNCTAD (1972) cho thấy, về bản chất là đầu vào cho sản xuất ở dạng tư liệu sản xuất, nhân lực có trình độ và thông tin; và có mục tiêu là mang lại giá trị từ sản xuất.

Định nghĩa 11: Tác giả Sharif (1986) cho rằng "công nghệ bao gồm khả năng sáng tạo, đổi mới và lựa chọn từ những kỹ thuật khác nhau và sử dụng chúng một cách tối ưu vào tập hợp các yếu tố bao gồm môi trường vật chất, xã hội và văn hóa’. Tác giả này còn coi công nghệ là một tập hợp của phần cứng và phần mềm, bao gồm 4 dạng cơ bản: dạng vật thể (vật liệu, công cụ sản xuất, thiết bị và máy móc, sản phẩm trung gian hoàn chỉnh); dạng con người (kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm); dạng tài liệu (bí quyết, quy trình, phương pháp, dữ kiện thích hợp. được mô tả trong các ấn phẩm, tài liệu v. ); và dạng thiết chế tổ chức (dịch vụ, phương tiện truyền bá, công ty tư vấn, cơ cấu quản lý, cơ sở luật pháp.

Theo tổ chức ESCAP (Ủy ban kinh tế và xã hội Châu Á – Thái Bình Dương) thì Công nghệ là hệ thống kiến thức về quy trình và kỹ thuật dùng để chế biến vật liệu thông tin. Tuy nhiên, khái niệm này chưa thật đầy đủ và nó không phản ánh hết những thuộc tính của công nghệ. Vì lý do này mà ESCAP có mở rộng thêm “Công nghệ gồm tất cả các kỹ năng , kiến thức, thiết bị và phương pháp sử dụng trong sản xuất, chế tạo, dịch vụ, quản lý, thông tin …” Định nghĩa này không coi công nghệ phải gắn chặt với quá trình sản xuất chế tạo ra các sản phẩm cụ thể , mà mở rộng khái niệm công nghệ ra các lĩnh vực dịch vụ và quản lý. Do vậy, định nghĩa này được coi là một bước ngoặt trong lịch sử quan niệm về công nghệ.

Ở nước ta, trong những năm gần đây khái niệm công nghệ đã được Luật “Khoa học và Công nghệ” năm 2000 định nghĩa một cách cô đọng như sau: “Công nghệ là tập hợp các phương pháp, quy trình, kỹ năng, bí quyết, công cụ, phương tiện dùng để biến đổi các nguồn lực thành sản phẩm”. 11 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Theo Luật “Chuyển giao Công nghệ” năm 2006 công nghệ được định nghĩa như sau: “Công nghệ là giải pháp, quy trình, bí quyết kỹ thuật có kèm hoặc không kèm công cụ, phương tiện dùng để biến đổi nguồn lực thành sản phẩm”. Với định nghĩa về công nghệ như trên có thể hiểu công nghệ một cách đơn giản là sự hiểu biết cách làm một việc gì đó. Công nghệ tồn tại trong mọi hoạt động của đời sống kinh tế - xã hội.

Mối người dưới một góc độ khác nhau, ở một vị trí khác nhau có thể nhìn nhận công nghệ dưới những khía cạnh khác nhau. Về nội dung công nghệ: Theo quan điểm của Trung tâm Chuyển giao công nghệ châu Á-Thái bình Dương (APCTT) thì bất cứ một công nghệ nào, dù đơn giản đến đâu cũng bao gồm 4 thành tố có tác động qua lại lẫn nhau để tạo ra biến đổi mong muốn: - Công nghệ hàm chứa trong các vật thể (Technoware-T) bao gồm mọi phương tiện vật chất như các công cụ, trang bị, máy móc, vật liệu, phương tiện vận chuyển, nhà xưởng. Có thể gọi dạng hàm chứa này là phương tiện kỹ thuật.