LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những năm qua Đảng, Nhà nước ta đã xây dựng và thực hiện nhiều chính sách về xóa đói giảm nghèo (XĐGN), giải quyết việc làm, hỗ trợ về nhà ở cho nhân dân nói chung và các hộ nghèo nói riêng; nguồn vốn hỗ trợ xóa đói giảm nghèo đó, ngoài sự đóng góp bằng nội lực là chính, còn có sự tham gia đóng góp của các tổ chức quốc tế thông qua các chương trình, dự án xóa đói giảm nghèo đã giúp các hộ nghèo, các xã nghèo và xã đặc biệt khó khăn có cơ hội vươn lên thoát khỏi đói nghèo. Nhờ đó, sau một thời gian nước ta đã đạt được những thành tựu to lớn trong công cuộc xoá đói giảm nghèo cũng như phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên tình trạng nghèo vẫn còn tồn tại ở nhiều địa phương, nhiều hộ gia đình.
Trong đó hộ nghèo chưa có nhà ở hiện đang là vấn đề cấp bách ở Việt Nam. Chính sách hỗ trợ nhà ở cho hộ nghèo nhằm giúp cho các hộ nghèo có điều kiện phát triển kinh tế, thoát nghèo bền vững là một trong những nội dung có ý nghĩa thực tiễn về kinh tế, chính trị, xã hội rất quan trọng. Tại huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An – một trong những huyện còn có nhiều hộ nghèo, chính quyền huyện và các tổ chức trong hệ thống chính trị hết sức quan tâm đến tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo nhằm giúp cho hộ nghèo có chỗ sinh hoạt và sinh sống an toàn để toàn tâm toàn ý lao động sản xuất góp phần phát triển kinh tế và đảm bảo Quốc phòng – An ninh trên địa bàn. Công tác XĐGN nói chung, trong đó có hỗ trợ nhà ở đối với các hộ nghèo được coi là trách nhiệm của các cấp chính quyền, của từng gia đình và của toàn xã hội.
Hàng năm chính quyền huyện đã tiến hành rà soát tình trạng các hộ nghèo chưa có nhà ở đảm bảo 3 cứng, đó là nền cứng, khung cứng, mái cứng, xác định rõ khó khăn về nhà ở và các nguyên nhân qua đó đề ra các mục tiêu và xây dựng chương trình kế hoạch cụ thể phù hợp với tình hình của 2 địa phương, được nhân dân đồng tình hưởng ứng, nên đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận về hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo. Tuy nhiên, việc tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền huyện Con Cuông thời gian qua đã và đang bộc lộ một số hạn chế yếu kém như: công tác chuẩn bị triển khai chính sách chưa đảm bảo yêu cầu về mặt tổ chức cũng như các nguồn lực; công tác chỉ đạo triển khai chính sách chưa quyết liệt, truyền thông chưa hiệu quả, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan ban ngành, một số kế hoạch thực hiện chưa đạt mục tiêu; kiểm soát sự thực hiện chính sách chưa chặt chẽ, thiếu giám sát đánh giá. Bên cạnh đó tư tưởng trông chờ ỷ lại vào sự đầu tư, hỗ trợ của Nhà nước ở một bộ phận cán bộ và nhân dân còn rất nặng nề nên đã hạn chế việc phát huy nội lực để vươn lên thoát nghèo bền vững. Kết quả là tỷ lệ hộ nghèo thiếu nhà ở còn ở mức cao so với bình quân chung của tỉnh.
Xuất phát từ tình hình thực tế của huyện Con Cuông, học viên lựa chọn đề tài: “Tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An” để làm luận văn thạc sĩ, với mong muốn được đóng góp một phần nhỏ vào thực hiện chính sách nêu trên, hướng tới đạt được mục tiêu về nhà ở cho hộ nghèo mà chính quyền đã đề ra. Tình hình nghiên cứu có liên quan Trong những năm qua, vấn đề nhà ở cho người nghèo, người thu nhập thấp đã nhận được sự quan tâm rất lớn của Đảng và Nhà nước thể hiện qua các Nghị quyết, Chỉ thị của Đảng, qua hệ thống pháp luật, chính sách của Nhà nước. Các nhà nghiên cứu cũng đã có rất nhiều công trình khoa học, nhiều đề tài tập trung nghiên cứu việc xây dựng và thực hiện các chính sách hỗ trợ nhà ở đối với người thu nhập thấp, người nghèo. Đó là: Đỗ Thanh Tùng, (2002).
Luận văn thạc sĩ, tại trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội về đề tài: “Tín dụng ngân hàng với việc phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp trên địa bàn đô thị Hà Nội”. Đề tài đã nêu lên thực trạng về vay vốn ngân hàng để phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp ở Thành phố 3 Hà Nội và đề xuất giải pháp về tín dụng ngân hang để phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp ở Thành phố Hà Nội. Lê Thị Mai, (2014). Vấn đề nhà ở đô thị cho người nghèo: lý thuyết, thực tế và hướng tiếp cận.
Kỷ yếu Hội thảo “Nhà ở khu dân cư nghèo ở thành phố Hồ Chí Minh và những giải pháp hướng đến môi trường sống tốt hơn trong tương lai”, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP Hồ Chí Minh và Tổ chức Rosa Luxemburg Stiftung tổ chức năm 2014. Bài viết không chỉ đưa ra cơ sở lý thuyết mà còn nêu được cơ sở thực tiễn về vấn đề nhà ở đô thị cho người nghèo, để từ đó gợi ý những giải pháp giải quyết vấn đề nhà ở đô thị cho người nghèo ở Thành phố Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Thắm, (2014): Luận văn thạc sĩ Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội, với đề tài: Chính sách nhà ở xã hội ở Việt Nam. Đề tài đã xác định được một số tiêu chí và nội dung cơ bản của nhà ở xã hội ở Việt Nam; Đánh giá được chính sách này theo một số tiêu chí trên; đồng thời đánh giá được những thành công và hạn chế của chính sách để từ đó đề xuất được một số chính sách thực hiện nhà ở xã hội phù hợp với tình hình thực tiễn ở Việt Nam Nguyễn Thị Hằng (2013): Luận văn thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội, với đề tài Giải pháp tài chính phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp ở Việt Nam.
Đề tài đã khái quát tình hình nhà ở của người thu nhập thấp ở Việt Nam; làm rõ thực trạng triển khai các giải pháp tài chính để phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp và đề xuất các giải pháp về tài chính để phát triển nhà ở cho người thu nhập thấp. Nhận xét: Các công trình nêu trên đã tập trung làm rõ các chính sách nhà ở xã hội, thực trạng nhà ở cho người nghèo, người thu nhập thấp và các giải pháp để giải quyết vấn đề này. Về tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo, người thu nhập thấp trên các vùng miền khác nhau, các tác giả đều đã đề xuất nhiều giải pháp. Tuy nhiên, tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền cấp huyện vẫn là một đề tài còn ít được nghiên cứu.
Đặc biệt trong quá trình tìm hiểu, tác giả nhận thấy chưa có 4 đề tài nào viết cụ thể về tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An. Mục tiêu nghiên cứu Luận văn được thực hiện hướng tới các mục tiêu cụ thể sau: Xác định khung nghiên cứu về tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền cấp huyện. Phân tích thực trạng tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền huyện Con Cuông giai đoạn 2015 – 2017; xác định điểm mạnh, điểm yếu trong tổ chức thực thi chính sách và nguyên nhân của các điểm yếu. Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của chính quyền huyện Con Cuông đến năm 2020.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu * Đối tượng: Tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo của Chính quyền huyện Con Cuông, tỉnh Nghệ An * Phạm vi nghiên cứu: - Về nội dung: Tập trung nghiên cứu tổ chức thực thi chính sách hỗ trợ nhà ở đối với hộ nghèo, trong đó cấp ban hành chính sách là trung ương và tỉnh, cấp thực hiện chính sách là chính quyền huyện. - Về không gian: Trên địa bàn huyện Con Cuông - Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng giai đoạn 2015- 2017; đề xuất giải pháp đến 2020 5 5. Phƣơng pháp nghiên cứu 5.1 Khung nghiên cứu: Yếu tố ảnh hƣởng đến Quá trình tổ chức thực tổ chức thực thi chính thi chính sách hỗ trợ sách hỗ trợ nhà ở đối nhà ở đối với Mục tiêu thực thi chính với hộ nghèo hộ nghèo sách hỗ trợ nhà ở đối Các yếu tố thuộc về Chuẩn bị triển khai - Xây dựng bộ máy tổ với hộ nghèo chính quyền huyện: - Sự quyết tâm của bộ chức thực thi - Xây dựng các kế hoạch Thực hiện được các mục máy lãnh đạo triển khai tiêu của chính sách hỗ trợ - Năng lực và thái độ - Ra văn bản hướng dẫn nhà ở đối với hộ nghèo: của cán bộ thực hiện - Tổ chức tập huấn - Nâng cao chất lượng chính sách Chỉ đạo triển khai: cuộc sống của các hộ Các yếu tố thuộc về đối - Truyền thông và tư vấn nghèo. tượng CS: - Tổ chức thực hiện KH - Góp phần thực hiện - Mức sống và trình độ - Vận hành các quỹ chương trình mục tiêu dân trí - Phối hợp hoạt động quốc gia về giảm nghèo - Sự ủng hộ của người - Dịch vụ hỗ trợ Kiểm soát sự thực hiện: bền vững.
dân nói chung vầ hộ - Xây dựng hệ thống - Hỗ trợ các hộ nghèo có nghèo nói riêng thông tin phản hồi nhà ở đảm bảo 3 cứng Các yếu tố bên ngoài - Chính sách hợp lý - Giám sát và đánh giá (nền cứng, khung cứng, việc thực hiện mái cứng). - Tình hình kinh tế và - Điều chỉnh và đề xuất xã hội. kiến nghị - Điều kiện tự nhiên Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Giáo trình Chính sách kinh tế - xã hội 5.2 Phƣơng pháp thu thập và xử lý dữ liệu Dữ liệu thứ cấp: Luận văn chủ yếu sử dụng số liệu thứ cấp, được thu thập từ các tài liệu, các báo cáo kết quả hoạt động do các cơ quan ban ngành của huyện công bố chính thức. Sau đó được xử lý bằng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, so sánh, mô hình hóa.