Chương 1. Tổng quan nghiên cứu chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama; Chương 2. Cơ sở hoạch định chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B.
Obama; Chương 3. Nội dung và các hướng triển khai chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama; Chương 4. Nhận xét và đánh giá chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B.2016) 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG B. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tổng thống da màu đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ sau khi lên cầm quyền (2009 - 2016) đã đưa ra một chính sách đối với CA - TBD mà trọng tâm là khu vực ĐNA với tên gọi “xoay trục” (pivoting). Đây là một trong những đề tài cấp thiết, được giới nghiên cứu quan hệ quốc tế và các nhà hoạch định chính sách trên thế giới rất chú ý quan tâm, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Ở nước ngoài Trên thế giới, đặc biệt là ở Mỹ, có rất nhiều công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại trong các thời kỳ lịch sử, trong đó bao gồm cả chính sách của Mỹ đối với CA - TBD nói chung và ĐNA nói riêng.
Theo GS Joseph Nye của Đại học Havard, từng là Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và là tác giả cuốn sách The future of power (Tương lai quyền lực) đã nhận định: “Ngay từ năm 1750, CA - TBD đã chiếm 3/5 dân số thế giới và 3/5 GDP toàn cầu và đến năm 2050 châu lục này sẽ trở lại về với địa vị vốn có của nó cách đây 300 năm” [113, tr. Trong tác phẩm của mình, Joseph Nye đã nhấn mạnh tầm quan trọng cũng như lợi ích của Mỹ gắn bó chặt chẽ với khu vực CA - TBD. Mỹ là một quốc gia Thái Bình Dương nên sự hiện diện của Mỹ ở khu vực này là hợp logic và Tổng thống B. Obama đang dốc toàn lực để đảm bảo và duy trì sự lãnh đạo đối với khu vực này và toàn thế giới.
Tuy nhiên, Nye chưa đi sâu phân tích những lợi ích cốt lõi của Mỹ ở khu vực này. Ngoại trưởng Hillary Clinton đã hai lần khẳng định vị thế của khu vực CA - TBD đối với lợi ích quốc gia của Mỹ trong bài phát biểu “America’s Pacific Century” (Thế kỷ Thái Bình Dương) tại Trung tâm Đông Tây, Hawaii ngày 10/11/2011 và dự báo: “Tương lai của Mỹ gắn kết chặt chẽ với tương lai của CA - TBD”, “châu Á rất quan trọng đối với tương lai của nước Mỹ, sự tham dự của Mỹ là cần thiết đối với tương lai của châu Á. Khu vực này mong muốn chúng ta tham gia lãnh đạo và cùng kinh doanh”[99, tr. Bài viết này được coi là tuyên ngôn cho chính sách quay trở lại ĐNA của CQ TT B.
Nghiên cứu chính sách đối ngoại của Mỹ đã có nhiều công trình khoa học, sách tham khảo tiêu biểu có những cuốn có tính chất kinh điển như Diplomacy (Chính sách ngoại giao) của Henry Kissinger do Nxb Simon & Schuster phát hành năm 1994; Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century (Liệu Mỹ có cần một chính sách đối ngoại? Hướng tới một nền ngoại giao cho thế kỷ 21) (LUAN.2016) 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) của Henry Kissinger do Nhà xuất bản Simon & Schuster phát hành năm 2002; Grand chessboard (Bàn cờ lớn) của Zbigniew Brzezinski do Nxb Basic Books phát hành năm 1997. Đây đều là những cuốn sách tiêu biểu nhất, thể hiện tư duy hiện thực của những nhà hoạch định chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Trong cuốn Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century của Henry Kissinger, nguyên cố vấn an ninh quốc gia và Bộ trưởng Bộ ngoại giao dưới thời Nixon và Ford, đã phác họa một bức tranh đầy tính hiện thực về những cơ hội và thách thức đối với nước Mỹ trong một thế giới với những thay đổi hết sức sâu sắc do tác động hai mặt của toàn cầu hóa. Đi theo quan điểm của chủ nghĩa hiện thực, Kissinger nhấn mạnh những khái niệm cốt lõi như lợi ích quốc gia, cân bằng chiến lược trong quan hệ quốc tế.
Kissinger cho rằng mặc dù Mỹ có những ưu thế vượt trội về sức mạnh kinh tế, quân sự nhưng nước này cũng cần có một chiến lược dài hạn trong một thế giới đang biến chuyển nhanh chóng. Với tư tưởng hiện thực, cân bằng chiến lược của Kissinger thể hiện trong chiến lược củng cố liên minh với các đồng minh và đối tác chiến lược tại CA - TBD. Đặc biệt, trong cuốn sách American Foreign Policy: The Dynamics of Choice in the 21st Century (Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ: Động cơ của sự lựa chọn trong thế kỷ XXI) do Bruce W. Jentleson chủ biên xuất bản năm 2000, đây là công trình nghiên cứu sâu sắc về nước Mỹ và về các chính sách; các quan hệ đối ngoại của Mỹ với các quốc gia, khu vực trên thế giới.
Tuy nhiên, cuốn sách này chỉ tập trung phân tích chính sách đối ngoại của Mỹ thời kỳ của Tổng thống Bill Clinton trở về trước. Nghiên cứu công trình này, tác giả có cái nhìn đối sánh về chính sách đối ngoại của Mỹ từ các đời Tổng thống trước cho đến nay. Một trong những cuốn sách bàn về thế và lực, chính sách đối ngoại của CQ TT B. Obama là tác phẩm của học giả James Mann, với nhan đề The Obamians: The Struggle Inside the White House to Redefine American Power (Chính quyền Obama: Cuộc chiến bên trong Nhà Trắng để xác định lại sức mạnh Mỹ) xuất bản ngày 14/7/2012.
Mann phân tích việc Obama chủ trương từ bỏ cách tiếp cận đơn phương của CQ TT G. W Bush, đề cao tính đa phương và hòa giải trong giải quyết các vấn đề quốc tế. Mỹ sẽ từ bỏ cách thức tập hợp lực lượng theo tiêu chí đi với Mỹ hoặc chống lại Mỹ mà CQ TT G.W Bush đã áp dụng một thời gian dài sau vụ khủng bố 11/9/2001, đồng thời sẽ thúc đẩy quan hệ với tất cả các nước, thậm chí cả với các nước trước đây có bất đồng với Mỹ. Một nhà nghiên cứu người Đức đã nhận định “Cuốn sách là một bức chân dung về chính sách đối ngoại của Tổng thống B.2016) 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) Trong cuốn sách Barack Obama's Foreign Policy (Chính sách đối ngoại của Barack Obama) của các tác giả Martin S.
Lieberthal và Michael E. O'Hanlon do Nxb Bending History phát hành vào ngày 3/2/2012, các tác giả đã đưa ra những nhận định quan trọng về chính sách đối ngoại của CQ TT B. Obama trong nhiệm kỳ đầu. Các tác giả đã phân tích chiến lược đối ngoại Mỹ là: (i) Bảo vệ an ninh cho dân tộc, đất nước và đồng minh; (ii) Thúc đẩy phát triển kinh tế và chia sẻ sự phồn vinh ở trong nước cũng như ở nước ngoài; (iii) Tăng cường vị trí của Mỹ trong sự lãnh đạo toàn cầu bằng việc nêu gương; (iv) Coi trọng hơn vị trí và vai trò của ASEAN về địa chiến lược và tham gia sâu hơn vào các thể chế tại khu vực [117, tr.
Từ đó, đưa ra những lập luận về chính sách đối ngoại Mỹ trong nhiệm kỳ Tổng thống B. Obama là khôi phục và củng cố vị trí siêu cường số một thế giới của Mỹ, giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính nhằm phục hồi, phát triển kinh tế và chống khủng bố. Tăng cường vị thế lãnh đạo toàn cầu của Mỹ, đảm bảo thịnh vượng chung, bảo vệ và thúc đẩy các giá trị Mỹ trên thế giới. Về cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ở khu vực ĐNA, cuốn sách Obama and China's Rise: An Insider's Account of America's Asia Strategy (Sự trỗi dậy của Trung Quốc: chiến lược châu Á của Mỹ dưới thời Obama) xuất bản ngày 8/3/2012.
Quan hệ Mỹ - Trung Quốc được Jeffrey của học giả Jeffrey A. Bader dự báo là mối quan hệ có ảnh hưởng lớn nhất đến thế giới trong tương lai. Theo đánh giá của tác giả trong cuốn sách này, sự trỗi dậy của Trung Quốc đã trở thành thách thức dài hạn đối với Mỹ. Trung Quốc trỗi dậy đã đánh dấu sự giảm sút vị trí và ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực ĐNA.
Phân tích của Jeffrey A. Bader khẳng định Trung Quốc đang có ảnh hưởng ngày càng sâu rộng ở khu vực thông qua kênh thương mại và đầu tư. Mỹ một cường quốc về kinh tế và quân sự, dưới thời Tổng thống B. Obama đã đưa ra tuyên bố chuyển trọng tâm chiến lược về ĐNA.
Rõ ràng, cạnh tranh giữa hai quốc gia này là không thể tránh khỏi. Năm 2010, trong bản Báo cáo đặc biệt của Hội đồng đối ngoại quốc gia Hoa Kỳ, nghiên cứu The United States in the New Asia (Hoa Kỳ bên trong một châu Á mới) của hai tác giả Evan A. Feigenbaum và Robert A. Manning đã phân tích cấu trúc khu vực châu Á và ý nghĩa của khu vực này đối với Hoa Kỳ.
Các học giả nhấn mạnh Hoa Kỳ phải tăng cường tham gia vào việc hình thành các tổ chức châu Á để thúc đẩy chiến lược kinh tế của Hoa Kỳ vì lợi ích và bảo vệ sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ. Đồng thời, các học giả còn đưa ra sáu nguyên tắc về chính sách của Hoa Kỳ đối với châu Á nói chung và kiến nghị chính sách cụ thể đối với Đông Bắc Á và ĐNA. Bản báo cáo có ý nghĩa quan trọng cho việc hình thành chính sách của Hoa Kỳ (LUAN.2016) 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) đối với một khu vực châu Á và hứa hẹn sẽ đóng một vai trò trung tâm trong việc hình thành chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với khu vực châu Á trong thời gian tới. Nghiên cứu của học giả Carmia Colette Carroll với nội dung US - ASEAN relations under the Obama Administration 2009 - 2011 (Quan hệ Mỹ - ASEAN dưới chính quyền Obama 2009-2011) do Nxb Georgetown University, Washington, D.C xuất bản năm 2012, tác giả đã phân tích những điều chỉnh chiến lược trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống B.
Nếu như dưới CQ TT G. W Bush, quan hệ Mỹ - ASEAN căng thẳng vì tổng thống G.W Bush coi ĐNA như mặt trận thứ hai trong cuộc chiến chống khủng bố sau sự kiện 11/9/2001, thì quan hệ Mỹ - ASEAN được cải thiện hơn dưới thời CQ TT B. Obama trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và văn hóa. Với nghiên cứu này, tác giả Carmia đã có một cái nhìn đối sánh trong quan hệ Mỹ - ASEAN dưới thời Tổng thống G.
W Bush và Tổng thống B.