Chính Sách Đối Với Đông Nam Á Của Chính Quyền Tổng Thống Barack Obama (2009 - 2016)

Luận án phân tích chính sách đối với Đông Nam Á của Tổng thống Barack Obama giai đoạn 2009-2016, nêu bật những tác động và chiến lược quan trọng.

• Tác giả: Phạm Hoàng Tú Linh
• Người hướng dẫn: GS. TS Phạm Quang Minh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Đông Nam Á học
• Đề tài: Chính Sách Đối Với Đông Nam Á Của Chính Quyền Tổng Thống Barack Obama (2009 - 2016)
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• TRANG BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp mới của Luận án
• Bố cục của Luận án
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG B.
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Một số nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Những vấn đề khoa học đã được giải quyết
• 1.2.2. Những vấn đề mới liên quan tới luận án sẽ được tập trung nghiên cứu
• 1.3. Tiểu kết Chương 1
• 2. Chương 2: CƠ SỞ HOẠCH ĐỊNH CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG B.
• 2.1. Học thuyết đối ngoại mới của B.
• 2.2. Điều chỉnh chính sách đối ngoại của Mỹ dưới thời B.
• 2.3. Chính sách xoay trục về châu Á của chính quyền B.
• 2.4. Cơ sở thực tiễn
• 2.4.1. Tầm quan trọng của Đông Nam Á trong chính sách xoay trục của Mỹ
• 2.4.2. Tình hình Đông Nam Á cuối thập niên thứ nhất thế kỷ XXI
• 2.4.3. Sự bất cập của chính sách Đông Nam Á của Mỹ trước 2009
• 2.5. Tiểu kết Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ CÁC HƯỚNG TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN B.
• 3.1. Nội dung chính sách Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B.
• 3.1.1. Mục tiêu của chính sách Đông Nam Á
• 3.1.2. Giải pháp triển khai thực hiện chính sách Đông Nam Á
• 3.2. Các hướng triển khai chính sách
• 3.2.1. Đẩy mạnh hợp tác toàn diện với ASEAN
• 3.2.2. Thúc đẩy quan hệ với các quốc gia Đông Nam Á
• 3.2.3. Can dự vào vấn đề Biển Đông
• 3.2.4. Đối phó với một Trung Quốc đang “trỗi dậy”
• 3.2.5. Lôi kéo các nước ASEAN tham gia TPP
• 3.3. Tiểu kết Chương 3
• 4. Chương 4: NHẬN XÉT VÀ ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN B.
• 4.1. Đánh giá chính sách Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B.
• 4.1.1. Một số đặc trưng cơ bản trong chính sách Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B.
• 4.1.2. So sánh chính sách của chính quyền B.
• 4.2. Thành tựu và hạn chế trong chính sách của Mỹ đối với Đông Nam Á
• 4.2.1. Thành tựu của chính sách đối với Đông Nam Á dưới thời Tổng thống B.
• 4.2.2. Hạn chế của chính sách đối với Đông Nam Á dưới thời Tổng thống B.
• 4.3. Tác động của chính sách Đông Nam Á dưới chính quyền Tổng thống B.
• 4.3.1. Đối với Mỹ
• 4.3.2. Đối với ASEAN
• 4.3.3. Đối với quan hệ quốc tế ở Đông Nam Á
• 4.3.4. Đối với Việt Nam
• 4.4. Triển vọng của chính sách Đông Nam Á của Mỹ hậu Obama
• 4.4.1. Cơ hội của chính sách đối với Đông Nam Á thời hậu Obama
• 4.4.2. Thách thức của chính sách Đông Nam Á thời hậu Obama
• 4.4.3. Các kịch bản về chính sách Đông Nam Á thời hậu Obama
• 4.5. Tiểu kết Chương 4
• CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chính Sách Obama Với Đông Nam Á 2009 2016

Sau Chiến tranh Lạnh, Mỹ muốn khẳng định vị thế lãnh đạo toàn cầu. Sau sự kiện 11/9/2001, Mỹ điều chỉnh chiến lược, tập trung vào khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (CA-TBD). Đông Nam Á (ĐNA) có vị trí địa chiến lược quan trọng và là mắt xích trung tâm trong chiến lược CA-TBD của Mỹ. Sự sa lầy của Mỹ ở Iraq và Afghanistan làm giảm sự chú ý đến ĐNA. Tổng thống Barack Obama đã thực hiện chiến lược "tái cân bằng" hay "xoay trục châu Á", tăng cường can dự của Mỹ vào khu vực, bảo đảm lợi ích chiến lược và duy trì ảnh hưởng trước sự cạnh tranh từ Trung Quốc. Obama quan tâm đến những lợi ích cốt lõi của khu vực, coi trọng những lợi ích truyền thống về dân chủ, nhân quyền, địa chiến lược, địa chính trị và địa kinh tế.

1.1. Vị trí chiến lược của Đông Nam Á trong chính sách Obama

Đông Nam Á không chỉ là khu vực có quan hệ đồng minh truyền thống với Mỹ, mà còn là khu vực địa chiến lược quan trọng, có khả năng duy trì và kết nối các quan hệ kinh tế quốc tế, đồng minh của Mỹ từ Đông Bắc Á đến ĐNA, tạo thành thế gọng kìm kiểm soát địa chính trị Đông Á - CA-TBD. Vùng biển Đông và eo biển Malacca cũng là những khu vực có ý nghĩa chiến lược đối với an ninh quốc phòng của Mỹ. Điều này khiến Obama không thể coi nhẹ khu vực này.

1.2. Thách thức từ sự trỗi dậy của Trung Quốc ở Đông Nam Á

Sự trỗi dậy nhanh chóng của Trung Quốc và các hành động quyết đoán trong các vấn đề khu vực, điển hình là vấn đề Biển Đông, biển Hoa Đông cũng như những ảnh hưởng kinh tế, chính trị tăng nhanh của Trung Quốc ở ĐNA, nhất là các nước ĐNA lục địa, đã tạo ra thách thức lớn đối với việc duy trì lợi ích chiến lược, lợi ích kinh tế và lợi ích giá trị của Mỹ ở khu vực CA-TBD mà trước hết là ĐNA. Sự hình thành các cơ chế hợp tác, liên kết Đông Á không có Mỹ tham gia như ASEAN+3, Hợp tác Đông Bắc Á, Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) cũng làm suy giảm ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực.

II. Hướng Dẫn Cách Obama Triển Khai Chiến Lược Xoay Trục

CQ TT B. Obama thực hiện chính sách “xoay trục châu Á” với trọng tâm là khu vực ĐNA nhằm đảm bảo những lợi ích của Mỹ nơi đây và góp phần kiềm chế sự hung hăng của Trung Quốc trên Biển Đông. Với việc gia tăng ảnh hưởng của Trung Quốc tại ĐNA, CQ TT B. Obama càng phải tính đến vai trò “lãnh đạo” của mình tại đây. Mỹ cho rằng, một chiến lược tổng thể đối với châu Á là không đầy đủ nếu không có một chính sách bền vững và rõ ràng đối vớ i khu vực ĐNA, đặc biệt là ASEAN. Chiến lược quay trở lại ĐN A của CQ TT B. Obama diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang có các hành động căng thẳng thông qua việc đòi hỏi chủ quyền phi lý và có các hành động bành trướng đơn ph ương trên B iển Đông.

2.1. Vai trò của ASEAN trong chiến lược xoay trục của Obama

Hiệp hội các quốc gia ĐNA (ASEAN) là một tổ chức bao gồm nhiều quốc gia quan trọng của CA - TBD để ý tới và cạnh tranh với nhau, và Mỹ không thể nhường lại hoặc coi nhẹ những lợi ích cơ bản của mình tại khu vực có tính chấ t chiến lược này. Xuất phát từ tầm quan trọng của ĐNA đối với toàn bộ nền kinh tế Mỹ và sự ổn định trong khu vực cũng như chiến lược an ninh toàn cầu của Mỹ. Obama có nhiều mối quan tâm lớn tại khu vực ĐNA và ông sẽ tìm kiếm những biện pháp tối ưu để can dự sâu hơn vào khu vực này.

2.2. Tiếp cận đa chiều của Obama với Đông Nam Á

Obama quan tâm đến ĐNA hơn rất nhiều so với các chính quyền trước và có cách tiếp cận mang tính đa chiều, xuất phát không chỉ từ lợi ích truyền thống về dân chủ, nhân quyền, mà còn cả về địa chiến lược, địa chín h trị và địa kinh tế. Vì lẽ đó, ĐNA đã trở thành mảnh đất thử nghiệm tốt cho chính sách “sức mạnh thông minh”. Chiến lược trở lại C A - TBD mà khu vực ĐN A l à “trọng tâm” của Mỹ cũng đã tác động trực tiếp đến Việt Nam .

2.3. Vấn đề Biển Đông và sự can thiệp của Obama

Chiến lược trở lại C A - TBD mà khu vực ĐN A l à “trọng tâm” của Mỹ diễn ra trong bối cảnh Trung Quốc đang có các hành động căng thẳng thông qua việc đòi hỏi chủ quyền phi lý và có các hành động bành trướng đơn ph ương trên B iển Đông bằng việc đưa ra yêu sách : đường lưỡi bò (nhằm kiểm soát 85% vùng bi ển này vào ngày 8/5/2009), coi B iển Đông là lợi íc h cốt lõi của Trung Quốc (2010 ), thành lập thành phố T am Sa (7/2012 ). Điều này đã góp phần làm cho tình hình chính tr ị , an ninh ở ĐN A và khu vực B iển Đ ông ngày càng trở nên phức tạp và làm căng thẳng quan hệ giữa Trung Quốc với Mỹ ở khu vực này trong thời gian tới.

III. Phân Tích Chi Tiết Các Trụ Cột Chính Sách Ngoại Giao Obama

Chiến lược trở lại C A - TBD mà khu vực ĐN A l à “trọng tâm” của Mỹ cũng đã tác động trực tiếp đến Việt Nam . Bởi sau khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (28/7/1995), quan hệ Việt - Mỹ có những bước phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực: chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học k ỹ thuật. Đặc biệt, sau chuyến thăm của Chủ tịch nước Việt Na m Trương Tấn Sang tới Mỹ (7/2013 ) , chuyến thăm của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng (7/2015) , và chuyến thăm của Tổng thống B. Obama đến Việt Nam vào ngày 23/5/2016 gần đây với hy vọng quan hệ giữa ha i nước sẽ nâng lên tầm “đối tác, hợp tác to àn diện”.

3.1. Tăng cường hợp tác kinh tế với Đông Nam Á

Obama coi trọng lợi ích kinh tế ở ĐNA, khu vực có tốc độ phát triển kinh tế năng động với mức trung bình 4,6% (2015) và 5,2% (2016). Cùng với nền văn hóa đa dạng giàu bản sắc, dân số trẻ và đông 62 5 triệu người (201 5 ) , giàu tài nguyên thiên nhiên, có vị trí địa chiến lược quan trọng trong bàn cờ địa chính trị khu vực nói riêng và quốc tế nói chung. Những yếu tố này đã giúp cho ĐNA trở thành điểm hội tụ và là nơi tranh giành của các cường quốc khu vực và trên thế giới như EU, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Anh.

3.2. Thúc đẩy các giá trị dân chủ và nhân quyền ở Đông Nam Á

Bên cạnh các lợi ích về kinh tế và an ninh, Obama cũng chú trọng đến việc thúc đẩy các giá trị dân chủ và nhân quyền ở ĐNA. Tuy nhiên, việc áp đặt các giá trị này đôi khi gặp phải sự phản ứng từ các quốc gia có chế độ chính trị khác biệt, gây ra những khó khăn trong quan hệ song phương.

IV. Đánh Giá Chính Sách Obama Thành Công Hạn Chế và Ảnh Hưởng

Chính sách đối với Đông Nam Á của CQ TT B. Obama được đánh giá là có nhiều thành công trong việc tăng cường quan hệ giữa Mỹ và khu vực, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế và an ninh. Tuy nhiên, chính sách này cũng gặp phải một số hạn chế, như sự phụ thuộc quá nhiều vào TPP và việc chưa giải quyết được triệt để các vấn đề về nhân quyền và dân chủ. Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của Trung Quốc vẫn là một thách thức lớn đối với sự hiện diện của Mỹ ở khu vực.

4.1. Thành công của chính sách Obama ở Đông Nam Á

Những thành công đó bao gồm việc tăng cường hợp tác kinh tế, đặc biệt thông qua TPP, tăng cường hợp tác an ninh, đặc biệt trong lĩnh vực hàng hải, và tăng cường đối thoại và hợp tác trong các vấn đề khu vực. Ví dụ, CQ TT B. Obama đã có chuyến thăm lịch sử tới Myanmar, đánh dấu sự mở cửa của quốc gia này với thế giới.

4.2. Hạn chế và thách thức trong chính sách của Obama

Những hạn chế đó bao gồm sự phụ thuộc quá nhiều vào TPP, khiến cho chính sách này trở nên dễ bị tổn thương khi TPP gặp khó khăn, và việc chưa giải quyết được triệt để các vấn đề về nhân quyền và dân chủ, khiến cho quan hệ giữa Mỹ và một số quốc gia ĐNA vẫn còn căng thẳng. Bên cạnh đó, sự trỗi dậy của Trung Quốc vẫn là một thách thức lớn đối với sự hiện diện của Mỹ ở khu vực.

V. Tác Động Của Chính Sách Obama Đối Với Việt Nam Cơ Hội và Thách Thức

Chiến lược trở lại C A - TBD mà khu vực ĐN A l à “trọng tâm” của Mỹ cũng đã tác động trực tiếp đến Việt Nam . Bởi sau khi hai nước thiết lập quan hệ ngoại giao (28/7/1995), quan hệ Việt - Mỹ có những bước phát triển mạnh mẽ trên các lĩnh vực: chính trị, ngoại giao, kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học k ỹ thuật. Đặc biệt, sau chuyến thăm của Chủ tịch nước Việt Na m Trương Tấn Sang tới Mỹ (7/2013 ) , chuyến thăm của Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng (7/2015) , và chuyến thăm của Tổng thống B. Obama đến Việt Nam vào ngày 23/5/2016 gần đây với hy vọng quan hệ giữa ha i nước sẽ nâng lên tầm “đối tác, hợp tác to àn diện”.

5.1. Cơ hội cho Việt Nam từ chính sách Đông Nam Á của Obama

Chính sách đối với Đông Nam Á của CQ TT B. Obama đã mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam, bao gồm việc tăng cường hợp tác kinh tế, thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao vị thế quốc tế và tăng cường an ninh quốc phòng. Việc tham gia TPP cũng được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam hội nhập sâu rộng hơn vào nền kinh tế thế giới.

5.2. Thách thức cho Việt Nam và những khuyến nghị chính sách

Tuy nhiên, chính sách này cũng đặt ra một số thách thức cho Việt Nam, như sự cạnh tranh gay gắt từ các quốc gia khác trong khu vực, áp lực về cải cách thể chế và các vấn đề về nhân quyền. Việt Nam cần có những chính sách phù hợp để tận dụng tối đa cơ hội và giảm thiểu những thách thức này. Đồng thời, Việt Nam cần chủ động tham gia vào các cơ chế hợp tác khu vực và quốc tế để bảo vệ lợi ích quốc gia.

VI. Di Sản Chính Sách Obama Triển Vọng Tương Lai Cho Đông Nam Á

CQ TT B. Obama đã để lại một di sản quan trọng trong quan hệ giữa Mỹ và ĐNA. Tuy nhiên, chính sách này cần được điều chỉnh và tiếp tục phát triển để đáp ứng với những thay đổi trong tình hình thế giới và khu vực. Sự trỗi dậy của Trung Quốc, các vấn đề về an ninh hàng hải và các thách thức về kinh tế và xã hội đòi hỏi Mỹ phải có một chiến lược toàn diện và linh hoạt hơn đối với ĐNA.

6.1. Cơ hội cho chính sách Đông Nam Á thời hậu Obama

Những cơ hội đó bao gồm việc tiếp tục tăng cường hợp tác kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực mới như công nghệ và năng lượng tái tạo, tăng cường hợp tác an ninh, đặc biệt trong lĩnh vực chống khủng bố và an ninh mạng, và tăng cường đối thoại và hợp tác trong các vấn đề khu vực. Tuy nhiên, cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với bối cảnh mới.

6.2. Thách thức cho chính sách Đông Nam Á thời hậu Obama

Những thách thức đó bao gồm sự trỗi dậy của Trung Quốc, các vấn đề về an ninh hàng hải, các thách thức về kinh tế và xã hội và sự thay đổi trong chính sách đối ngoại của Mỹ. Để vượt qua những thách thức này, Mỹ cần có một chiến lược toàn diện và linh hoạt hơn đối với ĐNA, đồng thời phải tăng cường đối thoại và hợp tác với các quốc gia trong khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài "Chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống Barack Obama (2009 - 2016)" do nghiên cứu sinh Phạm Hoàng Tú Linh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. TS Phạm Quang Minh, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2016, thuộc chuyên ngành Đông Nam Á học (mã số: 62 31 50 10).

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu: Sau sự kiện ngày 11/9/2001, Hoa Kỳ điều chỉnh chiến lược toàn cầu hướng về Châu Á - Thái Bình Dương, song sự can dự kéo dài tại Iraq và Afghanistan trong cuộc chiến chống khủng bố đã làm phân tán nguồn lực và làm giảm sự chú ý của Washington đối với Đông Nam Á. Khi Tổng thống Barack Obama nhậm chức vào tháng 1/2009, chính quyền mới triển khai chiến lược "tái cân bằng" hay "xoay trục châu Á", đặt Đông Nam Á vào vị trí trọng tâm nhằm bảo đảm các lợi ích kinh tế, chính trị - an ninh và giá trị trước sự cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng tăng từ phía Trung Quốc. Khu vực Đông Nam Á sở hữu tốc độ tăng trưởng kinh tế năng động đạt trung bình 4,6% (năm 2015) và 5,2% (năm 2016), quy mô dân số 625 triệu người (năm 2015), cùng vị trí địa chiến lược kiểm soát các tuyến hàng hải huyết mạch qua Biển Đông, eo biển Malacca và biển Andaman. Tuy nhiên, tính đến thời điểm tác giả thực hiện nghiên cứu, các công trình trong và ngoài nước chủ yếu dừng lại ở việc bình luận từng sự kiện riêng lẻ hoặc phân tích nhiệm kỳ đầu, chưa có một công trình tổng thể nào phân tích toàn diện và hệ thống hóa chính sách Đông Nam Á của chính quyền Obama xuyên suốt cả hai nhiệm kỳ từ năm 2009 đến năm 2016.

Mục tiêu nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích lý luận và thực tiễn về chính sách đối với Đông Nam Á của chính quyền Barack Obama, luận án làm rõ các đặc trưng cơ bản và nội dung quá trình triển khai chính sách; đánh giá tác động của chính sách đối với Hoa Kỳ, ASEAN và Việt Nam; từ đó đưa ra dự báo về chính sách Đông Nam Á của Hoa Kỳ trong tương lai.

Nhiệm vụ nghiên cứu: Luận án xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số như sau:

1. Làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn chính sách Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B. Obama.
2. Phân tích mục tiêu, những nội dung chính, biện pháp và tình hình triển khai chính sách Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B. Obama.
3. Đánh giá chính sách đối với Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống B. Obama và dự báo khả năng điều chỉnh chính sách của Hoa Kỳ thời hậu Obama.
4. Làm rõ những tác động của chính sách này đối với Việt Nam và khuyến nghị chính sách.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Chính sách đối với Đông Nam Á của Hoa Kỳ dưới thời Tổng thống Barack Obama nắm quyền lãnh đạo (2009 - 2016).
• Phạm vi không gian: Khu vực Châu Á - Thái Bình Dương nói chung, trọng tâm là khu vực Đông Nam Á.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ đầu năm 2009 đến năm 2016 (trọn vẹn hai nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama).
• Phạm vi nội dung: Phân tích chính sách Đông Nam Á và các hướng triển khai trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, an ninh - quân sự; phân tích các tác động đối với Hoa Kỳ, ASEAN, quan hệ quốc tế tại khu vực và Việt Nam.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước theo các nhóm tác giả, công trình và năm xuất bản cụ thể:

Nhóm nghiên cứu	Tác giả, công trình và năm xuất bản tiêu biểu	Nội dung học thuật đã giải quyết
Nghiên cứu quốc tế về chính sách đối ngoại Hoa Kỳ và chiến lược Châu Á	- Joseph Nye (2011), The Future of Power - Hillary Clinton (2011), "America’s Pacific Century" - Henry Kissinger (1994), Diplomacy; (2002), Does America Need a Foreign Policy? - Zbigniew Brzezinski (1997), Grand Chessboard - Bruce W. Jentleson (2000), American Foreign Policy - James Mann (2012), The Obamians - Martin S. Lieberthal & Michael E. O'Hanlon (2012), Barack Obama's Foreign Policy - Evan A. Feigenbaum & Robert A. Manning (2010), The United States in the New Asia - Robert G. Brown & Timothy J. Adamson (2013), Balancing Acts	Xác định sự dịch chuyển trọng tâm quyền lực về Châu Á - Thái Bình Dương; vai trò của tiếp cận đa phương và khái niệm sức mạnh thông minh; phân tích 4 mục tiêu đối ngoại lớn của chính quyền Obama (bảo vệ an ninh, thúc đẩy kinh tế, tăng cường vị thế lãnh đạo toàn cầu, coi trọng vai trò địa chiến lược của ASEAN).
Nghiên cứu quốc tế về quan hệ Hoa Kỳ - Đông Nam Á và cạnh tranh Mỹ - Trung	- Jeffrey A. Bader (2012), Obama and China's Rise - Carmia Colette Carroll (2012), US - ASEAN Relations under the Obama Administration 2009 - 2011 - Pamela Sodhy (2012), Malaysia - US Relations 2000 - 2011 - Peter A. Petri & Michael G. Plummer, ASEAN Centrality and the ASEAN - US Economic Relationship - Trịnh Vĩnh Niên (Singapore), Mỹ trở lại châu Á và sự thay đổi của trật tự châu Á - Renato Cruz De Castro (2013, Philippines), The Obama Administration’s Strategic Pivot to Asia - Hung Ming Te & Tony Tai Ting Liu (2014, Usak Yearbook), U.S Foreign Policy in Southeast Asia under the Obama Administration - Mohammad N. Nabi (2014, Bangladesh), U.S Pivot Policy towards Asia - Pacific - Mao Tithiarun (2012, Campuchia), ASEAN - US Relations under the Obama Administration - Bhanubhatra Jittiang (Thái Lan), The American Foreign Policy towards Southeast Asia in the 21st Century - Hung Ming Te & Lee Mei Hsien (Đài Loan), An Analysis of Obama Administration’s Foreign Policy in Southeast Asia	Phân tích thực trạng quan hệ song phương và đa phương giữa Hoa Kỳ với ASEAN và từng nước thành viên; sự va chạm lợi ích chiến lược Mỹ - Trung tại Đông Nam Á; việc sử dụng các cơ chế kinh tế như TPP để tăng cường liên kết khu vực.
Nghiên cứu tại Việt Nam	- Nhóm 1 (Chiến lược đối ngoại Mỹ): Nguyễn Thái Yên Hương (2008); Nguyễn Thái Yên Hương & Tạ Minh Tuấn (2011); Lê Bá Thuyên (1997); Lê Linh Lan (2004); Nguyễn Thiết Sơn (2002); Ninh Hồng Nga (2016). - Nhóm 2 (Quan hệ Hoa Kỳ - Đông Nam Á/ASEAN): Nguyễn Thiết Sơn (2012); Lê Khương Thùy (2003). - Nhóm 3 (Cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung và tác động tới Việt Nam): Nguyễn Thái Yên Hương, Lê Hải Bình, Lại Thái Bình (2011); Trần Khánh (2014); các đề tài cấp Bộ/Vụ của Vụ Châu Mỹ - Bộ Ngoại giao (1995, 2000, 2001, 2004); các bài báo của Hà Hồng Hải (2014), Nguyễn Đình Luân (2014), Nguyễn Phú Tân Hương (2014), Vũ Lê Thái Hoàng (2012), Cù Chí Lợi (2012), Bùi Thành Nam (2013)...	Luận giải sự điều chỉnh chiến lược an ninh quốc gia của Hoa Kỳ; phân tích quan hệ đối tác giữa Hoa Kỳ và ASEAN; đánh giá tương quan quyền lực nước lớn tại Biển Đông và định vị vai trò của Việt Nam.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Tổng kết các nghiên cứu hiện có, luận án chỉ ra các công trình trước đây chưa bao quát toàn diện giai đoạn 2009 - 2016 của chính quyền Obama và chưa đi sâu vào 4 phương diện chiến lược gắn liền với Đông Nam Á:

1. Về an ninh (security): Duy trì năng lực quốc phòng hàng đầu, gây áp lực lên Al Qaeda và IS, thúc đẩy phi phổ biến vũ khí hạt nhân, gắn kết hợp tác ứng phó biến đổi khí hậu (thông qua Quỹ Khí hậu Xanh).
2. Về thịnh vượng (prosperity): Thúc đẩy các hiệp định thương mại thế hệ mới như TPP nhằm tạo việc làm cho Hoa Kỳ và gắn kết chuỗi giá trị với các nước ASEAN.
3. Về giá trị (values): Kết hợp việc thúc đẩy dân chủ, nhân quyền và pháp quyền vào các chương trình nghị sự phát triển kinh tế (với trường hợp chuyển đổi thể chế tại Myanmar là dẫn chứng tiêu biểu).
4. Về trật tự quốc tế (international order): Thực hiện tái cân bằng thông qua việc mở rộng quan hệ đồng minh, tăng cường quan hệ đối tác và tham gia sâu vào các thể chế đa phương khu vực do ASEAN giữ vai trò trung tâm.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng:

• Lý thuyết quan hệ quốc tế: Luận án vận dụng quan điểm của chủ nghĩa hiện thực (nhấn mạnh lợi ích quốc gia, tương quan lực lượng, cân bằng quyền lực) kết hợp với các lý thuyết về trật tự quốc tế đa cực, "nhất siêu đa cường".
• Lý thuyết "Sức mạnh thông minh" (Smart Power): Dựa trên luận điểm của Joseph Nye và sự cụ thể hóa của Ngoại trưởng Hillary Clinton, kết hợp linh hoạt giữa sức mạnh cứng (quân sự, kinh tế) và sức mạnh mềm (ngoại giao, văn hóa, thể chế đa phương, các giá trị dân chủ - nhân quyền).
• Công thức 3D trong chính sách đối ngoại: Kết hợp ba trụ cột gồm Ngoại giao (Diplomacy), Phát triển (Development) và Quốc phòng (Defense).
• Đường lối đối ngoại của Đảng Cộng sản Việt Nam: Sử dụng làm hệ quy chiếu lý luận để phân tích và đánh giá tác động của chính sách đối ngoại Hoa Kỳ đối với môi trường an ninh và phát triển của Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu:

• Phương pháp nghiên cứu quốc tế: Phương pháp chủ đạo, đặt chính sách của Hoa Kỳ vào tổng thể bối cảnh biến chuyển của cục diện quan hệ quốc tế và cấu trúc quyền lực khu vực Châu Á - Thái Bình Dương.
• Phương pháp tiếp cận đất nước học và khu vực học: Phân tích không gian Đông Nam Á như một chỉnh thể địa - chính trị và địa - kinh tế thống nhất nhưng đa dạng về lợi ích nội khối.
• Phương pháp phân tích chính sách: Đánh giá quy trình hoạch định, mục tiêu, công cụ và các phương thức thực thi chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ.
• Phương pháp lịch sử kết hợp logic: Xem xét tính kế thừa và sự điều chỉnh chính sách của chính quyền Barack Obama so với các chính quyền tiền nhiệm (đặc biệt là chính quyền George W. Bush) từ năm 2009 đến năm 2016.
• Phương pháp hệ thống: Hệ thống hóa các quan điểm, văn kiện chiến lược an ninh, tuyên bố chính sách và các bước đi ngoại giao của Hoa Kỳ thành một cấu trúc logic.
• Phương pháp thống kê và so sánh: Tổng hợp, xử lý các dữ liệu kinh tế vĩ mô, biểu đồ tăng trưởng GDP của Hoa Kỳ, số liệu thương mại, xuất nhập khẩu và đầu tư FDI giữa Hoa Kỳ và các nước Đông Nam Á.
• Phương pháp dự báo: Dựa trên các dữ liệu thực tế để xây dựng các kịch bản chính sách của Hoa Kỳ đối với Đông Nam Á sau năm 2016.

Nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Văn bản gốc từ chính phủ Hoa Kỳ: Các Báo cáo Chiến lược An ninh Quốc gia (NSS 2010, 2015), Thông điệp Liên bang, các bài phát biểu của Tổng thống Barack Obama, Ngoại trưởng Hillary Clinton, Ngoại trưởng John Kerry, Bộ trưởng Quốc phòng Leon Panetta.
• Văn bản, tuyên bố chính thức của ASEAN (Tuyên bố DOC, Hiệp ước TAC, các tuyên bố chung Cấp cao ASEAN, EAS, ARF, ADMM+).
• Dữ liệu thống kê từ các tổ chức quốc tế: Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB), Ban Thư ký ASEAN và cơ quan thống kê thương mại Hoa Kỳ.
• Các công trình chuyên khảo, báo cáo nghiên cứu và tạp chí học thuật chuyên ngành trong nước và quốc tế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama

Chương 1 thực hiện việc rà soát toàn diện lịch sử nghiên cứu đề tài ở cả phạm vi quốc tế và trong nước. Tác giả phân tích các góc nhìn học thuật đa chiều từ các học giả tại Hoa Kỳ, Singapore, Philippines, Trung Quốc, Bangladesh, Campuchia, Thái Lan và Đài Loan. Chương này làm rõ những kết quả đã được giới nghiên cứu giải quyết: khẳng định tầm quan trọng của Đông Nam Á đối với vị thế toàn cầu của Hoa Kỳ; sự cạnh tranh chiến lược giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc; và những điều chỉnh trong quan hệ ngoại giao đa phương giữa Hoa Kỳ với ASEAN. Đồng thời, chương 1 xác định rõ khoảng trống khoa học mà luận án tập trung giải quyết thông qua 4 trục nội dung mới: an ninh, thịnh vượng, quan niệm giá trị và trật tự quốc tế trong trọn vẹn hai nhiệm kỳ của Tổng thống Obama.

Chương 2: Cơ sở hoạch định chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama

Chương 2 tập trung luận giải cơ sở lý luận và bối cảnh thực tiễn định hình nên chính sách Đông Nam Á của chính quyền Obama:

• Bối cảnh quốc tế: Sự hình thành trật tự thế giới theo xu thế "nhất siêu đa cường"; sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và Ấn Độ (GDP Trung Quốc tăng từ 1.198,5 tỷ USD năm 2000 lên 5.878,3 tỷ USD năm 2010; tỷ trọng GDP thế giới tăng từ 3,879% năm 1990 lên 13,605% năm 2010); sự phục hồi vị thế của Liên bang Nga dưới thời Tổng thống Vladimir Putin; các bất ổn chính trị tại Nhật Bản; vấn đề hạt nhân của CHDCND Triều Tiên (vụ thử hạt nhân ngày 6/1/2016); và các tranh chấp lãnh hải phức tạp tại biển Hoa Đông và Biển Đông.
• Điều chỉnh chính sách đối ngoại: Chuyển từ chủ nghĩa đơn phương sang ngoại giao đa phương, áp dụng sức mạnh thông minh, xác định nhiệm vụ trọng tâm là phục hồi kinh tế Hoa Kỳ sau khủng hoảng 2008. Rút dần lực lượng quân sự khỏi Iraq và Afghanistan để chuyển dịch nguồn lực sang Châu Á - Thái Bình Dương (triển khai kế hoạch đưa 60% lực lượng hải quân Hoa Kỳ sang khu vực này đến năm 2020 do Bộ trưởng Quốc phòng Panetta công bố năm 2012).
• Cơ sở thực tiễn tại Đông Nam Á: Đông Nam Á là thị trường xuất khẩu hàng hóa và dịch vụ đạt 320 tỷ USD mỗi năm của Hoa Kỳ; là mắt xích an ninh kết nối Ấn Độ Dương và Thái Bình Dương qua eo biển Malacca. Sự bất cập của chính sách Hoa Kỳ giai đoạn trước 2009 (khi chính quyền Bush coi Đông Nam Á là "mặt trận thứ hai" trong cuộc chiến chống khủng bố) đã tạo khoảng trống cho Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng, buộc chính quyền Obama phải chuyển đổi chiến lược sang "tái cân bằng".

Chương 3: Nội dung và các hướng triển khai chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền B. Obama

Chương 3 trình bày chi tiết các mục tiêu, giải pháp và 5 hướng triển khai cụ thể:

1. Đẩy mạnh hợp tác toàn diện với ASEAN: Hoa Kỳ ký Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) năm 2009; cử Đại sứ thường trực tại Ban Thư ký ASEAN ở Jakarta; thiết lập Hội nghị Cấp cao thường niên Hoa Kỳ - ASEAN; chính thức tham gia Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) từ năm 2011; nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Hoa Kỳ - ASEAN tại Sunnylands (tháng 2/2016).
2. Thúc đẩy quan hệ với các quốc gia Đông Nam Á: Củng cố liên minh an ninh truyền thống với Philippines và Thái Lan; phát triển quan hệ đối tác chặt chẽ với Singapore; mở rộng quan hệ đối tác toàn diện với Indonesia, Malaysia và Việt Nam; bình thường hóa quan hệ ngoại giao và hỗ trợ quá trình cải cách chính trị tại Myanmar.
3. Can dự vào vấn đề Biển Đông: Khẳng định lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ trong việc duy trì tự do hàng hải và hàng không (FONOP); yêu cầu các bên tôn trọng Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982 (UNCLOS); ủng hộ thực hiện nghiêm túc DOC và tiến tới xây dựng COC; phản đối các hành động đơn phương áp đặt yêu sách đường lưỡi bò, bồi đắp đảo nhân tạo và quân sự hóa Biển Đông.
4. Đối phó với một Trung Quốc đang "trỗi dậy": Thực hiện chiến lược vừa hợp tác vừa kiềm chế; ngăn chặn việc Trung Quốc thiết lập phạm vi ảnh hưởng độc quyền tại khu vực; củng cố "vành đai an ninh" bao quanh sườn phía Đông thông qua mạng lưới đồng minh và đối tác.
5. Lôi kéo các nước ASEAN tham gia TPP: Sử dụng Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) làm trụ cột kinh tế trung tâm của chiến lược xoay trục, thu hút 4 quốc gia ASEAN tham gia đàm phán và ký kết (Singapore, Brunei, Malaysia, Việt Nam), nhằm thiết lập các chuẩn mực thương mại và đầu tư mới tại khu vực.

Chương 4: Nhận xét và đánh giá chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền B. Obama

Chương 4 cung cấp những phân tích, đánh giá tổng hợp về thành tựu, hạn chế, tác động và triển vọng:

• Đặc trưng cơ bản: Tính thực dụng, linh hoạt; chuyển hướng mạnh mẽ sang chủ nghĩa đa phương; kết hợp công thức 3D; đề cao vai trò trung tâm của ASEAN.
• So sánh với chính quyền tiền nhiệm: So với chính quyền George W. Bush, chính quyền Obama đã đa dạng hóa chương trình nghị sự (không chỉ tập trung vào chống khủng bố mà mở rộng sang kinh tế, ngoại giao, biến đổi khí hậu, an ninh biển) và thay đổi căn bản cách tiếp cận từ áp đặt sang đối thoại và thuyết phục.
• Thành tựu: Khôi phục uy tín và sự hiện diện chiến lược của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á; nâng tầm quan hệ với ASEAN; hoàn tất đàm phán TPP; thúc đẩy hợp tác tiểu vùng qua Sáng kiến Hạ nguồn sông Mê Kông (LMI).
• Hạn chế: Sự thiếu hụt về nguồn lực tài chính do cắt giảm ngân sách quốc phòng; chưa ngăn chặn được các hành động thay đổi nguyên trạng của Trung Quốc trên Biển Đông (như vụ bãi cạn Scarborough năm 2012 và việc bồi đắp các thực thể nhân tạo); tiến trình phê chuẩn TPP tại Quốc hội Hoa Kỳ gặp nhiều trở ngại chính trị nội bộ.
• Tác động đối với Việt Nam: Quan hệ Việt - Mỹ phát triển vượt bậc với việc xác lập khuôn khổ quan hệ Đối tác Toàn diện (tháng 7/2013 nhân chuyến thăm của Chủ tịch nước Trương Tấn Sang); chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Hoa Kỳ (tháng 7/2015); chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Barack Obama (tháng 5/2016) dẫn tới việc Hoa Kỳ dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận vũ khí sát thương đối với Việt Nam.
• Triển vọng thời hậu Obama: Phân tích các cơ hội, thách thức và đưa ra 3 kịch bản chính sách của Hoa Kỳ đối với Đông Nam Á sau cuộc bầu cử Tổng thống năm 2016 dựa trên tính liên tục của lợi ích chiến lược quốc gia Hoa Kỳ.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt khoa học và lý luận:

• Luận án là công trình nghiên cứu hệ thống và toàn diện đầu tiên tại Việt Nam về chính sách đối với Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống Barack Obama xuyên suốt cả hai nhiệm kỳ (2009 - 2016).
• Luận giải bản chất, mục tiêu và phương thức thực thi chính sách xoay trục/tái cân bằng dưới lăng kính lý thuyết quan hệ quốc tế và mô hình quyền lực thông minh, làm rõ sự kết hợp giữa 3 trụ cột (Ngoại giao - Phát triển - Quốc phòng).
• Cung cấp luận cứ khoa học về sự dịch chuyển trọng tâm chiến lược toàn cầu của Hoa Kỳ sang Châu Á - Thái Bình Dương và đánh giá sự biến đổi cấu trúc quyền lực khu vực dưới tác động của cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Cung cấp nguồn tư liệu khoa học tham khảo phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và học tập cho sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh các chuyên ngành Quan hệ quốc tế, Lịch sử Quan hệ quốc tế, Đông Nam Á học và Hoa Kỳ học.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn phục vụ các cơ quan hoạch định chính sách đối ngoại và quốc phòng an ninh của Việt Nam trong việc xử lý mối quan hệ với Hoa Kỳ và các nước lớn.

Kiến nghị và giải pháp chính sách đối với Việt Nam:

• Kiên định nguyên tắc độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa: Tận dụng các cơ hội từ chính sách tái cân bằng của Hoa Kỳ để phát triển kinh tế và hiện đại hóa an ninh quốc phòng, đồng thời duy trì thế cân bằng chiến lược trong quan hệ với các nước lớn, không tham gia liên minh quân sự chống lại nước thứ ba.
• Thúc đẩy triển khai quan hệ Đối tác Toàn diện Việt - Mỹ: Tăng cường hợp tác kinh tế, thương mại, đầu tư, giáo dục, khoa học công nghệ, hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh và nâng cao năng lực thực thi pháp luật trên biển.
• Tăng cường đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN: Phối hợp cùng các quốc gia thành viên ASEAN duy trì lập trường chung về an ninh khu vực, tôn trọng luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982 trong giải quyết tranh chấp Biển Đông.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Luận án hoàn thành vào tháng 10 năm 2016, thời điểm nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Barack Obama chuẩn bị kết thúc và cuộc bầu cử Tổng thống Hoa Kỳ năm 2016 đang diễn ra. Do đó, các đánh giá về hiệu lực thực thi lâu dài của Hiệp định TPP cũng như số phận của chiến lược tái cân bằng trong các nhiệm kỳ tiếp theo chủ yếu dừng lại ở mức độ phân tích triển vọng và xây dựng các kịch bản dự báo.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục theo dõi, kiểm chứng các kịch bản dự báo bằng việc nghiên cứu sự điều chỉnh chính sách đối ngoại của chính quyền Hoa Kỳ đối với khu vực Đông Nam Á trong giai đoạn từ sau năm 2016 (dưới thời chính quyền Donald Trump và các giai đoạn tiếp theo), đặc biệt là sự chuyển dịch từ khái niệm "Châu Á - Thái Bình Dương" sang chiến lược "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương".

---

Giá trị tham khảo

• Đối với các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Cung cấp bức tranh toàn cảnh về cơ chế ra quyết định, các ưu tiên chiến lược và phương thức can dự của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á, giúp tham mưu xây dựng chính sách đối ngoại linh hoạt và bảo vệ chủ quyền biển đảo.
• Đối với giảng viên và nghiên cứu sinh: Là tài liệu tham khảo có hệ thống về phương pháp tiếp cận khu vực học, phân tích chính sách đối ngoại của siêu cường và phương thức vận dụng lý thuyết quan hệ quốc tế vào nghiên cứu một trường hợp cụ thể.
• Phần nội dung đáng tham khảo nhất: Chương 2 (phân tích cơ sở lý thuyết sức mạnh thông minh và bối cảnh chuyển dịch quyền lực) và Chương 3 (tổng hợp chi tiết 5 hướng triển khai chính sách của chính quyền Obama trên các mặt an ninh, kinh tế, thể chế đa phương và quan hệ song phương).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách đối ngoại của chính quyền Tổng thống Barack Obama đối với Đông Nam Á có tên gọi chiến lược là gì?
Chính sách này nằm trong khuôn khổ chiến lược tổng thể mang tên "Xoay trục sang châu Á" (Pivot to Asia) hoặc "Tái cân bằng" (Rebalancing), được định hình qua thông điệp "Thế kỷ Thái Bình Dương của nước Mỹ" do Ngoại trưởng Hillary Clinton công bố tháng 11/2011.

2. Công thức "3D" trong chính sách đối ngoại của chính quyền Obama gồm những yếu tố nào?
Công thức 3D là sự kết hợp đồng bộ giữa ba trụ cột: Ngoại giao (Diplomacy), Hỗ trợ phát triển (Development) và Quốc phòng (Defense), tạo nên nền tảng cho việc thực thi lý thuyết sức mạnh thông minh của Hoa Kỳ tại Đông Nam Á.

3. Chính quyền Obama đã triển khai những bước đi ngoại giao đa phương cụ thể nào đối với ASEAN?
Hoa Kỳ đã ký kết Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) năm 2009, cử Đại sứ chuyên trách tại Ban Thư ký ASEAN, tham gia Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS) từ năm 2011, thiết lập Cấp cao thường niên Hoa Kỳ - ASEAN và nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược tại Hội nghị Sunnylands năm 2016.

4. Chính sách Đông Nam Á của chính quyền Obama đã thúc đẩy bước tiến nào trong quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ?
Chính sách này đã thúc đẩy việc xác lập khuôn khổ quan hệ Đối tác Toàn diện năm 2013, tạo điều kiện cho chuyến thăm lịch sử của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng tới Hoa Kỳ năm 2015, và dẫn tới quyết định của Tổng thống Obama dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm vận vũ khí sát thương đối với Việt Nam vào tháng 5/2016.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Phạm Hoàng Tú Linh đã hệ thống hóa và luận giải toàn diện chính sách đối với Đông Nam Á của chính quyền Tổng thống Barack Obama giai đoạn 2009 - 2016 dựa trên khung phân tích sức mạnh thông minh và công thức 3D. Công trình phân tích rõ quá trình Hoa Kỳ tái can dự sâu rộng vào khu vực thông qua việc củng cố đồng minh, đẩy mạnh quan hệ với ASEAN, đàm phán TPP và can dự vào an ninh Biển Đông. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm sáng tỏ các thành tựu, hạn chế và tác động đa chiều của chính sách đối với cấu trúc quyền lực Châu Á - Thái Bình Dương mà còn cung cấp những hàm ý chính sách giá trị cho Việt Nam trong việc duy trì cân bằng chiến lược và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama; Chương 2. Cơ sở hoạch định chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B.

Obama; Chương 3. Nội dung và các hướng triển khai chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B. Obama; Chương 4. Nhận xét và đánh giá chính sách đối với Đông Nam Á của Chính quyền Tổng thống B.2016) 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI ĐÔNG NAM Á CỦA CHÍNH QUYỀN TỔNG THỐNG B. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Tổng thống da màu đầu tiên trong lịch sử nước Mỹ sau khi lên cầm quyền (2009 - 2016) đã đưa ra một chính sách đối với CA - TBD mà trọng tâm là khu vực ĐNA với tên gọi “xoay trục” (pivoting). Đây là một trong những đề tài cấp thiết, được giới nghiên cứu quan hệ quốc tế và các nhà hoạch định chính sách trên thế giới rất chú ý quan tâm, nghiên cứu dưới nhiều góc độ khác nhau. Ở nước ngoài Trên thế giới, đặc biệt là ở Mỹ, có rất nhiều công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại trong các thời kỳ lịch sử, trong đó bao gồm cả chính sách của Mỹ đối với CA - TBD nói chung và ĐNA nói riêng.

Theo GS Joseph Nye của Đại học Havard, từng là Trợ lý Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và là tác giả cuốn sách The future of power (Tương lai quyền lực) đã nhận định: “Ngay từ năm 1750, CA - TBD đã chiếm 3/5 dân số thế giới và 3/5 GDP toàn cầu và đến năm 2050 châu lục này sẽ trở lại về với địa vị vốn có của nó cách đây 300 năm” [113, tr. Trong tác phẩm của mình, Joseph Nye đã nhấn mạnh tầm quan trọng cũng như lợi ích của Mỹ gắn bó chặt chẽ với khu vực CA - TBD. Mỹ là một quốc gia Thái Bình Dương nên sự hiện diện của Mỹ ở khu vực này là hợp logic và Tổng thống B. Obama đang dốc toàn lực để đảm bảo và duy trì sự lãnh đạo đối với khu vực này và toàn thế giới.

Tuy nhiên, Nye chưa đi sâu phân tích những lợi ích cốt lõi của Mỹ ở khu vực này. Ngoại trưởng Hillary Clinton đã hai lần khẳng định vị thế của khu vực CA - TBD đối với lợi ích quốc gia của Mỹ trong bài phát biểu “America’s Pacific Century” (Thế kỷ Thái Bình Dương) tại Trung tâm Đông Tây, Hawaii ngày 10/11/2011 và dự báo: “Tương lai của Mỹ gắn kết chặt chẽ với tương lai của CA - TBD”, “châu Á rất quan trọng đối với tương lai của nước Mỹ, sự tham dự của Mỹ là cần thiết đối với tương lai của châu Á. Khu vực này mong muốn chúng ta tham gia lãnh đạo và cùng kinh doanh”[99, tr. Bài viết này được coi là tuyên ngôn cho chính sách quay trở lại ĐNA của CQ TT B.

Nghiên cứu chính sách đối ngoại của Mỹ đã có nhiều công trình khoa học, sách tham khảo tiêu biểu có những cuốn có tính chất kinh điển như Diplomacy (Chính sách ngoại giao) của Henry Kissinger do Nxb Simon & Schuster phát hành năm 1994; Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century (Liệu Mỹ có cần một chính sách đối ngoại? Hướng tới một nền ngoại giao cho thế kỷ 21) (LUAN.2016) 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) của Henry Kissinger do Nhà xuất bản Simon & Schuster phát hành năm 2002; Grand chessboard (Bàn cờ lớn) của Zbigniew Brzezinski do Nxb Basic Books phát hành năm 1997. Đây đều là những cuốn sách tiêu biểu nhất, thể hiện tư duy hiện thực của những nhà hoạch định chính sách đối ngoại Hoa Kỳ. Trong cuốn Does America Need a Foreign Policy? Toward a Diplomacy for the 21 century của Henry Kissinger, nguyên cố vấn an ninh quốc gia và Bộ trưởng Bộ ngoại giao dưới thời Nixon và Ford, đã phác họa một bức tranh đầy tính hiện thực về những cơ hội và thách thức đối với nước Mỹ trong một thế giới với những thay đổi hết sức sâu sắc do tác động hai mặt của toàn cầu hóa. Đi theo quan điểm của chủ nghĩa hiện thực, Kissinger nhấn mạnh những khái niệm cốt lõi như lợi ích quốc gia, cân bằng chiến lược trong quan hệ quốc tế.

Kissinger cho rằng mặc dù Mỹ có những ưu thế vượt trội về sức mạnh kinh tế, quân sự nhưng nước này cũng cần có một chiến lược dài hạn trong một thế giới đang biến chuyển nhanh chóng. Với tư tưởng hiện thực, cân bằng chiến lược của Kissinger thể hiện trong chiến lược củng cố liên minh với các đồng minh và đối tác chiến lược tại CA - TBD. Đặc biệt, trong cuốn sách American Foreign Policy: The Dynamics of Choice in the 21st Century (Chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ: Động cơ của sự lựa chọn trong thế kỷ XXI) do Bruce W. Jentleson chủ biên xuất bản năm 2000, đây là công trình nghiên cứu sâu sắc về nước Mỹ và về các chính sách; các quan hệ đối ngoại của Mỹ với các quốc gia, khu vực trên thế giới.

Tuy nhiên, cuốn sách này chỉ tập trung phân tích chính sách đối ngoại của Mỹ thời kỳ của Tổng thống Bill Clinton trở về trước. Nghiên cứu công trình này, tác giả có cái nhìn đối sánh về chính sách đối ngoại của Mỹ từ các đời Tổng thống trước cho đến nay. Một trong những cuốn sách bàn về thế và lực, chính sách đối ngoại của CQ TT B. Obama là tác phẩm của học giả James Mann, với nhan đề The Obamians: The Struggle Inside the White House to Redefine American Power (Chính quyền Obama: Cuộc chiến bên trong Nhà Trắng để xác định lại sức mạnh Mỹ) xuất bản ngày 14/7/2012.

Mann phân tích việc Obama chủ trương từ bỏ cách tiếp cận đơn phương của CQ TT G. W Bush, đề cao tính đa phương và hòa giải trong giải quyết các vấn đề quốc tế. Mỹ sẽ từ bỏ cách thức tập hợp lực lượng theo tiêu chí đi với Mỹ hoặc chống lại Mỹ mà CQ TT G.W Bush đã áp dụng một thời gian dài sau vụ khủng bố 11/9/2001, đồng thời sẽ thúc đẩy quan hệ với tất cả các nước, thậm chí cả với các nước trước đây có bất đồng với Mỹ. Một nhà nghiên cứu người Đức đã nhận định “Cuốn sách là một bức chân dung về chính sách đối ngoại của Tổng thống B.2016) 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) Trong cuốn sách Barack Obama's Foreign Policy (Chính sách đối ngoại của Barack Obama) của các tác giả Martin S.

Lieberthal và Michael E. O'Hanlon do Nxb Bending History phát hành vào ngày 3/2/2012, các tác giả đã đưa ra những nhận định quan trọng về chính sách đối ngoại của CQ TT B. Obama trong nhiệm kỳ đầu. Các tác giả đã phân tích chiến lược đối ngoại Mỹ là: (i) Bảo vệ an ninh cho dân tộc, đất nước và đồng minh; (ii) Thúc đẩy phát triển kinh tế và chia sẻ sự phồn vinh ở trong nước cũng như ở nước ngoài; (iii) Tăng cường vị trí của Mỹ trong sự lãnh đạo toàn cầu bằng việc nêu gương; (iv) Coi trọng hơn vị trí và vai trò của ASEAN về địa chiến lược và tham gia sâu hơn vào các thể chế tại khu vực [117, tr.

Từ đó, đưa ra những lập luận về chính sách đối ngoại Mỹ trong nhiệm kỳ Tổng thống B. Obama là khôi phục và củng cố vị trí siêu cường số một thế giới của Mỹ, giải quyết cuộc khủng hoảng kinh tế tài chính nhằm phục hồi, phát triển kinh tế và chống khủng bố. Tăng cường vị thế lãnh đạo toàn cầu của Mỹ, đảm bảo thịnh vượng chung, bảo vệ và thúc đẩy các giá trị Mỹ trên thế giới. Về cạnh tranh chiến lược giữa Mỹ và Trung Quốc ở khu vực ĐNA, cuốn sách Obama and China's Rise: An Insider's Account of America's Asia Strategy (Sự trỗi dậy của Trung Quốc: chiến lược châu Á của Mỹ dưới thời Obama) xuất bản ngày 8/3/2012.

Quan hệ Mỹ - Trung Quốc được Jeffrey của học giả Jeffrey A. Bader dự báo là mối quan hệ có ảnh hưởng lớn nhất đến thế giới trong tương lai. Theo đánh giá của tác giả trong cuốn sách này, sự trỗi dậy của Trung Quốc đã trở thành thách thức dài hạn đối với Mỹ. Trung Quốc trỗi dậy đã đánh dấu sự giảm sút vị trí và ảnh hưởng của Mỹ ở khu vực ĐNA.

Phân tích của Jeffrey A. Bader khẳng định Trung Quốc đang có ảnh hưởng ngày càng sâu rộng ở khu vực thông qua kênh thương mại và đầu tư. Mỹ một cường quốc về kinh tế và quân sự, dưới thời Tổng thống B. Obama đã đưa ra tuyên bố chuyển trọng tâm chiến lược về ĐNA.

Rõ ràng, cạnh tranh giữa hai quốc gia này là không thể tránh khỏi. Năm 2010, trong bản Báo cáo đặc biệt của Hội đồng đối ngoại quốc gia Hoa Kỳ, nghiên cứu The United States in the New Asia (Hoa Kỳ bên trong một châu Á mới) của hai tác giả Evan A. Feigenbaum và Robert A. Manning đã phân tích cấu trúc khu vực châu Á và ý nghĩa của khu vực này đối với Hoa Kỳ.

Các học giả nhấn mạnh Hoa Kỳ phải tăng cường tham gia vào việc hình thành các tổ chức châu Á để thúc đẩy chiến lược kinh tế của Hoa Kỳ vì lợi ích và bảo vệ sức cạnh tranh của các doanh nghiệp Mỹ. Đồng thời, các học giả còn đưa ra sáu nguyên tắc về chính sách của Hoa Kỳ đối với châu Á nói chung và kiến nghị chính sách cụ thể đối với Đông Bắc Á và ĐNA. Bản báo cáo có ý nghĩa quan trọng cho việc hình thành chính sách của Hoa Kỳ (LUAN.2016) 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2016) đối với một khu vực châu Á và hứa hẹn sẽ đóng một vai trò trung tâm trong việc hình thành chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ đối với khu vực châu Á trong thời gian tới. Nghiên cứu của học giả Carmia Colette Carroll với nội dung US - ASEAN relations under the Obama Administration 2009 - 2011 (Quan hệ Mỹ - ASEAN dưới chính quyền Obama 2009-2011) do Nxb Georgetown University, Washington, D.C xuất bản năm 2012, tác giả đã phân tích những điều chỉnh chiến lược trong nhiệm kỳ đầu của Tổng thống B.

Nếu như dưới CQ TT G. W Bush, quan hệ Mỹ - ASEAN căng thẳng vì tổng thống G.W Bush coi ĐNA như mặt trận thứ hai trong cuộc chiến chống khủng bố sau sự kiện 11/9/2001, thì quan hệ Mỹ - ASEAN được cải thiện hơn dưới thời CQ TT B. Obama trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị và văn hóa. Với nghiên cứu này, tác giả Carmia đã có một cái nhìn đối sánh trong quan hệ Mỹ - ASEAN dưới thời Tổng thống G.

W Bush và Tổng thống B.