đặt vấn đề thực hiện cải cách ruộng đất. Nghị quyết Hội nghị nêu: “Dùng phương pháp cải cách mà dần thu hẹp phạm vi bóc lột của địa chủ phong kiến bản xứ lại, đồng thời sửa 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đổi chế độ ruộng đất (trong phạm vi không có hại cho mặt trận thống nhất chống thực dân Pháp xâm lược)” [12, tr. Theo chủ trương đó của Đảng thì Nhà nước đã ban hành Sắc lệnh tạm cấp ruộng đất của Việt gian cho nông dân, Sắc lệnh giảm tô, Sắc lệnh thể lệ lĩnh canh trong đó quy định quyền lĩnh canh của tá điền, cấm chủ ruộng vô cớ đòi lại đất, Sắc lệnh ruộng đất bỏ hoang quy định chính sách thu đất bỏ hoang cho dân cày v. Tính đến trước cải cách ruộng đất, đã tịch thu được 81,3% ruộng đất từ tay thực dân Pháp chia cho nông dân, chia cấp lại 77,8% ruộng công điền cho nông dân.
Tạm giao 84,7% ruộng đất của địa chủ, việt gian và địa chủ vắng mặt cho nông dân. Tính chung lại, đến năm 1953 đã có 58,3% tổng số ruộng đất của tư bản Pháp, địa chủ, cùng ruộng công được chia cho nông dân [12, tr. Kết quả trên đây có ý nghĩa thực tiễn to lớn đối với sự nghiệp cách mạng của nước ta, quyền sở hữu đã thay đổi, từng bước chuyển từ tay giai cấp địa chủ phong kiến và đế quốc sang tay nông dân, thu hẹp thế lực kinh tế và chính trị của chúng, tăng cường thế và lực cho cách mạng. Trên cơ sở đó từng bước cải thiện đời sống nhân dân, củng cố liên minh công - nông - nòng cốt của mặt trận dân tộc thống nhất, đẩy mạnh kháng chiến chống Pháp đến thắng lợi.
Việc thực hiện từng bước chính sách ruộng đất của Đảng Cộng sản Việt Nam từ sau Cách mạng tháng Tám đến đầu năm 1953 đã tạo ra chuyển biến sâu sắc về sở hữu ruộng đất và quan hệ giai cấp ở nông thôn. Tuy vậy, chế độ chiếm hữu và bóc lột phong kiến chưa bị thủ tiêu, khẩu hiệu Người cày có ruộng chưa được giải quyết triệt để, giai cấp địa chủ vẫn tồn tại. Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được, Đảng ta tiếp tục tiến hành cải cách ruộng đất, hoàn thành nhiệm vụ chống phong kiến. Tháng 1/1953, Ban Chấp hàng Trung ương Đảng đã họp Hội nghị nghị lần thứ 4 kiểm điểm chính sách ruộng đất trong kháng chiến và phát động triệt để giảm tô nhằm bước đầu thực hiện yêu cầu kinh tế của nông dân.
Ngày 12/4/1953, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký Sắc lệnh số 140/SL quy định về 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com chính sách ruộng đất; trong đó quy định việc tịch thu ruộng đất và chia ruộng đất cho dân cày như sau: “Những ruộng đất, trâu bò và các tài sản khác của thực dân Pháp, Việt gian, phản động đều tịch thu đem chia hẳn cho nông dân không có ruộng hoặc ít ruộng làm của riêng; những nơi đã chia hợp lý rồi, quần chúng nông dân đều bằng lòng, thì tuyên bố chia hẳn ngay; những nơi đã chia rồi nhưng chưa hợp lý và quần chúng nông dân chưa bằng lòng, thì phải điều chỉnh lại và chia hẳn; những nơi chưa chia thì phải xúc tiến việc chia hẳn”; cách chia là: “chia hẳn” cho nông dân; “ruộng đất sẽ chia theo nhân khẩu không tính tuổi; gia đình liệt sĩ, thương binh, bệnh binh, chiến sĩ được quyền ưu tiên; số ruộng chia cho mỗi nhân khẩu không quá mức sản lượng bình quân và diện tích trung bình của mỗi nhân khẩu trong xã; và đối với ruộng đất công thì tất cả công điền, công thổ, bãi sa bồi trồng trọt được đều do Nông hội xã đem chia hẳn cho nông dân không có ruộng đất hoặc ít ruộng đất, không được để lại làm bất cứ một quỹ nào [37, tr. Tháng 11/1953, Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng đã họp lần thứ 5 quyết định cải cách ruộng đất, đề ra chủ trương, biện pháp tiến hành cải cách ruộng đất. Cải cách ruộng đất được thực hiện trong lúc cuộc kháng chiến đang trên thế thắng lợi. Thành quả của cải cách đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của chiến cuộc Đông Xuân 1953-1954 và chiến dịch Điện Biên Phủ.
Hòa bình lập lại, miền Bắc bước vào giai đoạn mới, Đảng tiếp tục đẩy mạnh cải cách ruộng đất, tạo điều kiện để khôi phục và phát triển kinh tế củng cố miền Bắc làm cơ sở cho đấu tranh thống nhất nước nhà. Kết quả là đã phát động quần chúng giảm tô trong 8 đợt bao gồm 1.955 ha ruộng đất, tiến hành cải cách ruộng đất trong 5 đợt bao gồm 3655 xã, đã chia 810.000 ha ruộng đất cho hơn 2 triệu hộ nông dân [37, tr. Như vậy, thực hiện cải cách ruộng đất đã xóa bỏ chế độ chiếm hữu ruộng đất và bóc lột của giai cấp địa chủ phong kiến, xác lập quyền sở hữu 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ruộng đất của nông dân, bước đầu thực hiện dân chủ hóa về mặt kinh tế đối với nông dân. Nhưng bên cạnh đó còn có những sai lầm trong chỉ đạo thực hiện và sau một thời gian mới phát hiện được.
Hội nghị lần thứ 10 khóa II của Ban Chấp hành Trung ương Đảng (tháng 10/1956) đã nghiêm khắc kiểm điểm những sai lầm trong thực hiện cải cách ruộng đất và chỉnh đốn tổ chức. Cùng với việc xác lập quyền làm chủ ruộng đất của nông dân, tháng 5/1955, Chính phủ đã ban hành các chính sách kinh tế quan trọng nhằm khôi phục và phát triển kinh tế hộ nông dân, nội dung cơ bản là đảm bảo quyền sở hữu ruộng đất , bảo vệ tài sản của nông dân và các tầng lớp khác, khuyến khích khai hoang phục hóa (khai hoang được miễn thuế 5 năm, phục hóa được miễn thuế 3 năm), khen thưởng nông dân giỏi, nghiêm cấm phá hoại sản xuất v. Vụ chiêm năm 1955, Chính phủ ban hành chính sách thuế sửa đổi, giảm bớt mức đóng góp của nông dân đồng thời miễn thuế cho hộ quá nghèo. Đồng thời, Đảng và Nhà nước còn chủ trưởng khuyến khích, vận động nông dân tham gia các tổ đổi công, giúp đỡ lẫn nhau đẩy mạnh sản xuất và đã tổ chức được các Hội nghị đổi công toàn quốc; các Hội nghị này đã có tác dụng thiết thực trong vận động, hướng dẫn nông dân phát huy yếu tố tích cực của hình thức hợp tác lao động giản đơn.
Trong hình thức này, người nông dân chỉ hợp tác với nhau về mặt lao động theo nguyên tắc “công đổi công”, còn ruộng đất và các tư liệu sản xuất khác vẫn thuộc sở hữu của các hộ gia đình. Chính vì vậy, trong giai đoạn này tổng sản lượng và thu nhập bình quân đầu người về lương thực đã vượt so với 1939. Xây dựng mô hình tập thể hóa nông nghiệp - Thực hiện sở hữu tập thể về ruộng đất Với sự lớn mạnh của phe xã hội chủ nghĩa cùng một hệ thống lý luận về con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội đã hình thành. Về kinh tế, các nước xã hội chủ nghĩa đều xây dựng nền kinh tế dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất dưới hai hình thức là sở hữu nhà nước và sở hữu toàn dân (sở 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hữu tập thể) và vận hành theo cơ chế kế hoạch hóa, tập trung, quan liêu, bao cấp.
Ở Việt Nam, sau năm 1954, miền Bắc đã bắt tay ngay vào công cuộc khôi phục kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh, đồng thời tiếp tục hoàn thành cải cách ruộng đất, tạo tiền đề đưa miền Bắc quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội. Cải cách ruộng đất ở giai đoạn trước về một góc độ nào đó có thể khẳng định là tuy có những sai lầm nghiêm trọng nhưng đã tăng sức chiến đấu cho bộ đội ở tiền tuyến, đã xóa bỏ căn bản chế độ chiếm hữu ruộng đất của giai cấp địa chủ phong kiến, đem lại ruộng đất cho nông dân. Tuy nhiên, sau cải cách ruộng đất, sở hữu nhỏ về ruộng đất càng làm tăng thêm mức độ manh mún về ruộng đất, cản trở công tác quy hoạch đồng ruộng, áp dụng khoa học kỹ thuật v. Chính vì vậy, ở miền Bắc, Đảng Cộng sản Việt Nam chủ trương cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp bằng hình thức thành lập các hợp tác xã theo mô hình tập thể hóa.
Vấn đề ruộng đất qua đó cũng được đặt ra và giải quyết thông qua phong trào hợp tác hóa, xác lập chế độ sở hữu tập thể về ruộng đất gắn liền với tổ chức lao động tập thể trong các hợp tác xã nông nghiệp từ thấp đến cao, từ nhỏ đến lớn. Từ đây, kinh tế hộ chỉ được coi là kinh tế phụ. Chịu ảnh hưởng của nhận thức: Chế độ tiểu nông hàng ngày hàng giờ sinh ra chủ nghĩa tư bản nên Đảng đề ra đường lối giai cấp ở nông thôn: Dựa hẳn vào bần nông và trung nông lớp dưới, đoàn kết chặt chẽ với trung nông, hạn chế đi đến xóa bỏ sự bóc lột kinh tế của phú nông, cải tạo tư tưởng phú nông, ngăn ngừa địa chủ ngóc đầu dậy. Từ đó ruộng đất được tập thể hóa và đặt dưới sự quản lý và sử dụng của ban quản trị hợp tác xã, mà ban quản trị hợp tác xã được chọn từ những thành phần bần cố nông.
Kết quả là trong hơn một năm từ tháng 4/1959 đến mùa thu 1960, đã tập thể hóa 76% diện tích ruộng đất canh tác của 2,4 triệu hộ nông dân, chiếm 84,8% tổng số hộ nông dân miền Bắc. Cách làm này đã biến nông 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dân từ người làm chủ ruộng đất trở thành người làm công cho ban quản trị hợp tác xã - những người chưa đủ khả năng và kinh nghiệm làm quản lý. Từ năm 1961 trở đi, Đảng Cộng sản Việt Nam tập trung củng cố, tăng cường và mở rộng mô hình sở hữu tập thể bằng một loạt những cuộc vận động ở nông thôn. Nội dung cơ bản của các cuộc vận động thể hiện trên mấy điểm sau đây: Một là, mở rộng quy mô sở hữu tập thể về ruộng đất từ thôn lên liên thôn, đỉnh cao là quy mô toàn xã sau Hội nghị Nông nghiệp ở Thái Bình tháng 8/1974.
Hai là, xác lập và thực hiện cơ chế quản lý tập trung trong kinh tế nông nghiệp từ vi mô lên vĩ mô. Về tổ chức sản xuất, chia cắt quá trình sản xuất nông nghiệp ra nhiều công đoạn, đỉnh cao là lập các đội chuyên (1976-1980), tiến hành tổ chức sản xuất trên phạm vi toàn huyện.