Chính sách của các nước lớn đối với Bán đảo Triều Tiên từ khi kết thúc Chiến tranh Lạnh

Luận văn thạc sĩ phân tích ussh chính sách của các nước lớn mỹ nhật bản nga trung quốc đối với bán đảo triều tiên từ khi kết, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS Lê Đình Chỉnh
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn
• Chuyên ngành: Châu Á học
• Đề tài: Chính sách của các nước lớn (Mỹ, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc) đối với Bán đảo Triều Tiên từ khi kết thúc chiến tranh lạnh đến nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: VÀI NÉT VỀ BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN TỪ NĂM 1945 ĐẾN 1991
• 1.1. Chính sách của các nước lớn đối với bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ 1945-1953
• 1.2. Bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ 1953-1991
• 1.3. Chính sách của Mỹ và Nhật Bản
• 1.4. Vai trò của Liên Xô và Trung Quốc
• 1.5. Hai nhà nước Triều Tiên trong thời kỳ chiến tranh lạnh 1953-1990
• 1.5.1. Cộng hoà dân chủ nhân dân Triều Tiên
• 1.5.2. Đại Hàn Dân Quốc
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CỦA MỸ, TRUNG QUỐC, NGA VÀ NHẬT BẢN ĐỐI VỚI BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN TỪ 1991 ĐẾN NAY
• 2.1. Chính sách của Mỹ
• 2.1.1. Đối với CHDCND Triều Tiên
• 2.1.2. Đối với Hàn Quốc
• 2.2. Chính sách của Nhật Bản
• 2.2.1. Đối với CHDCND Triều Tiên
• 2.2.2. Đối với Hàn Quốc
• 2.3. Chính sách của Trung Quốc
• 2.3.1. Đối với CHDCND Triều Tiên
• 2.3.2. Đối với Hàn Quốc
• 2.4. Chính sách của Nga
• 2.4.1. Đối với CHDCND Triều Tiên
• 2.4.2. Đối với Hàn Quốc
• 2.5. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ẢNH HƯỞNG CỦA CHÍNH SÁCH CỦA MỸ, TRUNG QUỐC, NGA VÀ NHẬT BẢN ĐỐI VỚI BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN TỪ NĂM 1991 ĐẾN NAY
• 3.1. Đối với CHDCND Triều Tiên
• 3.1.1. Về chính trị
• 3.1.2. Về kinh tế
• 3.2. Đối với Hàn Quốc
• 3.2.1. Về chính trị
• 3.2.2. Về kinh tế
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách của Mỹ Nhật Bản Nga và Trung Quốc đối với Bán đảo Triều Tiên

Chính sách của các nước lớn như Mỹ, Nhật Bản, Nga và Trung Quốc đối với Bán đảo Triều Tiên từ năm 1991 đến nay đã có những biến chuyển đáng kể. Những chính sách này không chỉ phản ánh mối quan hệ quốc tế mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến tình hình chính trị và an ninh khu vực. Bán đảo Triều Tiên, với vị trí địa chiến lược quan trọng, luôn là tâm điểm của các cuộc tranh chấp quyền lực giữa các cường quốc. Việc phân tích các chính sách này giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh chính trị hiện tại và tương lai của khu vực.

1.1. Tình hình chính trị Bán đảo Triều Tiên từ 1991 đến nay

Từ năm 1991, sau khi chiến tranh lạnh kết thúc, Bán đảo Triều Tiên đã trải qua nhiều biến động chính trị. Sự chia cắt giữa hai miền Bắc và Nam vẫn tiếp tục, nhưng cũng có những nỗ lực hòa giải và hợp tác. Các cuộc đàm phán giữa hai miền đã diễn ra, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức lớn.

1.2. Vai trò của các nước lớn trong chính sách đối ngoại

Mỹ, Nhật Bản, Nga và Trung Quốc đều có những chính sách riêng biệt đối với Bán đảo Triều Tiên. Mỹ chủ yếu tập trung vào việc kiềm chế chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên, trong khi Nhật Bản lo ngại về an ninh khu vực. Nga và Trung Quốc lại có những lợi ích riêng trong việc duy trì ổn định khu vực.

II. Chính sách của Mỹ đối với Bán đảo Triều Tiên từ 1991 đến nay

Chính sách đối ngoại của Mỹ đối với Bán đảo Triều Tiên đã trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, từ việc áp dụng các biện pháp cứng rắn đến những nỗ lực ngoại giao. Mỹ luôn xem Bắc Triều Tiên là một mối đe dọa lớn đối với an ninh khu vực và toàn cầu. Các chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến quan hệ Mỹ - Triều mà còn tác động đến mối quan hệ với Hàn Quốc.

2.1. Chính sách của Mỹ đối với CHDCND Triều Tiên

Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp trừng phạt kinh tế nhằm vào Bắc Triều Tiên để buộc nước này từ bỏ chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, các biện pháp này cũng gây ra nhiều tranh cãi về hiệu quả và tác động đến người dân.

2.2. Chính sách của Mỹ đối với Hàn Quốc

Mỹ duy trì quan hệ đồng minh chặt chẽ với Hàn Quốc, cung cấp hỗ trợ quân sự và kinh tế. Chính sách này nhằm đảm bảo an ninh cho Hàn Quốc trước những mối đe dọa từ Bắc Triều Tiên.

III. Chính sách của Nhật Bản đối với Bán đảo Triều Tiên từ 1991 đến nay

Nhật Bản đã có những chính sách mạnh mẽ nhằm bảo vệ an ninh quốc gia trước những mối đe dọa từ Bắc Triều Tiên. Chính sách này bao gồm việc tăng cường quân sự và hợp tác với Mỹ. Nhật Bản cũng tham gia vào các cuộc đàm phán đa phương để giải quyết vấn đề hạt nhân.

3.1. Chính sách của Nhật Bản đối với CHDCND Triều Tiên

Nhật Bản đã áp dụng các biện pháp trừng phạt đối với Bắc Triều Tiên và kêu gọi cộng đồng quốc tế cùng hành động. Tuy nhiên, mối quan hệ giữa Nhật Bản và Bắc Triều Tiên vẫn rất căng thẳng.

3.2. Chính sách của Nhật Bản đối với Hàn Quốc

Nhật Bản và Hàn Quốc có mối quan hệ hợp tác chặt chẽ trong lĩnh vực an ninh và kinh tế. Hai nước thường xuyên tổ chức các cuộc hội đàm để thảo luận về các vấn đề khu vực.

IV. Chính sách của Trung Quốc đối với Bán đảo Triều Tiên từ 1991 đến nay

Trung Quốc luôn giữ vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định khu vực Bán đảo Triều Tiên. Chính sách của Trung Quốc chủ yếu tập trung vào việc bảo vệ lợi ích quốc gia và duy trì hòa bình. Bắc Triều Tiên là một đồng minh chiến lược của Trung Quốc, nhưng cũng là một thách thức lớn.

4.1. Chính sách của Trung Quốc đối với CHDCND Triều Tiên

Trung Quốc hỗ trợ Bắc Triều Tiên về kinh tế và chính trị, nhưng cũng yêu cầu nước này kiềm chế chương trình hạt nhân. Trung Quốc lo ngại rằng sự bất ổn ở Bắc Triều Tiên có thể dẫn đến làn sóng tị nạn vào lãnh thổ của mình.

4.2. Chính sách của Trung Quốc đối với Hàn Quốc

Trung Quốc cũng duy trì quan hệ hợp tác với Hàn Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế. Tuy nhiên, mối quan hệ này thường bị ảnh hưởng bởi các vấn đề liên quan đến Bắc Triều Tiên.

V. Chính sách của Nga đối với Bán đảo Triều Tiên từ 1991 đến nay

Nga đã có những chính sách linh hoạt đối với Bán đảo Triều Tiên, nhằm khôi phục ảnh hưởng của mình trong khu vực. Chính sách này bao gồm việc tăng cường quan hệ với cả Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc.

5.1. Chính sách của Nga đối với CHDCND Triều Tiên

Nga đã hỗ trợ Bắc Triều Tiên trong các vấn đề kinh tế và chính trị, đồng thời kêu gọi các cuộc đàm phán hòa bình để giải quyết vấn đề hạt nhân.

5.2. Chính sách của Nga đối với Hàn Quốc

Nga cũng tìm cách tăng cường quan hệ với Hàn Quốc, đặc biệt trong lĩnh vực kinh tế và năng lượng. Mối quan hệ này giúp Nga mở rộng ảnh hưởng trong khu vực Đông Bắc Á.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của Bán đảo Triều Tiên

Tình hình chính trị trên Bán đảo Triều Tiên vẫn đang diễn biến phức tạp. Các chính sách của Mỹ, Nhật Bản, Nga và Trung Quốc sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến tương lai của khu vực. Việc tìm kiếm giải pháp hòa bình và ổn định là cần thiết để đảm bảo an ninh cho cả hai miền.

6.1. Thách thức trong quan hệ quốc tế

Các thách thức trong quan hệ quốc tế, đặc biệt là vấn đề hạt nhân của Bắc Triều Tiên, sẽ tiếp tục là một yếu tố quan trọng trong chính sách đối ngoại của các nước lớn.

6.2. Triển vọng hòa bình và thống nhất

Triển vọng hòa bình và thống nhất trên Bán đảo Triều Tiên phụ thuộc vào sự hợp tác của các nước lớn và nỗ lực của cả hai miền trong việc xây dựng lòng tin và đối thoại.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cục diện chính trị trên bán đảo Triều Tiên là tâm điểm xung đột chiến lược gay gắt bậc nhất tại khu vực Đông Bắc Á trong suốt hơn 60 năm qua. Kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc năm 1991 đến giai đoạn năm 2012, khu vực này chứng kiến sự can dự sâu sắc của 4 cường quốc hàng đầu thế giới gồm Mỹ, Nhật Bản, Nga và Trung Quốc. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Châu Á học của tác giả Nguyễn Thị Thu Thảo tập trung giải quyết bài toán địa chính trị phức tạp: phân tích bản chất, động thái điều chỉnh và tác động đa chiều từ chính sách đối ngoại của 4 nước lớn đối với hai nhà nước là Đại Hàn Dân Quốc (Hàn Quốc) và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân (CHDCND) Triều Tiên.

Vấn đề nghiên cứu then chốt bắt nguồn từ sự đan xen giữa xu thế hòa hoãn quốc tế sau năm 1991 với tình trạng đối đầu quân sự kéo dài, đỉnh điểm là cuộc khủng hoảng hạt nhân năm 2002 cùng các vụ thử nghiệm vũ khí năm 2006 và 2009. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm sáng tỏ 3 trụ cột cốt lõi: hệ thống hóa chính sách của từng nước lớn giai đoạn 1991–2012; phân tích tác động tích cực cùng những mặt hạn chế đến an ninh, kinh tế của hai miền; từ đó dự báo triển vọng hòa hợp dân tộc trong tương lai. Phạm vi không gian bao trùm toàn bộ bán đảo Triều Tiên cùng trục quan hệ ngoại giao với 4 cường quốc, với phạm vi thời gian trọng tâm kéo dài 21 năm (1991–2012) kết hợp đối sánh lịch sử từ năm 1945. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hơn 100 luận cứ tham chiếu cho chính sách đối ngoại của Việt Nam, đặc biệt khi Việt Nam thiết lập quan hệ ngoại giao với Hàn Quốc từ năm 1992, nâng cấp lên Đối tác chiến lược năm 2009 và luôn duy trì mối quan hệ hữu nghị truyền thống với Triều Tiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 lý thuyết quan hệ quốc tế trụ cột: Chủ nghĩa hiện thực mới (Neorealism), Chủ nghĩa thể chế tự do (Neoliberal Institutionalism) và Lý thuyết địa chính trị khu vực. Chủ nghĩa hiện thực giải thích hành vi tìm kiếm cán cân quyền lực và an ninh quốc gia của các nước lớn khi can dự vào bán đảo Triều Tiên nhằm bảo vệ lợi ích sống còn. Chủ nghĩa thể chế tự do soi chiếu vai trò của các diễn đàn đa phương như cơ chế Đàm phán 6 bên, Hiệp định đình chiến năm 1953 và các hiệp định thương mại song phương trong việc kiềm chế nguy cơ bùng nổ chiến tranh trực tiếp.

Khung phân tích tích hợp 4 khái niệm chuyên ngành then chốt: khái niệm "vùng đệm an ninh" (security buffer zone) phản ánh vị trí chiến lược của Triều Tiên đối với Trung Quốc và Nga; khái niệm "ô hạt nhân" (nuclear umbrella) gắn liền với cam kết an ninh của Mỹ dành cho Hàn Quốc và Nhật Bản; khái niệm "chủ nghĩa tư bản ngoại vi" (peripheral capitalism) phân tích mô hình tăng trưởng kinh tế của Hàn Quốc trong mối liên kết với tư bản phương Tây; và "tư tưởng chủ thể" (Juche) làm kim chỉ nam chính trị - quốc phòng độc lập của CHDCND Triều Tiên từ năm 1955 đến nay.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn khai thác nguồn dữ liệu thứ cấp chuyên sâu với tập hợp mẫu nghiên cứu gồm hơn 60 công trình khoa học, báo cáo quốc phòng và văn kiện ngoại giao quốc tế giai đoạn 1945–2012. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu chủ đích (purposive sampling) nhằm chọn lọc các hiệp ước song phương, nghị quyết Liên Hợp Quốc và số liệu mậu dịch có độ tin cậy cao nhất. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bảo đảm tính xác thực, bao quát toàn diện các quyết sách đối ngoại phức tạp của các siêu cường trong một bức tranh địa chính trị biến động liên tục.

Phương pháp phân tích lịch sử kết hợp nghiên cứu liên ngành giữa chính trị học, lịch sử quan hệ quốc tế và kinh tế đối ngoại được chọn làm phương pháp phân tích chủ đạo. Việc kết hợp này giúp hệ thống hóa tiến trình diễn biến chính sách theo trình tự thời gian 21 năm (1991–2012), đồng thời bóc tách bản chất đa tầng của các mối quan hệ đan xen. Tiến trình khảo cứu được phân định qua 3 mốc thời gian rõ ràng: giai đoạn hình thành trật tự hai cực 1945–1991, giai đoạn điều chỉnh chiến lược hậu Chiến tranh Lạnh 1991–2000, và giai đoạn khủng hoảng hạt nhân đa phương 2001–2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách của Mỹ chuyển biến rõ rệt từ răn đe quân sự truyền thống sang kết hợp giữa cấm vận kinh tế và đàm phán phi hạt nhân hóa có điều kiện. Mỹ duy trì liên minh quân sự vững chắc với hơn 28.500 binh sĩ đồn trú tại Hàn Quốc, đồng thời thúc đẩy Hiệp định Thương mại Tự do Mỹ - Hàn (FTA) năm 2011, đưa tỷ trọng sản phẩm công nghiệp nặng và hóa chất của Hàn Quốc xuất sang Mỹ duy trì ở mức cao từ 76,8% đến 80,8%. Ngược lại, Mỹ áp đặt chế độ trừng phạt nghiêm ngặt đối với 24 tổ chức và 4 cá nhân của Triều Tiên theo tinh thần Nghị quyết 1874 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

Thứ hai, Trung Quốc thực thi chính sách hai đường biên (dual-track) rất nhất quán và thực dụng. Bắc Kinh kiên trì giữ vững Triều Tiên như một bức tường an ninh chiến lược để ngăn chặn áp lực quân sự của Mỹ tại biên giới hai con sông Amnok và Tuman, đồng thời nhanh chóng nâng tầm quan hệ kinh tế với Hàn Quốc, đưa kim ngạch thương mại song phương tăng trưởng vượt bậc gấp hàng chục lần sau khi bình thường hóa quan hệ vào năm 1992.

Thứ ba, Nhật Bản và Nga duy trì các toan tính chiến lược riêng biệt nhằm tối đa hóa vị thế khu vực. Nhật Bản tận dụng viện trợ kinh tế (như gói viện trợ 800 triệu USD năm 1965 và mậu dịch hai chiều đạt 476 triệu USD năm 1990) để duy trì hiện diện, nhưng luôn lo ngại một bán đảo Triều Tiên thống nhất sở hữu vũ khí hạt nhân sẽ đe dọa trực tiếp an ninh của Tokyo. Trong khi đó, Nga từng bước phục hồi ảnh hưởng tại Đông Bắc Á thông qua các dự án kết nối năng lượng, thương mại và đóng vai trò trung gian cân bằng trong các cơ chế đối thoại quốc tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng bất ổn kéo dài trên bán đảo Triều Tiên là sự xung đột lợi ích chiến lược không thể dung hòa giữa các siêu cường. Mỹ mong muốn duy trì thế đơn cực và củng cố trục đồng minh Đông Á, trong khi Trung Quốc và Nga quyết liệt ngăn chặn việc mở rộng ảnh hưởng quân sự của phương Tây ngay trước cửa ngõ lãnh thổ.

Dữ liệu về cán cân thương mại và mức độ can dự của các nước lớn có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột so sánh kim ngạch mậu dịch giữa hai miền Triều Tiên với 4 cường quốc giai đoạn 1991–2012, kết hợp bảng thống kê chi tiết các mốc thử nghiệm hạt nhân và các vòng đàm phán ngoại giao. So với các công trình nghiên cứu trước đây của các học giả trong nước và quốc tế, luận văn đã chỉ rõ một nghịch lý lớn: chính sách của 4 nước lớn vừa góp phần ngăn chặn một cuộc chiến tranh tổng lực mới, nhưng đồng thời lại là rào cản lớn nhất kìm hãm tiến trình hòa hợp, thống nhất độc lập của dân tộc Triều Tiên.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái khởi động cơ chế Đàm phán 6 bên với lộ trình 3 giai đoạn cụ thể do Bộ Ngoại giao các nước thành viên (Mỹ, Trung Quốc, Nga, Nhật Bản, Hàn Quốc, Triều Tiên) đồng chủ trì, hướng tới mục tiêu giảm 40% nguy cơ va chạm quân sự dọc vĩ tuyến 38 trong vòng 5 năm.

Thứ hai, thiết lập hành lang viện trợ nhân đạo phi chính trị hóa do Liên Hợp Quốc và Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế điều phối, bảo đảm mục tiêu cung cấp tối thiểu 300.000 tấn lương thực và 50 triệu USD thuốc men hàng năm nhằm hỗ trợ trực tiếp cho người dân Triều Tiên vượt qua khó khăn kinh tế.

Thứ ba, mở rộng hợp tác kinh tế liên Triều thông qua việc khôi phục và nhân rộng mô hình Khu công nghiệp Kaesong, đặt mục tiêu nâng mức tăng trưởng thương mại nội bộ bán đảo từ 12% đến 15% mỗi năm, do chính phủ hai miền trực tiếp bảo trợ cơ chế pháp lý.

Thứ tư, đối với Việt Nam, các cơ quan ngoại giao cần chủ động phát huy vai trò cầu nối hòa bình trung gian, vận dụng linh hoạt khuôn khổ Đối tác chiến lược Việt - Hàn (hướng tới mốc kim ngạch thương mại 20 tỷ USD) cùng mối quan hệ hữu nghị truyền thống với Triều Tiên để đóng góp thiết thực vào an ninh khu vực giai đoạn 2012–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là các nhà nghiên cứu và học viên cao học chuyên ngành Châu Á học, Quan hệ quốc tế, Lịch sử thế giới đương đại: công trình cung cấp hệ thống tư liệu chuyên sâu với hơn 100 sự kiện lịch sử và các khung lý thuyết địa chính trị chuẩn mực.

Nhóm thứ hai là cán bộ ngoại giao và chuyên viên hoạch định chính sách đối ngoại: tài liệu là nguồn tham chiếu thực tiễn giá trị giúp nhận diện bản chất cạnh tranh nước lớn, hỗ trợ xây dựng chiến lược ngoại giao đa phương cân bằng và linh hoạt.

Nhóm thứ ba là các chuyên gia tư vấn rủi ro địa chính trị và doanh nghiệp đầu tư quốc tế: luận văn hỗ trợ phân tích môi trường an ninh Đông Bắc Á, giúp dự báo chính xác các biến động thị trường và quản trị chuỗi cung ứng khu vực với độ tin cậy cao.

Nhóm thứ tư là giảng viên và sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn: luận văn là tài liệu tham khảo giảng dạy chất lượng cao phục vụ các học phần Chính sách đối ngoại các nước lớn và Lịch sử Quan hệ quốc tế.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu chiến lược cốt lõi của Mỹ tại bán đảo Triều Tiên là gì? Mỹ đặt mục tiêu duy trì hiện diện quân sự với hơn 28.500 binh sĩ nhằm bảo vệ các đồng minh then chốt là Hàn Quốc và Nhật Bản, ngăn chặn phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đồng thời kiềm chế sức ảnh hưởng ngày càng gia tăng của Trung Quốc tại Đông Bắc Á.

Tại sao Trung Quốc duy trì chính sách hai mặt với hai miền Triều Tiên? Trung Quốc coi Triều Tiên là vùng đệm an ninh sống còn ngăn cách biên giới dài hơn 1.400 km với lực lượng quân sự Mỹ, đồng thời mở rộng hợp tác kinh tế hàng chục tỷ USD với Hàn Quốc nhằm phục vụ mục tiêu hiện đại hóa và hội nhập kinh tế của Bắc Kinh.

Nga đóng vai trò như thế nào trong giải quyết vấn đề bán đảo Triều Tiên sau năm 1991? Nga đóng vai trò là lực lượng hòa giải trung lập trong Đàm phán 6 bên, kiên quyết phản đối việc cô lập hoàn toàn Bình Nhưỡng, đồng thời thúc đẩy các dự án kết nối năng lượng và tuyến đường sắt xuyên Triều Tiên dài hơn 9.000 km kết nối với tuyến đường sắt xuyên Siberia.

Hiệp định Thương mại Tự do (FTA) Mỹ - Hàn tác động ra sao đến liên minh hai nước? Hiệp định FTA được phê chuẩn năm 2011 giúp mở rộng cánh cửa thị trường cho cả hai bên, nâng cao tính cạnh tranh kinh tế của Hàn Quốc và gắn kết chặt chẽ lợi ích kinh tế song phương bên cạnh cam kết an ninh quân sự truyền thống.

Việt Nam có thể rút ra bài học kinh nghiệm gì từ vấn đề bán đảo Triều Tiên? Việt Nam rút ra bài học sâu sắc về việc kiên định đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, giữ vững môi trường hòa bình và xử lý khéo léo quan hệ với các nước lớn để bảo vệ tối đa lợi ích quốc gia - dân tộc.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình điều chỉnh chính sách đối ngoại của 4 nước lớn (Mỹ, Nhật Bản, Nga, Trung Quốc) đối với bán đảo Triều Tiên trong giai đoạn 21 năm (1991–2012).
• Làm sáng tỏ sự tác động qua lại giữa cạnh tranh địa chính trị toàn cầu và an ninh khu vực Đông Bắc Á.
• Phân tích sâu sắc thế lưỡng nan an ninh cùng tác động đa chiều từ chương trình phát triển hạt nhân của Triều Tiên.
• Khẳng định tính tất yếu của các cơ chế đối thoại hòa bình đa phương nhằm duy trì sự ổn định bền vững trên bán đảo.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn giá trị cho việc hoạch định chính sách đối ngoại đa phương hóa của Việt Nam trong thế kỷ 21.

Tiến trình nghiên cứu tiếp theo cần tập trung theo dõi các biến chuyển chính trị sau năm 2012 và lộ trình đối thoại thượng đỉnh trong các giai đoạn mới. Độc giả quan tâm hãy nghiên cứu toàn văn luận văn để nắm bắt bức tranh toàn cảnh về quan hệ quốc tế tại Đông Bắc Á.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: VÀI NÉT VỀ BÁN ĐẢO TRIỀU TIÊN TỪ NĂM 1945 ĐẾN 1991 1.1 Chính sách của các nước lớn đối với bán đảo Triều Tiên trong thời kỳ 1945-1953 Giai đoạn nửa sau thế kỷ XX, thế giới loài người tiếp tục phải đối mặt với một cuộc chiến tranh mới- cuộc chiến tranh lạnh diễn ra trên phạm vi thế giới mà nội dung chủ yếu của nó là cuộc chạy đua vũ trang giữa hai hệ thống thế giới với một bên là khối các nước xã hội chủ nghĩa do Liên Xô đứng đầu và một bên là khối các nước tư bản chủ nghĩa đứng đầu là Mỹ. Có thể thấy, cuộc chạy đua vũ trang khi ngấm ngầm, khi công khai cùng với những cuộc chiến tranh khu vực, chiến tranh bộ phận, sản xuất vũ khí hiện đại, chạy đua thám hiểm vũ trụ… đều có sự tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp của hai hệ thống thế giới. Đến nay, tuy chiến tranh lạnh đã kết thúc, thế giới đã bước sang một thời kỳ phát triển mới, song trên bình diện quốc tế, các cuộc chiến tranh, tranh chấp và những mâu thuẫn khu vực, bộ phận vẫn tiếp tục xuất hiện với những mức độ và phạm vi khác nhau. Khi đề cập đến chiến tranh lạnh và sự ảnh hưởng của nó trên phạm vi thế giới, đã có nhiều tác phẩm, công trình nghiên cứu, bài báo, bài viết trên các tạp chí nghiên cứu, các kỷ yếu hội thảo khoa học quốc tế…của nhiều nhà hoạt động chính trị, ngoại giao, quân sự, kinh tế, văn hoá, xã hội thuộc nhiều ngành khoa học khác nhau nghiên cứu về vấn đề này.

Chẳng hạn, theo định nghĩa của từ điển của từ điển bách khoa toàn thư: “Chiến tranh lạnh (1945–1991) là tình trạng tiếp nối xung đột chính trị, căng thẳng quân sự, và cạnh tranh kinh tế tồn tại sau Thế chiến II (1939–1945), chủ yếu giữa Liên bang Xô viết và các quốc gia vệ tinh của nó, với các cường quốc thuộc thế giới phương Tây, gồm cả Hoa Kỳ. Dù các lực lượng tham gia chủ yếu không bao giờ chính thức xung đột, họ đã thể hiện sự xung đột thông qua các liên minh quân sự, những cuộc triển khai lực lượng quy ước chiến lược, một cuộc chạy đua vũ trang hạt nhân, tình báo, chiến tranh uỷ nhiệm, tuyên truyền, và cạnh tranh kỹ thuật, như cuộc chạy đua không gian. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Là một nước một cường quốc đứng đầu thế giới tư bản sau Đại chiến thế giới lần thứ II, với âm mưu làm bá chủ thế giới, Mỹ cho rằng: “Chiến tranh lạnh trước hết là cuộc chiến tranh của các tư tưởng, một cuộc đấu tranh về các nguyên tắc tổ chức xã hội loài người, một cuộc đua tranh giữa chủ nghĩa tự do và chủ nghĩa tập thể cưỡng ép. Đối với Hoa Kỳ, Chiến tranh lạnh là cam kết thực sự bền vững đầu tiên của đất nước trong Nền Chính trị Cường quốc, và nó đòi hỏi người dân Mỹ phải để cho những xung lực trái ngược nhau của họ đối mặt với thế giới bên ngoài: mong muốn tồn tại biệt lập và mong muốn bảo vệ tự do cho những dân tộc khác – vì sự thúc đẩy của cả chủ nghĩa vị tha lẫn tư tưởng tư lợi.

Như vậy, từ góc nhìn chính trị có thể thấy cuộc chiến tranh lạnh chính là sự hình thành mâu thuẫn giữa hai hệ thống thế giới mà chủ yếu là sự đối lập về mục tiêu chiến lược giữa hai cường quốc Liên Xô và Mỹ. Đối với Liên Xô, là nước đứng đầu hệ thống xã hội chủ nghĩa, Liên Xô muốn duy trì hòa bình và an ninh thế giới, bảo vệ những thành quả của chủ nghĩa xã hội và đẩy mạnh phong trào cách mạng thế giới. Ngược lại, về phía Mỹ, mục tiêu chiến lược toàn cầu là bao vây, chống phá Liên Xô và các nước XHCN, đẩy lùi phong trào cách mạng dân tộc ở châu Á, châu Phi và Mỹ latinh nhằm thực hiện mưu đồ bá chủ thế giới. Trước sự lớn mạnh của hệ thống xã hội chủ nghĩa và phong trào dân tộc trên phạm vi thế giới, đầu năm 1947, Tổng thống Mỹ Harry S.

Truman đưa ra chủ nghĩa Truman lộ rõ âm mưu chiến lược toàn cầu với quan điểm rằng Mỹ phải đứng ra đảm nhiệm sứ mạng lãnh đạo thế giới tự do, phải giúp đỡ cho các dân tộc trên thế giới chống lại sự đe dọa của chủ nghĩa cộng sản, chống lại sự bành trướng của nước Nga, giúp đỡ bằng mọi biện pháp kinh tế, quân sự. Cũng từ đó, Mỹ đã phát động cuộc chiến tranh chống Liên Xô và các nước XHCN, đàn áp phong trào giải phóng dân tộc. Ở khu vực châu Á, bán đảo Triều Tiên nằm ở khu vực Đông Bắc Á, là một trong những khu vực có vị trí địa - chiến lược quan trọng. Không phải ngẫu nhiên mà trong nhiều thập kỷ qua, vùng bán đảo này luôn được các nước lớn như 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Liên Xô (nay là Nga), Trung Quốc, Mỹ và Nhật đặc biệt quan tâm.

Là một bán đảo nằm án ngữ ngã ba chiến lược cả trên biển lẫn lục địa, chiếc cầu nối Thái Bình Dương với lục địa châu Á và châu Âu nên vùng bán đảo này đã sớm trở thành khu đệm, điểm nóng của sự tranh chấp quyền lực quốc tế. Trở lại với bối cảnh quốc tế của bán đảo có thể thấy, trước khi Đại chiến thế giới lần thứ hai kết thúc, vấn đề độc lập của bán đảo Korea đã trở thành nội dung quan trọng của nhiều hội nghị quốc tế.1943, tại Hội nghị Cai rô Ai Cập, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt, Thủ tướng Anh Winston Churchil và đại diện Trung Quốc lúc đó là Tưởng Giới Thạch (Chiang Kai- shek) đã ra Tuyên bố chung - Tuyên bố nêu rõ: “Ba nước đồng minh cùng chiến đấu để ngăn cản và trừng phạt cuộc xâm lăng của Nhật Bản. Ba nước không muốn tìm kiếm lợi ích riêng và không hề nghĩ đến việc bành trướng đất đai.

Mục đích của ba nước là buộc Nhật bỏ hẳn các đảo tại Thái Bình Dương mà Nhật đã chiếm cứ hay đóng quân kể từ khi bắt đầu từ chiến tranh thế giới thứ nhất vào năm 1914, cùng tất cả các lãnh thổ Nhật đã cướp của Trung Hoa như Mãn Châu, Đài Loan, và quần đảo Bành Hồ, phải được giao lại hoàn toàn cho Cộng hoà Trung Hoa. Về vấn đề Triều Tiên, ba nước nói trên cũng nêu rõ: “vào một lúc thích hợp, Triều Tiên sẽ trở nên tự do và độc lập” [1, tr251]. Có thể thấy, sau tuyên bố Cairo, một không khí vui mừng, phấn khởi bao trùm trên khắp bán đảo Triều Tiên, viễn cảnh cho một nước Triều Tiên giải phóng thoát khỏi ách chiếm đóng của Nhật đang hiện ra trước mắt họ. Tuy nhiên cụm từ mà họ còn chưa chú ý đến trong Tuyên ngôn Cairo đó là vào một lúc thích hợp, nếu hiểu một cách cụ thể thì độc lập và tự do của vùng bán đảo này đang nằm trong tay các thế lực quốc tế và như vậy, khi nào thì thời gian cho tự do và độc lập của Triều Tiên là sẽ thích hợp, tương lai về một nước Triều Tiên độc lập và tự do như vẫn chưa có hồi kết.

Mặc dầu vậy, Tuyên bố Cairo cũng có một ý nghĩa quan trọng với khu vực Thái Bình Dương nói chung và bán đảo Triều Tiên nói riêng. Đây không chỉ là một cuộc dàn xếp có chủ định của ba cường quốc ở khu vực Thái Bình Dương 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sau sự thất trận của Nhật, mà còn ảnh hưởng đến tương lai của bán đảo Triều Tiên. Vào thời điểm khi Đại chiến thế giới lần thứ hai bước vào giai đoạn cuối, sau Hội Nghị Teheran, Hội nghị Yalta họp vào thời điểm tháng 2 năm 1945, các nước Đồng minh và Liên Xô tiếp tục đề cập đến vấn đề bán đảo Triều Tiên, đối với vấn đề Triều Tiên, Hội nghị đã thông qua quy định: - Nhằm xây dựng một nước Triều Tiên độc lập, thành lập một chính phủ dân chủ lâm thời Triều Tiên để đảm nhiệm việc phát triển nông nghiệp, công nghiệp, vận tải và nền văn hoá quốc gia chung cho cả nước Triều Tiên, đồng thời sớm thanh toán những hậu quả chiến tranh do Nhật Bản gây ra. - Để giúp cho việc thành lập chính phủ lâm thời Triều Tiên, Uỷ ban liên hợp gồm đại diện bộ chỉ huy Liên Xô và Mỹ ở Triều Tiên được thành lập.

Uỷ ban này sẽ thăm dò ý kiến của các đảng phái, và các tổ chức dân chủ để thảo ra những đề nghị về giải quyết vấn đề Triều Tiên. Những khuyến nghị này của uỷ ban sẽ được gửi đến bốn nước Liên Xô, Anh, Mỹ và Trung Quốc xét và hai chính phủ Liên Xô và Trung Quốc sẽ có quyết định cuối cùng. Hội nghị cũng quy định thời gian ủy trị của 4 cường quốc là không quá 5 năm và việc uỷ trị của các nước này chỉ nhằm khuyến khích và giúp đỡ cho sự tiến bộ về kinh tế, chính trị, xã hội cũng như phát triển quyền tự quản dân chủ cho nền độc lập dân tộc của Triều Tiên [13, tr229]. Tuy nhiên, những quyết định nêu trên đã không được thực hiện theo đúng tinh thần của nó, vì do những bất đồng về quan điểm giữa Liên Xô và Mỹ trong cách giải quyết vấn đề bán đảo Triều Tiên.

Như vậy, sự bất đồng quan điểm giữa Liên Xô và Mỹ đã gây ra những ảnh hưởng nghiêm trọng trong việc thống nhất hai miền bán đảo Triều Tiên thời điểm đó. Cuối cùng, Uỷ ban tạm thời của Liên Hợp Quốc đến bán đảo Triều Tiên làm nhiệm vụ tổ chức bầu cử thành lập một Uỷ ban tạm thời, nhưng sau đó tình hình diễn ra cũng không theo đúng dự định, các mục tiêu ban đầu của Liên Hợp Quốc về vấn đề bán đảo Triều Tiên đã bị loại bỏ. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Cũng trong thời gian này, tình hình nội bộ bán đảo Triều Tiên cũng diễn ra nhiều biến động phức tạp, sự đối nghịch giữa các lược lượng quốc gia dân chủ với những người cộng sản cũng trở nên căng thẳng. Trong bối cảnh đó, nhiều đảng phái trong nước cũng đã lần lượt xuất hiện vào thời gian này.

Những người theo phái dân tộc chủ nghĩa thì kiên trì chờ đợi những nhà lãnh đạo Chính phủ cách mạng lâm thời đang sống lưu vong ở nước ngoài trở về. Ngược lại, những người cộng sản thì muốn thiết lập ngay một nhà nước xã hội chủ nghĩa. Quan điểm này đã xuất hiện khi họ còn là những thành viên của Chính phủ cách mạng lâm thời và giờ đây lý tưởng đó lại bùng lên.